Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №08 за 2011 рік

16 s. · 47 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

W sercu mam to, co nie umiera…

21 lutego, w Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego, Kijowskie Muzeum Łesi Ukrainki z radością otworzyło swoje drzwi dla miejskiego konkursu recytacji poezji Łesi Ukrainki, poświęconego 140. rocznicy urodzin poetki. Święto zorganizowali Główny Zarząd Oświaty i Nauki miasta Kijowa, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz Muzeum Łesi Ukrainki. Uliana WOLIKOWSKA Fot. Petro ANTONENKO W jasnej sali zebrali się uczniowie, ich rodzice oraz miłośnicy twórczości wielkiej poetki. „Niech słowo genialnej Lesi dodaje wam skrzydeł — zwrócił się z powitaniem członek jury, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Mykoła Nesterczuk. — Myślę, że konkurs będzie odbywał się co roku, bo poetycka spuścizna Łesi Ukrainki jest niewyczerpana. Spójrzcie tylko, jaka głębia myśli, jaki intelekt, energia i siła w jej utworach. Już za jej życia Iwan Franko zauważył, że Leся Ukrainka na początku XIX wieku jest niemal jedynym mężczyzną w literaturze ukraińskiej…”. Również w zaszczytnym jury zasiedli: laureat Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej im. Lesi Ukrainki, pisarz Wasyl Wasylaszko, odpowiedzialny sekretarz Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Serhij Onyszczenko-Baturyn, kierownik części literacko-dramaturgicznej Kijowskiego Państwowego Akademickiego Teatru Lalek Illja Pawłocki, główna specjalistka wydziału edukacji przedszkolnej i pozaszkolnej Głównego Zarządu Edukacji m. Kijowa Halina Todosowa, kierowniczka wydziału propagandy sekretariatu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Switłana Feszczenko oraz kierowniczka Muzeum Lesi Ukrainki Iryna Szczukina. W uroczystej atmosferze płonęło słowo Lesi, a dźwięki fortepianu przelewały się liryczными odcieniami… Wszyscy uczestnicy konkursu zaprezentowali wysoki poziom mistrzostwa twórczego, wykazali zdolności i talenty. Oczywiście na zwycięzców czekały hojne nagrody. Pierwsze miejsce zajęły uczennice dziesiątej klasy Szkoły Specjalistycznej nr 23 Dzielnicy Desnianskiej — Jana Cybulska (wykonała wiersz „Twoje listy zawsze pachną uschłymi różami”) oraz Jelizawieta Ljubimowa („Usta mówią: «On na wieki zginął!»”). „Postanowiłam wziąć udział w konkursie, gdy tylko o nim usłyszałam. Moim zdaniem twórczość Lesi Ukrainki jest bardzo ważna dla każdego. To przykład odwagi i walki. Osobiście bardzo lubię jej lirykę intymną” — podzieliła się Jana Cybulska, podkreślając, że na pewno weźmie udział w konkursie również w przyszłym roku. Drugie miejsce zajęły ósmoklasistka Gimnazjum nr 315 Dzielnicy Darnyckiej Anastasija Sydorenko („Łzy-perły”) oraz dziesiątoklasista Gimnazjum nr 287 Dzielnicy Swiatoszyńskiej Illja Trofimczuk (fragment z poematu „Robert Bruce, król szkocki”). Trzecie miejsce: dziewiątoklasistka Technikum Liceum Dzielnicy Dniepru Oleksandra Zamarajewa („Zawsze cierniowy wieniec…” (z cyklu „Niewolnicze pieśni”)), ósmoklasistka Szkoły Specjalistycznej nr 211 Dzielnicy Obołońskiej Polina Szwyrjajewa („Stałam i słuchałam wiosny”) oraz dziewiątoklasistka Szkoły Specjalistycznej nr 252 Dzielnicy Obołońskiej im. W. Symonenki Switłana Korżewa („„Niech będzie ciemność”, — powiedział Bóg do Ziemi”). Specjalne wyróżnienie za wykonanie autorskiego wiersza „Potężna Ukrainko, droga Lesiu” otrzymała uczennica dziewiątej klasy Gimnazjum nr 117 im. Lesi Ukrainki Dzielnicy Pieczerskiej Anna Holinko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

„Co trwalsze – ciało czy idea?”

Mykoła CYMBALIUK Imiona wielkich — potomków „rycerstwa i duchowej arystokracji” — nie blakną od częstego używania, w przeciwieństwie do banknotów z ich portretem. Bo duch i kram to różne rzeczy. Właśnie w dniu 140. rocznicy urodzin Łesi Ukrainki możemy się o tym po raz kolejny przekonać. Już w zeszłym roku, w październiku, Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła uchwałę o uroczystym obchodzeniu tej daty na szczeblu państwowym. Gabinetowi Ministrów zalecono utworzenie komitetu organizacyjnego do przygotowania i przeprowadzenia szeregu imprez. Wreszcie zostaną wyremontowane muzea w Jałcie i w Nowogrodzie Wołyńskim, gdzie dodatkowo zostanie odnowiona ekspozycja. Na Wołyniu, w obwodzie żytomierskim, w Kijowie otwarto wystawy tematyczne. Tak na przykład w Muzeum Wybitnych Działaczy Kultury Ukraińskiej Łesi Ukrainki, M. Łysenki, P. Saksahanskiego, M. Staryckiego zaprezentowano prace graficzne znanych mistrzów na motywy „Leśnej pieśni”, zorganizowano miejski konkurs recytatorów poezji jubilatki, wystawy twórczości pisarki i studiów leseznawczych itp. Również w organizacjach pisarskich odbędą się własne uroczystości i „okrągłe stoły”. Dziennikarze także nie pozostali z boku: w telewizji, w radiu, niemal w każdej gazecie słuchamy, oglądamy i czytamy o naszej naprawdę genialnej poetce. W tym dniu do podnóży jej pomników w Kijowie, Łucku, Kolodiażnem, Nowogrodzie Wołyńskim, Jałcie, Surami, Telawi, Clevelandzie (stan Ohio, USA) złożone zostaną wieńce i żywe kwiaty. W tym roku po raz trzydziesty ósmy zostaną przyznane nagrody Gabinetu Ministrów Ukrainy im. Łesi Ukrainki za literacko-artystyczne utwory dla dzieci i młodzieży. Instytut Badawczy im. Łesi Ukrainki, utworzony zaledwie pięć lat temu przy Uniwersytecie Wołyńskim, również będzie aktywnie uczestniczyć w tych przedsięwzięciach. Ale, niestety, także dziś nie zobaczymy nawet pierwszego tomu Pełnego zbioru utworów Ukrainki w 16 tomach. Szkoda, bo ostatnie — dwunastotomowe — ukazywało się dawno, jeszcze z okazji jej 100-lecia urodzin. Nie mówiąc już o tym, że poddano je „ideologicznemu oczyszczeniu” — nie ma w nim narodowo-historycznego dramatu „Bojarynia”, który ma wielkie znaczenie w literaturze ukraińskiej. I chodzi tu nie tylko o pieniądze, choć jak na wydanie są one znaczne. Takie rzeczy — manifestacja kultury ukraińskiej — są wyjątkowo niewygodne i nie pasują do politycznego kierunku dzisiejszej biurokracji i oligarchicznego handlarstwa. Nie wiem, może oni też wiedzą, że u nas poeta zawsze był więcej niż poetą. Był i jest prorokiem… Czyż nie tak? Przypomnijmy sobie… Jeszcze 99 lat przed listopadowymi wydarzeniami W 2004 roku na kijowskim Majdanie i w innych miastach Ukrainy, podczas Pomarańczowej Rewolucji, Lesia ukończyła „Trzy minuty” — dramat (dialog) z czasów Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Opublikuje go, tak samo jak następny utwór — „W domu pracy, w kraju niewoli” — Serhij Jefremow w czasopiśmie „Nowa Hromada”. Otóż między rewolucjami dystans czasowy jest spory. Różne kraje, różne kultury, różne narody. Jednak, jak powiedzą politolodzy, i pierwsza, i druga były przejawem klasycznej pod względem treści rewolucji społecznej. Oceniając wyniki ich klęski, byłoby zbyt prosto słowami Lesinego Montagnarda* powiedzieć tutaj: O, ci Brutusowie! Przecież to jest ta hałastra, z której potem wychodzą Cezarowie! Kto chce być dobrym republikaninem, niech przede wszystkim ostrzy miecz na Brutusa. Zakończenie na str. 7

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

WALKA O JĘZYK TRWA

21 lutego, w Dzień Języka Ojczystego, Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki zorganizowało konferencję prasową pod tytułem „Dlaczego bronić języka ukraińskiego przychodzi przez sąd, głodówkę czy samospalenie?” Ogłoszono zbiorowe apele posłów do kierownictwa państwa w obronie praw do nauki w języku ukraińskim. Apele podpisało 6 przewodniczących parlamentarnych komisji Rady Najwyższej, posłowie — uczestnicy konferencji prasowej: przewodniczący «Proświty» Pawło Mowczan, Iwan Zajec oraz inni, zaniepokojeni sytuacją języka ojczystego na Ukrainie. O walce o prawo do nauki i otrzymywania usług publicznych w języku ukraińskim opowiedzieli obrońca praw człowieka Anatolij Ilczenko z Mikołajowa, student Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego, autor książki „Moja walka o język” Serhij Melnyczuk z Krasnodonu. Obecną sytuację językową scharakteryzowali profesor Wołodymyr Wasylenko, współautor obowiązującej ustawy „O językach w USRR”, posłowie Pawło Mowczan i Iwan Zajec. ...czym są te deputowane zapytania i czy te podpisy są prawdziwe. A do tego, jak mówią, nikt nas nie delegował. Na protokoły posiedzeń komitetów rodzicielskich, które przedkładałam, nawet nie zwracano uwagi. Na radzie postanowiono zorganizować zebrania rodziców, na których rodzicom wskażą, do których szkół przenosić dzieci. Ale my wiemy, że zamykać szkoły można tylko za zgodą rodziców. Nasi rodzice chcą, żeby dzieci uczyły się właśnie w tej szkole, która znajduje się w gęsto zaludnionej dzielnicy, a nauczyciele tutaj są fachowi i dają gruntowne wykształcenie. Złożyliśmy wniosek, że 16 lutego rozpoczynamy głodówkę w budynku miejskiego komitetu wykonawczego. Kiedy przyjechaliśmy na wyznaczoną godzinę, do komitetu nie wpuścili nas funkcjonariusze milicji i deputowani rady miejskiej. Sekretarz rady miejskiej pan Radczenko wysłał nas na głodówkę do swojej szkoły. W szkole przydzielono nam pomieszczenie. Zachowywaliśmy się poprawnie, nie zakłócaliśmy procesu nauczania. Udzielaliśmy wywiadów mediom. Zastępczyni miejskiego głowy ds. socjalnych Ludmiła Miahka i naczelniczka wydziału oświaty Tetiana Postriakowa zabroniły nam prowadzić głodówkę na terenie szkoły. Wtedy miejski deputowany S. Łukianenko przydzielił półpiwniczne pomieszczenie. Brał udział w głodówce jako dziadek — jego wnuk uczy się w piątej klasie naszej szkoły. Tymczasem przedstawicielka władz miejskich w telewizji ТРК „ЛУЧ” oświadczyła, że w rzeczywistości tylko imitujemy głodówkę. Wtedy postanowiliśmy ze swoimi problemami zwrócić się do Ługańskiej OPA. Przyjął nas zastępca przewodniczącego ds. oświaty, nauki, kultury, młodzieży i sportu Rodion Mirosznyk. Było to trzeciego dnia głodówki. Zobaczył, w jakim jesteśmy stanie, i wezwał lekarzy. Zbadano nas — u dwojga stan był ciężki, a u dwojga średni. Serhij Łukianenko ze względu na stan zdrowia pozostał w domu. R. Mirosznyk obiecał, że powoła komisję, która zbada tę sprawę. Za dwa tygodnie poinformują nas o wyniku. Ale presja trwa. W lokalnej telewizji przedstawiciele władz miejskich nadal składają oświadczenia: „Из-за каких-то 200 учеников будут страдать тысячи”. Ale nasze dzieci to nie „jakieś tam 200”, takie podejście nas obraża. Na nas złożono zapytanie do prokuratora. Doradczyni miejskiego głowy pani Kiryłowa grozi: „Wam żyć w tym mieście, myślcie o tym, o waszych dzieciach. Zaciągamy was po prokuraturach”. Budynek naszej szkoły jest w dobrym stanie, rodzice wykonali remonty własnymi rękami. Szkoła znajduje się w centrum dzielnicy, gdzie mieszka wielu ludzi, w tym młodzież. Są dojazdy, dwa lata temu podłączono autonomiczne gazowe ogrzewanie, wložono znaczne środki. A szkołę „zamykają” już ponad 4 lata. Powołują się na małą liczbę uczniów (240). Gdyby nie straszono zamknięciem, dzieci byłoby znacznie więcej. Poza tym część uczniów chcą przenieść do 29. szkoły, która leży poza granicami dzielnicy i ma awaryjny dach. Dlaczego więc nie przenieść tych dzieci do nas? Czy ktoś potrzebuje naszego budynku? Adże miejska głowa Marina Filipowa, pytana, co stanie się z budynkiem, jeśli dzieci zostaną wysiedlone, odpowiedziała: „Może będzie tu jakieś biuro albo przychodnia rodzinna…” Ale my będziemy bronić swojej szkoły. Wspiera nas Niezależny Związek Zawodowy Górników, inni mieszkańcy miasta. Mamy nadzieję, że zwyciężymy. Ciąg dalszy tematu w następnym numerze tygodnika.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

KOMENTARZ SŁUŻBY PRASOWEJ ZJEDNOCZENIA UKRAIŃCÓW ROSJI

W związku z wystąpieniem ministra spraw zagranicznych Ukrainy K. Hryszczenki w Radzie Najwyższej Ukrainy 18 lutego br. do służby prasowej ZUR z licznymi pytaniami zwracają się środki masowego przekazu Rosji, Ukrainy i innych krajów świata z prośbą o udzielenie komentarza dotyczącego niektórych wypowiedzi ministra odnośnie sytuacji wokół federalnych ukraińskich organizacji Federacji Rosyjskiej oraz Biblioteki Literatury Ukraińskiej w Moskwie. Służba prasowa jest upoważniona do poinformowania o następujących kwestiach. W szczególności K. Hryszczenko oświadczył: „Niestety, pewne pretensje rosyjskiego wymiaru sprawiedliwości mają podstawy prawne. W szczególności Zjednoczenie Ukraińców Rosji nie przeprowadzało corocznych zebrań i brakuje oddziałów w ponad połowie podmiotów FR, co nie daje mu prawnych podstaw do uważania się za federalną organizację społeczną”. Wskazane twierdzenia są błędne, ponieważ statut ZUR nie przewiduje przeprowadzania żadnych „corocznych zebrań”. Organem najwyższym organizacji jest Kongres ZUR, który był przeprowadzany, jak należy, raz na 4 lata, między kongresami stale działającym organem kierowniczym jest Rada ZUR, której posiedzenia odbywały się corocznie. Oddziały ZUR utworzono w 45 regionach Rosji z 83, co, jak łatwo obliczyć, stanowi 54,22 % ogólnej liczby. Ponadto prawdziwa przyczyna prób likwidacji federalnych ukraińskich organizacji została jasno nazwana przez ministra spraw zagranicznych FR S. Ławrowa — prowadzenie przez nie „politycznej” działalności. Jeśli chodzi o słowa ministra spraw zagranicznych Ukrainy o utworzeniu na naradzie w Ambasadzie Ukrainy w Moskwie rady koordynacyjnej, która rozpocznie pracę przygotowawczą nad stworzeniem nowej ukraińskiej organizacji o statusie ogólnorosyjskim, to, jak już wielokrotnie informowaliśmy, nowe organizacje społeczne zgodnie z rosyjskim ustawodawstwem powinny być tworzone przez grupy inicjatywne obywateli (osoby fizyczne), stowarzyszenia społeczne, które zwołują zjazd (konferencję) lub zebranie ogólne, gdzie zatwierdza się statut organizacji społecznej, formuje się jej organy kierownicze oraz kontrolno-rewizyjne. ZUR wyznaczyło przedstawicieli do ewentualnej rady koordynacyjnej ds. stworzenia nowej organizacji (w przypadku, gdy zaistnieje taka potrzeba). Aktywność dyplomatyczna byłaby bardziej stosowna w sprawie ochrony i zachowania Zjednoczenia Ukraińców Rosji, które istnieje 19 lat i działa efektywnie. K. Hryszczenko pomylił się, zaznaczając, że w Federacji Rosyjskiej istnieje 130 ukraińskich autonomii narodowo-kulturalnych. Autonomia jest szczególnym typem stowarzyszenia społecznego; regionalnych i lokalnych ukraińskich autonomii w Rosji nalicza się 22. Oprócz tego działa 77 ukraińskich stowarzyszeń społecznych typu ogólnego, wliczając regionalne oddziały ZUR i prawnie zarejestrowane organizacje członkowskie ZUR. W ten sposób w Federacji Rosyjskiej obecnie funkcjonuje około 100 ukraińskich organizacji społecznych oraz struktura federalna — Zjednoczenie Ukraińców Rosji. Nie odpowiada rzeczywistości twierdzenie ministra również o tym, że Biblioteka Literatury Ukraińskiej w Moskwie pracuje w normalnym trybie. Skonfiskowano serwer, dyski twarde komputerów, książki, pracownicy nie mogą korzystać z nowoczesnych technologii informacyjnych, kontynuowane są ich przesłuchania przez milicję, zespół i czytelnicy przebywają w ciągłym napięciu. Zerwano ustalony proces otrzymywania przez czytelników czasopism z Ukrainy, co doprowadzi w przyszłości do całkowitego wygaszenia rozpowszechniania ukraińskiej prasy w Rosji. W wystąpieniu minister uchylił się od odpowiedzi na pytanie dotyczące oczywistych naruszeń praw Ukraińców Rosji — wiernych Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego oraz Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego. Ogólnie wyrażamy żal, że do wystąpienia ministra spraw zagranicznych Ukrainy przygotowano informacje faktograficznie błędne oraz takie, które wprowadzają w błąd deputowanych ludowych Ukrainy i ukraińską opinię publiczną. Zjednoczenie Ukraińców Rosji oraz ukraińskie organizacje Federacji Rosyjskiej oczekują od Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy oraz Ambasady Ukrainy w FR nie publikowania tendencyjnych i inspirowanych informacji, a realnych kroków na rzecz ochrony praw narodowo-kulturalnych ukraińskiej społeczności. 20 lutego 2011 r. Służba prasowa ZUR E-mail: libukr@online.ru www.ukrros.info Nadija KYRIAN. Konferencję prasową rozpoczął Ołeh JACENKO, członek rady głównej „Proświty”, przewodniczący Ogólnoukraińskiej organizacji młodzieżowej „Bractwo Studenckie”. Przypomniał on, że jeszcze w czasach radzieckich przeciwko polityce rusyfikacji dokonał samospalenia Ołeksa Hirnyk, a niedawno, 16 lutego, przedstawiciele komitetu rodzicielskiego donieckiej szkoły nr 111 oświadczyli, że są gotowi na samospalenie w przypadku, jeśli władze będą zamykać ich ukraińską szkołę. Po tym rozpatrzenie kwestii likwidacji szkoły nr 111 zdjęto z porządku obrad. Ale czy na długo? A na Ługańszczyźnie rodzice do tej pory kontynuują obronę swoich praw — nauki w ukraińskiej szkole. Dlatego pierwsze słowo udzielono Natalii OSYPOWEJ, przedstawicielce komitetu rodzicielskiego szkoły nr 15 miasta Krasnyj Łucz, która brała udział w głodówce. Natalia Osypowa wyraziła podziękowanie Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu „Proświta” im. Tarasa Szewczenki za udzieloną pomoc i wsparcie, deputowanym ludowym, którzy podpisali apel. — Bez wsparcia byłoby nam bardzo trudno wytrwać w takiej konfrontacji, wytrzymać ogromną presję ze strony lokalnych władz — powiedziała pani Natalia. — Kiedy przeprowadziliśmy akcję protestacyjną z żądaniem zwołania nadzwyczajnej sesji rady miejskiej, odwołania decyzji o zamknięciu naszej szkoły, odmówiono nam. Zwołano tak zwaną „radę uzgodnieniową”. Na tę radę zaproszono mnie, dyrektora szkoły, deputowanego rady miejskiej Serhija Łukjanenkę, który głodował razem z nami. Nie dano nam nawet dojść do głosu, zamiast tego 30 deputowanych rady miejskiej oskarżało nas o wszystkie grzechy. Przewodnicząca rady miejskiej oświadczyła, że trzeba jeszcze sprawdzać,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

W TEJ SZKOLE WSZYSTKO ODDYCHA UKRAINĄ

Ludmyła KOWTONIUK, Dniepr Zdjęcie autora Średnia szkoła ogólnokształcąca nr 147 usytuowała się w jednej z tak zwanych sypialni Dniepru. Oddano ją do użytku w 1994 roku, kiedy nowo wybudowane osiedle mieszkaniowe Lewobrzeżne-3 rozrosło się na tyle, że dwie istniejące dotąd szkoły nie mogły pomieścić wszystkich uczniów. Szkoła od razu otrzymała status ukraińskiej. Stanął na jej czele młody dyrektor, nauczyciel języka i literatury ukraińskiej Ihor Mycyk, młodszy brat znanego ukraińskiego historyka i duchownego, profesora Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Jurija Mycyka. Jak opowiada Ihor Andrijowycz, tutaj w języku państwowym rozmawia się nie tylko na lekcjach, ale i w życiu codziennym. Szkoła nr 147 stała się ukraińska z ducha. A niedawno placówce oświatowej nadano imię Wiaczesława Czornowoła. — To nakłada na nas szczególną odpowiedzialność — podkreśla Ihor Andrijowycz. — Wszak Wiaczesław Czornowił poświęcił swoje życie Ukrainie. I w tym jest przykładem dla każdego ucznia naszej szkoły. Izba-muzeum Wiaczesława Czornowoła jest teraz jedną z wizytówek szkoły średniej nr 147, ale daleko nie jedyną: nie zapomniano o żadnej ważnej stronie w historii naszego państwa. Dlatego stworzono cały kompleks muzeów, w którym znajdują się ekspozycje poświęcone Siczy Zaporoskiej, Hołodomorowi lat 1932—1933, wojnom — drugiej światowej oraz w Afganistanie, awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Szkołę, która jest członkiem zbiorowym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, często odwiedzają goście, bo jest tu co zobaczyć i czego się nauczyć. Ihor Mycyk (czwarty od lewej) oraz aktywiści dnieprzańskiej „Proświty” w szkolnym muzeum W. Czornowoła

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

ARESZTOWANO KIEROWNIKÓW ZAKARPACKIEJ „SWOBODY”

