Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

KARMA TARASA MELNYCZUKA

Слово Просвіти, №08 за 2005 рік

władzy dzikiego reżimu, zyskał pewność i prawo, by nie “Nie przyrosnąć do ojczyzn cudzych, A przynajmniej wyrosnąć makami gorącymi na twojej, Ukraino, ciernistej miedzy”. To były fragmenty poematu “Kalinowe klucze”. Słyszałem je — i nie słyszałem, nie wiedziałem, że zostały napisane 30 lat temu, tak jak nie wiedziałem o tym, że przebywały w więzieniu za siedmioma zamkami wbrew woli poety. Piliśmy mocną herbatę i zgniataliśmy w przepełnionej popielniczce niedopałki. Cały pokój był wypełniony Tarasem, nawet szyby w oknie odbijały jego twarz. Poeta, którego pasja i ogniste słowo zawsze poruszały, skończywszy czytać wiersze, siedział przycichły i spustoszony, zupełnie nie zauważając, jak do okna skradając się zagląda świt. O czym myślał? O już przebytych etapach życia? Czy o latach samotności, które czekają na niego? To była droga w niebyt albo, może, w coś nieporównanie większego i znaczącego — powrót… (Zob. moją książkę “Z dróg dalekich i bliskich”. — K. Wydawnictwo imienia Ołeny Telihy. 2001. S. 146.). W sierpniu 1988 r. Tarasowi Melnyczukowi stuknęło 50 lat od urodzenia. My, kilku pobratymców i wielbicieli poety, świętowaliśmy jego imieniny u niego w domu na wzgórzu Malcewa. Był kieliszek i prezenty. Gorące uściski i wzruszające powitania. W drzwiach chaty, niczym ukrzyżowana, stała rodzona matka poety, zrozpaczona i cierpiąca. A Taras z niecierpliwością czekał na wyjście w świat książki poezji “Książę rosy”. Czekał i nie wierzył, że ona może wyjść… Książka jednak ujrzała światło dzienne i zyskała wysoką ocenę społeczeństwa. Dorobek poety został uhonorowany państwową nagrodą imienia T. H. Szewczenki. Wybitny literaturoznawca Mykoła Żułynski w przedmowie do książki poezji Tarasa Melnyczuka podkreślił: “Trzeba być genialnym poetą, jak Taras Melnyczuk, aby móc poczuć i przekazać najgłębszą istotę życia i samego człowieka… Jego poetycki świat jest niezwykle rozległy; nie ma w nim ani czasu, ani przestrzeni; on szybuje w wiekach, w naszych wierzeniach, w naszych legendach, — to jest ten świat naszego narodowego bytu, naszego narodowego kosmosu znaczenia jej utworów, gdzie udanie łączy się daleka historyczna przeszłość z przyszłością. Zaprawdę, Ukraina ma czym się szczycić, Ukraińcy czerpią inspirację od geniusza Ukraińskiego słowa — T. Szewczenki, właśnie to czuje się w utworach Łarysy Ołeksijiwny. I podarował właśnie wydaną książkę “Psalmy Dawidowe” w przekładzie T. Szewczenki. Także idee dobra niesie poezja Zihanszynej. Powitała jej twórczość słowami Tarasa Hryhorowycza: “Nalało się szczere moje żyto, by milionami ziaren wyrosnąć”. To nieście, szanowna Łaryso Ołeksijiwno, dobro, które wiekami nieśli nasi Słowianie jeszcze z trypilskiej rodziny. Tego wieczoru zmienia się życiodajny nurt odnowionej Ukrainy. Krąg przyjaciół i ludzi o podobnych poglądach rośnie. Walentyna JEFREMOVA, historyk sztuki z su, który emocjonalnie i racjonalnie pojął i poznał poeta: Na mnie sunie czarna lawina, Ja zgiąłem się w grudkę, Niby żołądź, Czekam, kiedy we mnie wyrośnie Ukraina.” I czy nie wtedy po raz pierwszy przyszła mi myśl o karmie imienia Taras, znanego i drogiego każdemu Ukraińcowi jako coś świętego. Niepowtarzalnie bliskiego i cennego. Co ono znaczy? Przypomniałem starożytnych Greków — bo przecież ono od nich pochodzi, zakodowawszy w sobie zdumiewającą energetykę. Taras — to przewodnik, który prowadzi do niepokoju i zamętu, przysparza trosk, przejawiając bezpośredniość i upór, które graniczą z zawziętością. Jego karma wzywa do zdecydowanych działań, osiągnięcia wyznaczonego celu, jednocześnie przejawiając podwyższoną wrażliwość i stanowczość. I w tym kodzie cała tajemnica poezji Tarasa Melnyczuka, jak, właściwie, i życia. … Nagle, jak grom z jasnego nieba, Huculszczyznę poraziła straszliwa wieść: 29 marca 1995 roku w Kołomyi zmarł Taras Melnyczuk. Jak żył, tak i odszedł w zaświaty: w unisonie z nim buntowniczo wybuchła przyroda, padał gęsty mokry śnieg, żałośnie drżały trembity w górach karpackich. Taras Melnyczuk mógłby jeszcze wiele stworzyć. Niestety, zły fatum przedwcześnie przerwał jego zwycięski i buntowniczy szlak… Aby nie zgasła ludzka pamięć o jego bezkompromisowości i szczerej obdarowaności, na Iwano-Frankowszczyźnie wprowadzono coroczną nagrodę literacką imienia Tarasa Melnyczuka (1997 r.). Pierwszymi laureatami zostali Orysia Jachnewycz, Dmytro Hrynkiw i Mychajło Wasyłenko. Potem zostali uwieńczeni nagrodą Berkuta karpackich gór znani artyści Nina Hnatiuk, Jarosław Doroszenko, Jarosław Jarosz, Manolij Popadiuk, Mychajło Pyłatiuk, Ołeksa Riznykiw. Nagroda im. Tarasa Melnyczuka rozgałęzia się, niczym drzewo na wiosnę, i nabiera ogólnoukraińskiego znaczenia. Pieśniarz Huculszczyzny jest tego wart. Iwan HRYSZYN-HRYSZCZUK, m. Wyżnica WIADOMOŚCI ZWYCIĘZCY JUŻ SĄ, ALE O NICH NA RAZIE MILCZĄ Komitet Szewczenkowski już określił się ze zwycięzcami. W tym roku laureatów najbardziej prestiżowej krajowej nagrody jest aż dziewięciu. Najwięcej ich w nominacji “Literatura, publicystyka oraz kulturologia”: Serhij Krymski, Mychajłyna Kociubynśka, Mychajło Słaboszpyćki, Marija Matios oraz Mykoła Worobjow. W nominacji “Sztuka muzyczna” zwyciężyli lwowianie — Wiktor Kamiński oraz Jurij Laniuk, a w nominacji “Sztuka plastyczna” — użhorodzki artysta Wołodymyr Mykyta oraz autorski zespół kompleksu rzeźbiarskiego “Odrodzenie”. Ale zwycięzcami wszystkich wyżej nazwanych można będzie uważać dopiero po podpisaniu dekretu przez Prezydenta Ukrainy na początku marca, jak to dzieje się co roku. A 9 marca w budynku Narodowej Opery Ukrainy tradycyjnie powinno odbyć się nagrodzenie. Chociaż powiadają, że wreszcie laureatów będą nagradzać w domu, a nie w stolicy. GWIAZDY ZBIERAJĄ SIĘ W BIAŁEJ CERKWI 25—26 lutego w Białej Cerkwi będą odbywać się Dni ukraińskiej książki. Organizatorzy obiecują galakoncert z udziałem Marii Matios, twórcy kryminałów Andrija Kokotiuchy, braci Kapranowych, Andrija Kurkowa, Ołeksandra Irwancia oraz Wasyla Szkliara. To niemal gwiazdorski dobór ukraińskich pisarzy, biorąc pod uwagę, że większość z nich została laureatami wielu konkursów (Lwowskiego Forum, “Koronacji słowa”, “Książki roku”), a Kurkow właśnie był członkiem jury berlińskiego konkursu filmowego “Berlinale”. WIELCY KONSPIRATORZY Znani są także zwycięzcy konkursu “Książka roku 2004”. Prawda, na razie tylko organizatorom, którzy uparcie milczą, ignorując pytania dziennikarzy, autorów, wydawców i własnych ekspertów. Do szczególnie dociekliwych organizatorzy tylko uśmiechają się i intrygująco proszą poczekać do marca, a sami w tym czasie przygotowują tradycyjny “BEST” — zbiór najlepszych recenzji i wywiadów, “poświęcony” książkom-zwycięzcom. “EUROPEJSKI KWARTET” BRYTYJSKIEJ RADY Brytyjska Rada na Ukrainie realizuje nowy projekt — “Europejski kwartet”, który “ma na celu odpowiedzieć na pytanie, jaką była, jest i będzie koncepcja Europy”. Po raz pierwszy będzie rozpatrywana “nowa” Europa — bez centrum. W ramach projektu zostanie przeprowadzony konkurs wśród uczniów starszych klas i studentów, konferencje oraz warsztaty twórcze. Konkurs ogłoszą pod koniec marca tego roku. A do udziału w konferencji już dzisiaj zgłosili się naukowcy i artyści Polski, Wielkiej Brytanii, Brazylii, Francji, Słowenii oraz Niemiec. UCZCILI PAMIĘĆ 21 lutego członkinie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiecego im. Ołeny Telihy tradycyjnie uczciły pamięć znanej poetki oraz jej męża Mychajła Telihy. Odbyły się panichida oraz wiec. Przypomnijmy, że w 1942 roku Ołena Teliha, jej mąż oraz wielu przyjaciół — członków ukraińskiego podziemia zostało rozstrzelanych przez nazistów w Babim Jarze. Poetka została wcześniej ostrzeżona o groźbie aresztowania, lecz jej moralny maksymalizm nie pozwolił jej wyjechać z Kijowa. Teliha nie zgadzała się ratować ucieczką po tym, jak w swoich wierszach wzywała naród do walki. Do końca pozostawała wierna swoim zasadom. Przyjaciele poetki wspominają słowa jednego z katów: „Nie widziałem mężczyzny, który tak heroicznie umierałby, jak ta piękna kobieta”… Przygotowała Marija KRYSZTOPA

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn