Strona · s. 12strona oryginału ↗
«CAŁE ZŁO POCHODZI Z BRAKU KULTURY»
Слово Просвіти, №08 за 2005 рік
— Skąd u Pana zainteresowanie folklorem? Jest Pan reżyserem festiwali i koncertów folkowych, kolekcjonuje Pan ludowe koszule, malarstwo naiwne… — Jeśli brać pod uwagę jakikolwiek rodzaj sztuki — poezję, prozę, sztuki plastyczne, plastykę, a zwłaszcza sztukę muzyczną, która dziś jest bardzo aktualna — to jednak podstawą dla nich jest autentyka. Po zwycięstwie Pomarańczowej Rewolucji musimy myśleć nie o tym, kto dokąd nas zaprosi, a o desancie, nawet agresywnej ekspansji kulturowej w Europie, w świecie, ponieważ naprawdę mamy co pokazać. Nad tym pracowaliśmy jeszcze w 1989 roku, zaczynając od pierwszego festiwalu „Czerwona Ruta”. Koncepcję pierwszych pięciu „Czerwonych Rut” budowaliśmy na tym, że zapraszaliśmy najlepszych folklorystów i kompozytorów, którzy na bazie autentyki tworzyli nowoczesną i jednocześnie oryginalną muzykę, bo każdy naród ma swoje, mentalnie wypracowane rytmy. Właściwie to połączenie dało, być może, pierwszy rozwój ukraińskiej kultury muzycznej pod koniec XX — na początku XXI wieku. Niestety, festiwal „Czerwona Ruta”, jak mi się wydaje, był świadomie wypychany z rynku, aby tych eksperymentów dalej nie kontynuować. Kiedy robiłem dni Ukrainy we Francji, oprócz kina, muzyki akademickiej, nawet rockowej (woziłem tam zespół „Mertwyj piweń”), zaprezentowane zostało trio „Zołoti kluczi”. I Francuzi starali się to trio w każdej wolnej chwili prowadzać do przedszkoli i szkół, aby swoim dzieciom zaszczepić miłość do folku. Bo we Francji przez długi czas równolegle rozwijały się kultury świecka i ludowa. Kultura świecka była niezwykle silna, a na cały folk mówiło się „fe”. Ale kultura świecka nie daje podstawy dla rozwoju całej sztuki. Swój folk oni zgubili i obecnie odnawiają go po ziarenku. Uważam, że w XXI wieku folklor stanie się sztuką elitarną. Nasza autentyka to wielkie bogactwo, jeśli tylko je zachowamy. U nas w Instytucie Folklorystyki im. M. Rylskiego przechowywany jest ogromny fundusz nagrań ukraińskiego folkloru. Znajduje się on na taśmach audio, które się rozsypują, utrwalone są na nich ludowe skarby, które kiedyś zbierały Łesia Ukrainka, Ołena Pcziłka, znani kobziarze. Już nie mówię o zbiorach regionalnych. Bo, na przykład, wiem, jakie zbiory są w Charkowie… Kiedy słyszałem te próbki folkloru… To zdumiewające rzeczy! Takie bogactwo trzeba przenieść na nośniki elektroniczne, aby na wieki pozostało dla potomnych. Moje credo artystyczne: „Spojrzenie w przyszłość — poprzez głębokie przemyślenie czasu przeszłego i dzisiejszego”. Oto dlaczego folklor pomaga mi w każdej pracy. — Wiele osób było mile zaskoczonych przeprowadzeniem ceremonii inauguracji… — Z łaciny słowo „inauguracja” oznacza poświęcenie kapłana w wyższy stan, gdzie wyrzeka się on własnego życia i poświęca swoje życie wspólnocie. Prezydent to nie po prostu piękny urząd. To poświęcenie. Dlatego nie chciało się robić show, które nie jest właściwe istocie Ukraińca. Bo w tym obrzędzie człowiek przechodzi pewien rytuał oczyszczenia, wewnętrznej koncentracji, przemyślenia wartości, psychologiczne przejście. Według filozofa Helvetiusa, lider z jednej strony musi być z masą, czyli z narodem, z drugiej strony — musi oderwać się od tradycyjności. Wowkun jako reżyser lubi odkrywać nieznane. Podczas kampanii wyborczej z Wiktorem Juszczenką przejechałem całą Ukrainę, pracowałem w jego sztabie, byłem tam koordynatorem programów artystycznych, potem zostałem też reżyserem inauguracji. Po niej chciałbym, aby Wowkun nie był postrzegany tylko jako jej reżyser, ponieważ jest to przejściowy etap, który powstał organicznie. W tym samym czasie jestem szczęśliwy, że los twórczy podarował mi, mimo trudności wyborów, wystawienie opery G. Verdiego „Bal maskowy”, która odbyła się w nowy sposób, została przyjęta przez widzów i krytyków. Więc nie chciałbym często być, że tak powiem, „dworskim”, „usługowym” reżyserem, bo każdy prawdziwy artysta zawsze jest w opozycji do polityki. Wielka bieda, że hasło „sztuka należy do narodu” pozostaje aktualne. Sądzę, że jest ono niebezpieczne. Zaczynając od polityka, a kończąc na przeciętnym obywatelu — wszyscy uważają, że znają się na kulturze. A to zawód, wielka nauka. Nie tak łatwo rozeznać się w tych procesach, które były i które będą. — A Panu wcześniej często zdarzało się być w opozycji? — Zaczynając od 1979 roku. Problemy u mnie zaczęły się jeszcze w instytucie teatralnym, kiedy z żoną podczas ślubu złożyliśmy kwiaty pod pomnikiem Tarasa Szewczenki. Przeprowadzenie w 1989 roku w Czerniowcach „Czerwonej Ruty” było aktem podobnym w swoim twórczym wybuchu do Pomarańczowej Rewolucji. A przez lata niepodległości miałem takie wrażenie, jakby śledziła cię jakaś substancja, i jeśli rozumie, że oddajesz wszystkie siły swojemu, narodowemu — spychają cię na dalszy plan. Zdejmowano mnie z koncertu rządowego nawet na trzy dni przed jego rozpoczęciem. „Wowkun jest utalentowany, ale nie poddaje się wpływom i kierowaniu” — mówiono w gabinetach rządowych. Ale dla mnie za późno na kompromis, już pozostanę taki, jaki jestem. W 2000 roku odwołano premiera Juszczenkę i zaczął się ostry nacisk — słów „Juszczenko” lub „Gongadze” nie można było wypowiedzieć, w prasie — próżnia. I wtedy narodziła się idea i nazwa projektu — „Niezależne milczenie”. Niech nie dawano nam głosu, ale nawet w milczeniu wyraźne są nasze myśli i poglądy. Ten projekt składał się z trzech części — prezentacji mojej książki prozą „Freski”, wystawy prywatnej kolekcji sztuki ludowej (ukraińskie koszule, malarstwo naiwne) i przedstawienia folk-opery Wołodymyra Pawlikowskiego „Ci, którzy pochodzą od słońca” (stworzonej według mojego libretta). To wielkie trzyczęściowe widowisko odbyło się w Ukraińskim Domu w 2000 roku. Sześć razy wysuwano mnie do tytułu, ale dokładnie wiedziałem, że go nie będzie, i dopiero po operze-oratorium „Król Edyp” otrzymałem go, ale nie przez Ministerstwo Kultury, a przez Ministerstwo ds. Rodziny i Młodzieży. — Proszę opowiedzieć o Pana ostatniej inscenizacji we Lwowie — operze „Bal maskowy” G. Verdiego. — To dzieło uważane jest za bardzo prestiżowe dla każdego teatru operowego, wymaga wielkiej orkiestry symfonicznej i chóru. Lwowski teatr operowy posiada ogromny potencjał, zwłaszcza wykonawczy. Inscenizację omawiano ze dwa lata. Przede wszystkim trzeba było znaleźć sponsora (została nim Lwowska Kolej). Chociaż pracowałem równolegle nad operą i inauguracją, nie przeszkadzały sobie nawzajem, a wręcz przeciwnie, zaczęły się uzupełniać. Główny bohater opery —
Zadziwiające, jak Wasylowi Wowkunowi udaje się tworzyć w najróżniejszych kierunkach artystycznych — wszak znany jest nie tylko jako reżyser o niezwykle oryginalnym myśleniu i szerokim zakresie gatunkowym (warto wspomnieć, że zrealizował ponad 200 inscenizacji — świąt państwowych, festiwali, konkursów, dni kultury ukraińskiej za granicą, koncertów alternatywnych, oryginalnych widowisk, wieczorów poświęconych komuś, działań postmodernistycznych), ale także jako pisarz (autor sztuk, dwóch książek prozy), aktor (pracował w Czerniowieckim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym oraz Kijowskim Teatrze-Studiu „Budźmo!”), kolekcjoner (zbiera ukraińskie wyszywane koszule i malarstwo ludowe). W jego śmiałych eksperymentalnych inscenizacjach na równych prawach spotykają się współczesne światowe tendencje artystyczne oraz ukraińskie narodowe bogactwo kulturowe. Stąd też pierwsze pytanie do pana Wasyla — o rolę folkloru w jego twórczości.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