APEL do Premiera Ukrainy M. J. AZAROWA Przedstawiciele komitetu rodzicielskiego ukraińskiej szkoły w Krasnym Łuczu żądają zaprzestania prób zamknięcia ich placówki oświatowej. Żądania te uważamy za całkowicie uzasadnione i opierające się na normach art. 10 Konstytucji Ukrainy dotyczących państwowego wsparcia wszechstronnego funkcjonowania języka ukraińskiego. Fakty przytoczone przez przedstawicieli komitetów rodzicielskich świadczą o systematycznym naruszaniu praw uczniów do nauki w języku ukraińskim. Poinformowano, że decyzją nr 20 z dnia 28 grudnia 2010 r. Rady Miejskiej Krasnego Łucza zlikwidowano jedyną ukraińską szkołę w mieście — świeżo wyremontowaną Szkołę Ogólnokształcącą nr 15 I—III stopnia. Pod znakiem zapytania postawiono także los mieszczącej się w tejże szkole Dziecięcej Szkoły Sztuk Pięknych, której uczniowie byli laureatami ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów. Jednocześnie władze miejskie mają własne plany dotyczące wykorzystania boiska piłkarskiego szkoły oraz pomieszczeń zlikwidowanej placówki. Mieści się tam już biuro lokalnego oddziału „Młodych Regionów”. Komitet rodzicielski poinformował, że obecna mer Krasnego Łucza M. Filipowa w trakcie kampanii wyborczej podczas transmisji na żywo w TRK „Łucz” obiecywała nie zamykać tej ukraińskiej szkoły, ale po zwycięstwie podpisała decyzję rady miejskiej o jej likwidacji. W mieście zebrano ponad 1000 podpisów jego mieszkańców przeciwko zamknięciu jedynej ukraińskiej szkoły. Rodzice dzieci ogłosili gotowość rozpoczęcia strajku głodowego. Jakie jeszcze szkoły z ukraińskim językiem nauczania planuje się (planowano dotychczas) zlikwidować w obwodzie ługańskim? Prosimy Pana o niedopuszczenie do likwidacji jedynych w danych miastach (rejonach miast) ukraińskich szkół podczas „optymalizacji” sieci placówek budżetowych i wydatków budżetów lokalnych na ich utrzymanie, wzięcie pod osobistą kontrolę ochrony praw uczniów do nauki w istniejących szkołach z ukraińskim językiem nauczania, polecenie lub zalecenie lokalnym organom władzy wykonawczej i samorządu terytorialnego odstąpienia od zamykania szkół ukraińskojęzycznych, udzielenie każdemu z nas wyczerpujących informacji w poruszonych kwestiach, włącznie z kopiami dokumentów, które po pierwsze świadczyłyby o pociągnięciu, w razie istnienia podstaw, do odpowiedzialności dyscyplinarnej i innej funkcjonariuszy systemu oświaty oraz administracji lokalnych, którzy naruszali prawa obywateli Ukrainy do nauki w języku państwowym, a po drugie o przywróceniu praw dzieci do nauki w języku państwowym w szkołach obwodu ługańskiego, które znalazły się na skraju zamknięcia. Z poważaniem, Ludowi Deputowani Ukrainy Pawło MOWCZAN, Jurij HNATKEWYCZ, Wołodymyr POŁOCHAŁO, Anatolij HRYCENKO, Wołodymyr JAWORIWSKIJ, Natalija KOROWEŁSKA, Borys TARASIUK, Wiktor SZWEC, Serhij SOBOLIEW, Ihor HRYNIW, Ostap SEMYRAK, Ołeś DONIJ, Wołodymyr STRETOWYCZ, Taras CZORNOWIŁ, Wiktor SZEMCZUK, Wołodymyr MOJSYK, Hennadij ZADYRKO, Andrij SZKIL, Wiaczesław KOWAL Wiadomo, że członków „Swobody” zatrzymano, gdy wracali samochodem z narady partyjnej ze Lwowa. Przeciwko „Swobodzie” uruchomiono prasę totalnych represji politycznych, władza masowo stosuje prowokacje wobec nacjonalistów, fabrykuje sprawy, próbuje oskarżyć ich o wybuchy w Makiejewce oraz o terroryzm telefoniczny w Czerkasach, masowo pobierają odciski palców członków „Swobody” we wszystkich regionach, w nielegalny sposób zbierane są informacje na ich temat, milicja prowadzi przesłuchania nacjonalistów w różnych zmyślonych sprawach, przy czym przedmiotem przesłuchań są informacje dotyczące członkostwa w organizacji, a nie wymyślony powód. Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Swoboda” żąda od MSW natychmiastowego poinformowania o miejscu pobytu Ołeha Kucyna, Rusłana Poływki i Tomasza Lelekacza oraz zaprzestania fałszowania przeciwko nim sprawy karnej. Biuro Prasowe Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” Do Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza Szanowny Panie Prezydencie! Nie inaczej niż krzyczącą niesprawiedliwością można nazwać fakt, że obecnie za więziennymi kratami przebywa człowiek, którego wina nie została udowodniona, a mimo to jest uwięziony. Jest to Heorhij Filipczuk, do niedawna Minister Ochrony Środowiska. Oskarżenia pod jego adresem w żaden sposób nie wymagają tak surowego środka zapobiegawczego, a raczej mają na celu nie tylko moralne, ale i fizyczne złamanie człowieka, który w swoim szacownym wieku zrobił wiele dobrego w imię budowy naszego Państwa. Ludowy Deputowany Rady Najwyższej kilku kadencji, przewodniczący Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej, Minister. A ponadto Heorhij Filipczuk jest znanym i szanowanym naukowcem-pedagogiem, akademikiem Ukraińskiej i Rosyjskiej Akademii Nauk Pedagogicznych. Bez wątpienia w społeczeństwie niezwykle ostro odbierany jest fakt, że ten człowiek znajduje się obecnie za kratami. Do Prokuratora Generalnego Ukrainy Pszonki W. P. Ale sprawiedliwość musi zatriumfować i dlatego prosimy Pana, szanowny Panie Prezydencie, o wypełnienie swojej wysokiej misji urzędowej i ludzkiej — ochronę człowieka. Wierzymy, że stanie się to jak najszybciej. Przewodniczący Kongresu Ukraińskiej Inteligencji, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, Bohater Ukrainy Iwan DRACZ; Przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, Bohater Ukrainy Dmytro PAWŁYCZKO; Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, Ludowy Deputowany Ukrainy Pawło MOWCZAN; Zastępca Przewodniczącego Kongresu Ukraińskiej Inteligencji, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Mykoła ŻUŁYNSKIJ [...pomnikowi] Stalina w Zaporożu (który został oficjalnie uznany przez Komitet Wykonawczy Rady Miejskiej Zaporoża za nielegalnie postawiony i może zostać zburzony na mocy decyzji sądu) potwierdza wybiórczość prześladowań i rozwijanie jawnie antyukraińskiej kampanii w kraju. Zwracamy się do Pana z żądaniami: — natychmiastowego zamknięcia wszystkich sfabrykowanych spraw karnych przeciwko ukraińskim patriotom, natychmiastowego uwolnienia więźniów politycznych „tryzubowców” w miastach Zaporoże i Iwano-Frankiwsk, zaprzestania masowych represji wobec członków Ogólnoukraińskiej Organizacji „Tryzub” im. Stepana Bandery; — pilnego udzielenia wyczerpujących informacji dotyczących śledztwa w sprawie wyżej wymienionych przestępstw, dokonanych w celu zniszczenia ukraińskiej historii. W przypadku niezrealizowania naszych żądań my, ukraińska społeczność, będziemy domagać się zwolnienia wysokich rangą urzędników w organach ścigania, którzy odpowiadają za bezpodstawne prześladowania i represje wobec ukraińskich patriotów oraz za bezczynność systemu organów ścigania w śledztwach dotyczących przestępstw przeciwko narodowi ukraińskiemu. Ogólnoukraińska Organizacja „Żeńska Sicz” 19 lutego 2011 roku w nieznanych okolicznościach aresztowano przewodniczącego Zakarpackiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” Ołeha Kucyna, jego zastępcę Rusłana Poływkę oraz przewodniczącego Użhorodzkiej Organizacji Miejskiej OZ „Swoboda” Tomasza Lelekacza. Członków „Swobody” rzekomo oskarża się o podpalenie pomnika-monumentu „Ku czci przejścia plemion węgierskich przez Karpaty”, który znajduje się na Przełęczy Wereckiej. Obecnie z zatrzymanymi nie ma żadnego kontaktu. „Swoboda” ustala ich miejsce pobytu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

OŚWIADCZENIE UKRAIŃSKIEJ LUDOWEJ PARTII W ZWIĄZKU Z PLANAMI OBECNYCH WŁADZ ZNISZCZENIA UKRAIŃSKIEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO PATRIARCHATU KIJOWSKIEGO

Ukraińska Partia Ludowa jest zaniepokojona tym, że po uciskach wolności słowa, lekceważeniu praw człowieka i niszczeniu ukraińskich wartości narodowo-kulturowych obecna władza próbuje wbrew Konstytucji brutalnie ingerować w działalność Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Miliony obywateli Ukrainy mogą zostać pozbawione swojego konstytucyjnego prawa do wolnego wyznawania wiary i uczestniczenia w swoim narodowym kościele. UNP podkreśla: tymi działaniami władza na Ukrainie narusza konstytucyjne prawo obywateli do wolnego wyznawania wiary. UNP przypomina również, że zgodnie z Konstytucją Ukrainy kościół jest oddzielony od państwa. UNP ostrzega: jeśli Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego zostanie zlikwidowany lub osłabiony, nowa władza stworzy warunki do kolejnego ataku na podstawowe zasady niezależnej Ukrainy. Działalność UKP Patriarchatu Moskiewskiego, który planuje się uczynić jedynym Kościołem Prawosławnym na ukraińskiej ziemi, prowadzona jest bowiem w ramach realizacji programu „Russkij mir”, który nie przewiduje istnienia suwerennego państwa ukraińskiego. Ukraińska Partia Ludowa jest przekonana, że Rosyjski Kościół Prawosławny i jego wiernopoddańczy strukturalny oddział na Ukrainie — UKP Patriarchatu Moskiewskiego — są wykorzystywane jako wielka maszyna propagandowa tak zwanej „jedności” narodu ukraińskiego i rosyjskiego, w której swobodnie będą czuć się Rosjanie i Małorosjanie. Dlatego w świątyniach Patriarchatu Moskiewskiego nie usłyszy się już języka ukraińskiego, a większość duchownych tego Kościoła zamieniła się w zagorzałych nienawidzących Ukrainy. Władza folguje przejmowaniu świątyń UKP Patriarchatu Kijowskiego metodami raiderskimi, wywiera bezpośrednią presję na duchownych tego wyznania, żądając ich przejścia pod zwierzchnictwo Patriarchatu Moskiewskiego. Obecna władza wykorzystuje przeciwko UKP PK jej sponsorów. Rządzący reżim działa tak, aby zagraniczny moskiewski Kościół stał się państwowym Kościołem Ukrainy, by zapewnić Moskwie duchową okupację Ukrainy. UNP określa taką działalność władz jako antyukraińską, antypaństwową, antykonstytucyjną. Dlatego Ukraińska Partia Ludowa wzywa wszystkich patriotów Ukrainy — prawosławnych, grekokatolików, katolików, protestantów, muzułmanów, przedstawicieli innych wyznań i ateistów, którzy pragną zachować niezależność Państwa Ukraińskiego, do zjednoczenia się w celu niedopuszczenia do realizacji scenariusza likwidacji najpierw niezależności duchowej, a następnie politycznej państwa, który opracowały rosyjskie służby specjalne. UNP domaga się od Prezydenta Ukrainy, od członków rządu i władz lokalnych zaprzestania działań zmierzających do zniszczenia UKP PK, podjęcia dialogu z Ogólnoukraińską Radą Kościołów oraz niedopuszczania do naruszania międzywyznaniowego pokoju. UNP zwraca się także do wiernych UKP PK z apelem o strzeżenie jedności i soborowości swojego Kościoła oraz niedopuszczanie, by ktokolwiek go niszczył. Przewodniczący UNP Jurij KOSTENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

ZA BIEDNEGO STUDENTA «ZAMOWTE SŁOWCE»

Oleś DMYTRENKO Zdjęcie autora W zeszłym tygodniu pod murami budynku komitetów Rady Najwyższej Ukrainy zebrali się studenci uczelni stołecznych i lwowskich, oburzeni zamiarami władz wprowadzenia ustawy „O szkolnictwie wyższym”, która przewiduje podwyższenie opłat za studia dla studentów odpłatnych oraz zmniejszenie liczby miejsc budżetowych w tegorocznej kampanii rekrutacyjnej niemal o 42 %. Opuściwszy sale wykładowe, studenci pod hasłami: „Nie — studenckiemu poddaństwu”, „Edukacja nie jest towarem”, „Władzo, dość znęcania się nad młodzieżą” domagali się wycofania tego projektu ustawy, który sprzeciwia się normom artykułów 22. i 53. Konstytucji oraz obietnicom z programów wyborczych partii politycznych dotyczącym gwarancji dostępności edukacji. Jak pokazały wystąpienia protestujących, szczególnie bolesne jest położenie obecnych studentów odpłatnych, z których zdecydowana większość, studiując za pieniądze rodziców, mieszka jeszcze w domach akademickich na ich utrzymaniu. A im jeszcze zwiększa się wysokość opłat za studia bezpośrednio w trakcie nauki, zamiast podnieść stypendia dla studentów do poziomu minimum egzystencji. Protestujący oświadczyli, że akcji nie zakończono, gdyż jest to jedynie ostrzeżenie dla władzy: niech tylko spróbuje „przepchnąć” antyludowy projekt ustawy! Wtedy we wszystkich miastach Ukrainy masowo zbierze się studentów, do nich przyłączą się ich rodzice i nieobojętni obywatele. Jak zakończą się takie społeczne wstrząsy, trudno przewidzieć.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

APEL

W związku z bezczynnością milicji w poszukiwaniu i zatrzymaniu podejrzanych o popełnienie przestępstw przeciwko pomnikom ukraińskiej historii: 1) 10 stycznia 2011 roku znak w miejscu, gdzie ma zostać ustawiony pomnik przywódcy OUN Stepana Bandery w Łucku, zamalowano czerwoną farbą. Nieznani sprawcy namalowali swastykę z trzech jego stron. 2) 30 stycznia 2011 roku w Dniepropetrowsku nieznani sprawcy zniszczyli krzyż na miejscu pochówku żołnierzy Ukraińskiej Republiki Ludowej. 3) 1 lutego 2011 roku nieznani sprawcy zrzucili z cokołu pomnik ofiar Hołodomoru w Biłhorodzie-Dniestrowskim w obwodzie odeskim. 4) 8 lutego w Krzywym Rogu wandale rozbili ustawiony już w 2006 roku pomnik bojownikom o wolność Ukrainy. Pamiątkowy krzyż zrzucono z betonowego podparcia, a następnie rozbito go kuwaldą. Bezczynność organów ścigania w sprawie wyżej wymienionych aktów wandalizmu na tle masowego prześladowania patriotów Ukrainy za uszkodzenie pomnika kata narodu ukraińskiego naro-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

WACHTANG KIPIANI: «HISTORIA PRZECHODZI PRZEZ SERCA» Znany ukraiński dziennikarz — o swojej unikalnej kolekcji gazet, naszej smutnej przestrzeni medialnej i pamięci historycznej

Wachtang Kipiani urodził się 1 kwietnia 1971 roku w Tbilisi. Od 1980 roku mieszka w Ukrainie. Ukończył Mikołajowski Instytut Pedagogiczny ze specjalnością „nauczyciel historii i prawoznawstwa”. Przez dwa lata pracował jako nauczyciel w Ukraińskim Gimnazjum Pedagogicznym w Mikołajowie. Następnie w gazetach Mikołajowa i Kijowa, w kilku ukraińskich kanałach telewizyjnych. Był redaktorem naczelnym czasopisma „Focus”. Uczestnik strajku głodowego studentów jesienią 1990 roku. Laureat konkursu na najlepszą publikację o ukraińskim ruchu obrony praw człowieka, konkursu artykułów publicystycznych im. W. Czornowoła. Nagroda im. Ołeksandra Krywenki „Za postęp w dziennikarstwie”. Zasłużony Dziennikarz Ukrainy. Żonaty, ma troje dzieci. — Proszę opowiedzieć, jak zaczęła się Pana pasja — kolekcjonowanie gazet? — Zacząłem je kolekcjonować w połowie lat 80., kiedy byłem uczniem. Jakoś przeglądałem w domu stare gazety i z jakiegoś powodu wśród nich znalazła się „Sowietskaja Łatwija”. Zaciekawiło mnie to, zebrałem gazety, które były w domu (uzbierało się z dziesięć-piętnaście), potem sprawdziłem w kiosku, tam były jeszcze trzy-cztery tytuły. Stopniowo pojawiło się u mnie kilkadziesiąt gazet. Spojrzałem do informatora: w ZSRR wychodziło około 13 tysięcy gazet. Ktoś zbiera znaczki, monety, a ja postanowiłem kolekcjonować gazety. Dopiero później dowiedziałem się, że taki rodzaj kolekcjonowania nazywa się „presofilią”. Zacząłem klasyfikować, nanosić na kartki, z czasem — w formie elektronicznej. Tak oto już 26 lat zbieram gazety. Obecnie w mojej kolekcji jest ponad 20 500 tytułów wydawnictw, a liczba egzemplarzy przekracza 50 tysięcy. — Szczególnym działem Pana kolekcji jest niezależna periodyka Ukrainy, czyli samizdat. — To wydawnictwa z lat 80. Uważa się, że pierwszym takim niezależnym wydawnictwem był „Ukraiński Wisnyk” Wiaczesława Czornowoła, wydany w sierpniu 1987 roku. Ale pierwszym był charkowski magazyn „Rock-kurier”, który ujrzał światło dzienne pod koniec 1986 roku. Ten sam samizdat, maszynopis z wklejonymi ilustracjami. Rock był wtedy zakazany, a magazyn, oczywiście, był nieocenzurowany. — Warto zaznaczyć, że nie od razu ten samizdat przeszedł z maszyny do pisania na poligrafię? — Początek 1989 roku to próba tworzenia regularnych gazet, zwiększania ich częstotliwości ukazywania się, nakładu. W społeczeństwie działo się tak wiele wydarzeń, tworzyły się ruchy społeczne, w regionach dochodziło do prawdziwych rewolucyjnych wstrząsów, jak na przykład słynna czernihowska „rewolucja kiełbasiana”. Poruszenie było ogromne. I najwyraźniej, aby jakoś powiązać ten demokratyczny, antykomunistyczny ruch, powstała potrzeba takiej prasy. I oto w marcu 1989 roku wychodzą dwie gazety, bardzo znaczące dla tamtego czasu. To kijowska gazeta „Hołos Widrodżennia” (redaktor Serhij Naboka) oraz lwowska gazeta „Postup” (redaktor Ołeksandr Krywenko). Oto te wydawnictwa jako pierwsze wśród ukraińskiej niezależnej periodyki przechodzą na regularny, najpierw dwutygodniowy, potem tygodniowy tryb ukazywania się. Ponieważ wydawano je na Litwie, stworzono cały system współpracy. Ludzie jechali z Ukrainy do Wilna, gdzie drukowano gazety. Były to jeszcze maszynopisowe wydawnictwa, które skanowano do druku nakładu na poprzednikach dzisiejszych kserokopiarek — maszynach „Era”. — Nazywało się to „wideryty”. — Na Litwie były pewne moce poligraficzne w przedsiębiorstwach, i to nie tylko w drukarniach. Tam właśnie umawiano się na druk dużych partii, w nakładzie 5, 10 czy 20 tysięcy. I zaczyna się systematyczny druk. Wszyscy wiedzieli, że w każdą sobotę można w Kijowie przyjść pod pomnik Szewczenki i kupić świeżą gazetę. Co ciekawe: nowo mianowany Ambasador Republiki Litewskiej na Ukrainie Petras Vaitiekūnas był właśnie pośrednikiem między ukraińskimi dziennikarzami a litewskimi poligrafami. Wydał książkę, w której opowiedział, kto z Ukrainy do niego przyjeżdżał, w jakim nakładzie jakie gazety drukowano. Niezwykle cenne źródło z historii niezależnej prasy Ukrainy. — Proces rozwijał się gwałtownie? — Rok 1989 to setki, a pod koniec roku może już nawet tysiąc ukraińskich niezależnych gazet. Zaczynają wychodzić we wszystkich centrach obwodowych, w wielu obwodach — także w centrach rejonowych. Powiedzmy, na Połtawszczyźnie — to Pyriatyn, Hadziacz, Chorol, Łochwycia, wiele centrów rejonowych Charkowszczyzny. Gazety pojawiły się nawet we wsiach. Mam taką gazetę „Otczyj porih”, to wieś Kołomycze w rejonie złoczowskim, na Lwowszczyźnie, gazeta Ruchu. W centrum rejonowym Śnihuriwka na Mikołajowszczyźnie przewodniczący lokalnego Ruchu wydał nawet rękopiśmienną gazetę. Nie wiedział, jak dostać się do maszyny do pisania… — Swoją drogą, wtedy nie było to takie proste… — A i we wsi nie było maszyny z ukraińską czcionką. I wydał ją, napisaną odręcznie, a nawet wskazał, że nakład to aż 50 egzemplarzy. To oczywiście tylko po to, żeby nastraszyć komunistów. To był pewien mainstream — szalona popularność niezależnej prasy. Z niej ludzie czerpali informacje. I ta prasa zaczyna kierować myśli ludzi w stronę niepodległości Ukrainy. Bo pod koniec lat 80. ogólnie chodziło tylko o demokratyzację społeczeństwa. Chociaż gazety tworzone przez dysydentów już prowadziły agitację za niepodległością. Ten sam „Hołos Widrodżennia” Serhija Naboki, gdzie w redakcji byli Czornowił, Horbal, Kałynci. To ludzie, którzy odsiedzieli swoje, którzy wyraźnie rozumieli, że przyszłość należy do niepodległej Ukrainy. Już pod koniec 1989 roku niektóre nasze gazety, które drukowano na Litwie, zdołały przejść na poligrafię. A proces realnego przejścia niezależnej prasy na druk to marzec 1990 roku, kiedy w Galicji do władzy doszedł Ludowy Ruch i powiązane z nim struktury demokratyczne. Tam już mogły drukować się gazety z innych obwodów. W Mikołajowie mieliśmy niezależne gazety „Na storożi”, „Pryczornomorja” i zdołaliśmy je drukować w Galicji. U nas na Mikołajowszczyźnie władza, pod której kontrolą były drukarnie, oczywiście nie mogła na to pozwolić. W tamtym czasie byłem studentem Mikołajowskiego Instytutu Pedagogicznego, kontynuowałem aktywne zbieranie właśnie takich niezależnych wydawnictw, poznałem wielu ludzi, którzy wydawali te gazety. I stopniowo zebrałem setki takich wydawnictw. — Kto obecnie może skorzystać z Pana unikalnej, ogromnej kolekcji ukraińskiej prasy? — Ta kolekcja jest prywatna, nie jest dostępna dla badaczy. Ten problem można rozwiązać poprzez przekazanie kolekcji, na przykład, jakiemuś uniwersytetowi. Obecnie omawiam taką możliwość z Akademią Kijowsko-Mohylańską, imponuje mi jej działalność. Chcę, aby ta kolekcja, która nadal pozostaje moją własnością, była przechowywana w Akademii i stała się dostępna dla studentów, wykładowców, badaczy. Wiele egzemplarzy z tej kolekcji to unikalne wydawnictwa, często wykonane na cienkim papierze bibułkowym, dlatego nie można tak po prostu z nich korzystać. Zatem istnieje wielka potrzeba przeniesienia tej kolekcji w formę elektroniczną. — Zdigitalizować, wpisać teksty?.. — Część można. Ale większość gazet lepiej byłoby zeskanować, żeby były elektroniczne kopie, dostępne dla wszystkich przez Internet. Żeby widzieć, jak dokładnie wyglądały te nasze pierwsze gazety. Kto by znalazł środki na taką sprawę? — Zwracajmy się do sponsorów, mecenasów… — Być może ktoś odezwie się z obwodów? Można by zrobić na podstawie mojej kolekcji elektroniczne archiwum gazet obwodowych. Ja też jestem zainteresowany tym, aby kolekcja przydała się społeczności. Wiele zbiorów ukraińskich gazet z początku XX wieku, magazyn Ołeny Pcziłki „Ridnyj kraj”. Są ciekawe wydawnictwa z czasów okupacji Ukrainy 1941—1944 lat. Są gazety, które wydawały różne ukraińskie partie na początku XX wieku, niemało z nich nieocenzurowanych. Są pierwsze ukraińskie gazety Galicji, to połowa XIX wieku. Wychodziły one albo na tak zwanym „jazycziju”, albo był to język ukraiński, ale napisany rosyjskimi literami lub łacinką. — Przeprowadzał Pan już wystawy gazet ze swojej kolekcji? — Były wystawy w Kijowie, Lwowie, planujemy w Symferopolu, Charkowie, innych miastach. Jestem gotowy i chciałbym robić takie wystawy w obwodach, do tego potrzebne jest tylko zainteresowanie z miejsc. Zwracajcie się, a zorganizujemy takie wystawy. — Jak Pan ocenia obecną sytuację w naszej przestrzeni medialnej? — Sytuacja jest zła i nie mam żadnych optymistycznych złudzeń. Jesteśmy teraz w gorszej sytuacji niż pod koniec 2004 roku. Wtedy była potężna opozycja polityczna, społeczne zapotrzebowanie na zmiany. Władza działała brutalnie i zostawiała ślady swojej antydemokratyczności, wspomnijmy te same „temniki”, wskazówki, o czym pisać, kogo zakazywać dla mediów. Teraz władza nie zostawia śladów, wskazówki przeniesiono w tryb telefoniczny. „Wyczyścili” z kanałów telewizyjnych ludzi, którzy płyną pod prąd. Na przykład ze STB zwolniono Osmana Paszajewa, który, zdaniem władzy, robił nie takie reportaże. Ludzie, którzy robili ciekawe dyskusyjne, autorskie programy, zostali wyprowadzeni poza nawias. Proszę przypomnieć kanał „1+1” sześć lat temu. Wtedy w poniedziałek był program z Jurijem Makarowem, we wtorek nasz z Anatolijem Borsjukiem, w środę z Ołhą Herasymjuk… Już wszystkich tych programów nie ma. Doszło do oczyszczenia przestrzeni medialnej, pozostały tylko projekty rozrywkowe… — W rodzaju tych, gdzie „tańczą wszyscy”, „śpiewają wszyscy”, „show blondynek” czy „bitwa ekstrasensów”… — Są jeszcze pojedyncze polityczne talk-show. Oczywiście, trzeba ich używać, żeby przekazać jakąś informację obywatelom. Ale to trudne, obrzydliwe. Ja po dwóch latach przerwy poszedłem na antenę w ICTV, ale zarzekłem się, bo nie widzę sensu. To był program „Swoboda słowa”, poświęcony anulowaniu dekretu o nadaniu Bohatera Ukrainy Banderze. Temat ostry, dyskusyjny, ale można mówić o tym z ludźmi, którzy naprawdę przejmują się Ukrainą, a rozmawiać z tymi, którzy w ogóle negują prawo państwa ukraińskiego do istnienia, jest niemożliwe. Wszystkim wiadomo, że władza daje wskazówki dla mediów. Może być jakaś ważna deklaracja polityczna, akcja kulturologiczna, która z jakiegoś powodu nie trafia do żadnych wiadomości. Znaczy to, że jest wskazówka, koordynacja. — A jaka jest sytuacja w dziedzinie mediów drukowanych? — Ukraina to naród, który prawie nie czyta, i w tym największa bieda. Polska jest mniejsza od Ukrainy, ale spójrzcie na nakłady dzienników. Największe, a jest ich kilka, mają nakład po 300—800 tysięcy. A także potężny segment prasy tygodniowej, duża prasa religijna — czasopismo „Gość Niedzielny” ma półmilionowy nakład. U nas jest zupełnie inne podejście: nie będę czytać, bo mnie to męczy. To niewłaściwe. Słaba dystrybucja, słaby rynek reklamowy również robią swoje. Oczywiście szybko rozwija się Internet. Ale nawet najpotężniejsze wydanie internetowe — „Ukraińską prawdę” czyta około 150 tysięcy ludzi. Mamy dobre ukraińskie gazety, ale niestety docierają one do zbyt małego grona odbiorców. — Jest Pan założycielem i redaktorem naczelnym strony internetowej „Historyczna prawda”. — Pomysł nosiłem w sobie od dawna. Początkowo chciałem robić popularny historyczny miesięcznik papierowy. Takie czasopisma są w wielu krajach, tam w popularnej formie mówi się o historii. Zebrałem sporo takich czasopism, prowadziłem rozmowy z Polską, Szwecją, aby kupować od nich jakiś kontent. Ale wszystko zahamowało przez małą siłę nabywczą masowego czytelnika, wysoki koszt druku, papieru. Więc to na razie nierealne, dlatego stworzyłem stronę. To moja praca społeczna, za którą nie otrzymuję żadnego wynagrodzenia. Pomaga mi dwoje kolegów — z „Ukraińskiej prawdy” i z gazety „Ukraina mołoda”, też na zasadach społecznych. Współpracujemy z dwiema lwowskimi instytucjami: Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego i Narodowym Muzeum „Więzienie na Łąckiego”. Zwracamy się do wszystkich ludzi, którzy mają jakieś dokumenty z historii, zdjęcia, w szczególności z niedawnej historii (o tym samym Majdanie), aby przekazali te materiały. Proponujemy współpracę wszystkim badaczom. — Strona dość szybko stała się popularna. — Średnia odwiedzalność to ponad dziesięć tysięcy czytelników na dobę. Powiedzmy, publikację o Banderze przeczytało 42 tysiące użytkowników. Na drugim miejscu pod względem odwiedzalności po Ukrainie są czytelnicy z USA, na trzecim — Kanada, potem Polska, Niemcy, Rosja, kraje bałtyckie. Głównie te kraje, gdzie jest wielu Ukraińców. Gdybyśmy jeszcze mieli wersję rosyjskojęzyczną, byłoby bardzo wielu nowych czytelników. Po prostu na razie nie mamy na to zasobów. Z punktu widzenia edukacyjnego trzeba to robić, docierać do obywateli Rosji z naszą historią, a także do Ukraińców z naszych wschodnich regionów. Zresztą, czytają nas tam. Na pierwszym miejscu jest Kijów i Lwów, a potem idą Charków, Donieck, Odessa, Dniepropietrowsk. Historia interesuje ludzi, przechodzi przez ich serca. Rozmawiał Petro ANTONENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

szkicu historycznego „Przeszłość ukraińskiego kozactwa na Ługańszczyźnie” Ihor Sajenko; kandydat nauk historycznych, docent Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Dala Andrij Fomin. Szczególnie zapadło w pamięć obecnym wystąpienie weterana działań wojennych w II wojnie światowej Wasyla Ulianczenki, urodzonego w 1920 roku, który opowiedziawszy o ciężkim losie swojej rodziny podczas kolektywizacji, Hołodomoru i represji politycznych, podkreślił bezpośredni udział K. Woroszyłowa w tych zbrodniach przeciwko Ukraińcom. Wasyl Mykytowycz odnotował także nieudolne dowodzenie Armią Czerwoną przez tego ulubieńca ługańskich władz, przez co nawet sam Stalin zmuszony był usunąć go ze stanowiska Ludowego Komisarza Obrony ZSRR. Weteran wezwał również wszystkich do czujności dzisiaj, kiedy na Ukrainie znów rozpoczęły się represje, urządzone przez władzę „regionalów”. Tę samą myśl rozwinął w swoim przemówieniu jeden ze starszyzn ługańskiej „Proświty”, kandydat nauk ekonomicznych Wołodymyr Łytwyn. Na Ukrainę powraca „woroszyłowszczyzna” — taki był lejtmotyw niejednego wystąpienia podczas prezentacji. Dlatego proświcianie są przekonani, że wyniesienie na sztandary postaci Woroszyłowa przez ługańskich możnowładców z Partii Regionów jest symptomatyczne, gdyż świadczy o ich dążeniu do powrotu do komunistyczno-bolszewickich totalitarnych czasów z właściwymi im dyktaturą i samowolą. Biuro Prasowe Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. „Kozackimi szlakami-91”. Obie wyprawy historycznymi miejscami Czernihowszczyzny kończyły się w hetmańskiej stolicy Ukrainy Baturynie, której pamięć historyczną odradzali członkowie Ruchu i proświcianie. Wtedy też przeprowadzono pierwsze Ogólnoukraińskie święta kozackie w hetmańskiej stolicy, które stały się tradycyjnymi. Z okazji 20-lecia wyprawy „Kozackimi szlakami” Komitet Społeczny zaplanował przeprowadzenie nowej wyprawy tymi samymi ścieżkami. Tym razem przeważająca większość jej uczestników to młodzież, w szczególności członkowie obwodowej „Młodej Proświty”. Jeszcze jedna sprawa została już zapoczątkowana przez Komitet: zbiórka książek dla Ukraińskiej Biblioteki w Moskwie. Zatem proświcianie zwracają się z apelem do wszystkich, którzy mogą pomóc w tej dobrej sprawie, podarują książki ze swoich zbiorów lub przekażą środki na zakup książek dla Ukraińców w Rosji.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Postać historyczna ze znakiem „minus”

4 lutego, w dniu 130. rocznicy urodzin niesławnego rodaka ługańczyków, jednego z najbliższych stalinowskich pomocników Klimenta Woroszyłowa, odbyła się prezentacja eseju publicystycznego „Prawdziwy Woroszyłow”, którego autorką jest Iryna Mahrycka – znana dziennikarka z Ługańska, członkini Proświty, kandydatka nauk filologicznych, docentka Wschodnioukraińskiego Narodowego Uniwersytetu im. Wołodymyra Dala. Na sali Ukraińsko-Kanadyjskiego Centrum „Widrodżennia” przy Proświcie zebrało się ponad 100 przedstawicieli demokratycznej opinii publicznej regionalnego centrum, wśród których było wielu młodych ludzi. Słowo wstępne na prezentacji wygłosił przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta” Wołodymyr Semystiahа, który, przedstawiwszy znaczenie wydanej przez Irynę Mahrycką pracy, zwrócił uwagę zebranych na niejednoznaczność postaci samego Woroszyłowa, w szczególności przypomniał karty jego biografii związane z wspinaniem się ku szczytom władzy partyjnej i państwowej, udziałem w organizowaniu i przeprowadzaniu komunistycznych represji oraz Hołodomoru-ludobójstwa na ziemiach ukraińskich. Autorka eseju, występując przed publicznością, wyjaśniła, dlaczego podjęła się jego napi- Jako jedne z pierwszych w Ukrainie Społeczny Komitet ds. obchodów 20-lecia Niepodległości utworzono w Czernihowie. Będzie on działał na bazie „Proświty”, a установчі збори komitetu odbyły się właśnie w siedzibie obwodowego zrzeszenia. Koordynatorami komitetu zostali przewodniczący obwodowej „Proświty” Wasyl Czepurnyj oraz przewodniczący obwodowej organizacji UNP, deputowany Rady Najwyższej IV kadencji Wołodymyr Stupak, obaj od pierwszych ruchowców i proświtian. Do komitetu weszli znani, autorytatywni ludzie, przedstawiciele różnych partii i organizacji społecznych. W szczególności przewodniczący Związku Pracodawców „Siwerszczyna”, deputowany rady obwodowej Wiktor Łazar (PRP), prezydent Czerniesania. Do tego zaś skłoniły ją jako obywatelkę działania władz miejskich Ługańska – i to z inicjatywy nie komunistów, lecz „regionałów” – do obchodzenia na wysokim szczeblu jubileuszu Woroszyłowa: z budżetu miejskiego przeznaczono znaczne środki na renowację pomnika Woroszyłowa na koniu, stojącego przed radą miejską (choć sam pomnik takiej renowacji wcale nie wymaga), stworzono cykl audycji i filmów dokumentalnych – pochwalnych od początku do końca o tej osobie, w Ługańsku otwarto jego muzeum, do którego zaczęto już zabierać liczne grupy uczniów, zorganizowano godziny wychowawcze w szkołach obwodu, poświęcone wywyższaniu tego „marszałka z ludu”. Iryna Mahryćka dodała: „Jeśli Woroszyłow jest postacią historyczną, to wyraźnie ze znakiem „minus”, ponieważ był jaskrawym uosobieniem totalitarnej i represyjnej władzy komunistycznej. Dziś zaś, gdy prawda o wątpliwych przywódcach epoki komunistycznej jest bardzo potrzebna szerokiemu ogółowi, odczuwalny jest brak prac publicystycznych na ten temat. Dlatego też zabrałam się do napisania tego szkicu”. Ponadto badaczka serdecznie podziękowała hetmanowi Wschodniego Kozactwa Ukrainy Serhijowi Borysenko za finansowe wsparcie wydania jej książki nakładem 1000 egzemplarzy. W dyskusji nad publicystycznym szkicem „Prawdziwy Woroszyłow” wzięli udział założyciel NRU na Ługańszczyźnie, kandydat nauk filozoficznych Jurij Kozowski; nauczyciel historii Ołeksandr Tychyj; lekarz z zawodu, a z powołania historyk-krajoznawca, autor histo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Powstałem, aby żyć z wami

O. W. FESZCZENKO, przewodniczący Czerkaskiego Obwodowego Zrzeszenia Towarzystwa „Proświta” Nas, czerkaszan, zimową porą wezwały Biiewci — wieś Wasyla Symonenki — oddalona od cywilizacji, cicha, bogata w dobrych ludzi, leżąca w powiecie łubeńskim na Połtawszczyźnie. Wspominając karty biografii, patrząc na malowniczą wieś, czujemy niepowtarzalną świeżość i głębię wszystkiego, co dawało żywotność talentowi poety. Właśnie tu, w chłopskiej chacie, Wasyl otrzymał pierwsze życiowe lekcje od matki i od dziadka Fedora: kochać ludzi i ziemię — „cokolwiek by się działo”. Twórczość Wasyla Symonenki szczególnie szanują jego rodacy: w rodzinnej szkole we wsi Tarandynci stworzyli muzeum, ustawili pomnik poety, studiują jego utwory, organizują wieczory pamięci, ustanowili literacko-artystyczną nagrodę imienia W. Symonenki. …Pokłoniwszy się biiewskiej i tarandynieckiej ziemi, rodzinnej chacie Wasyla, ludziom, my, czerkaszanie, otrzymaliśmy błogosławieństwo na przeprowadzenie swojego święta poezji, na urzeczywistnienie projektu „Zorza W. Symonenki wzeszła nad Czerkaszczyzną”. Już przez trzy lata Czerkaskie obwodowe zrzeszenie Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki wspólnie z Czerkaskim kolegium „Berehynia” Akademii Kijowsko-Mohylańskiej wprowadzają projekt pogłębionego studiowania utworów W. Symonenki, deklamowania wierszy i ich inscenizacji, konkurs rysunków do utworów, wykonywanie pieśni na słowa poety, pisanie własnych utworów o „rycerzu młodej ukraińskiej poezji”. W placówkach oświatowych i bibliotekach proświatanie stale prowadzą odpowiednią pracę. Wielkim świętem poezji stał się tegoroczny konkurs obwodowy, który niedawno odbył się w miejskiej bibliotece im. Łesi Ukrainki. Z różnych zakątków naszego kraju przybyli zwycięzcy konkursów miejskich i rejonowych, by wziąć udział w nominacjach: „Deklamacja”, „Inscenizacja”, „Własny wiersz o W. Symonence”, „Pieśni na słowa W. Symonenki”. Członkowie jury konkursu odnotowują staranne przygotowanie każdego uczestnika, przejęcie wielką miłością zarówno do słowa poetyckiego, jak i do samego autora. Zwycięzcami konkursu uznano uczniów Czerkaskiej szkoły nr 33 im. W. Symonenki, kolegium „Berehynia”, Pierwszego miejskiego gimnazjum, czerkaskich szkół nr 6, 10, 17, 28, 29, 32, szkół w Moszniwie i Ruśkiej Połanie w rejonie czerkaskim, szkoły w Drabiwie w rejonie K.-Szewczenkiwskim, Lisiańskiego zespołu edukacyjno-wychowawczego — gimnazjum i inne. Zwycięzcom i wszystkim uczestnikom konkursu organizatorzy wręczyli zbiory utworów W. Symonenki, a obwodowa organizacja Związku Pisarzy — czasopismo „Chołodnyj Jar”. Niezapomniane wrażenie pozostało u wszystkich po odwiedzinach pokoju-muzeum W. Symonenki w redakcji gazety „Czerkaski kraj”, gdzie młody dziennikarz rozpoczynał swoją pracę zawodową. Konkursowicze i ich nauczyciele-proświatanie pokłonili się pomnikowi poety, który niedawno odsłonięto w Czerkasach: „Witaj, słońce, witaj, wietrze! Witaj, świeżości niw! Zmartwychwstałem, by z wami żyć”… Obwodowa telekompania „Ros” nadała audycję o obwodowym festiwalu-konkursie, a my, proświatanie, jesteśmy bardzo wdzięczni wszystkim, którzy pielęgnują ojczystą mowę, którzy strzegą wyszukanych ukraińskich tradycji, którzy przyczyniają się do wychowania nowego pokolenia Ukraińców.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Podarujcie książkę!

izby handlowo-przemysłowej, deputowany rady miejskiej Kostiantyn Iwanow (partia „Udar”), znana poetka, autorka słynnej piosenki „Kozaczka” Nadija Hałkowska (UNP). Komitet Obywatelski nie będzie dublował działalności podobnej państwowej struktury w obwodzie, chociaż jest gotów współpracować z władzami w sprawie godnego uczczenia jubileuszu państwa. Pierwszeństwo jednak przysługuje właśnie aktywności społecznej. Bo w komitecie zebrali się ludzie, którzy stali u początków walki o Niepodległość i przez te dwie dekady pracowali nad jej umocnieniem. Dlatego też zaplanowali poważną pracę. Przede wszystkim jest to wydanie książki poświęconej ustanowieniu Niepodległości, jej utrwaleniu w obwodzie i na Ukrainie. Doświadczenie już jest. Rok temu te same inicjatywy społeczne zorganizowały konkurs ukraińskiej patriotycznej pieśni „Ojcowska bandura”, poświęcony jego pamięci; w rejonowej bibliotece działa izba pamięci S. Czerkasenki. Miejska Proświta i fundacja były inicjatorami postawienia w Nowym Bugu pomnika poety. W miejscu jego budowy, przed centralną rejonową biblioteką, zaplanowano znak pamiątkowy. Mikołajowski rzeźbiarz, zasłużony artysta Ukrainy J. Makuszyn opracował projekt, jednak z powodu braku środków prace wstrzymano. Będziemy mieć nadzieję, że przy pomocy lokalnych władz zostanie powołana odpowiednia komisja do uczczenia tej daty i pomnik zostanie wzniesiony. Aktywiści wydali obszerny, ponad 300-stronicowy tom poświęcony 20-leciu Ruchu Ludowego, wyłącznie na materiale lokalnym, jedno z najbardziej znaczących takich jubileuszowych wydawnictw na Ukrainie. Do nowej książki wejdzie cykl publikacji nie tylko o historii ustanawiania Niepodległości; będzie to analiza tego, co działo się przez wszystkie te 20 lat w życiu politycznym i społecznym, kulturze i sztuce, gospodarce, sferze socjalnej i przestrzeni medialnej. Zostanie zorganizowany cykl konferencji naukowo-praktycznych na wskazany temat. Na Czernihowszczyźnie Proświta i Ruch Ludowy rozpoczynały odrodzenie narodowe, walkę o państwowość, w tym także takimi masowymi akcjami, jak kilkudniowe historyczno-oświatowe marsze „Dzwon-90” oraz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

W ZAKARPACIU POWSTANIE GRECKOKATOLICKI ZWIĄZEK IM. I. MARGITYCZA

Wołodymyr PIPASZ, Użhorod W Użhorodzie odbyło się w tych dniach drugie posiedzenie inicjatywnej grupy ds. utworzenia Zakarpackiego Obwodowego Greckokatolickiego Związku im. władyki Iwana Margitycza. Inicjatorzy uważają, że na Zakarpaciu dojrzała potrzeba powstania świeckiej organizacji, która zjednoczyłaby ukraińską społeczność greckokatolicką obwodu i kontynuowałaby duchowo-patriotyczną działalność Ludowego Biskupa Iwana Margitycza. Celem i zadaniami związku, zgodnie z projektem statutu, omawianym na posiedzeniu, będą: — popularyzacja języka ukraińskiego, wspieranie jego używania zarówno podczas nabożeństw, jak i we wszystkich innych dziedzinach działalności Mukaczewskiej Eparchii Greckokatolickiej; — wejście Mukaczewskiej Eparchii Greckokatolickiej w skład jednej Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej (obecnie nie należy ona do UKGC i podlega bezpośrednio Rzymowi) z perspektywą przekształcenia jej w Ukraiński Patriarchat Greckokatolicki; — praca naukowa, oświatowa, popularyzatorska i wychowawcza, propagowanie i upowszechnianie duchowości, wartości chrześcijańskich, moralności, tradycji narodowych, zdrowego stylu życia. W związku przewidziane będzie zarówno członkostwo indywidualne, jak i zbiorowe. Co do pierwszego, to członkami na równych zasadach będą zarówno świeccy, jak i duchowni, a członkami zbiorowymi mogą zostać organizacje, towarzystwa, instytucje, zespoły itp. Na posiedzeniu rozpatrzono porządek i termin obwodowej konferencji założycielskiej. Obecnie planuje się jej zwołanie 9 kwietnia bieżącego roku w Użhorodzie. (Dla zainteresowanych podajemy telefony kontaktowe: [kontakt ukryty]; [kontakt ukryty]; [kontakt ukryty])

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Nowobuski Fundusz im. S. F. Czerkasenki

W. HALUSZCZENKO, członek rejonowej „Proświty” 24 grudnia 2010 roku nowobużanie obchodzili 135. rocznicę urodzin S. F. Czerkasenki, znanego na Ukrainie poety i dramaturga, pedagoga, działacza państwowego i krytyka. Rejonowa „Proświta” oraz Nowobuski Rejonowy Fundusz Dobroczynny im. S. F. Czerkasenki godnie upamiętniają naszego rodaka. Mamy szereg stendów o S. Czerkasence w rejonowym muzeum krajoznawczym, tablice pamiątkowe na posesji Czerkasenków oraz na budynku kolegium pedagogicznego, dawnego seminarium nauczycielskiego, które ukończył nasz sławny rodak. Corocznie pro- Spirydon Czerkasenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

JĘZYK SZYLDÓW: SPECYFIKA PÓŁNOCY I POŁUDNIA

Serhij ŁASZCZENKO Szyldy są swego rodzaju „czujnikami”, mogą sygnalizować. Te sygnały powinna odbierać każda wykształcona osoba, która nie jest obojętna wobec tego, co dzieje się z językiem w społeczeństwie. Brak szyldów w języku ojczystym może wpływać na nastawienia językowe dzieci, nastolatków i młodzieży. W ich podświadomości ukształtuje się własna „skala prestiżu” języków, która nie będzie taka sama jak u starszego pokolenia. Oczywiście szyldami nie zukrainizuje się tych, którzy nie chcą się ukrainizować. Za to są one realnymi wskaźnikami „ukraińskości” terytorium. Dlatego też mam takie zainteresowanie tym tematem. Że „Ustawa o językach” (1989 r.) nigdy nie była wykonywana w pełnym zakresie, raczej nikogo nie trzeba do tego przekonywać. Chociaż nawet częściowe wykonanie ustawy jest znaczącym plusem dla ukraińskości. Powiedzmy, że urzędnikom galicyjskim było łatwiej, czuli silne poparcie narodu, a tymczasem na Wschodzie trzeba było pokonywać aktywny opór. Młodsze pokolenie, sądząc po wszystkim, dorasta bardziej lojalne wobec języka ukraińskiego. Niepodległość przyniosła ze sobą pewne pozytywne zmiany. Powiedzmy, że w Żytomierzu przeważają ukraińskie szyldy. Ale wśród pewnych grup ludności obserwujemy nieuświadomione dążenie do dwujęzyczności. Najpewniej odbija się to także na stanowisku oficjalnego Żytomierza. Tablice z nazwami ulic pojawiają się tu także rosyj- Anatolij KOWALCZUK, przewodniczący Boryspolskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Iwan Dziuba, autor gruntownej pracy „Internacjonalizm czy rusyfikacja”, napisanej w ponure lata breżniewszczyzny, w której naukowo ujawniono mechanizm rozrosyjszczania Ukraińców w dawnej USRR, niedawno zauważył, że w samodzielnej Ukrainie powinniśmy byli dawno zapomnieć o problemach poruszonych w jego książce. Niestety, są one i dziś aktualne. Ponieważ język ukraiński wciąż nie utwierdził się jako państwowy, nie stał się jednym z czynników jedności i konsolidacji ukraińskiego narodu politycznego. Stwierdzając, że Ukraina, w przeciwieństwie do wielu sąsiednich państw, niemal 20 lat bezradnie tkwi w bagnie problemów politycznych, gospodarczych, moralnych i duchowych, wielu uparcie szuka przyczyny tego haniebnego zjawiska i dróg jego przezwyciężenia. Znamy bowiem wiele przykładów, kiedy nawet w krótszym czasie kraje ubogie w zasoby, ale silne duchem powstawały z popiołów i stawały się „tygrysami gospodarczymi”. Zatem, czego ważnego brakuje Ukraińcom, aby stać się szanowanym w świecie, pełnowartościowym narodem, a naszej Ojczyźnie — autorytatywnym, silnym, zamożnym państwem, skoro Ukraińców jest znacznie więcej? Nie wiem, czy ta kwestia była omawiana na poziomie społecznym, ale wrażenie jest takie, że miasto nie doprowadziło sprawy do końca. W jednym i tym samym sklepie można zobaczyć napis: „Взуття”, a obok równie dużymi literami: „Склад обуви”. Notabene podobnych przykładów demonstracyjnej tolerancji i „realnej dwujęzyczności” w północnych obwodach jest wiele. Kiedyś zwróciłem uwagę, że cały Czernihów jest oklejony ogłoszeniami: „Товары с таможни”, a dalej… wykaz towarów w języku ukraińskim. Dlaczego nie napisano „Товари з митниці”? Chyba że w ten sposób urzędnicy uwzględnili stopień rozrosyjszczenia miejscowej ludności. Choć szkoły w mieście są formalnie ukraińskie, to i młodzież, i starsze pokolenie nadal rozmawia po rosyjsku. Sytuacja w Szczorsie w obwodzie czernihowskim również potwierdza naruszenie „Ustawy o językach” w imię… tolerancji. Mimo że odległość między wymienionymi miastami jest spora i status administracyjny różny, tendencje są te same. Na przykład nazwa „Коржовский рынок”, a niżej tabliczka: „Rynek nazwano na cześć pierwszego osadnika Korża…” i tak dalej. Spójrzmy na Kijów — choć język państwowy w stolicy powinien być chroniony jak źrenica oka, także tu nie brakuje przykładów chochlackiego poniżania samego siebie. Oto rzucający się w oczy napis trzema językami. U góry po angielsku: „No parking”, niżej po rosyjsku: „Не парковаться”, a pod tymi „panskimi” językami skromnie przycupnęło także rodzime: „Не паркуватися”. Co to jest? Kolejny jaskrawy dowód ukraińskiej superotolerancji? Jeśli porównać z północnymi obwodami Ukrainy, różnica na południu jest istotna. Całkowitej „ukrainizacji” tu nie ma: napisów ukraińskojęzycznych jest już około 45 procent. Przy tym na obrzeżach jest ich gęściej, a w centrum — mniej. To cecha właśnie Odessy, bo w innych miastach Południa i Wschodu jest dokładnie odwrotnie: im bliżej centrum, tym więcej języka państwowego. Odesyci często łączą dwa języki: jeśli jest „Ремонт годинників”, to gdzieś obok będzie i „Ремонт часов”. * * * Chersoń z zewnątrz jest bardziej ukraiński: prawie 60 % szyldów jest w języku państwowym. Mówi się, że swego czasu Ołeś Honczar nie pozwolił zrusyfikować kilku ostatnich ukraińskich szkół. Dlatego statystyka edukacyjna była tu zawsze nieco lepsza niż w sąsiednich obwodach mikołajowskim i zaporoskim. Tutaj nie ignoruje się języka ukraińskiego tak jawnie, jak robi się to na Krymie. Jeśli mówić właśnie o szyldach, to ojcowie miasta zadbali o dwujęzyczność. Oto jak wygląda centralny prospekt Uszakowa: „Салон квітів. / Цветы для любимых”. „Снежная королева”. Wyroby futrzane. Szuby”. „Гральні автомати. / Игровые автоматы” itd. Jak widzimy, niemal każdy zakład przestrzega dwujęzyczności. Oczywiście, dotyczy to szyldów, a nie komunikacji personelu z klientami. Drugie pytanie trudniej poddaje się badaniu, ale spróbowaliśmy. Przeważnie odpowiadają po rosyjsku, ale dość uprzejmie. Co piąty przechodzi na ukraiński. Ogólne wrażenie z Chersonia jest pozytywne. Jest lepszy niż inne miasta Południa. Jeśli posuwać się dalej na wschód, języka ukraińskiego jest coraz mniej: Melitopol, Berdiańsk, Mariupol znacznie ustępują Chersoniowi. Szyldów ukraińskojęzycznych jest może około 20 procent. I to właśnie w tych stronach najgłośniej krzyczy się o „przymusowej ukrainizacji”! Proświtianie, zwróćcie uwagę miejscowych zwolenników oficjalnej dwujęzyczności na rażący kontrast z północnymi wzorcami tolerancji. A szyldy to właśnie to, co łatwo poddaje się poprawie. ...nalnym nihilizmem, kosmopolityzmem, a najczęściej moskwofilstwem przenika sfera rozrywki, widowisk i wypoczynku. Oczywiście jest to jedna z przyczyn obojętności wielu Ukraińców wobec swojego języka, a więc i Ojczyzny. Niektórzy mówią: niepodległa Ukraina nic mi osobiście nie dała. Za co więc mam ją kochać, rozmawiać jej językiem? Jakże tu nie przypomnieć słów 35. prezydenta USA J. Kennedy'ego: „Nie pytaj, co dała ci Ameryka. Lepiej powiedz, co ty dla niej zrobiłeś”. Obecny niezadowalający stan funkcjonowania języka ukraińskiego zagraża bezpieczeństwu narodowemu naszego państwa. Chodzi bowiem o to, czy Ukraina ostoi się w świecie, w którym przetrwają silni, w którym konkurować będą gospodarki, kultury i języki. Czy zachowa się jej narodowy charakter? Według prognoz futurologów do końca obecnego stulecia liczba języków na świecie zmniejszy się z prawie 6000 o połowę. Czyż dopuszczalne jest, by nasz piękny język umarł, a naród bez śladu rozproszył się po ziemi, a Ukrainę zasiedlili przybysze z innych krajów i kontynentów? Głos sumienia podpowiada każdemu patriocie, że Ukrainę trzeba ratować przed zagładą. Na przykładzie innych krajów w kwestiach ochrony narodowych wartości gospodarczych i duchowych władza oraz patriotyczna opinia publiczna muszą działać konsekwentnie i bezkompromisowo. Wszystko! A to, że rosyjskojęzyczny Ukrainiec identyfikuje siebie jako Ukraińca, kocha swój kraj, jest dumny ze swojej przeszłości i nie wyobraża sobie siebie bez Ukrainy, — nic nie znaczy. W takim razie, według ich logiki, rosyjskojęzycznych Ukraińców, będących mieszkańcami Rosji, trzeba by również wszystkich zapisać jako Rosjan. I wtedy nie trzeba by walczyć w Rosji o otwieranie ukraińskich szkół, tworzyć centra kultury, otwierać ukraińskie biblioteki. Wszędzie, gdzie spojrzysz, Rosjanie. Tego właśnie chcą rosyjscy przywódcy. Ale rosyjscy Ukraińcy się z tym nie zgadzają. I walczą

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Wołodymyr SOKYRA MOJA RODZINNA WIEŚ

Na urlop do swojego Mykołajiwa Przyjechałem z miasta Czerkasy. Do tej wsi, gdzie orałem i siałem, Do tego kołchozu, gdzie pasłem cielęta. Co ujrzałem, strasznie powiedzieć, Pękło mi serce: Oniemiałe, ograbione chaty I w kuźni kowal nie kuje. Nie kłoszą się żyto i pszenica, Rozprute fermy i sady, A na cmentarzu wyją wilczyce, W studniach nie ma wody. Wymierają Iwany i Stepany, Nie ćwierkają w gajach słowiki, Nie grają harmoszki i bajany, Nie kochają się twoje dzieci. Pościnano dębiki w pasie leśnym, Wiejski stadion pokrył się cierniem, Zasmuciła się kalina na łące I na Boże Narodzenie nie piją samogonu. Moja rodzinna wieś, Mykołajiw, Moje wierzby, moje słowiki… Dlaczego serce ściska się, gdy wspominam Zasmucone twoje oczy. Moja rodzinna wsi, pole i niwo, Pierwsze kroki, bociany i orne role, Zapewne twój los jest nieszczęśliwy, Bez miłości twardnieje ziemia. Nie wieś i nie chutor jesteś teraz, Wśród ulic rosną drzewa, Tabunami biegają dzikie świnie, Bujnym kwieciem sady nie kwitną. Kominy zarosły siwym mchem, Na szybie przycupnęły łzy, A smutne oczy czarnych kruków Zachwycają się ostem. Jak dawno już minął trzydziesty trzeci I przegrzmiała przeklęta wojna. Mykołajiwie, nieszczęśliwy, obdarty, Rozdzierasz mnie każdego dnia. Ty mój sad, zachwycający urodą, Moja młodość, mój ból i smutek. Zawsze się o ciebie martwię, Och, do bólu mi ciebie żal. Miną lata, zagoją się rany W sercach zbankrutowanych ludzi. Zagrają harmoszki i bajany, I dziewczęta urodzą dzieci. I odrodzi się mój Mykołajiw, I wróci młodzież na wieś. Więc nie upadajcie na duchu, wieśniacy, Czego u nas za życia nie było?! Więc podziękujmy zgodnie Taraszowi Za jego sakralny „Testament”, Aby uczennica z pierwszej klasy Zakochała się w swoim kraju i rodzie. Zostawiłem łzę na kalinie, Poczułem sercem, jak jęczy ziemia, I dedykuję wiersz Katarzynie, Ona, matka i mój los. tam za swoje narodowe prawa, co Kremlowi nie bardzo się podoba. W Ukrainie trwa natarcie na wszystko, co ukraińskie, i na język. Zmniejsza się liczba ukraińskich szkół, rozszerza się sfera używania języka rosyjskiego, również w telewizji, zniekształca się naszą historię. Ukrainiec powinien zdobywać światowe dziedzictwo kulturalne i naukowe nie w języku ukraińskim czy angielskim, który rozumie niemal cała ludzkość, lecz wyłącznie po rosyjsku. Nazwać to inaczej niż ludobójstwem językowym nie sposób. A do tego jeszcze swoi dobroczyńcy cynicznie czynią wszystko, co w ich mocy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Co u nas??

...swoją? Aby gospodarka i kultura rozwijały się w szybkim tempie, aby nasz język stał się prestiżowy i dźwięcznie brzmiał na całej przestrzeni od Donu po San. Najbliżej prawdy są ci, którzy radzą szukać przyczyny niepowodzeń we wszystkich sferach w samym narodzie, w braku u niego wielu moralnych i duchowych cech potrzebnych do budowania państwa. Przede wszystkim aktywnego, czynnego patriotyzmu. Żaden naród nie zbudował państwa bez tego świętego uczucia. Prawdziwy ukraiński patriota to człowiek wysokiej duchowości, dla którego Ukraina jest ziemią ojczystą, jedyną, daną przez Boga Ojczyzną. Na swojej ziemi, pokonując trudności i przeszkody, wraz z ludźmi o tych samych poglądach patriota pracuje nad jej potęgą, umacnia siebie i swój naród. Nie są patriotami ci, którzy niezależnie od zajmowanych stanowisk, z dawnego przyzwyczajenia modlą się do obcych bożków, zwracając głowę ku gwiazdom lub krzyżom sąsiedniego kraju. Dlatego wybitny ukraiński poeta Jewhen Małaniuk wzywał Ukraińców, przede wszystkim inteligencję, do wyniszczenia w sobie „duchowego moskala” i patrzenia na wszystkie sprawy przez pryzmat interesu narodowego. Każde słowo wypowiedziane obcym językiem, według jego przekonania, jest plwociną w duszę matki — Ukrainy, to akt narodowej zdrady. Słowa myśliciela i patrioty, który, nota bene, z pochodzenia był Ukraińcem tylko w jednej czwartej, są aktualne także dziś. Z winy antypatriotycznych władz kulturowo-językowa i informacyjna przestrzeń Ukrainy jest okupowana przez obce państwo. Przez 20 lat wszyscy możnowładcy zrobili bardzo niewiele, by objąć patriotycznym wychowaniem narodowym milionów ukraińskiej młodzieży. Każde pełnowartościowe państwo, które dąży do posiadania perspektywy historycznej i chce zachować swoją odrębność w tym zglobalizowanym świecie, celowo i systematycznie pielęgnuje u swoich obywateli uczucia patriotyczne, godność narodową i dumę. Począwszy od najmłodszego wieku, dzieciom zaszczepia się miłość do swojego języka, kultury, przyrody, małej i wielkiej ojczyzny. A co jest u nas? Z doświadczenia pracy zastępcą przewodniczącego Boryspolskiej Rejonowej Administracji Państwowej wiem: wychowanie przedszkolne, a zwłaszcza szkolne, rzeczywiście jest ukierunkowane na to, by ukształtować z dziecka świadomego Ukraińca. Jednak, niestety, poza szkołą młodzież bardzo często trafia w antyukraińską atmosferę, która niweluje, a nawet niszczy patriotyczny bagaż narodowy, wniesiony przez nauczyciela. Nacjonaliści proponują rosyjskojęzycznym Ukraińcom, by podczas przyszłego spisu powszechnego ludności wpisywali się jako Rosjanie. Skąd ten pomysł? Wśród moich znajomych na Donbasie jest wielu Ukraińców, którzy mówią po rosyjsku. Czy więc mają wpisywać się jako Rosjanie? I komu to potrzebne? Okazuje się, że jest potrzebne. Jeśli wpiszą się jako Rosjanie, to odsetek Rosjan na Ukrainie wzrośnie i być może osiągnie poziom ukrainojęzycznych. Wtedy, twierdzą ukrainofobi, język rosyjski jako drugi język państwowy można będzie bardzo łatwo wprowadzić. Będzie mocny argument: nas jest wielu. No proszę, a więc o to chodzi! Język rosyjski ponad

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

LUDOBÓJSTWO JĘZYKOWE

Włodymyr KRASOWSKYJ, m. Stachanow, obw. ługański Nie ma granic cynizmu, z jakim ukrainożercy drwią ze wszystkiego, co ukraińskie, a w szczególności z ukraińskiego języka. Oto kilka przykładów. Słyszę kiedyś w radiu „Era”, że bojownicy o wprowadzenie w Ukrainie języka rosyjskiego jako drugiego języka państwowego,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

BYLIŚMY, JESTEŚMY, BĘDZIEMY

Podczas obchodów Dnia Języka Ojczystego, zorganizowanych przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, jego przewodniczący, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan, wręczył tegorocznym laureatom nagrodę „Proświty” im. Borysa Hrinczenki. Zostali nimi działacze na niwie ukraińskiego słowa: nauczycielka z Wołynia Ołesia Kowalczuk; doktor nauk prawnych, zasłużony prawnik Ukrainy Wołodymyr Wasyłenko oraz pisarz, kulturoznawca, szef redakcji czasopisma „Ukraiński Świat” Ołeksander Szokało. Nadija KYRIAN Zdjęcie Ołesia DMYTRENKI Przed wręczeniem nagrody Pawło Mowczan krótko przeanalizował współczesną sytuację językową, podkreślił nadzwyczajną wagę języka w kulturze i życiu narodu. „Kiedy używamy sformułowania »język ojczysty« — powiedział Pawło Mychajłowycz — uświadamiamy sobie, że dotyczy to tego, co najświętsze, co najbardziej decydujące, co mamy. Bo ojczystość, według wyrażenia metropolity Ohijenki, to nie tylko dar, ale i określone zobowiązania. To zostało nam dane przez samego Pana Boga. I kiedy dochodzi do zamachów na życie narodu, wywołuje to wzburzenie, opór przeciwko rusyfikacji, która trwała 70 lat, a faktycznie nie ustała i teraz. Co więcej, nie było tak cynicznego okresu, jaki przeżywamy obecnie w niby to niepodległej Ukrainie. Występując w Charkowie, Lina Kostenko powiedziała: »Jestem o wiele bardziej niepodległa niż nasza Ukraina«. I miała rację. Obecnie niepodległość poddawana jest procesowi erozji. Od kogo Ukraina jest niepodległa? Pewnie od nas. Dzisiaj nie jest nas już 52 miliony, a mniej niż 46. Rozumiem to tak, że odbywa się czyszczenie ukraińskiego terytorium z Ukraińców. Czyszczenie, które zaczęło się od tego, że najjaśniejsze umysły opuściły Ukrainę, najbogatsze obiekty zostały przejęte. Zostało zabrać ziemię — to, co najcenniejsze i najświętsze. Dzisiaj, kiedy świat jest przepełniony papierowymi pieniędzmi, chce on podeprzeć naszymi gruntami swoje puste papierki, aby, przejmując je, ostatecznie nas stąd wyżyć. Ten proces przechodziło bardzo wiele etnicznych ziem, kontynentów. Tak Ameryka Łacińska stopniowo traciła swoje ziemie, a konkwistadorzy wypychali na margines wszystko, co było związane z tą ziemią, mitologią, słowem. Ziemia jest tak bardzo zbratania i połączona ze słowem, językiem, że my ją słyszymy. Rodzime słowo nie powstaje z niczego, za każdym słowem kryje się ogromna historia, biografia. To tysiącleciami układało się w legendy, mity, skrzydlate słowa, idiomy, frazeologizmy. Niedawno wydaliśmy »Wielki słownik wyjaśniający« pod redakcją akademików Instytutu Języka Ukraińskiego. Na jego przygotowanie poświęcono 5 lat wytężonej pracy naszego Centrum Wydawniczego »Proświta« i dwóch instytucji naukowych. Każde słowo ma swoją wagę, swoją energię. I czyż my, na żądanie grupy ignorantów, grupy, która przyszła faktycznie jako zdobywcy naszej ziemi, oddamy ten skarb? Komu? Tym, którzy będą spekulować naszą ziemią, którą nie pozwalano spekulować ani w czasach aryjskich, ani w scytyjskich, ani w książęcych, ani w kozackich, ani w pokozackich. Zapewniam was, że nic im z tego nie wyjdzie. Byliśmy, jesteśmy, będziemy, a zdobywcy będą uciekać z Ukrainy, bo za nami są wieki, z nami jest rodzime słowo, którego będziemy bronić zawsze. W Domu Pisarzy wręczamy zasłużonym nagrodę imienia Borysa Hrinczenki, człowieka, który w nadzwyczaj trudnych warunkach wykonał ogromną pracę. Jego 4-tomowy słownik to fundamenty, na których stoimy i będziemy stać. Nasze zasoby słownikowe zwiększają się, praca trwa. Słowo żyje, pulsuje, napojone ogromną energią. Przecież nie przypadkiem powiedziano, że na początku było Słowo, i Słowo było Bogiem. Kto może powstać przeciwko Bogu? Powracamy w nową falę protestu, aby powiedzieć: obronimy naszą perspektywę”. Po wręczeniu nagrody laureatom odbył się wspaniały koncert. Wystąpiły szanowane zespoły: zespół „Krynycia” Kijowskiego Domu Naukowców pod kierownictwem Leopolda Jaszczenki; chór ludowy „Nadija” (kierownik Nadija Hładyszewśka); oraz młodzi wykonawcy — aspirantka Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa Rusłana Łocman wykonała własne piosenki. Zauważyła ona zresztą, że święto języka ojczystego powinno być nie raz w roku, a codziennie. Wszystkim bardzo podobała się kompozycja literacko-muzyczna „Portret kobiecy” według utworów laureatki Nagrody Szewczenkowskiej Lubowi Hołoty w wykonaniu zasłużonej artystki Ukrainy Tetiany Nehrij. Wieczór się udał.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «„Co trwalsze – ciało czy idea?”», s. 1

«CO JEST BARDZIEJ WIECZNE — CIAŁO CZY IDEA?»

W dramacie „Trzy minuty” podobnych paraleli jest mnóstwo. Weźmy choćby ekspansję i istotę moskiewskiego patriarchatu. Czyż nie o nich to: …Nie zgnił jeszcze krzyż po ukrzyżowanych, jak już w ideę zgnilizna się rzuciła i te „cerkwie”, niczym plamy pleśni na wilgotnej budowli, powstały na wspólnocie chrześcijańskiej. Mija czas i przed współczesnym człowiekiem, jak i przed zamożnym nowożytnym żyrondystą, dojrzewa uświadomienie i przekonanie: Wiem to, że każdy sam za siebie — i mściciel, i bojownik albo — nic, bo każdy ma tylko własny los, bo każdy na świecie może tylko żyć albo umierać, trzeciego zaś nic nie jest sądzone na tym świecie ludziom. To nie jest manifest egocentryzmu, nie! To bodaj wezwanie do osobistej odpowiedzialności i dziedzicznego poczucia „rycerstwa i duchowego arystokratyzmu”. To ono nie pozwala zadeptać, upokorzyć, zgwałcić ludzkiej godności, odebrać języka pradziadów, historii własnego rodu, własnego postrzegania świata. I dylemat „co jest bardziej wieczne — ciało czy idea?” pomaga rozstrzygnąć na korzyść tej ostatniej. Z czasem wszyscy zrozumieliśmy, że już zbyt wiele było wśród nas wrogości i nieufności, uraz i ambicji. Walka toczyła się nawet między tymi, którzy szli do celu równoległymi drogami. Ten rozłam, brak jedności wspaniale pokazała Ukrainka w innej mini-dramie — „W domu pracy…”. Egipscy niewolnicy — i Egipcjanin, i Hebrajczyk — budują świątynię wspaniałą. Każdy z nich ma inny stosunek do pracy, niechby nawet niewolniczej. Temu ostatniemu — Hebrajczykowi — który ma inny cel, praca nad świątynią jest wstrętna, nienawistna: …Zburzyłbym wszystkie te świątynie wasze i piramidy! Pobiłbym wszystkie kamienne tłuczki! Wszystkich nieboszczyków wyrzuciłbym precz! Zagrodziłbym Nil i zatopiłbym cały ten kraj niewoli! Pierwszemu — Egipcjaninowi — to sens jego życia. On nie porzuciłby tego nawet na wolności. I stosunek tak lekceważący, złośliwy Hebrajczyka prowadzi do bójki. Dopiero później, otrzymawszy cios nadzorcy i w dodatku karę pracować bez przerwy, oprzytomniał: …nie gniewaj się na mnie, to, wiem, nie godzi się bić, ale zagotowało się serce. Ja i zapomniałem, że my przecież towarzysze z tobą, bo mamy przecież wspólny dom budować. Ty już wybacz. Jednak przekonać tym Hebrajczyka nie udaje się: on jest „niewolnikiem niewolników”. I pracować nad cudzą, nie swojego kraju wspaniałą świątynią będzie tylko z przymusu. W niewoli, bez idei, własna koszula będzie bliższa mu ciału. Alegoryczna, ale jakże wyrazista i przenikliwa scena poetki. Ona wtedy już widziała proroczo to, czego nie są w stanie do dziś pojąć nasi możnowładcy. Mykoła CYMBALIUK * Montaniardzi — rewolucyjno-demokratyczne ugrupowanie deputowanych Zgromadzenia Ustawodawczego i Konwentu w okresie francuskiej rewolucji burżuazyjnej XVIII w. Nazwa pochodzi od franc. La montagne (góra) i powstała w związku z tym, że montaniardzi zajmowali górne miejsca w sali obrad. ** Żyrondyści — partia polityczna z tamtych czasów, która reprezentowała interesy wielkiej burżuazji handlowo-przemysłowej. Dochodząc do władzy kilka lat po rewolucji, wystąpili przeciwko pogłębianiu rewolucji, a później weszli na drogę kontrrewolucji. *** Wandea — departament Francji, który podczas rewolucji francuskiej był centrum reakcyjnych buntów rojalistów i katolickiego duchowieństwa. Później termin ten zaczął być używany do oznaczenia ognisk kontrrewolucji.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

LESIA UKRAINKA: «MŚCICIELE POTĘŻNI». W 1407. rocznicę urodzin

Iwan Franko uznał Lesię Ukrainkę za kontynuatorkę T. Szewczenki i najmężniejszego poety Ukrainy. Wielostronny talent Lesi Ukrainki przejawił się w najrozmaitszych dziedzinach pracy literackiej: była liryczką, dramatopisarką, prozaiczką, krytyczką literacką i publicystką, tłumaczką i folklorystką. Ale nie tylko była potężnym i wszechstronnym talentem, lecz także nieprzejednaną bojowniczką o lepszy los rodzinnego kraju. Jej talent łączył gorące serce patrioty i poświęcenie, jasny umysł filozofa oraz kobiecą czułość, wdzięk i szlachetność. Ona — symbol mężności i walki — zdobyła w świecie wysokie imię ludowej poetki. O czym by nie pisała — o Ukrainie czy starożytnej Grecji, średniowiecznej Europie czy dawnym Wschodzie — myślała o przyszłości swojego narodu, wierzyła w niego i walczyła o niego do ostatniego tchu. Leся Ukrainka należy do twórców, którzy przeżyli swój czas; jej spuścizna literacka na zawsze stała się jednym ze szczytów artystycznej świadomości narodu ukraińskiego, a zarazem wybitnym zjawiskiem literatury światowej. Imię poetki otoczone jest powszechną miłością. Proświtianie są dumni z tego, że Lesia Ukrainka jest jedną z fundatorek Matki-Proświty. 25 lutego mija 140 lat od dnia urodzin Larysy Kosacz, która złotymi literami wpisała swoje imię w poczet narodowych geniuszy świata. Ukraina z miłością do wielkiej córki naszego narodu przygotowuje zaplanowane z wyprzedzeniem uroczystości ku czci: konferencje naukowe, inscenizacje dramatów, konkursy recytatorskie jej imienia, jubileuszowe wycieczki szlakami pamiątkowych miejsc Lesi Ukrainki…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

JEJ PRZEWODNIA GWIAZDA — WOŁYŃ UCZCZA SŁAWNĄ RODACZKĘ

Swiatosław WASYLCZUK, przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Moja babunia Fedora (matka ojca) opowiadała, jak wraz z dziadkiem Oleksą jeździli spod Równego, gdzie mieszkali, do Zwiahla, bo tam, we wsi Żołobne, mieszka nasza rodzina. Zajeżdżali wtedy do nauczyciela tamtejszej szkoły, a ten mówił, że Łesia Ukrainka urodziła się właśnie w tym Zwiahlu, i nawet pokazał chatkę niedaleko Słuczy. Kiedy to usłyszałem, postanowiłem sobie coś godnego: jak dorosnę, koniecznie pojadę do Zwiahla, znajdę tę chatkę, odwiedzę dom, w którym urodziła się i mieszkała Łesia Ukrainka. Wydawało mi się, że w tej chatce wciąż rozbrzmiewają jej słowa, dziwna pieśń, którą tam co wieczór na podwórzu śpiewają chłopcy i dziewczęta… W dorosłym wieku osiadłem w Żytomierzu. A Zwiahel (czyli Nowogród Wołyński) leży od niego na zachód, szosą na Brześć Litewski — zaledwie 90 kilometrów. Jest tam muzeum Łesi Ukrainki, mieszczące się właśnie w tej chatce, w której się urodziła. W centrum miasta stoi okazały pomnik naszej wybitnej rodaczki, wykonany z czerwonego polesiańskiego kamienia — labradorytu. Pamiętają i czczą Łesię Ukrainkę na Żytomierszczyźnie. Za jej mężne, prawdziwe słowo, za miłość do Ukrainy, za nieprzejednanie wobec zła. Wolnego ducha, encyklopedyczną wiedzę, pociąg do pracy literackiej Łesia odziedziczyła po matce, która była przekonaną ukraińską patriotką, uczyła dzieci języka ukraińskiego, zaszczepiła im miłość i szacunek do ludowego słowa, pieśni, tradycji i obyczajów. W rodzinie dominowało słowo ukraińskie. Łesia, jak wszystkie dzieci, wzrastała w duchowej atmosferze rodzinnej Wołynia, w ojczystym słowie, pieśni, kolędach i szczedriwkach, przysłowiach i przypowieściach. One wchłaniały tę duchową siłę w swoje młode dusze, by zachować ją na całe życie i pozostać wiernymi swoim duchowym ideałom. Wróćmy jednak do współczesności. W czasach Związku Radzieckiego przez długi czas oficjalnie uważano, że Łesia Ukrainka nigdy nie mieszkała w Zwiahlu (Nowogrodzie Wołyńskim na Żytomierszczyźnie). Upamiętnianie pamięci tej genialnej poetki i działaczki społecznej, płomiennej patriotki Ukrainy, dla której sprawa walki o wyzwolenie rodzinnego narodu spod jarzma zarówno Imperium Rosyjskiego, jak i Austro-Węgierskiego (do którego należały zachodnie ukraińskie ziemie etniczne: Galicja, Bukowina, Zakarpacie, Łemkowszczyzna, Nadsanie), stała się przewodnią gwiazdą jej życia, jego sensem i celem — odbywało się wyłącznie na Wołyniu (dzisiejszy obwód wołyński). Centrum wydarzeń były, zazwyczaj, wieś Kołodiażne, gdzie znajdowała się siedziba Kosaczów i gdzie przez długi czas mieszkała cała rodzina, a także Łuck. Ale przecież Kosaczowie przenieśli się tam ze Zwiahla w 1878 roku, kiedy mała Łesia miała 7 lat. Dopiero później, w latach 50. XX wieku, w Nowogrodzie Wołyńskim w księdze metrykalnej cerkwi Przemienienia Pańskiego odnaleziono zapis o urodzeniu Lariski Pietrowny Kosacz (Lesi Ukrainki), 13 lutego 1871 roku według starego stylu (25 lutego według nowego). Właśnie od tego czasu uwaga naukowców i literatów skierowana jest na Nowograd Wołyński. Znaleziono tu domek, w którym urodziła się Lesia (dom Okrużków), a niedaleko inny budynek, do którego wkrótce przeprowadziła się rodzina Kosaczów (w Zwiahelu urodziło się trzecie z ich starszych dzieci: Michał, Larysa i Olga); troje młodszych (Mykoła, Oksana, Izydora) urodziło się na Wołyniu, w Kołodiażnem. Wtedy w ładnym domku, który rodzina Kosaczów wynajmowała od zwiahelskiego mieszczanina Okrużka, założono muzeum Lesi Ukrainki. Otwarto je w 1971 roku, w setną rocznicę urodzin naszej wybitnej rodaczki, genialnej poetki i działaczki społecznej Lesi Ukrainki. Muzeum to z czasem znacznie się rozrosło i stało się centrum pracy naukowej i społecznej związanej z życiem i działalnością Lesi Ukrainki. Co roku w dniu jej urodzin, 25 lutego, przyjeżdżają tu i przychodzą pisarze, artyści, naukowcy i po prostu miłośnicy twórczości Lesi, nie tylko z Nowogradu Wołyńskiego i Żytomierza, ale z całej Ukrainy, a także z Gruzji. W przytulnej sali wystawowej odbywają się czytania utworów Lesi, poeci recytują wiersze na odpowiednie tematy, występują muzycy i śpiewacy, organizowane są wystawy sztuki; w miejskim Pałacu Kultury odbywają się konferencje naukowo-praktyczne poświęcone życiu i działalności wybitnej ukraińskiej poetki. Co roku pod koniec lipca w mieście ponownie odbywają się liczne zgromadzenia społeczności obwodu i Ukrainy, a także, z reguły, delegacje sąsiednich nam państw, poświęcone rocznicy śmierci poetki, zwane „Lesiny źródła”. Tu wręcza się nagrody laureatom nagrody imienia Lesi Ukrainki. W tym roku obchodzimy 140. rocznicę urodzin Lesi Ukrainki. Biorąc pod uwagę znaczącą datę, zarząd obwodowego zjednoczenia „Proświty” jeszcze jesienią ubiegłego roku zwrócił się do przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Serhija Ryżuka z propozycją wydania zarządzenia o godnym uczczeniu pamiętnej daty. Podobne pismo skierowaliśmy również do Rady Najwyższej Ukrainy. W październiku 2010 roku przyjęto Uchwałę Rady Najwyższej „O obchodach 140. rocznicy urodzin wybitnej ukraińskiej poetki i działaczki społecznej Lesi Ukrainki (Lariski Pietrowny Kosacz-Kwitki)”. Przewidziano w niej m.in. przeznaczenie środków na remont muzeum Lesi Ukrainki w Jałcie, wznowienie pełnego zbioru utworów Lesi Ukrainki, organizację wystaw tematycznych poświęconych życiu i działalności poetki, emisję tematycznych audycji telewizyjnych i radiowych itp. Nie obyło się bez kuriozum: zalecono organom władzy obwodu wołyńskiego przedstawić Radzie Najwyższej swoje propozycje na święto. Całkowicie zapomniano o obwodzie żytomierskim, a przecież to właśnie tutaj, w Nowogrodzie Wołyńskim (dawnym Zwiahelu), urodziła się Larysa Pietrowna Kosacz, i tu od czterdziestu lat działa muzeum jej imienia. Przewodniczący obwodowej administracji państwowej również wydał zarządzenie o godnym obchodzeniu w obwodzie 140. rocznicy urodzin Lesi Ukrainki. Utworzono komitet organizacyjny, do którego weszli także przedstawiciele „Proświty”. Zatwierdzono imprezy jubileuszowe. W ich ramach przewidziano: sesję naukowo-literacką „Plejada pędów z ziemi Lesi” w muzeum Lesi Ukrainki w Nowogrodzie Wołyńskim, przeprowadzenie telemostu „Nowograd Wołyński — Surami (Gruzja)”, ogólnoukraińską konferencję „Słowo twoje niezniszczalne w wiekach”, obwodowy konkurs recytatorów utworów Lesi Ukrainki, prezentację trasy turystyczno-wycieczkowej „Mała ojczyzna wielkiej Ukrainki”, konferencję studencką „Pokłońmy się do ziemi kobiecie niezłomnej” na Żytomierskim Państwowym Uniwersytecie im. I. Franki, czytania literackie utworów Lesi Ukrainki w placówkach oświatowych obwodu, a także tematyczne lekcje, godziny wychowawcze, rozmowy, wykłady, wideolektoria, a w bibliotekach — tematyczne wystawy książek i fotografii, konferencje czytelnicze poświęcone życiu i twórczości naszej wybitnej rodaczki, genialnej poetki Lesi Ukrainki. Mykoła KUczerepa, przewodniczący Wołyńskiego Obwodowego Zrzeszenia „Proświty” Łesia Ukrainka — wsławiona nasza rodaczka — zawsze zyskuje szacunek wśród wołynian. U nas jest muzeum-posiadłość we wsi Kołodiażne w rejonie kowelskim, gdzie pracują oddani znawcy życia i twórczości Łesi Ukrainki. Tam już odbywają się różne imprezy z okazji 140. rocznicy urodzin poetki. Wołyński Uniwersytet Narodowy nosi imię Łesi Ukrainki i to właśnie ten zespół przeprowadzi lwią część imprez jubileuszowych. Odbędą się tu: kompozycja literacko-artystyczna „Skrzydlate słowo — oto moja strzała”; uroczysta akademia, na którą obiecali przyjechać akademicy Mykoła Żulinski, Myrosław Popowycz, pisarka Oksana Zabużko i inni; wystawy prac artystycznych studentów i wykładowców Wołyńskiego Uniwersytetu Sztuki; konkurs recytatorów poezji Łesi Ukrainki; spektakle; jubileuszowa ekspozycja; prezentacja wydawnictw naukowych; prezentacja bibliograficznego przewodnika „Łesia Ukrainka na łamach czasopisma „Słowo i czas”, w której weźmie udział główny redaktor tego czasopisma L. Skupejko oraz redaktorka-opracowująca L. Złatohorska. Imprezy Proświty odbędą się także w Łucku i w rejonach. W szczególności w rejonie horochowskim już odbył się konkurs deklamatorów, wieczór literacki „Nieśmiertelna córka Prometeusza” z projekcją filmu „Leśna pieśń” dla uczniów szkół tego rejonu. Przewodnicząca łuckiego miejskiego zrzeszenia „Proświty” Oksana Kuczynko dokłada wielu starań, aby zorganizować literacko-artystyczny wieczór „Chciałabym stać się pieśnią”. W nim wezmą udział studenci Wołyńskiego Kolegium Kultury oraz działacze Proświty. Przy Wołyńskim Muzeum Krajoznawczym działa aktywny ośrodek „Proświty” o nazwie „Świetlica”, gdzie również będą organizowane różne imprezy. W Łucku znajdują się trzy pomniki Łesi Ukrainki. Administracja wołyńska wraz z obwodowym oddziałem NSPU zorganizuje w centrum, przy pomniku na Placu Teatralnym, wiec i uroczyste składanie kwiatów. Następnie w Wołyńskim Obwodowym Akademickim Teatrze odbędzie się widowisko muzyczno-dramatyczne „Golgota” według dramatów Łesi Ukrainki „Opętana” i „Na polu krwi”. Reżyser-inscenizator — Rozstalny. Wiele imprez z tej okazji zorganizuje również Wołyńska organizacja NSPU. W bibliotece każdego mieszkańca naszego kraju są utwory Łesi Ukrainki, Wołyń dumny jest z tak utalentowanej poetki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

WEZMĄ MOJĄ BROŃ»

kobzarzy zgodzili się pomagać ekspedycji. Trzy lata przed śmiercią Lesi Ukrainki we lwowskim Naukowym Towarzystwie im. T. Szewczenki ukazał się pierwszy tom „Melodii ukraińskich ludowych dum” z recytacjami sześciu śpiewaków z Połtawszczyzny. Drugiego tomu z 1913 roku Lesia już nie zobaczyła… Dziś w Jałcie tablice pamiątkowe z wizerunkiem Lesi Ukrainki znajdują się na trzech budynkach: nr 8 — dawna dacza Liszczyńskiej, przy ulicy Jekaterynińskiej, nr 3 przy ulicy Pawlenki — kiedyś dacza Rozanowa na Górnym Prospekcie, nr 6 przy ulicy Lesi Ukrainki — wtedy dom Tereszczenki na ulicy Dersanowskiej. Zachwyt Krymem znajdzie odzwierciedlenie w wierszach „Bachczysaraj”, „Pałac w Bachczysaraju”, „Bajdary”, „Merdwen” („Diabelskie schody”), „Dom Nadsona w Jałcie” i innych. Potem do nich dołączą „Bezsenna noc”, „Na łodzi”, „Niepogoda” i inne wiersze, zainspirowane pobytem latem 1891 roku w Eupatorii. Zebrane razem, wejdą w skład cyklu „Wspomnienia krymskie”. Kilka lat później powstanie kolejny cykl — „Krymskie echa”, do którego wejdą „Improwizacja”, „Urywki z listu”, „Marzenia”, poemat dramatyczny „Ifigenia w Taurydzie”, „Zima wiosenna”… Ten cykl to wszystko, co Lesia przeżyła w Jałcie od czerwca 1897 do czerwca 1898 roku… Najbardziej niezapomniana w tym okresie była znajomość, która przerodziła się w trwałą przyjaźń z Serhijem Mierżyńskim, który, podobnie jak Lesia, przyjechał do Jałty na leczenie. Jemu, Mierżyńskiemu, poświęcony jest wiersz „Zerwała się nieskończona rozmowa”. To z nim — ukochanym — Lesia odbyła niezapomnianą wędrówkę na Ai-Petri, gdzie na skale zauważyła delikatny kwiat — edelweiss, który przebił kamienie, dążąc do słońca. Nazwała ten kwiat „Łomikamień”. I tak przypominała go sama Lesia, która wzięła sobie za literackie pseudonim imię swojej matki-Ukrainy. Poetka, która tworzyła wysoką, delikatną i mężną poezję w wtedy uciskanym języku swojego ludu, i która przez okrucieństwa życia, czasami, „bez nadziei, a jednak mając nadzieję”, przebijała się do ludzi jako jaskrawy kwiat nadziei na to, że jej cierpiąca Ukraina stanie się wolnym i niepodległym państwem, że jej ojczysty język odrodzi się, przebije się, jak kwiat-łomikamień, przez mrok licznych upokorzeń i zakazów, bo według ludowego przekonania — przynosi szczęście. Jałta to jedno z nielicznych miast, do których poetka wracała wielokrotnie. Nawet planowała osiąść tu na stałe, gdy wyszła za mąż za Klimenta Kwitkę. Musiała jednak zrezygnować z tych planów, ponieważ lekarze uważali, że klimat półwyspu jej nie służy, więc trzeba mieszkać w cieplejszych stronach. W 1907 r. poetka znów wraca na Krym, aby leczyć swojego przyjaciela Klimenta Kwitkę. Wkrótce on zostanie jej mężem. Kliment był młodszy od Lesi o 9 lat. Wiadomość o jej małżeństwie stała się dla bliskich zaskoczeniem, uważali bowiem, że z jej strony nie było tam wielkiej miłości. Jednak przyznawali: Kwitka wielbił Lesię. „Sprawa zakończona — wzięliśmy ślub — pisze poetka do bliskich. — …Mam nadzieję, że przynajmniej teraz będziemy mieli spo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Pieśń z Zatoki Symboli

Wołodymyr Procenko Dom na nabrzeżu Bałaklawy, w którym mieszkała i pisała wyjątkowe utwory Łesia Ukrainka, pozostał tylko na zdjęciach i kadrach filmowych. Bardzo malowniczy był dawny, napół zrujnowany budynek należący do aktorki Sokołowej. Przy jego wysokich kolumnach i niezrównanych arkadowych prześwitach na sezon letniego wypoczynku zbierał się teatralny beau monde. Był to najwspanialszy z architektonicznych zespołów wschodniego brzegu Zatoki Bałaklawskiej. Miejskie władze odbudowują dom, a dziś już wzniesiono oficynę, w której mieszkała Łesia Ukrainka. My, mieszkańcy miasta, czekamy na jej uroczyste otwarcie: na Krymie zacznie działać kolejne muzeum związane z niezwykłą i wyjątkową osobą. Zatoka Symboli pomogła Łesi Ukrainka na jakiś czas przedłużyć długą i z góry przegraną wojnę z ciężką chorobą. Dzięki energii bajkowego krajobrazu Bałaklawy w jej duszy znów zrodziły się niepowtarzalne motywy i zabrzmiały poruszające wiersze. Choroba nie zdołała nic zrobić z jej niezłomnym duchem i talentem. Wtedy, w marcu 1907 roku, przyjechała na leczenie do Bałaklawy wraz ze swoim mężem Klementem Wasylowyczem Kwitką. Jednak z powodu zimnej pogody małżonkowie tym razem wyjechali do Jałty, a potem wrócili do Kijowa. 24 sierpnia znów byli w Sewastopolu. Przez dwa dni mieszkali w hotelu „Kist”, a 26 sierpnia, po uzgodnieniu mieszkania, przyjechali do Bałaklawy „na sezon winobrania”, do tej samej oficyny przy Nowym Nabrzeżu (obecnie — Nabrzeże Nazukina, 51). Dziś nad bałaklawskim nabrzeżem pomnik Łesi Ukrainki przypomina o odważnej, utalentowanej poetce, która tchnie krymską pieśń z Zatoki Symboli, dokąd obiecywała wrócić, a w 1913 roku oglądała te bajkowe brzegi z parowca, którym płynęła do Gruzji. …kij (od ludzi)… wszystko jest dobrze, nikt nas niczym nie dręczy, i wybieramy się na Krym”. W jednym z listów Lesia zauważyła: „Nam z Kleneą tak dobrze”. Kiedy wyszła za mąż za Kwitkę, miała już 37 lat. Być może nie było tam szalonej pasji, lecz poetka odczuwała potrzebę posiadania przy sobie wiernego przyjaciela. Kwitka był przy niej zawsze, gdy działo się z nią źle. Dobrze się rozumieli, łączyło ich coś głębokiego, duchowego. Lesia uważała, że miłość to przede wszystkim samopoświęcenie. Faktycznie uratowała męża, nalegając, by pilnie pojechać na Krym. Kliment był w stanie krytycznym, bo także chorował na gruźlicę. Łagodny klimat i aktywne leczenie pomogły. Małżonkowie wybrali Jałtę na długi pobyt, ponieważ tu nie czuli się oderwani od całej ukraińskiej kultury. Wtedy tu wypoczywali, mieszkali i tworzyli ich przyjaciele: poeci Ambrozy Metlinski i Stepan Rudański, Chrystia Alczewska i Dniprowa Czajka, Michaił Kocjubynski i Mykoła Czerniawski, Ahatanhel Krymski i Ołeksandr Oleś, rodzina przyjaciół Ochrimenków… W Jałcie w latach 1904–1918 istniał Teatr Ukraiński z dobrą trupą i miał wielu zwolenników, bo także wtedy na Krymie mieszkało wielu Ukraińców. Prawnik Kwitka pracował w sądzie, świetnie grał na fortepianie, doskonale znał muzykę. Dzięki niemu mamy autentyczne zapisy ludowych dum. W trakcie małżeństwa Kliment Kwitka zapisał pieśni, które Lesia lubiła od dzieciństwa. Po jej śmierci, w 1917 roku, wydał metodą fotoskopową dwutomowe wydawnictwo „Melodie z głosu Lesi Ukrainki” (ono również jest jednym z rarytasów muzeum Lesi w Jałcie). Kliment Wasylowycz dożył 1953 roku, przeżył żonę o 40 lat… …W Jałcie, obok nabrzeża, przy ulicy Litkensa 8, przed budynkiem, w którym mieszkała poetka i w którym obecnie znajduje się jej muzeum z ponad 100 tysiącami eksponatów, ustawiono pomnik wiecznie młodej Lesi Ukrainki. Jakby zmęczona, przysiadła na kamieniu, by podziwiać morze. Tu zawsze są ludzie, kwiaty, wiersze. Niegasnąca gwiazda wysokiej poezji nieugiętej Lesi Ukrainki będzie nieustannie budzić w duszach wszystkich pokoleń naszych rodaków i czytelników na całym świecie prawdziwą miłość, pragnienie poznawania piękna życia, mężności i niezłomności, twórczości i mądrości…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Kwiat łomikamienia

Wiktor Chomenko, Krym Szczodry dar małej Lesi ujawnił się już wtedy, gdy miała pięć lat i grała na fortepianie. Zdaniem krewnych, gdyby choroba nie okaleczyła ręki dziewczynki, to zapewne jako kompozytorkę Larysę Kosacz Ukraina darzyłaby dumą nie mniejszą niż Lesię Ukrainkę, poetkę. W wieku dziewięciu lat napisała swój pierwszy wiersz „Nadzieja”, w którym już wtedy objawiła swój niepospolity talent. Od tego czasu, właściwie, zaczęła się jej ciężka choroba, którą dorosła Lesia nazwie „tragiczną trzydziestoletnią wojną”. Ze wspomnień siostry Olgi: „6 stycznia 1881 roku w Łucku Lesia poszła nad rzekę Styr, żeby popatrzeć, jak święcą wodę. Gdzieś w połowie obrzędu, pod ciężarem ludzi, lód zaczął się zapadać, woda wystąpiła z przerębla i zaczęła zalewać tych, którzy stali pośrodku. Wydostać się z tłumu było niemożliwe. Lesine walonki przemokły. Od wody zdrętwiały nogi… Wkrótce Lesia zachorowała: zaczęła ją mocno boleć prawa noga, ale cierpliwie znosiła ból. Zaraz potem całkiem się rozchorowała: tak mocno bolała prawa noga, że nie był to ostry reumatyzm, lecz ognisko gruźlicy kości, które przerzuciło się na płuca i nerki. Trzeba było operować. Potem znów zabolała noga — kolejna operacja. Niewielka ulga od bólu… i gruźlicę wykrywają już w płucach. Lesia leczy się w Karpatach i we Włoszech, a choroba przenosi się na nerki”. Podstępna dolegliwość skazała tę niezwykle utalentowaną dziewczynę na niekończące się wędrówki po ciepłych krajach w poszukiwaniu uzdrowienia. Leczyła się w Gruzji i Bułgarii, we Włoszech i w Egipcie, w Austrii i w Niemczech. Szczególnie związana była z Krymem, zwłaszcza z Jałtą, gdzie Lesię Ukrainkę czule ogrzewało hojne krymskie słońce; to tam jej cierpiące i mężne życie, działalność i twórczość były ściśle splecione z tym miejscem. Latem 1890 roku po raz pierwszy przyjechała leczyć się w cudowne błota Saskiego Kurortu. Po kuracji Lesia razem z matką wyruszyła w niedaleką podróż po półwyspie. Tutaj przyjeżdżała w latach 1897–1898 i 1907–1908. Tu dzielnie, uparcie, wytrwale pokonywała liczne przeszkody losu i ciężką chorobę fizyczną. Tylko w jednym z listów wyznała, jak trudno przychodziły jej spacery nad morze: „…doszłam do takiego stanu, że kładłam się w miejskich skwerach, prawie na ulicy, od ataków zawrotów głowy…” Aby podtrzymać na duchu Lesię, do Jałty w różnych czasach przyjeżdżali do niej w gości: ciotka Olena Kisielenko-Prychodko, matka — Olena Pcziłka, ojciec — Petro Kosacz, siostry — Olga i Oksana, a latem 1897 roku — brat Michał, starszy od Lesi zaledwie o półtora roku. W dzieciństwie tych „nierozłącznych” żartobliwie nazywano ich „Myszolosia” (bo do piątego roku życia Lesię w domu nazywano Losią). Michał Kosacz był naukowcem, profesorem Uniwersytetu Charkowskiego. Dzięki jego pasji do fotografii mamy wiele unikatowych rodzinnych zdjęć, także w Jałtańskim Muzeum Lesi Ukrainki. Kiedy choroba ustępowała, Lesia chodziła do miejscowej Czytelni Ludowej. Tam interesowała się nowościami prasowymi, czytała literaturę piękną i pamiętnikarską w różnych językach obcych. Wśród najulubieńszych autorów byli Szekspir, Byron, Heine i wielu innych. Zamawiała nuty Bacha, Beethovena, Wagnera, Griega, mówiła, że muzyka jest jej potrzebna jak tlen. Spotykała się tu z wieloma rodakami-intelektualistami i ludźmi twórczymi, toteż tego kraju nie uważała za obcy. Zanotowała kiedyś: „Stamtąd łatwiej myślom rozlatywać się po wszystkich Ukrainach…” W Jałcie pisała dramatyczne poematy „Ifigenia w Taurydzie”, „Kasandra”, „W puszczy”, „Rufin i Pryscylla”, „Ajsza i Mahomet”, dwa cykle wierszy „Krymskie wspomnienia” i „Krymskie echa”, „Nad morzem”… W liście do matki z 28 lutego (według starego stylu) 1898 roku z Jałty zanotowała: „Wydaje mi się, że mam przed sobą jakąś wielką walkę, z której wyjdę zwycięsko…” Ten rok był pamiętny dla poetki z wielu wydarzeń: poznała Marię Zankowecką, która przyjechała do Jałty z zespołem teatralnym na gościnne występy (Larysa Pietrowna marzyła, żeby jej sztukę „Błękitna róża” grała ta gwiazda ukraińskiego teatru. Niestety, z powodu opóźnienia Michaiła Staryckiego ten zamiar nie został zrealizowany); w „Literacko-Naukowym Wiestniku” opublikowano studium naukowo-badawcze Iwana Franki „Lesia Ukrainka”; latem w domu rodzicielskim gościł u niej przyjaciel Serhij Mierżyński; w zbiorze z okazji 25-lecia I. Franki opublikowano jej wiersze „Poeta podczas oblężenia” i „Przyjaciółce na pamiątkę”; jesienią poznała studenta Uniwersytetu Kijowskiego Klimenta Kwitkę — swojego przyszłego męża… W tym samym roku powstały utwory „Urwała się niekończąca się rozmowa”, „Gwiazda poezji”, „Tak, w każdym kraju są wspomnienia raju! Tylko ich nie ma w tobie, mój ojczysty kraju!”, „Na pustyni”, „Zapomniany cień”… A dziesięć lat później — w 1908 roku Lesia Ukrainka z mężem K. Kwitką przebywała na leczeniu w Jałcie (dwukrotnie: od stycznia do kwietnia i od lipca do grudnia), i tam nagrała na fonografie pieśni w wykonaniu jednego z najlepszych kobzarzy tamtych czasów, Hnata Hončarenki, który przybył do małżonków parowcem z Sewastopola, gdzie mieszkał u swojego syna. Tutaj wraz z mężem zaczęła realizować wielki zamysł: wcześniej zbierała folklor (zaczęła jeszcze w dzieciństwie w rodzinnej wsi Kołodiażne na Wołyniu), a teraz tworzy fonotekę. W Jałcie Lesia w tej sprawie zauważyła: „Teraz już naprawdę można powiedzieć: »Nasza pieśń, nasza duma nie umrze, nie zginie!«” Z własnych, bardzo skromnych środków organizuje wyprawę etnograficzną na Połtawszczyznę, pozyskuje do niej najlepszych znawców muzyki ludowej: Kolessę, Słastiona, Borodaja. Ponad czterdziestu znanych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

IDĘ DO OGNIA TWOJEGO JAK NEOFITA

DO POEZJI ŁESI UKRAINKI Kamień przebiła ona, Ten kamień, co wszystko zwyciężył. Łesia Ukrainka, „Krymskie echa” Kwiat skalnicy kruszy kamienie, A we mnie przecież nie kamień — serce kobiece. Przerasta przez nie żywe korzenie — Słowo twoje prorocze. Kwiat skalnicy kruszy skały, A ja przecież nie skała, ja tylko kobieta. Wybucha w ciszy mego domostwa Każda twoja strona. Wybucha gorącym i dumnym kwieciem, Prorokuje niespokojne szczęście… Idę do ognia twojego jak neofita, Jak idą do komunii. — Tamaro Opanasiwno, od czego zaczęła się Pani miłość do poezji, jak odkrywała Pani dla siebie Łesię? — Moja rodzina pochodzi z szewczenkowskiego kraju. Urodziłam się w Korsuniu Szewczenkowskim, babcia i mama — z okolic Kaniowa. W naszej rodzinie panował kult Szewczenki, mieliśmy „Kobziarza”, którym zaczytywali się wszyscy. Do literatury odnoszono się bardzo czule. Oprócz Szewczenki, najulubieńszą pisarką mojej mamy była Łesia Ukrainka. Po raz pierwszy zapoznałam się z jej twórczością — nawet nie przez książkę, a przez opowieści mamy. Mama często czytała z pamięci wersy poezji Łesi. Dopiero później zrozumiałam, jak bliskie było mojej mamie wszystko, co dotyczyło Łesi Ukrainki, jej matki Ołeny Pcziłki. Dla niej były to dwie silnie związane kobiety — osobowości, literatki. Niedolę Łesi Ukrainki, jej choroby moja mama odczuwała niemal fizycznie, rozumiała, jak odważnym człowiekiem trzeba było być, aby w tych warunkach stać się wybitną pisarką. Łesia Ukrainka była dla niej wzorem. Mama była lekarzem, codziennie widziała chorych, czuła, jak ciężko choremu pozostać nawet po prostu człowiekiem. Rozumiała stan duszy Ołeny Pcziłki jako matki, jej przeżycia. Być może również dlatego, że sama przeżyła podobny niepokój o dziecko. Urodziłam się na początku 1935 roku, po Hołodomorze, w niełatwych czasach. Byłam bardzo słaba i mama musiała się mną długo opiekować. Dlatego Ołenę Pcziłkę przyjęłam duszą. I życie rodziny Łesi, i twórczość przyjęłam jako jedność. Mama bardzo lubiła czytać. Dlatego literatura tak naturalnie wchodziła również w moje życie. Z utworami Łesi Ukrainki zaczęłam zapoznawać się jeszcze jako mała dziewczynka: z jej „Wisienkami-czereśniami”, które tak „wysoko wyrosły na gałęziach”. Mnie, dziecku ze wsi, było to dobrze zrozumiałe i bliskie. A także z bajki o wróbelku „Bieda nauczy”. To były pierwsze dziecięce wrażenia. Spośród innych utworów literackich te Łesi były najulubieńsze, ponieważ są mi bliskie. Potem była wojna, wiele przeżyto… Jedyną książką, którą zachowaliśmy podczas wszystkich przeprowadzek, życiowych wstrząsów, był „Kobziarz”. Z drukowanymi utworami Łesi Ukrainki zapoznałam się później, już w szkole. Ale wcześniej na wsi pojawiło się radio, doprowadzili je także do naszej chaty. Byłam szczęśliwa. Pierwszą rzeczą, która przykuła mnie do głośnika, była słuchowisko radiowe „Pieśni leśnej”. Dramat-feeria został odczytany z oprawą muzyczną. I to było coś niesamowitego. Za każdym razem, gdy tylko słyszałam ten utwór, zostawiałam wszystko i słuchałam, słuchałam. Wszystko sobie wyobrażałam, fantazjowałam. Bardzo kibicowałam Mawce. Było mi żal Łukasza, że nie może „swoim życiem do siebie dorównać”. Dla mnie jakby cała przyroda brzmiała, było tyle miłości do wszystkiego, co żyje, że aż dorastałam duchowo, słuchając tych rzeczy. W szkolnej bibliotece zdołałam wreszcie dostać niewielkie wydanie jej utworów. Później, kiedy już sama pisałam wiersze, w moim domu po raz pierwszy pojawiła się ulubiona książka. Tej książki teraz nie mam. Oddałam ją bardzo dobrej przyjaciółce Jewhenii Janiśczyc (mieszkała na Białorusi), jednej z najlepszych poetek, która, za propozycją Leonida Horłacza, zamierzała napisać poemat o Łesi Ukraince i Białorusi, o tragicznym uczuciu Łesi do Serhija Merżynskiego. Pomogłam jej zebrać materiały, oddałam książkę, ale napisać poematu, niestety, nie zdążyła — zginęła tragicznie. Obecnie mam 10-tomowy zbiór utworów ulubionej autorki, inne jej książki. Z każdą związana jest jakaś historia. — Pani, można powiedzieć, miłość do Łesi Ukrainki przekazała mama. A czy przejęły tę fascynację Pani dzieci, wnuki? — Oczywiście. Na przykład mój wnuk Anheł Anhełow, który ma 20 lat, syn młodszej córki, studiuje na trzecim roku wydziału reżyserii instytutu teatralnego. Wcześniej zdobył już zawód operatora. Wszystkie moje książki z dramatami Łesi Ukrainki są u niego. W studenckich spektaklach Anheł grał już rolę Don Juana z „Kamiennego gospodarza”. — Jakie jeszcze historie w Pani życiu są związane z Łesią? — Z Łesią Ukrainką w moim życiu związanych jest niesamowicie wiele rzeczy. Niestety, brak mi żyłki naukowca, żeby usystematyzować całą tę wiedzę. A odbierać emocjonalnie, wcielać się obrazowo — to potrafię. Być może ktoś pomyśli, że porównuję się do Łesi. To nie tak. Dla mnie Łesia to człowiek przez wielkie „C”, który stał się wzorem. Kiedy wydałam dopiero pierwszą książeczkę, było mi trochę dziwnie, że każda z dwóch dość znanych w tamtym czasie poetek wyobrażała sobie, że jest niemal Łesią Ukrainką. Podświadomie nie zgadzałam się z mieszczańskim stosunkiem do postaci Łesi. Ona jest wyjątkowa. Kiedy kierowałam małym studiem literackim w gazecie „Zirka”, pamiętam, jak pewna mama, nauczycielka literatury, przyprowadziła córkę i mówi: „Ucz się, dziecko, a będziesz jak Łesia Ukrainka”. Patrzyłam na tę mamę i myślałam: „Droga mamo, czyż nie rozumiesz i czyż życzysz swojemu dziecku tego, co trzeba przejść, aby stać się Łesią Ukrainką? Trzeba nie tylko pisać, ale tak odchorować to, co wzniosłe, co odchorowała Łesia Ukrainka, tymi ludzkimi, obywatelskimi wzlotami i upadkami. Lata jej twórczości literackiej były łamliwe, strome”. Patrzyłam na tych ludzi i myślałam: „Czyż nie rozumieją?”. Albo inny przypadek. Przyniósł kiedyś mężczyzna wiersze. Napisane dość kunsztownie. Rozgadaliśmy się, zeszło na temat Łesi Ukrainki. A on mówi: „Jak ona mogła tak zaniedbać siebie, swój talent, siedzieć przy chorym Merżynskim! I spłonąć sama! Nie miała racji, nie miała prawa!”. A ja wiedziałam: nie byłaby Łesią Ukrainką, gdyby nie wypaliła się przy człowieku, którego bezgranicznie kochała. Tego, co napisała, ktoś inny, o innym charakterze, innym losie, napisać by nie zdołał. Wiele przemyślałam, przeżyłam i rozumiem, że ona nie tylko nazwała się Ukrainką, ona zasłużyła na prawo, by przyjąć to nazwisko. — Jest Pani laureatką nagrody imienia Łesi Ukrainki. Co dla Pani oznacza to wyróżnienie? — Nagroda imienia Łesi Ukrainki jest bardzo zaszczytna. Ogólnie do rozmaitych nagród i wyróżnień podchodziłam bardzo spokojnie, bez pietyzmu, widziałam, że przyznawane są nie zawsze sprawiedliwie. Odniosłam wrażenie, że te nagrody nie pochodzą od ludzi, czytelników, a od kogoś z góry. Kiedy nagrody otrzymywali moi przyjaciele, cieszyłam się, jeśli byli to utalentowani pisarze, dobrzy ludzie; jeśli kogoś nagrodzono, być może nie do końca zasłużenie, wybaczałam; sama nagród nie pragnęłam. Pisałam, wydawałam książki. Pewnego razu zespół redakcyjny czasopisma „Malatko” zgłosił moje wiersze dla dzieci do nagrody imienia Natalii Zabiły i otrzymałam ją. A później, w 2006 roku, ukazały się dwie moje dobre książki dla dzieci: wznowienie wybranych wierszy „Najpersza steżeczka” w wydawnictwie „Weselka” oraz w charkowskim wydawnictwie „Szkoła”, w serii „Złota kolekcja ukraińskiej poezji dla dzieci”, jaskrawo i nowocześnie wydana książka „De chowaje sonce rosy”. Wśród innych wierszy były tam tak zwane „bezkończyny”, które bardzo do mnie przemawiają. Znam ich wiele jeszcze z czasów, gdy bawiliśmy się na wsi, biegając jeden za drugim po ulicy i opowiadając te wierszyki, które nie mają końca. Za wzór wzięłam „bezkończyn” Ołeny Pcziłki, który znają wszystkie dzieciaki, ale mało kto pamięta jego autorkę: „Był sobie żuraw i żurawka, nanosili sianka pełne żłóbka. Nasza pieśń piękna i nowa, zaczynajmy ją od nowa. Był sobie żuraw i żurawka…”. To mój ulubiony, choć znam ich wiele. Moje „bezkończyny” to szkoła Ołeny Pcziłki. Zespół czasopisma „Malatko” zgłosił do nagrody imienia Łesi Ukrainki książkę „De chowaje sonce rosy”, a wydawnictwo „Weselka” — „Najperszu steżeczkę”. Tak dzięki tym zespołom zostałam laureatką. Teraz jestem „przypisana” do imienia Łesi Ukrainki i będzie mi wstyd, jeśli będę robić coś nie tak. — Wiadomo: kto dotyka czegoś znaczącego, sam rośnie. Pedagodzy z Wołynia, gdzie przez długi czas mieszkała Łesia i ten kraj natchnął ją do napisania „Pieśni leśnej”, opowiadali, jak silnie wpływa ten utwór na uczniów. Ich dusze budzą się, lgną do światła. Czy przyłącza się Pani do takiej opinii? — Tak. Nawet bajeczka „Bida nawczyt” jest dla mnie pouczająca. Wróbelka uczyły ptaki, a mnie — książki. Wskazówki moralne w utworach Łesi całkowicie zbiegły się z ludowymi, z tym, czego uczyła mnie babcia. Babcia miała przykazania: nie skrzywdzić słabszego, nie kłócić się. Babcia mawiała: „Jeśli pracujesz w święto dla czyjegoś dobra lub z wielkiej potrzeby, Bóg wybaczy, ale nie daj Boże, żebyś w tym dniu kogoś skrzywdził”. Nawet wróbelek z bajeczki wiele nauczył, co dopiero mówić o „Pieśni leśnej”, gdzie jest „byt duszy ludzkiej”, czy innych utworach. Były też zabawne przypadki. Kiedyś mój mąż, z czegoś niezadowolony, nakrzyczał na mnie i powiedział tak: „Czy ty w ogóle jesteś człowiekiem, ty jesteś Mawką!”. A ja nagle rozkwitłam i pomyślałam: „Patrzcie, jaki komplement!”. Przecież jest codzienność, a jest też piękno duszy, święto duszy. Wszystko, co było pełnią życia Mawki. O „Pieśni leśnej” pisałam jako studentka pracę zaliczeniową, „Pieśń leśna” była jakby kodeksem mojego życia: w stosunku do przyrody, do człowieka, do muzyki. Bardzo kochałam instrumenty ludowe, kapele, gdzie dzwonią cymbały, gra fujarka. Kiedyś w metrze zobaczyłam Leopolda Jaszczenkę, wtedy jeszcze młodego, który siedział w kącie wagonu z fujarką i grał. Miał takie natchnione oczy. Było to dla mnie jak ikona. I jeszcze jeden bardzo ważny moment — w tamtym czasie czułam ucisk zamknięcia otaczającego świata w naszym państwie. W utworach Łesi Ukrainki był całościowy wielki świat, ale czuło się, że jest dla ciebie niedostępny. Nawet jeśli próbujesz pojąć go rozumem i duszą, coś stoi na przeszkodzie. Pamiętam, że pewne wpływy europejskie podawano nam jako kosmopolityzm. Za burżuazyjne „ogony”, przeżytki uważano nawet sonety. Nazywano to formalizmem. A Łesia Ukrainka błyskotliwie władała klasycznymi formami. Mnie w szczególności bardzo imponowali neoklasycy. A Maksym Tadejowycz Rylski, który wypowiedział się o moich poezjach, był dla mnie wzorem jeszcze dlatego, że jego rodzina bywała w środowisku Łesi. Pisał: „Nie wymysł pusty ta forma, której wieki otworzyły swe objęcia”. Wtedy zrozumiałam, że światowa klasyka, z której tak wiele zaczerpnęła Łesia Ukrainka, to jest to, czego trzeba się uczyć. Poszukiwania nowego są dobre, ale jest to, co wieczne, nie znając którego, możesz w swoich poszukiwaniach zabłądzić. Kończąc rozmowę, Tamara Kołomijec przeczytała jeszcze jeden wiersz, poświęcony Łesi Ukraince: BALLADA MOJEGO LOSU W wieczne poezji niebo Wzleciałam ptaszyną dźwięcznie. I nagle pojęłam: …nie trzeba! Tam Łesia była, Ukrainka. W ziemię, pieśniowo-trwożną, Wbiłam się — zielona źdźbło — I nagle poczułam: …nie można! — Tam Łesia była, Ukrainka. Łzą bólu upadłam, Gdzie spragniona bielała strona. I nagle straciłam zmysły: …mało! — Tam Łesia była, Ukrainka. I wreszcie, zebrałszy siły, Z siwymi skroniami kobieta Na ognisko cicho wstąpiła. Tam Łesia była, Ukrainka. Rozmawiała Nadija KYRIAN W przeddzień 25 lutego, kiedy przypada 140. rocznica urodzin Łesi Ukrainki, której życie i twórczość są „przedświtowym ogniem”, co rozjaśnił nie jeden los, rozmawiamy z utalentowaną poetką, laureatką nagrody literackiej imienia Łesi Ukrainki Tamarą KOŁOMIJEC, autorką dziesiątek książek poetyckich dla dorosłych i dzieci. Kamertonem rozmowy brzmi wiersz Tamary Opanasiwny, poświęcony niezapomnianej Łesi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Stopniowo rozwijał skrzydła poetycki talent studenta filologii w studiu literackim, którym kierował znany poeta A. Kacnelson. W 1940 roku po raz pierwszy ukazały się drukiem wiersze młodego debiutanta. Talentem poety opiekował się także Andrij Malyszko. Lecz naukę przerwała wojna. Wołodymyr jako ochotnik wstąpił do pospolitego ruszenia, pracował przy budowie umocnień obronnych pod Kijowem i Charkowem. Razem z towarzyszami dostał się do wrogiego okrążenia. Ranny, chory, przyszły pisarz próbuje przejść linię frontu. Kiedy jednak to się nie udał-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

TURNEE PREZENTACYJNE AKADEMIKA

Dmytro KURCZIJ, kandydat nauk filologicznych Pod koniec ubiegłego roku znany na Ukrainie i poza jej granicami literat i naukowiec, działacz Proświty Wołodymyr Kaczkan w ramach własnego jubileuszu zaprezentował nowe, unikatowe wydawnictwa w Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej im. I. Franki — pod tytułem „Semper tiro” („Zawsze uczeń”). W centrum uwagi miłośników jego twórczości znalazł się I tom nowej wieloletniej serii „Wieszcze znaki myśli, serca i ręki: Antologia ukraińskiego autografu”, zbiór na cześć profesora oraz inne książki. Bogate treściowo, ciekawe formalnie spotkania-prezentacje już odbyły się w Nadwórnej, Kołomyi, Czerniowcach, Lwowie, Krakowie, Opolu. Przed nami Tarnopol, Łuck, Kamieniec Podolski, Kijów, Praga, Wiedeń, inne miasta i kraje Europy. W Kijowie naukowiec (wraz z synem Olehem) realizuje trzytomowy projekt: właśnie ukazała się pierwsza książka — „Niewiędnąca gałązka kaliny: Ukraińscy literaci, uczeni, działacze społeczno-kulturalni — na emigracji”. Na kolejce są książki „Pastorzy słowa” oraz „Ukraińskie madonny”. Projekt ten został zrealizowany dzięki finansowemu wsparciu Kijowskiej Administracji Miejskiej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

RYCERZ BOGINI KLIO

Antonina MOWCZUN, kandydat nauk pedagogicznych, zasłużony nauczyciel Ukrainy, docent Uniwersytetu Kijowskiego imienia Borysa Hrinczenki. Bogini Klio szczyci się swoimi rycerzami-kronikarzami: prowadzą oni czytelników ścieżkami historii, prezentują swoim współczesnym wydarzenia z dawno minionych lat. Mijają wieki, a ich imiona pozostają na jej złotych tablicach. Wiecznie wpisane są imiona europejskich twórców A. Dumasa, H. Sienkiewicza, W. Scotta, ukraińskich kronikarzy Nestora, D. Jawornyckiego, A. Kaszczenki, P. Zahrebelnego, R. Iwanczenko, W. Szewczuka i in. W tym szeregu imion postać Wołodymyra Małyka jest szczególna. Wprowadzał on w świat minionych wieków dziecięcego czytelnika. 21 lutego 2011 roku mija 90 lat od dnia jego urodzin. Z 77 przeżytych lat na pracę twórczą otrzymał od losu nie tak wiele — czterdzieści lat. W tym czasie zdążył napisać historyczną kronikę-tetralogię „Tajemny poseł”, do której weszły powieści „Poseł Urus-Szejtana” (1969), „Czarny jeździec” (1976), „Jedwabny sznurek” (1977), powieści „Kniaź Kij” (1982), „Droga mleczna”, „Płonie świeca”, „Czerwone tarcze” (1985) oraz „Kniaź Igor. Słowo o wyprawie Igora”. Bohaterowie jego utworów to znane w historii osobistości: kniaziowie Kij i Igor, rusicz-obrońca Kijowa — Mykyta Kożumiaka, ludowi mściciele Ołeksa Dowbusz, Ustym Karmeluk i Semen Palij oraz kozaccy wodzowie Iwan Sirko, hetman Jurij Chmielnicki, polski król Jan Sobieski i in. Same imiona tych historycznych postaci świadczą: nie jedną epokę studiował pisarz, aby ją odtworzyć, nie jedno stulecie rozciągało się między wydarzeniami, które zostały nakreślone przez artystę. Pisarz swobodnie czuł się w szerokiej przestrzeni czasowej, był współczesnym nie jednej epoki. Utalentowanym piórem Wołodymyr Małyk przybliżył te dawno minione czasy do naszej współczesności, zbratał swoich czytelników ze szlachetnymi bojownikami-patriotami minionych wieków. Weźmy pod uwagę również to, że nie tak łatwo w czasach Małyka można było mówić historyczną prawdę. Lecz mimo to jego powieści nie zestarzały się: jest w nich prawda historii. Pióro, które odkrywało tę prawdę, trzymała ręka odważnego człowieka, zahartowanego w wojennych nieszczęściach. Wołodymyr Kyryłowycz Małyk urodził się 21 lutego 1921 roku we wsi Nowosiłki w rejonie makarowskim na Kijowszczyźnie. Rodzice Wołodii to wiejscy pracownicy. Więc w dzieciństwie chłopiec przyswajał lekcje życia w niełatwej wiejskiej pracy, a językowe skarby zdobywał w najlepszej akademii — akademii ludowej mądrości. Do chłopca przyszło wczesne zauroczenie słowem. Wołodia marzył o zawodzie nauczyciela języka ukraińskiego i literatury. I jego marzenie się spełni, ale do niego legną lejami lata. Kończąc w 1938 roku szkołę średnią w Jasnohorodce pod Kijowem, młodzieniec został studentem wydziału filologicznego Uniwersytetu Kijowskiego. Poczucie piękna poetyckiego słowa wylało się w pierwszych uniwersyteckich wierszach. się, szuka oddziału partyzanckiego. W tej niedoli przyszło zaznać wszystkiego: malarii, ukrywania się w zaśnieżonych lejach po bombach, w śnieżnych zaspach. Zamiast oczekiwanego spotkania z partyzantami, wpadł w ręce gestapowców. Wkrótce Wołodymyra wywieziono do Niemiec. Prawie trzy lata zaznawał mąk i cierpień w faszystowskich obozach koncentracyjnych, przeżył i głód, i groźbę śmierci. Dopiero w październiku 1945 roku po Zwycięstwie udało mu się wrócić na Ojczyznę. Uniwersytet kończył zaocznie w 1950 roku, pracując jako nauczyciel języka ukraińskiego i literatury w Jasnohorodzkiej szkole średniej na Kijowszczyźnie, w której sam kiedyś się uczył. W 1953 roku młody nauczyciel przeprowadził się z Kijowszczyzny do miasta Łubnie na Połtawszczyźnie. Założone w 988 roku, jako część miast-twierdz linii obronnej Posula, przez kniazia Wołodymyra Światosławowicza, to miasto po prostu oddychało sławną tysiącletnią historią. Wołodymyr poczuł szczególną historyczną aurę dawnego miasta. Nie mógł nie poczuć, wszak od dziecięcych lat był zakochany w ludowych legendach, podaniach, dumach i pieśniach. Tutaj, w Łubniach, Wołodymyr znalazł swoje powołanie zauroczonego rycerza Klio. Zachciało mu się przybliżyć współczesnym sławne strony minionej dawności. I Wołodymyr Kyryłowycz bierze się za pióro. Pewnego słonecznego czerwcowego dnia 1956 roku do redakcji wydawnictwa „Mołod” wszedł szczupły, chudy mężczyzna i przedstawił się: „Wołodymyr Syczenko — poeta z Łubni”. Kierownik działu literatury dla dzieci B. Czajkowski zwrócił uwagę na powściągliwą uprzejmość i nauczycielski sposób komunikacji nieznanego poety, w rękach którego były dwa zeszyty. Szybko przebiegłszy oczami jeden zeszyt, zwrócił go autorowi. Drugi zeszyt zachwycił redaktora i doczytał go do końca. „Tylko dlaczego tutaj podpis — Wołodymyr Małyk”, — pytająco spojrzał on na Wołodymyra Syczenkę. I wtedy pisarz opowiedział, że Małyk — to panieńskie nazwisko jego żony. Kiedy Wołodymyr niósł swój rękopis do wydawnictwa, ona poradziła wziąć to nazwisko jako jej amulet. Tak do wydawnictwa tego dnia wchodził nauczyciel Wołodymyr Syczenko, a wychodził rycerz bogini Klio, pisarz W. Małyk. Pierwsza książka W. Małyka — wierszowana baśń historyczna „Żurawie-żurawiki” — ujrzała światło dzienne w 1957 roku w wydawnictwie „Mołodź”. Od tego czasu, według słów B. Czajkowskiego, W. Małyk ze swoim czytelnikiem się nie rozstaje. On „oczarowuje wspaniałymi i magicznymi wędrówkami z kraju do kraju, z epoki do epoki, zmusza do radości i łez, kochania i nienawidzenia, przeżywania, jak własnych, niedoli i zwycięstw bohaterów”. Pisarz z powodzeniem pracował w gatunku wierszowanych poematów historycznych i legend. Jego „Czarodziejski pierścień”, „Mściciel z lasu”, „Czerwona róża”, „Mykyta Kożumiaka”, „Wojewoda Dmytro” z przyjemnością czytają dorośli, młodzież i dzieci. Tematyka utworów W. Małyka jest różnorodna. W powieści „Ślad prowadzi do morza” (1975) opowiedział o problemach ówczesnej szkoły. O walce młodzieży przeciwko faszystom opowiedział w powieści „Dwoje nad przepaścią” (1983). Lecz sławę W. Małykowi przyniosły jego powieści historyczne, w szczególności tetralogia „Ambasador Urus-Szejtana”. W jego utworach ukazała się historia ukraińska od zamierzchłej starożytności po czasy najnowsze. W. Małyk żył historią, oddawał jej swoją duszę. Pisanie powieści historycznych wymagało gruntownej pracy przygotowawczej nad źródłami historycznymi — dokumentami archiwalnymi, kronikami, pamiętnikami. Często musiał siedzieć w archiwach, studiować badania historyków, wyjeżdżać w miejsca, gdzie kiedyś żyli bohaterowie jego książek. Lecz najbardziej pisarz lubił pracować w swoim „letnim gabinecie” — w ogrodzie, wypielęgnowanym jego rękami. Wszak oprócz zawodu nauczyciela i pisarza, był jeszcze oraczem, siewcą i ogrodnikiem, malarzem, tynkarzem i stolarzem. A także — krytykiem literackim. Tematy podpowiadało mu samo życie. Tak oto badanie literaturoznawcze „Ołeś Donczenko” (1971) Wołodymyr Małyk napisał dlatego, że jego starszy brat w piórze żył i pracował w Łubniach. O. Donczenko zmarł tam w 1954 roku, a W. Małyk zamieszkał w Łubniach od 1953 roku. Zapewne historia starodawnego miasta skłoniła Wołodymyra Kyryłowycza do zwrócenia się ku historii różnych krajów i różnych epok. Lecz mimo wszystko najbardziej poruszała go zamierzchła starożytność rodzinnej Ukrainy. Czasami ciekawy wątek pisarz tworzył dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności. Tak oto w archiwum natrafił na ciekawy dokument, w którym mowa była o tym, że w przededniu wojny rosyjsko-tureckiej 1677—1681 lat (wypraw wojsk osmańskich na Czehryń) koszowy ataman Siczy Zaporoskiej Iwan Sirko wysłał do Turcji kozaka, który dobrze władał językiem tureckim i znał zwyczaje tureckiego narodu. Kozak miał za zadanie wybadać zamiary sułtana Mahometa IV wobec Ukrainy. Zwiadowcy udało się zdobyć i przywieźć sułtański firman (ukaz) o głównych przygotowaniach wojskowo-strategicznych Porty do zaborczej wyprawy na Ukrainę. Nawiasem mówiąc, dokument ten po dziś dzień przechowuje się w Moskwie. Lecz historia nie zachowała imienia odważnego kozaka-zwiadowcy. Wołodymyr Małyk nazwał go Arsenem Zwenyhorą i uczynił głównym bohaterem tetralogii „Tajny ambasador”. Arsena schwytano do tureckiej niewoli. Zmagał się przykuty do galery, znosił tortury, doświadczył wyczerpujących i niebezpiecznych przygód w poszukiwaniu swojej ukochanej Złaty. Ale wytrwał i zahartował się. Młodzież lat 70.—80. XX wieku zachwycała się Arsenem. W tetralogii działają postacie historyczne — ataman Iwan Sirko, sułtan Mahomet. Temat walki Rusinów z hordami tureckimi został odkryty przez pisarza jeszcze w jego pierwszej baśni poetyckiej „Żurawie-żurawiki”. W baśni występuje mała ukraińska dziewczynka o dobrym, czułym sercu Natałoczka. Musiała tułać się w tureckiej niewoli. Pomaga dziewczynce wrócić na ojczystą ziemię żurawik Pawłyk, którego ona kiedyś jeszcze w rodzinnej Ukrainie wyleczyła. Łabędzim śpiewem W. Małyka stała się powieść „Czerwone tarcze”, natchniona przez nasz heroiczny poemat „Słowo o wyprawie Igora”. To słynne dzieło tłumaczyli i parafrazowali liczni autorzy. Na jego motywach i obrazach stworzono wiele utworów prozatorskich i poetyckich. Jednak społeczne tło stosunków rusko-połowieckich początku XII wieku pozostawało poza uwagą artystów. Wołodymyr Małyk zwrócił się ku temu tematowi. Pokazał wyprawę nowogrodzko-siewierskiego księcia Igora na Połowców, odkrywając tło społeczne i opowiadając o powstaniu poematu. Na półtoratysięczny jubileusz Kijowa W. Małyk stworzył powieść „Książę Kij”. Przenosi ona swojego czytelnika w połowę V wieku. Za tetralogię „Tajny ambasador” oraz powieść „Książę Kij” pisarz został uhonorowany nagrodą literacką imienia Łesi Ukrainki. W życiu osobistym Wołodymyr Kyryłowycz był skromny, uczciwy i ludzki. Czczcił pracę. Jego dni mijały w twórczych trudach. Ziemska droga artysty zakończyła się 31 sierpnia 1998 roku. Wiecznym pomnikiem dla niego pozostały utwory, uświęcone przez boginię Klio…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

A WY CZYTALIŚCIE APHORYZMY?

Názar DIBROWA, osiedle typu miejskiego Iwaniwka, obwód chersoński Pragnienie podzielenia się radością z Wami, szanowni współcześni, zrodziło się w mojej duszy, gdy zacząłem czytać, przeczytałem i nadal czytam ponownie cudowną książkę aforyzmów i obrazków znanego pisarza Dmytra Hołowka. Ta książka, zatytułowana „Kto i jak sieje marność”, przeznaczona jest dla wszystkich, którzy potrafią i chcą słuchać czegoś ciekawego, pouczającego, pożytecznego. Czytelnika nie ograniczamy ani wiekiem, ani płcią, ani zawodem czy jakimkolwiek statusem społecznym. Książka dla wszystkich! Jest to swoista encyklopedia kalejdoskopowej budowy. I choć podzielona na cztery rozdziały, zawiera pełen zestaw środków śmiechu — humor, satyrę, sarkazm, ironię. Zachwyt tym, co miłe i piękne, mężnością, wiernością, szczerością, zakochaniem i miłością… oraz oburzenie podłością, podstępnością, bezczelnością, okrucieństwem, niechlujstwem, chciwością, zdradą. Niektóre aforyzmy są warte grubych powieści: zacznij od dowolnej strony, od dowolnego aforyzmu czy obrazka, a trafisz w odrębny temat — kilkoma wierszami autor kreśli i tworzy odrębną sytuację, zdarzenie, charakter i wyraża swój stosunek do przedstawionego. Po przyjacielsku radzę Wam, abyście czerpali przyjemność z tego znakomitego publicystyczno-artystycznego wydawnictwa!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

oryginalna technologia wykorzystania ciekłego azotu (N2), który zrzucano w chmury w granulkach aerosilu lub węgla drzewnego. Eksperymenty wykazały, że ta technologia jest nawet skuteczniejsza niż ta, która wykorzystuje stały CO2. Za granicą również używają ciekłego azotu (na przykład w Rosji), ale nasza technologia nie ma odpowiedników. Jednak obecnie nie jest ona wykorzystywana, ponieważ oddziaływań za pomocą samolotów nie przeprowadzamy z powodu braku finansowania. Nie wiemy, czy doczekamy się, kiedy nasz rząd dostrzeże, jak jest to opłacalne. Chociaż jest niewielkie osiągnięcie: Ukraina dwa lata temu zaczęła produkować swój reagent — jodek srebra w m. Szostka. — O zmianie klimatu mówi się na całym świecie, dlaczego więc Ukraina nie poświęca tej kwestii wystarczającej uwagi? — Z powodu niedostatecznego zrozumienia ważności problemu przez naszych możnowładców. Ukraina to jeździec bez głowy. Jak możemy poruszać się do przodu, kiedy nie mamy czym myśleć? Ojciec cybernetyki, laureat Nagrody Nobla Norbert Wiener powiedział pewnego razu: „Wszystkie nauki można usytuować między dwiema polarnie przeciwstawnymi: z jednej strony — najprostsza nauka, bo to, co musicie wiedzieć, możecie obliczyć choćby na tysiąc lat do przodu z dowolną dokładnością — to astronomia”. Rzeczywiście, jeśli znacie masę ciał niebieskich i wektory ich ruchu, to za pomocą nowoczesnych technologii matematycznych i techniki obliczeniowej na miliony lat do przodu możecie dowiedzieć się, jakie będzie niebo. „Z przeciwnej strony — mówił Wiener — meteorologia. To najtrudniejsza nauka, gdzie każdy parametr fizyczny zależy praktycznie od nieskończonej liczby innych parametrów, które również od czegoś zależą. Ale meteorologia również nie jest jednorodna. To wielowektorowa nauka i w niej są stosunkowo proste i bardzo skomplikowane kierunki. Najtrudniejsze z nich — meteorologia dynamiczna, meteorologia synoptyczna i aktywne oddziaływania”. — Borysie Nikanorowyczu, jakie pamięta Pan niezwykłe zjawiska pogodowe? — Z dzieciństwa pamiętam, jak w obwodzie chmielnickim, skąd pochodzę (to wieś Kalna w rejonie derażniańskim), 5 lipca 1951 roku przyszła ulewa z gradem. Grad padał 30 minut. Wybiegłem wtedy na dwór, chwyciłem dwie gradziny, wielkości orzecha włoskiego, i pobiegłem do domu. Zanim się schowałem, dwie gradziny uderzyły mnie z taką siłą w głowę, że po minucie pojawiły się ogromne guzy. Wtedy grad pokrył ziemię jednolitą warstwą do 15 centymetrów. Cała nasza włoszczyzna była wdeptana w ziemię, nic nie zostało. Grad spadł bardzo lokalnie — przeszedł przez wieś, ale niedaleko naszego ogrodu były miejsca, gdzie go nie było. Pamiętam gradobicie 20 maja 1965 roku w Mołdawii. Niezwykle duża chmura przyszła z Rumunii i, przekroczywszy całą Mołdawię, weszła na Ukrainę. Szerokość pasa gradowego wynosiła do 30 km, ale grad nie był zbyt silny. Jednak 18 lipca 1965 roku na południu Mołdawii było gradobicie — to było coś strasznego: w pasie o szerokości 3—5 km absolutnie wszystko zostało zniszczone, spadł grad wielkości jaja kurzego i większy. Nigdy nie zapomnę burzy 29 maja 1969 roku w Tbilisi. Odbywało się tam Międzynarodowe Sympozjum Fizyki Chmur i Aktywnych Oddziaływań na Procesy Atmosferyczne. Wieczorem zobaczyłem błękitną poświatę nad grzbietem Trialetii, która zaczęła zbliżać się do miasta. Takiej burzy nigdy więcej w życiu nie widziałem i o takiej nie słyszałem! Błyskawice biły nieprzerwanie, poświata stała nad miastem i nie ustawał huk, od którego zatykało uszy. Według moich obliczeń na sekundę przypadało sześć błyskawic. Kiedy zaczęła się ulewa — z nieba woda lała się po prostu nieprzerwanym wodospadem. Pomyślałem, jak poszczęściło się tym delegatom z różnych krajów, że na własne oczy zobaczyli tak niesamowity obraz w Gruzji!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

UKRAIŃSCY METEOROLODZY POTRAFIĄ POSKROMIĆ NIEBO

— Borysie Nikanorowyczu, proszę opowiedzieć, czym są aktywne oddziaływania? — Trzy najważniejsze z nich to: problem regulacji ilości opadów atmosferycznych, walka ze zjawiskami żywiołowymi, przede wszystkim z gradem, oraz rozpraszanie chmur i mgieł. Jednym z najbardziej palących problemów ludzkości jest problem wody. Na ogromnych obszarach kuli ziemskiej panuje kolosalny deficyt wody. Na planecie jest wiele pustyń — Gobi, Kara-kum, Kyzył-kum, Kalahari, Sahara… Przypomnijmy na przykład Atacamę — najsuchszą pustynię świata, gdzie latami nie spada ani jedna kropla wody. Wraz z rozwojem ludzkiej cywilizacji coraz więcej wody potrzeba do nawadniania i produkcji przemysłowej. Ponadto wzrosła liczba ludności: prawie siedem miliardów ludzi zużywa dużo wody. Dlatego problem zwiększenia opadów to problem aktywnych oddziaływań nr 1. Nad opracowaniem technologii zwiększania opadów nasz instytut pracuje od 1959 roku. Drugie to walka ze zjawiskami żywiołowymi. Najbardziej rozwiniętym kierunkiem jest walka z gradem. Powoduje on kolosalne straty, niszczy uprawy rolnicze. Trzecie to rozpraszanie chmur i mgieł, co było szczególnie aktualne w połowie XX wieku. Wtedy samoloty nie były tak doskonałe jak teraz, nie miały specjalnego wyposażenia, i jeśli dolna granica chmur była na poziomie 300—400 metrów, lotnisko było już zamknięte. W Związku Radzieckim czasami lotniska nie pracowały całymi tygodniami. W 1964 roku przygotowaliśmy instrukcję rozpraszania chmur i mgieł nad lotniskami. I od razu w tym samym roku stworzono całą sieć lotnisk, gdzie wykorzystywano tę technologię. Powstały grupy ds. rozpraszania mgieł i chmur w Szeremietiewie, Wnukowie, Kijowie, Mińsku, Dniepropietrowsku, Taszkencie, Swierdłowsku. W 1968 roku grupy te zaczęły znikać, ponieważ samoloty Li-2 wypracowały swój resurs, a w inne nas nie zaopatrzono. Rozpraszanie chmur i mgieł to zwiększenie regularności lotów, zapewnienie komfortu pasażerom, bo nie muszą czekać na jasne niebo, oraz zwiększenie bezpieczeństwa komunikacji lotniczej. Również chmury można rozproszyć na jakieś święto, zapewniając ładną pogodę. — W Rosji istnieją firmy, które zajmują się rozpraszaniem chmur na zamówienie. Czy istnieje taka niezwykła usługa na Ukrainie? — Rozpraszaliśmy chmury w zeszłym roku, aby zapewnić komfortowe warunki pogodowe podczas obchodów 65. rocznicy Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej. Środków technicznych do pracy już żadnych nie było, bo specjalnie wyposażone samoloty dawno zostały sprzedane. Jednak Ministerstwo Obrony udostępniło trzy samoloty i poradziliśmy sobie z tym zadaniem. — Czy my, być może, jesteśmy w tyle w sferze aktywnych oddziaływań? — Jeśli wziąć pod uwagę potencjał naukowy, to nikomu nie ustępujemy, a w niektórych wektorach aktywnych oddziaływań wyprzedzamy wszystkich. Ale w praktycznym zastosowaniu bardzo zostaliśmy w tyle, bo nie mamy środków oddziaływania, funduszy nie przydzielają. Mała Mołdawia wydaje na aktywne oddziaływania (wektor przeciwgradowy) 2 mln dolarów rocznie, a Ukraina, i to wysiłkami Autonomii Krymskiej, wydzielała tylko 2 mln hrywien. Jeszcze służby odeska i krymska w okrojonym trybie dotrwały do tego roku. Chociaż na 2011 rok służba krymska nie otrzymała finansowania. W okresie 1959—1973 mieliśmy etap eksperymentalny w opracowywaniu technologii zwiększania opadów. Ustalono, że regularne oddziaływania mogą zwiększyć ilość opadów o 30—35 %. W miesiącach styczniach od 1974 do 1980 roku według tej technologii przeprowadzono prace naukowo-produkcyjne. Wynik — zwiększenie opadów w różnych latach wynosiło 29—63 %. Od 1985 do 1992 roku na eksperymentalnym poligonie meteorologicznym w obwodzie dniepropietrowskim specjalnie utworzona Dniepropietrowska jednostka zmilitaryzowana prowadziła regularne oddziaływania na chmury zimowe w celu zwiększenia ilości opadów. Pomimo niepełnego zabezpieczenia technicznego tego projektu, zwiększenie opadów na terytorium o powierzchni 500 tys. ha osiągało 15—20 %. Ta technologia, którą opracowaliśmy, do dziś nie ma odpowiedników na świecie. Za granicą więcej uwagi poświęca się oddziaływaniom na chmury letnie. O 20 % można zwiększyć ilość opadów, jeśli regularnie pracuje się ze wszystkimi chmurami. — Jaka jest efektywność prac z zakresu aktywnego oddziaływania? — Efektywność aktywnych oddziaływań w zakresie rozpraszania chmur i mgieł nad lotniskami wynosi 1 do 5, czyli można uzyskać 500 % zysku. Jeśli zaś mówić o zwiększeniu opadów atmosferycznych drogą aktywnych oddziaływań, to są to proporcje 1 do 3 oraz 1 do 5. Jeśli chodzi o środki przeciwgradowe, to jest to 1 do 10. — Zatem możemy powiedzieć, że jesteśmy władcami nieba? — Nie. Na przykład nie możemy pokonać wszystkich procesów gradowych. Efektywność ochrony przeciwgradowej wynosi 90 %, czyli 10 % procesów gradowych całkowicie przerwać nie możemy, a jedynie nieco osłabić. W zeszłym roku 22 czerwca na Krymie miał miejsce proces gradowy. Uważnie go śledzono, punkty rakietowe były w gotowości. Chmura przechodziła nieco z boku od chronionego terytorium i cała uwaga była zwrócona na nią. Nikt nie zauważył, że z boku, ale w granicach chronionego terytorium, powstała niewielka chmura. Rozwijała się wybuchowo — od momentu, gdy pojawiła się na ekranie radiolokatora, do momentu, gdy był w niej już grad, minęło 9—10 minut. Oni rozpraszają chmury i mgły, zatrzymują grad i wywołują deszcze, regulują ilość opadów… To nie zapowiedź nowoczesnego fantastycznego blockbustera, a rzeczywistość — procesy aktywnego wpływu na procesy meteorologiczne badają naukowcy z Ukraińskiego Naukowo-Badawczego Instytutu Hydrometeorologicznego. Obecnie ukraińscy „meteorologiczni szamani” potrafią zarówno wzburzyć, jak i uspokoić niebo. O tym, jak można wpłynąć na procesy meteorologiczne, jak skutecznie można oddziaływać na niebo i czy nie szkodzi to środowisku naturalnemu, czytelnikom „Słowa Proświty” opowiada starszy pracownik naukowy wydziału fizyki atmosfery, autor technologii rozpraszania chmur i mgieł Borys LESKOW. minut. W przypadku tak wybuchowych procesów nie mamy wystarczająco dużo czasu, aby skutecznie na nie wpłynąć. Przyczyna jest następująca: na ustalenie prawdopodobieństwa przejścia chmury w stadium gradowe potrzeba nie mniej niż 5—6 minut od momentu jej pojawienia się na ekranie radaru. Na ocenę sytuacji, podjęcie decyzji i przekazanie komendy do punktu rakietowego potrzeba 1 minuty. Wystrzelenie rakiet — kolejna minuta. Lot rakiet do chmury — 30—40 sekund. Czas rozprzestrzeniania się odczynnika w przechłodzonej poniżej -6 stopni Celsjusza części chmury — około 3 minuty. I jeszcze około trzech minut potrzeba na utworzenie konkurencyjnych (w stosunku do naturalnych) sztucznych zarodków gradzin. Łącznie — ponad 14 minut. Mamy rozbieżność około 4 minut, a z chmury już sypie grad. Ale takich wybuchowych obiektów gradowych jest bardzo mało, w ciągu ostatnich 10 lat znaleźliśmy tylko dwa. — Jakich środków używacie do poskramiania niebiańskich żywiołów i czy nie są one szkodliwe dla stanu ekologicznego środowiska? — Używamy jodku srebra (AgJ). Ten odczynnik nie jest toksyczny i nie jest szkodliwy dla środowiska naturalnego, dlatego używa się go na całym świecie. Kiedyś używano jeszcze skuteczniejszego odczynnika — jodku ołowiu, ale był on bardzo toksyczny, dlatego z czasem zrezygnowaliśmy z jego stosowania. Używamy także stałego dwutlenku węgla (CO2). Jego zastosowanie nie ma żadnego wpływu na skład atmosfery, ponieważ podczas działań wprowadzamy 1 kg CO2 na 5—10 km3 powietrza, a w atmosferze znajduje się naturalny CO2 w ilości ponad 400 ton na 1 km3. W naszym instytucie w latach 80. pod kierownictwem R. A. Bachanowej opracowano. Wybiegłem na dwór, chwyciłem dwie gradziny wielkości orzecha włoskiego i pobiegłem do domu. Zanim się schowałem, dwie gradziny uderzyły mnie z taką siłą w głowę, że po minucie pojawiły się ogromne guzy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

«AKADEMIK WERNADSKI» MA 15 LAT

Jewhen BUKET, zdjęcie autora. W 1992 roku, po rozpadzie Związku Radzieckiego, Rosja ogłosiła się sukcesorem wszystkich stacji antarktycznych ZSRR i odmówiła Ukrainie przekazania jednej z nich. Dlatego ukraińscy naukowcy na pewien czas stracili możliwość prowadzenia badań na Antarktydzie. Stacja na przylądku Marina wyspy Galindez na Antarktydzie została założona w 1953 roku przez Wielką Brytanię i nazywała się „Faraday”. W lutym 1996 roku, w wyniku międzynarodowego konkursu, została przekazana Ukrainie przez Brytyjskie Towarzystwo Antarktyczne i przemianowana na „Akademik Wernadski” na cześć wybitnego ukraińskiego naukowca, akademika Wołodymyra Iwanowycza Wernadskiego, pierwszego prezesa NAN Ukrainy. 6 lutego 1996 roku pięciu uczestników pierwszej ukraińskiej ekspedycji antarktycznej wciągnęło nad stacją państwową flagę. Od tego czasu Ukraina umocniła się jako państwo antarktyczne. Dziś stacja „Akademik Wernadski” pracuje przez cały rok i jest obserwatorium meteorologicznym oraz geograficznym. Przez piętnaście lat badań Ukrainy na Antarktydzie naszym naukowcom udało się zdobyć unikalne doświadczenie pracy w warunkach praktycznie całkowitej izolacji od zwykłych dóbr cywilizacji, rodzinnego domu, przyjaciół i ukochanych. 16. ukraińska ekspedycja antarktyczna, która częściowo już rozpoczęła pracę, będzie działać według nowego programu państwowego na lata 2011—2020. Szczególnego znaczenia nabiera dziś nowa wiedza w okresach zmian klimatycznych, wywołanych globalnym ociepleniem lub innymi zjawiskami, właściwymi zarówno dla Układu Słonecznego, jak i procesów wewnątrz jądra ziemskiego oraz płaszcza. Dlatego stan atmosfery, oceanu, monitoring sejsmiczny muszą być pod stałą kontrolą specjalistów. Wymiana informacji i analiza danych, zdobytych na krańcach Ziemi przez geofizyków, oceanologów, meteorologów, a także przedstawicieli innych zawodów zajmujących się obserwacjami środowiska naturalnego, pozwala przewidywać negatywne czynniki, mogące odbić się na różnych aspektach życia biosfery. Gospodarka, społeczeństwo, granice państwowe — to niepełna lista czynników, na które mogą wpływać kataklizmy naturalne. Właśnie dlatego przodujące państwa świata w ostatnim czasie szczególną uwagę poświęcają badaniom polarnym, których swoistym apogeum stał się III Międzynarodowy Rok Polarny. Ukraińscy naukowcy po raz pierwszy stali się aktywnymi uczestnikami tej światowej polarnej „tłoki”: realizują 16 projektów naukowo-badawczych, nad którymi pracowali nie tylko uczeni oddziałów sezonowych ostatnich lat, ale także zimownicy stacji „Akademik Wernadski” ze składu 11., 12., 13. i 14. ekspedycji antarktycznych. Część wyników ich badań, eksperymentów naukowych i obserwacji została wykorzystana przez międzynarodowe centra naukowe, opublikowana w specjalistycznych wydawnictwach, a pewna część wciąż jest analizowana w instytutach NAN Ukrainy oraz wyższych uczelniach i z czasem może przekształcić się w nowe technologie lub nawet ciekawe odkrycia. W ciągu 15 lat działalności na Antarktydzie Narodowe Centrum Antarktyczne (NANC) MON Ukrainy wraz ze swoimi partnerami zorganizowało i przeprowadziło 14 (w tym 4 morskie) ekspedycji antarktycznych, wysłało do pracy na poligonach polarnych około 300 pracowników naukowych i specjalistów z wiodących instytutów akademickich i wyższych uczelni, a także zagranicznych kolegów. W tym czasie na podstawie materiałów z działalności badawczej na Antarktydzie obroniono 2 rozprawy kandydackie i 7 doktorskich, przeprowadzono 4 międzynarodowe konferencje, wydano szereg monografii naukowych. Antarktyczne wysiłki ukraińskiej nauki docenili także przedstawiciele społeczności międzynarodowej, o czym świadczą dyplomy od odpowiednich instytucji Wielkiej Brytanii, Niemiec i Rosji. Największy potencjał innowacyjny mają dziś opracowania z zakresu biologii, meteorologii, medycyny, oceanologii i sejsmologii. Właśnie te kierunki powinny stać się „punktami wzrostu” w ramach badań antarktycznych i otrzymać odpowiednie finansowanie państwowe. A w budżecie na bieżący rok, nawiasem mówiąc, założono jedynie 20 mln hrywien, co jest kwotą wyższą niż w ubiegłym roku, ale wciąż bardzo niską. W ubiegłym roku na stację dostarczono nową stację meteorologiczną, przebudowano system ogrzewania, przeprowadzono szereg innych ważnych prac. Obecnie 10 zimowników na Galindez przygotowuje się do przekazania naukowej warty już 16. oddziałowi swoich kolegów. Poinformowali o tym podczas briefingu w trakcie sesji połączenia internetowego z Antarktydy sami członkowie delegacji na czele z geofizykiem Andrijem Zalizowskim. Aktualne zadania na najbliższą perspektywę to przesuwanie ukraińskich badaczy w głąb kontynentu antarktycznego, zapewnienie im nowoczesnych środków transportu oraz niezbędnego sprzętu do stabilnej łączności ze światem. Kaplicę oraz pomnik T. Szewczenki (lub W. Wernadskiego) planują ustawić w 2011 roku na Antarktydzie z okazji 15-lecia stacji „Akademik Wernadski” dzięki składkom charytatywnym. Poinformowali o tym, między innymi, dziennikarzy na briefingu, który odbył się w Państwowej Agencji Ukrainy ds. Nauki, Innowacji i Informatyzacji. W briefingu wzięli udział: Przewodniczący Państwowej Agencji ds. Nauki, Innowacji i Informatyzacji Ukrainy, akademik NAN Ukrainy Wołodymyr Semynożenko, Wiceprezes NAN Ukrainy, akademik NAN Ukrainy Anton Naumoweć, Dyrektor Instytutu Nauk Geologicznych NAN Ukrainy, dyrektor naukowy NANC, akademik NAN Ukrainy Petro Hożyk, Dyrektor Instytutu Biochemii im. O. Palladina NAN Ukrainy, akademik NAN Ukrainy Serhij Komisarenko, Dyrektor Narodowego Centrum Antarktycznego Walerij Łytwynow.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

UCZESTNICY WYPRAWY ANTARKTYCZNEJ JEDZĄ ARBUZY I MELONY

Doktor nauk medycznych, wiodący pracownik naukowy Instytutu Fizjologii im. O. O. Bohomolca Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, kierownik laboratorium problemów medyczno-biologicznych w Antarktyce Jewhen Moisejenko bezpośrednio zajmuje się medyczno-biologicznym doborem kandydatów do wyprawy antarktycznej. J. Moisejenko jest jedynym na świecie naukowcem, który obronił pracę doktorską na materiale badań antarktycznych. Jewhen Wasylowycz opowiedział „Słowu Proświty” o osobliwościach odżywiania na stacji „Akademik Wernadski” i zmianach psychologicznych w warunkach długotrwałego przebywania w Antarktyce: „Odżywianie uczestników wyprawy jest zbilansowane i pełnowartościowe. Na stacji jest dużo jedzenia, które przywozi się raz w roku, a następnie przechowuje w specjalnych lodówkach w odpowiedniej temperaturze. Mięso, ryby, kasze, mleko w proszku — to wszystko jest w dużych ilościach. Na początku pobytu w Antarktyce uczestnicy wyprawy jedzą nawet arbuzy i melony. Generalnie ilość i różnorodność produktów zależy od tego, jak rozdzieli je kucharz. Dlatego na stację wybieramy nie po prostu kucharza, a wykwalifikowanego specjalistę, który potrafiłby zbilansować menu i tak obliczyć kaloryczność posiłków, aby nie zaszkodzić organizmowi zimowników. Nawiasem mówiąc, ze stacji „Akademik Wernadski” codziennie otrzymujemy informacje o odżywianiu zimowników. Zapewniam, że nie zdarzyło się, aby uczestnicy wyprawy głodowali. Chyba że pod koniec ich pobytu na stacji jakość produktów spadała, brakowało im witamin. Przy długotrwałym pobycie wyprawy u części zimowników pogarsza się samopoczucie, pojawia się zmęczenie, spada nastrój, występują bóle głowy, zimownicy często tracą normalny rytm snu, mają zmiany rytmu serca, ciśnienia tętniczego itp. Takie zaburzenia częściej występują podczas antarktycznej zimy (ponad 80% załogi) i antarktycznego lata (ponad 60% załogi) oraz utrzymują się po zakończeniu wyprawy”. Zdjęcie Jewhena Buketa. Redaktor „Pogody” Natalia ANTONIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Natalia Szwień: «Kocham chmury!»

Najbardziej romantyczny zawód to meteorolog! Tak uważa kierownik wydziału meteorologii Centralnego Obserwatorium Geofizycznego, kandydatka nauk geograficznych Natalia Szwień, która podjęła pracę w meteorologii dlatego, że bardzo lubi obserwować chmury, godzinami cieszyć się powolną grą niebiańskich baranków. Natalia Szwień opowiada o cechach obserwowania chmur: „Istnieje wiele rodzajów chmur, do ich rozróżniania używa się nawet specjalnych atlasów. W Ukrainie własnego jeszcze nie wydano, dlatego korzystamy z rosyjskich. Chmury dzielą się na trzy piętra: dolne, bliżej ziemi, średnie, od 2 do 6 kilometrów, i górne, powyżej 6 kilometrów. Dla synoptyków bardzo ważne jest, jakie rodzaje chmur obserwuje się nad ziemią. Meteorolog nawet bez mapy, obserwując chmury, może przewidzieć pogodę. Bardzo piękne chmury są przy wschodzie i zachodzie słońca. Niestety, najpiękniejsze chmury — srebrzyste i perłowe — obserwuje się na bardzo dużej wysokości — 80 kilometrów nad ziemią. Chmury bywają różnych kolorów w zależności od oświetlenia słonecznego. Najnudniejsze chmury są zimą. Niebiańskie baranki, w przeciwieństwie do morskich fal, powoli się zmieniają, jakby zastygały w przestrzeni niebieskiej”. Natalia Szwień pisze wiersze, oto niektóre z nich. Lato w pełnym rozkwicie. Południe. Upał Żelazkiem wszystko przyciska do ziemi. Tylko nad widnokręgiem, na dalekim niebie Płyną lekkie obłoczki — jak okręty. Ich domem są szerokie przestrzenie. Od dawna opiewana jest ich potęga. Nie powstrzymają ich przerywane linie granic. Urodzone w niebie — tam też umrą. Losem wzniesione ponad świat, Nieznana im jest przepaść miłości. Wiecznie wędrują przez jesienie i wiosny, Wolne jak marzenie, samotne jak smutek. * * * Sto pierwszy dowód nadejścia wiosny — To niebo odbite w oczach delikatnego przebiśniegu, niebo, które na koromyśle tęczy kołysze puszystą chmurkę, napełnioną wodą po brzegi, i rozchlapuje w podstawione dłonie ogrodów boski napój życia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Robią go tak: z długiej witki wyginają koło, a w środku na krzyż kładą i przymocowują cienkie wierzbowe gałązki. Przyozdabiają czerwonymi wstążkami. Wychodzi niby słońce ośmiopromienne. Takie samo, jak w hafcie, dekoracyjnych malowidłach, jak gwiazda kolędnicza. Wieszają je na tyczce na sęku lub na gwoździu, żeby mogło się kręcić — odtwarzać ruch słońca po niebie. To wierzbowe koło jeszcze gdzieniegdzie nazywają wiechą. Podnieśli chłopcy nad sobą koło wirujące i uroczystym krokiem ruszyli do gospodarzy: witają wszystkich ze świętem Kołodija. Oni przez wszystkie siedem dni noszą je ze sobą. Dziewczęta śpiewają wiosenną pieśń „Wierzbowe koło”, bo jest ona pieśnią świąteczną: Wierzbowe koło, koło, Pod płotami się toczyło, toczyło, Pod płotami się toczyło, toczyło, O Hermana pytało, pytało. STAWIAJCIE, DZIEWCZĘTA, POD WIANKI! Zaczyna się najważniejsze dla młodzieży świąteczne widowisko — wybór pary. Starsza z dziewcząt obwieszcza: — Kołodija uszanujemy i parę w parę połączymy! — Kołodij pary szuka, serce z sercem jednoczy. Stawiajcie, dziewczęta, pod złote wianki! — Kołem, kołem, słońce w górę idzie! — ogłasza dziewczyna, podnosząc wianek w górę. Starsza dziewczyna bierze wianek i wychodzi na środek chaty: — Wejdź, wejdź, młodsza siostrzyczko! Daruję ci pęk wstążeczek, pęk wstążeczek, a do tego ruciany wianek — panieństwo twoje. Dziewczyna wychodzi i starsza nakłada jej wianek na głowę, życząc: — Bądź piękna, przyjaciółko, w wianku, jak słoneczko na niebie. Żebyś swojej niedzieli doczekała i pod ślub stanęła. Z drugiej strony starszy parobek chłopców zagaduje: — Wejdź, wejdź, młodszy braciszku! Daruję ci pęk strzałek, pęk strzałek — młodzieńczość twoja! — Oto tobie, druhu, pęk strzałek, żebyś trafił tam, gdzie wymierzyłeś. Żebyś do następnego Kołodija się ożenił, bo jeśli nie, to będziesz ciągał kłodę, jak stary baran. Wziąwszy strzały, parobek bierze dziewczynę pod rękę i siadają na ławie. Jeśli dzieje się to w ciepłą

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

WEDŁUG PRAW ŚWIATOWEGO ŁADU

Natalka POKŁAD Ten jasnowłosy, błękitnooki człowiek zdaje się nie znać zmęczenia i widzi znacznie dalej niż my wszyscy. Dla wielu spotkanie z nim stawało się i staje objawieniem. Jak niestrudzona pszczoła, przez całe życie zbiera on dawną wiedzę i przekazuje ją naszym czasom. Jemu, jak sam mówi, w życiu szczęściło się na dobrych ludzi. Przełomowa była znajomość w Humaniu z legendarną Nadią Surowcową, która prawie 30 lat wycierpiała w katowniach GUŁAG-u, ale nie ustąpiła ani w miłości do Ukrainy, ani w swoich przekonaniach. Nadia Witalijiwna nie tylko otworzyła Wadymowi oczy na walkę o ukraińskie państwo na pocz. XX w. i dała przykład niezłomności, ale też przygotowała go do egzaminu z języka niemieckiego. A na uniwersytecie przez Nadijkę Switłyczną poznał swojego sławnego rodaka, budziciela ludzkich dusz Iwana Makarowycza Honczara i w jego domowym muzeum przyjął komunię piękna ukraińskiej sztuki ludowej i zwyczaju. A jeszcze było poznanie Ałły Horskiej i Iwana Switłycznego, wieczory Wasyla Symonenki i Tarasa Szewczenki: krzepł duch, stawało się słowo… Podczas pierwszej fali represji breżniewowskich Wadyma Mycyka latem 1965 roku usunięto z uniwersytetu za „ukraiński burżuazyjny nacjonalizm”. Prawie dekadę pracował jako dziennikarz w gazetach Żaszkowa i Talnego, a także aktywnie zajmował się badaniami etnograficznymi: nie tylko zapisywał pieśni kalendarzowe i obrzędowe, ale też organizował grupy do obchodzenia ludowych świąt cyklu słonecznego: Kolady, Kupały, Kałyty. Wkrótce ta tradycja rozprzestrzeniła się po całej jego Czerkaszczyźnie, a Mycyk za badanie obrzędu wyprawiania chłopców do wojska został w 1971 roku nagrodzony na republikańskim konkursie pierwszą nagrodą. Wtedy też wszedł do komisji Rady Najwyższej USRR ds. tworzenia nowych świąt i obrzędów. A jeszcze badał malarstwo ścienne i pisanki na Naddnieprzu — praca ta zakończyła się wydaniem w 1992 roku albumu „Pisanki Czerkaszczyzny”. Z zorganizowanych przez niego wystaw tkactwa artystycznego Talniwszczyzny 5 tkaczy zostało laureatami wszechzwiązkowego, a 3 — wszechukraińskiego festiwali. Jednak nie wszystkim taka aktywność Wadyma Mycyka na rzecz ukraińskiego odrodzenia duchowego była w smak i w drugiej fali represji (1972—1973) nie tylko zwolniono go z gazety — za ten sam nacjonalizm, ale też w ogóle zakazano mu pracować w prasie, kulturze i oświacie, a na nazwisko badacza aż do końca lat 80. nałożono surowe tabu. Jednak znów spotkał dobrego człowieka — naczelnika Majdaneckiej Trypilskiej kompleksowej ekspedycji Instytutu Archeologii AN USRR Mykołę Mychajłowycza Szmahlija, więc przez ponad 20 lat Wadym Fedorowycz wraz z nim badał nie tylko pięciotysiącletnie Majdaneckie, ale też inne trypilskie miasta w różnych obwodach Ukrainy. I tutaj czekały go wielkie i miłe niespodzianki: Mycyk odkrył wzorce pisma i liczenia, a także trzy najbardziej wysunięte na wschód wczesnotrypilskie osady: Hrebeniukiw Jar (1981), Dowżukiw Kutok (1987), Antoniwkę (1988). Jednocześnie rozszerzyły się jego studia etnograficzne: sięgając głębi wieków, pan Wadym zbadał, że nasze ludowe święta — cztery na każdą porę roku i trzy na przejściu jednej pory w drugą — to święta na cześć Słońca, które jednoczą nasz naród z wyższymi siłami. Więc dzisiejsze życie Ukraińców, tak jak ich przodków-rolników, odbywa się według tego samego prawa Ruchu Kosmosu. Dzisiaj jest autorem wielu książek, m.in. „Święta cyklu słonecznego”, „Jodłowe rajskie drzewko”, „Wiosna — dniem piękna”, „Miasta Słońca”, „Jasna-piękna Kupała”, „Piękna nasza Kałyta”, „Rodziny”, „Kasza — matka nasza”, „Mogiła żołnierska”, „Syn Ziemi i Słońca”, „Wiśniowe pole” (o twórczości rodzinnej wsi), „Święty kraj rolników: miasta i osady Cywilizacji Trypilskiej w międzyrzeczu Bohu Południowego i Dniepru oraz okolic”, „Według praw Światowego ładu” itd., a także całego szeregu artykułów o trypilcach-rolnikach. A jeszcze stworzył pięć muzeów, a wśród nich — Talniwskie muzeum historii rolnictwa, którym kieruje od 1985 roku. Wtedy też opracował koncepcję Muzeum Cywilizacji Trypilskiej (trzeba powiedzieć, że na terytorium dzisiejszego obwodu czerkaskiego nalicza się 278 osad Cywilizacji Trypilskiej, a w rejonie talniwskim na 38 miejscowości przypada 31 trypilskich osad). Wadym Mycyk dzisiaj — laureat nagrody im. Wikentija Chwojki w dziedzinie archeologii (1993), członek Narodowego związku mistrzów sztuki ludowej Ukrainy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. A jeszcze — sportowiec, wspaniały mąż, ojciec i dziadek… Na jubileuszowy wieczór, przyуроczony 70-leciu znanego nie tylko na Ukrainie etnografa, folklorysty, archeologa, muzealnika, dziennikarza, doktora filozofii w dziedzinie kultury, profesora Wadyma Fedorowycza Mycyka, który odbył się w NCZK „Muzeum Iwana Honczara”, przyszło wielu poważnych gości i powiedziano niemało szczerych i pięknych słów. Całkowicie zasłużonych słów. Życie jego nie było proste i łatwe. Jednak siła ducha, miłość do życia i rodzinnej ziemi zawsze dawały i dają siłę. Jest opętany tym, czemu poświęcił całe swoje życie. I jednocześnie niezwykle skromny. Wadym Mycyk swoimi badaniami dowodzi współczesnym, że kultura rolnicza kształtowała się na naszej ziemi przez długi czas, a jej twórcami byli miejscowi ludzie. Wysoki poziom rozwoju duchowego i gospodarczego Cywilizacji Trypilskiej daje podstawy mówić, że było to protosłowiańskie państwo. A cały system duchowy trypilców, jego język obrazowy, przekazały się kolejnym formacjom historycznym i jest obecny dzisiaj w twórczości ludowej Ukraińców. Zatem mamy mocną podstawę nie tylko dla trwania na rodzinnej ziemi, ale też dla wysokiego wzlotu. A panu Wadymowi i jego sławnej rodzinie życzymy z rosy i wody — na długie i szczęśliwe lata. Wadym MYCYK, etnograf, doktor filozofii w dziedzinie kulturoznawstwa, dyrektor Talniwskiego muzeum historii rolnictwa Ja na ciebie, Kołodzieju, Mam całą nadzieję. Pieśń ludowa TRÓJCA Z ZŁOTEGO KRĘGU Święta Słonecznego kręgu — Kolada, Wielkanoc, Kupała, Kałyta są całą duchową systemem narodu ukraińskiego. Są one poświęcone każdej porze roku i uwarunkowane koloruchem Słońca i Ziemi. Jedna pora roku przechodzi w drugą i te kosmiczne zmiany także mają swoje uczczenia. Jeśli pierwsze nazywają się świętami, to drugie — przyświętkami. One w systemie świąt na cześć Słońca są oświetlone miarą trzy. Te dwie miary — cztery i trzy — w sumie dają siedmioczynność jako tworzącą światową stałość. Obchodzenie samego przejścia pory roku w następną odbywa się równo tyle, ile tworzenie świata — siedem dni. Pod względem ważności te święta, najwyraźniej, były mniej rozpowszechnione, dlatego też bardziej zapomniane. Przez dwadzieścia lat autorowi zdarzało się zapisywać je według podań, odnawiać widowiska świąt Kołodzieja, Zielonego Wieria — Trójcę, Zieloną Niedzielę, Wesele Świecy, dopóki nie powstały w całości. Wszystkie przyświętki jakby odtwarzają siedem okresów Światobudowy, siedem galaktolat tworzenia świata, siedem tysiącleci panowania Dażboga, siedem przejawów świata w świetle, kolorze, brzmieniu. Kołodij to święto przejścia zimy w wiosnę. Przyjeżdża on na złotym rydwanie, na niebie ściele się jego złota droga. Kołodij rozkręca jasne siły kosmiczne — Koło Działa, co symbolizuje świat w ruchu, w rozwoju życia, co całkowicie odpowiada obrzędom, obrazom i treści święta na cześć Słońca: Oto taka pradawna wieść o spotkaniu Wiosny z Zimą. Z czasem święto Kołodija zaczęto nazywać masnicą (u Rosjan — maslenica). Młodzież świętuje je żwawo. Podajemy scenariusz święta. — Z Kołodijem bądźcie zdrowi, z przedwiośniem! Myśmy to jak usłyszeli, że Kołodij wiosnę na złotym rydwanie wiezie, tak od razu i do was. Trzeba nam ją przecież witać. Przyszliśmy do was, pani matko, błogosławieństwa prosić. Pobłogosław, matko, Wiosnę przywoływać, Wiosnę przywoływać, Zimę odprowadzać, Wiosnę w czółenku, Zimę w wózeczku. Gospodyni bierze chleb na wyszywanym ręczniku, wychodzi naprzód i uroczyście przemawia: — Niech was Bóg błogosławi i dobrzy ludzie! Błogosławię was wiosnianki śpiewać, ziemię rozweselać! — Dziękujemy, pani matko, za dobre słowo, — dziewczęta jej zgodnie na to. — Wiosnianek nauczyliśmy się pięknych i wiele. — Ot i dobrze. Daj, Boże, wam śpiewać, jak uczyła matka! A już wiosna, a już piękna, Z okapów woda kapie. Młodemu kozaczkowi Wędróweczka pachnie… Chłopcy biorą się do szykowania wierzbowego koła, jako znaku dzisiejszego święta — koła od rydwanu Kołodija. Święto należy obchodzić według odwiecznego zwyczaju. Wierzbowe koło — symbol Kołodija, jego obrazowe odtworzenie. Chwała naszemu Kołodijowi!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Mam ładne brwi — wabię nimi chłopców. CHUSTECZKA NA RĘKĘ Na dworze powiewa wiosną. Sikorki dzwonią. Wybiegają chłopcy i wykrzykują, podskakując z nogi na nogę: “Smarowóz, smarowóz, rzucaj sanie, bierz wóz!” Sąsiadka na próg chaty. Z Kołodijem wita. Na święto już i pierogów z serem oraz z wiśniami nawarzono. Mają przecież przyjechać goście. Na święto nie wypada bez pieśni i kobiety zaczynają śpiewać tę, którą co roku rozpoczynają Kołodija: …A ja sobie młódka W domu gospodyni, Nawarzyłam pierożków Ze świeżego sera Nawarzyłam pierożków Ze świeżego sera, A kto przyjdzie na kłodkę, Temu będzie miło.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

CAŁA NADZIEJA W KOŁODII

pogodę na dworze, to — na kłodkę. Tak trwa obrzęd, dopóki wszyscy nie połączą się w pary. Jednym z ważnych rytualnych działań święta jest to, że dziewczęta przypinają kłodkę chłopcom. Ten symbol wykonuje się tak. Z wierzbowej witki odcina się patyczek do dwóch centymetrów. Po bokach i w środku naokoło wycina się korę, a na przedniej stronie robi się dwa ukośne krzyże, które najwyraźniej mają oznaczać koniec zimy i początek wiosny, a także wybór pary między chłopcem a dziewczyną. Tę kłodeczkę przyszywa się do czerwonej wstążeczki, złożonej w kwiatek-słoneczko. Od spodu do niej przykłada się ażurową chusteczkę. Kogo dziewczyna polubiła, temu przypina kłodkę naprzeciw serca. Tym wyraża chłopcu swoje szczere uczucie. Oj kłodko, kłodko, Jaka była słodka. W tobie jedna, we mnie dwie — Słodkie obydwie. Jedną przypnę kłodkę Młodemu Andrijkowi, Niech wstążkę kupuje, Na Wielkanoc oddaje. Każda dziewczyna przypina kłodkę swojemu chłopcu. Młodzieniec, wzruszony dziewczęcą przyjaźnią i uwagą, całuje dziewczynę w policzek. — Dziękuję ci, serduszko. Teraz będę się starał, żeby wszystko było jak należy. Oto ode mnie wykup dla całej grupy — mówi, stawiając na stole swoją część. — Dziewczęta, od was też ma być wykup. — Wiemy. Na Wielkanoc będzie wam po pisance. — Jak się zaręczycie, to będzie prawdziwy wykup! — Kołodij to najwyższy swat. Od teraz on was połączył. Pochodzicie latem na kłodki. Na Kupałę miłość swoją potwierdzicie. A tam, jak Bóg da, to na jesień się pobierzecie — mówi gospodarz do chłopców i dziewcząt. Cały wieczór chłopcy i dziewczęta siedzą parami. Przy śpiewach i kołodijska wieczerza nadchodzi. Ja w tobie, Kołodiju, Pokładam całą nadzieję, A bez ciebie, Kołodiju, Nic nie zdziałam. — Gdybyście wiedzieli, co dzisiaj na wieczerzę — mówi zachwycona gospodyni — to byście jeszcze rano przybiegli. — My i tak wiemy: na Kołodija tylko pierogi z serem gotują. — Tak jeszcze w maśle wykąpane i śmietaną udobruchane. — Wy o nich tak mówicie, że aż mi ślinka cieknie. — Proszę wszystkich do stołu — zaprasza gospodarz. — Niech Bóg błogosławi nas do świątecznej wieczerzy! Bądźmy zdrowi z Kołodijem, z tym dniem, który jest dzisiaj! — Daj, Boże, do następnego Kołodija wam wszystkim się pożenić! — życzy gospodyni. — Szczerze dziękujemy. Co to Kołodij — i na duszy dobrze, i na ustach tłusto. — Idźcie zdrowi, moi drodzy! I nie zapominajcie od Kołodija pisać pisanek i śpiewać wiosenek. Dziewczęta, jak z pieśnią przyszły, tak z pieśnią wychodzą: Byłam na kłodce, Mrugałam na chłopców: — Hej, młodzieńcy, hej, Ładne brwi mam. Gospodyni ubiera się, mówiąc: — Kumie, zawiążcież mi chustkę na lewej ręce, a ja wam i tak wyjdziemy na ulicę, żeby wszyscy widzieli, że dzisiaj u mnie świętujemy Kołodija. Z chustkami kobiety wychodzą na ulicę ludzi na Kołodija prosić. Kogo z mężczyzn spotkają, temu chustkę na lewą rękę zawiążą. — Z Kołodijem bądźcie zdrowi! Oto, gdziekolwiek byście chodzili, a chusteczki nie zdejmujcie. Bierzcie żonę, bierzcie butelkę, no i tam to, co Bóg zesłał, i do kumy Niny przychodźcie na święto. Mężczyzna poszedł, a ta, która wiązała, zwątpiła: a co jeśli nie przyjdzie? — Takiego nie może być. Zwyczaj nie pozwala. Oto już jak kłodka zawiązana, musi z żoną na święto przyjść. Tutaj mu ją odepną. Nikt przecież nie chce cały rok na sobie kłodki, jak ciężaru, nosić. — O-o, patrz, tam Wołodka — stary kawaler — idzie. — Temu trzeba dobrą kłodkę do nogi przywiązać, żeby pociągał i wiedział, że trzeba się żenić. Kobiety z żartami i wesołością przypinają. Kobiety idą dalej i oto już mężczyźnie zawiązują chusteczkę, tylko na prawej ręce. — Oto tobie, Serhiju, za to, że dzieci nie możesz się dorobić. — I jedno wystarczy. Nie ma majątku, żeby wychować więcej. I w pracy oboje. — Jedno dziecko, jak jedno ziarno: nie posiejesz, nie zbierzesz, nie zmielisz. — Tak pieniędzy nie ma, żeby kupić. — Jeśli tacy biedni, to zróbcie sami i dziecko swoje będzie. — Oto życzę wam: żeby jak kutia, tak i dziecię! A jak żniwa, żeby i dziecko nowe. Tutaj jeszcze jeden z bliskich sąsiadów się trafia. I jemu ażurowa chusteczka. — Bierzcie żonę, coś w składkę i przychodźcie. — Wy przecież wiecie, że ona z wami, jak pies z kotem. — Na Kołodija trzeba koniecznie się pogodzić. Jeśli nie, to zło przez rok całkiem duszę stoczy. — Tak, tak. Kto nie chce się złościć, trzeba się pogodzić. Kobiety wracają do chaty i zaczynają przygotowywać na stół potrawy. CHWAŁA NASZEMU KOŁODIJOWI! Święto trwa cały tydzień — siedem dni. Co w tym jest zawarte: siedmiostopniowy proces tworzenia świata czy życie człowieka od narodzin, dorastania i do śmierci? Raczej i jedno, i drugie. Przecież wszystkie święta Słonecznego Kręgu czczą i Słońce jasne, i Człowieka sławiącego świat. Pierwszy dzień — narodziny. Jego tak właśnie obchodzą. Gospodyni zaczyna jęczeć, za boki się łapać. Kobiety kładą ją do łóżka i zaczynają „przyjmować poród”. Jedna podaje makutrę, a druga — ręcznik płócienny. Wszyscy tupią nogami. — O, patrzcie — ogłasza jedna radośnie — chłopczyk się znalazł. Jakiż on ładny! Kobieta-położna podrzuca do góry zawiniętą w ręcznik makutrę i wszyscy trzykrotnie radośnie obwieszczają: — Kołodij się urodził! Kołodij się urodził! Kołodij się urodził! Kołodijku, gołąbku, Czekaliśmy na ciebie cały rok, Ale nie długi u ciebie wiek. — Chwała Bogu, że mamy taki dzień jasny. — Chwała i wam, kumie, za taką dobrą sprawę. — Oj, jak to ciężko rodzić, że ja już niczego nie chcę. — Nie martwcie się, kumie. To minie i znów się zachce. Kobiety cieszą się nowo narodzonym i przy tej okazji śpiewają: Oj turzyco, turzyco, Aż na naszą ulicę. Kuma dziecię urodziła I ani trochę się nie martwi. Oj turzyco, turzyco, Kum do kumy się tuli, A kuma chichocze, Bo do kuma chce się. Przychodzą mężczyźni z żonami, gratulują święta. Wraca i mąż na tę godzinę. — Pozdrów, Boże, na dzień dobry. Co to u nas tak tłoczno dzisiaj, jak na weselu? — Sławna godzina: Kołodij się urodził i mąż wrócił! — Dziękuję wam, kumie, za Kołodija. Między ludźmi tę chusteczkę nosiłem i do was przyniosłem. Może pomożecie zdjąć, żeby mi było lżej, a wszystkim — weselej. — Oto dobrze, że przyszliście i przynieśliście — mówi gospodyni, odwiązując chusteczkę. — Niech wam z nami dobrze będzie! Siadajcie, bądźcie łaskawi. Dziewczęta przypinają kłodkę — Ojej, aleś namotała, kumoszko! Spójrzcie, jaka gromada się zebrała. — E-e, nie, — na to gospodyni, — to nas Kołodij zebrał. — Jak sławna gromada, to i światła rada. — Żeby nam było wszystkim dobrze i wesoło. W tym czasie któraś z kobiet wychodzi do drugiej izby i przebiera się za kozaka. W białej siwecie, barankowej czapce, błękitnych szarawarach, przepasana czerwonym pasem, pod złotym wąsem jedzie Kołodij na koniu-kiju. — Ojej, ludzie, ognisty koń do nas jedzie! Żarem dyszy, grzywa złota powiewa. A na nim w stroju złotym sam Kołodij jedzie. Wszyscy gromadnie trzykrotnie wykrzykują: — Kołodij jedzie! Kołodij jedzie! Kołodij jedzie! Sam zaś Kołodij o swoim przybyciu zwiastuje: Nie samem ja wyszedł, Dażbóg mnie wysłał, Z prawej rączki Jeszcze kluczyk wydał: Wiosnę odmykać, Zimę zamykać. Kołodij podjeżdża do stołu i staje obok niego. Za nim — mężczyzna z wierzbowym kołem. — Uszanujmy, ludzie dobrzy, — przemawia gospodarz, — nasze Słońce przedwiosenne, które przybyło do nas w postaci Kołodija: obejdźmy trzykrotnie wokół stołu. Podczas tego rytualnego działania — obchodów — wszyscy, kładąc prawą rękę na sercu, patrzą w niebo. — Chwała naszemu Kołodijowi! — wygłasza gospodarz. — Chwała! Chwała! Chwała! — wszyscy gromadnie za nim. — Chwała Słońcu przedwiosennemu! — Chwała! Chwała! Chwała! — Chwała światłu niegasnącemu! — Chwała! Chwała! Chwała! Dokonawszy tego świętego uszanowania, mężczyźni podchodzą do Kołodija i biorą go pod ręce, zapraszając serdecznie: — Chodźmy, Kołodiju, na naszą zabawę. Będziemy jeść, będziemy pić, świat Boży chwalić. — Prosimy nie pogardzić, chleba-soli skosztować. Sadzają Kołodija na pokuciu, a kobiety przyśpiewują: Ja na ciebie, Kołodiju, Mam całą nadzieję. A bez ciebie, Kołodiju, Nic nie zdziałam. Zaczyna się świąteczna gościna. Gospodarz wita ludzi: — Bądźmy zdrowi z Kołodijem! — Daj, Boże, nam go dobrze świętować i w szczęściu i zdrowiu za rok znów spotkać. Ojej dziękuję, Kołodiju, Że zebrałeś do kupy, Gościliśmy się, całowaliśmy, Aż sklejały się wargi. Kobiety przyśpiewują. Wszyscy przytupują. Śmiech, wesołość. Ja tobą, Kołodiju, Gdzie jadę, to się raduję: Czy raniutko, czy późniutko — Tup-tup powolutku. — Było nam serowo i tłusto. Niechże będzie wszystkim dobrze i szczęśliwie! — Dziękujemy za szczere słowo, za hojną gościnę. Wszystko, cośmy zjedli i okruszyli, niech wam Bóg zwróci stokrotnie. — Dziękujemy i wam, że przyszliście, bo bez grupy to i święto nie święto. Piotrze, ja wam przekazuję tę oto wiechę — wierzbowe koło, żeby wszyscy wiedzieli, że jutro Kołodija u was będziemy wyprawiać. — Dziękuję za zaszczyt. Serdecznie proszę wszystkich do siebie na świętowanie. ŻAL ZA KOŁODIJEM Kołodij dokonał swego dzieła — nadał rytm i bieg Wiośnie. Działanie jego jest ciepłotwórcze i światłodajne. Tydzień porządził i odchodzi — umiera. Wchodzą kobiety w smutku. Niosą owiniętego w powijaki Kołodija. Płaczą-żalą się, jak za nieboszczykiem. — Ojej odszedł od nas Kołodij! Ojej odszedł… — Ojej, jakiż on był dobry! — Ojej, jak nam z tobą było dobrze! Jakże nam rozstawać się z tobą?! — Cóż to za życie, jak ciebie nie ma?! — Ojej podnieś się i wstań, choć na chwilkę, choć na moment. — Ale on nie wstaje i nie wstanie. Ojej co z nami teraz się stanie? — Tutaj go położyli, słomą przytrząsnęli, — przymawia jedna i przytrząsa Kołodija-makutrę słomą. — Choć leż, choć nie leż, a na tamten rok przybież! — Chodźmy, kobietki, i wspomnijmy Kołodija po dobroci i zwyczaju. Na stypę podaje się te same potrawy, co na każdy z siedmiu dni tego święta, ale jeszcze dodają i koliwo — pośmiertną kutię-kaszę na miodowej sycie. Jedzą ją pierwszą. Na ulicę wychodzą chłopcy z dziewczętami. Niosą swoje wierzbowe koło. Ono obraca się nieustannie i pieśń wzmacnia wiosenny ruch: Krokowe koło, koło, Wyżej płotu stało, stało. Wyżej płotu stało, stało, Wiele dziwów widziało, widziało…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...rami czy morzem i bezbłędnie ogarnąć wzrokiem, a potem oddać pędzlem czy mastechinem subtelny niuans oddechu samej wieczności. Alla zdołała. Jej kolejna wystawa w Domu Ukraińskim znów połączyła Kijów i Paryż. Wzruszający staruszek tramwaj zjechał szynami z Łuk'janiwki na Podil, niosąc swoje wspomnienia o znikającym Kijowie, opiewanym przez pisarzy, malarzy, muzyków. Nie płaskie, jednostajne miasto, brudne i oszpecone bezdusznymi skorobohatyrami architektury, lecz ten wysoki Horod, od dawnego książęcego grodziska, który Michaił Bułhakow pisał wielką literą. Kijów na siedmiu wzgórzach, które zachwyciły Pierwszoapostoła, złotokopuła stolica. Obok, w sali wystawowej, zalany blaskiem księżyca Paryż z jego zakochanymi, romantycznymi deszczami i zaśnieżonym Luksemburskim ogrodem. Te obrazy zaskoczyły widza: artystka naprawdę maluje duszę miast. Bo każde miasto ma swoją duszę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Taki wzruszający tramwaj… … … Wystawa Alli Preobrażenskiej w Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy

Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy zachowało swoją nazwę, ale skróciło ją do obecnej, lakonicznej, a główny akcent z plastyki przeniosło na sztukę. Stało się więc godnym przeciwwagą dla konkretnych placówek wystawienniczych, skąd widz wychodzi rozczarowany i niezadowolony. Współczesność i prawdziwa sztuka zostały udanie połączone w wypełnionym wielopiętrowym budynku na starej ulicy Hłyboczyckiej, nr 17, dokąd muzeum przeniosło się z Podołu. Obecna prezentacja obrazów Alli Preobrażenskiej w odnowionym muzeum jest pełnym i pewnym stopniem, który pozytywnie oddziałuje na świat. A zaczynało się to tak… Alla Preobrażenska i jedna z jej pierwszych wystaw w stolicy były odbierane jako przejaw dziecięcej radości człowieka, który na własne oczy przekonał się o słuszności słów Hemingwaya: „Paryż — to święto, które zawsze z tobą”. Malarski dziennik turystycznej podróży u podnóża Wzgórza Włodzimierskiego, w galerii „Akwarela” (którą zlikwidowali drobni urzędnicy rejonowi), skrzył się barwami: Moulin Rouge i Wieża Eiffla, Notre Dame i Łuk Triumfalny, inne znane na cały świat budowle architektoniczne jednego z najpiękniejszych miast Europy były rozpoznawalne dzięki swoim zarysom i oszałamiającemu zachwytowi artystki. To była ucieleśniona emocja, a nie realistyczne sprawozdanie. Wędrówki po europejskich stolicach z fantastyczną firmą turystyczną nijak nie zasłoniły uwagi do swojego, ukraińskiego krajobrazu. Pola słoneczników i znane nam polne kwiaty, chatki pod strzechami, które gdzieniegdzie zachowały się w wiejskich krajobrazach, lwowskie i odeskie uliczki przeplatane martwymi naturami — wszystko to jakby z rękawa przelewało się na jej sztalugę i oprawiało w ramy. W Białej Cerkwi artystka otworzyła galerię obok małej kawiarenki na ulicy Wokzalnej, potem dołączyła jeszcze jedna sala wystawowa, gdzie prezentowano obrazy czołowych, tytułowanych artystów. Różnorodna, zróżnicowana twórczość malarki przypominała kalejdoskop, jakby rozpadała się na oddzielne fragmenty: choć każdy fragment był piękny, to jednak wciąż był tylko fragmentem. Całość ujawniła się w końcu i uderzyła bardzo bolesnym, niemal tragicznym wyrazem: była to seria malarskich drzew, wystawiona w foyer Narodowego Teatru Dramatu Rosyjskiego im. Lesi Ukrainki. Mit runął. Dotychczasowa kalejdoskopowość okazała się pragnieniem twórczej duszy, by objąć i otulić miłością całą swoją rodzinną ziemię, wszystkie najlepsze codzienne przejawy, a potem złożyć swoje serce w drobinach każdego obrazu. Serce bywa bardzo zbolałe, lecz pragnie mnożyć wyłącznie radość. Drzewa o rozłożystych koronach, owiane wiatrami i przysypane śniegiem, prawdziwie odsłoniły głęboką istotę kobiecego losu. Zeszłoroczna wystawa w Ukraińskim Funduszu Kultury, poświęcona tematowi argentyńskiego tanga, stała się dla Alli Preobrażenskiej przełomowa. Kandydat nauk o sztuce Halina Skliarenko, drobiazgowo i rzeczowo, jako przedstawicielka Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy, obejrzała ekspozycję w Złotej Sali funduszu i, dostrzegając dalszą drogę, kilkoma słowami nakreśliła artystce konkretny kierunek twórczy: malować duszę miasta. W euforycznej świątecznej atmosferze otwarcia wystawy w tych majowych dniach, gdy Argentyna obchodziła swoją niepodległość, twarz artystki stała się bardzo skupiona. Słowo krytyczki sztuki zadziałało jak katalizator. Muzeum Szolema Alejchema, niedawno otwarte w miejscu, gdzie kiedyś mieszkał „nasz ukraiński Mark Twain”, zaprezentowało „Złoty Jerozolim” Alli Preobrażenskiej. Widzowie wstrzymali oddech — zarówno ci, którzy bywali w Ziemi Obiecanej i znają niemal każdy kamyczek w świętych miejscach, jak i ci, którzy dopiero marzą o swojej pielgrzymce, a także Nadzwyczajna i Pełnomocna Ambasadorka Izraela w Ukrainie pani Zina Kalaj-Klajtman, która przemawiała podczas otwarcia, bezsprzecznie wyczuli w obrazach artystki zdumiewający duch, żywą duszę tej geograficznej okolicy i tego muru, przy którym ludzkość opłakuje swoje grzechy… Oto i były inżynier ciężkiego przemysłu! Tylko prawdziwy artysta potrafi wznieść się ponad go-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 1 miesiąc 4 UAH 77 kop. Kod pocztowy — 30617, strona 60 w „Katalogu”

Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRYJAN 270-55-57 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK Ulana WOLYKOWSKA Dyżurny redaktor Ulana WOLYKOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301208 Nakład w sierpniu — 20 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powoływanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,77 UAH na 3 miesiące — 13,71 UAH. Szef redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn