Strona · s. 14strona oryginału ↗
POEZJE CIERNIOWA GAŁĄZKA
Слово Просвіти, №08 за 2005 рік
NOMINAT Słowo, wypowiedziane od serca, nie umiera, ono żyje, działa, wzywa do czułości, do miłości, do powstań… Ludzkie drogi splotły się niczym skrzydła losu, a błękit niepokoi nasze myśli, nasze marzenia. Liryka we wszystkich czasach ukazuje nam wzorzec subtelnego, głębokiego rozumienia istoty bytu, uczy przenikać i odczuwać jego najdalsze, najskrytsze widnokręgi. Poezja lat 60. to zjawisko niedostatecznie zbadane, warte osobnej antologii, szerokich monografii o losie i woli Ukrainy, jej twórców. Ukraińska idea była niszczona aktywnie i skrycie: wyrywano twórców pojedynczo z gęstwiny ludzkiej i srogo karano. To dawna tradycja. Przypomnijmy jeszcze proces Związku Wyzwolenia Ukrainy w Charkowie na początku lat 30. albo „festiwal” kobziarzy (ponad trzysta prześwietnych dusz wraz z kobzami zniszczono!) — wszystko to również nie zostało zbadane w pełnym zakresie. Słobożanszczyzna to stolica sumiennych i przenikliwych poetów, tutaj żyje duch genialnego Hryhorija Sawycza Skoworody. Jego humanizm jest nieśmiertelny. Poeta i filozof idzie do nas ze swoim słowem, idzie nam zawsze naprzeciw, najważniejsze — nie rozminąć się, a wielu z obecnie żyjących twórców nie mija się z nim. Słobożanszczyzna to duchowo płomienny kraj. Tutaj nurtują i działają potężne siły. Wśród obecnych pisarzy szczególne, osobne miejsce zajmuje kilka postaci. Poeta i krytyk, tłumacz i redaktor, badacz w dziedzinie literaturoznawstwa Ołeksij Kowalewski jest jednym z nich. Jego paleta twórcza jest różnorodna, krąg zainteresowań pojemny, mentalnie uniezależniony. Ten wyrazisty, utalentowany artysta ma, oprócz grona zwolenników i wielbicieli, także krótką, podłą garstkę intrygantów i „nadzorców”, na długo przypisanych do jego losu. Monografia O. Kowalewskiego „Lina Kostenko: filozofia buntu i filozofia serca” to nowe słowo w interpretacji pokolenia lat sześćdziesiątych, warte zarówno wysokiej oceny, jak i dalszego opracowania, ale biegli w odkrywaniu „kramół” mistrzowie od spraw zakulisowych piszą gdzie trzeba, wpływają jak mogą (czego warte dla miedwiedczuków jedno tylko słowo — „bunt”!) — i oto rezultat: Wyższa Komisja Atestacyjna anuluje udaną obronę rozprawy doktorskiej O. Kowalewskiego, która odbyła się w kwietniu 2002 roku w radzie specjalistycznej Charkowskiego Uniwersytetu Narodowego. PRAKTYCZNY PORADNIK Wyobraźcie sobie kijowską zimę — 2005: ślisko, zimny deszcz, Chreszczatyk, na każdym kroku ubrane w kilka kożuchów kobiety zamiast pączków handlują pomarańczową rewolucją. W mojej kieszeni czternaście hrywien i kopia listy pretendentów do tytułu laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki oraz ich książek. Pogoda okropna, i kiedy docieram do ulubionej księgarni „Sjajwo”, która znajduje się właśnie tam, gdzie Chreszczatyk zagadkowo zmienia się w Czerwonoarmijską, czy też Wielką Wasylkowską ulicę, mam pełen kołnierz śnieżno-deszczowej „kaszy” i wodę w butach. W księgarni ciepło, pachnie papierem. Kocham to miejsce za szczególną artystyczną atmosferę, która nie jest właściwa żadnej z komercyjnych księgarni, za całkowitą bezsystemowość na półkach, bo niemało książek istnieje tam w jednym egzemplarzu, więc trudno coś znaleźć samemu. Co więcej, to jedyne miejsce, gdzie można spotkać współczesnego ukraińskiego pisarza, który zamyślenie przewraca strony własnej książki… Trochę się odwracam, spoglądając na siwego brodatego mężczyznę, podobnego do dowżenkowskiego Boga, stoi on między półkami i ogląda jakąś cieniutką książkę. Udaję, że studiuję książki na półkach, a sama widzę na okładce: „Anonim. Spowiedź kijowianina-erotomana”. Dziwne, myślałam, że czyta coś innego… Jednak tutaj wszystko jest możliwe… Przypominam sobie, po co przyszłam, i podchodzę do stolika w kącie, — obok niego kobieta w okularach, za nim — ski drapieżnik zniewalał gospodarkę Ukrainy. Nie lepsze były sprawy również w przestrzeni humanistycznej: tutaj też wiele rzeczy było rusyfikowanych, niszczonych, — wspólny sabat „bratków” i wczorajszych „braci” szerzył się… Ukraineczka cierpiała, naród wymierał, prawdzie zaszyto usta… Lecz słowo nie spało, broniło swój kraj, naszą wolę. Poezja Ołeksija Kowalewskiego jest ofensywna, potężna, dynamizm jego myśli — nieprzewidywalnie wybuchowy. Jak samo życie. Poeta filozoficznie postrzega świat, ale też — inwektywnie, boleśnie. Seksot zrobił karierę Na tym, że pasł mnie. I cień mój z kariery W podziemie śmierć goni. Ołeksij Kowalewski uczył się w Instytucie Literackim razem z Hryćkiem Czubajem ze Lwowa, wspaniałym poetą i człowiekiem, żyć by mu, ale „karierowicze” nie drzemali — działali okrutnie i desperacko. Czubaja pochowali… Pamięci nie pochowasz, nie spalisz, ona nie płonie, a patrzy w przyszłość. Dotknijcie czule i wdzięcznie, sercem — nowych książek Ołeksija Kowalewskiego „Chodyć Cho” (Ch.: Majdan, 2003. — 176 s.) oraz „W czekanni nemożływoho” (Ch.: Prapor, 2003. — 272 s.), poczujcie całą głębię ich i tragizm, opór i ofensywność poety, pragnienie sięgnięcia oświetlonych słońcem wyżyn duszy i ducha, powiedzieć O tych, których wybito srogo Po to, by smokowi tylko Nie jeść cudzego dziecięcia, A — naszą marzycielskość i ciszę. A — nasze kąpanie w słowie, Zbyt które nie bagnet, A czuła bezsilność miłości, Nad ścierniska puentowy lot… Szkoda, że poeta takiej skali do tej pory nie został uhonorowany Narodową Nagrodą Ukrainy
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
