Strona · s. 6strona oryginału ↗
JĘZYK SZYLDÓW: SPECYFIKA PÓŁNOCY I POŁUDNIA
Слово Просвіти, №08 за 2011 рік
Serhij ŁASZCZENKO
Szyldy są swego rodzaju „czujnikami”, mogą sygnalizować. Te sygnały powinna odbierać każda wykształcona osoba, która nie jest obojętna wobec tego, co dzieje się z językiem w społeczeństwie. Brak szyldów w języku ojczystym może wpływać na nastawienia językowe dzieci, nastolatków i młodzieży. W ich podświadomości ukształtuje się własna „skala prestiżu” języków, która nie będzie taka sama jak u starszego pokolenia. Oczywiście szyldami nie zukrainizuje się tych, którzy nie chcą się ukrainizować. Za to są one realnymi wskaźnikami „ukraińskości” terytorium. Dlatego też mam takie zainteresowanie tym tematem. Że „Ustawa o językach” (1989 r.) nigdy nie była wykonywana w pełnym zakresie, raczej nikogo nie trzeba do tego przekonywać. Chociaż nawet częściowe wykonanie ustawy jest znaczącym plusem dla ukraińskości. Powiedzmy, że urzędnikom galicyjskim było łatwiej, czuli silne poparcie narodu, a tymczasem na Wschodzie trzeba było pokonywać aktywny opór. Młodsze pokolenie, sądząc po wszystkim, dorasta bardziej lojalne wobec języka ukraińskiego. Niepodległość przyniosła ze sobą pewne pozytywne zmiany. Powiedzmy, że w Żytomierzu przeważają ukraińskie szyldy. Ale wśród pewnych grup ludności obserwujemy nieuświadomione dążenie do dwujęzyczności. Najpewniej odbija się to także na stanowisku oficjalnego Żytomierza. Tablice z nazwami ulic pojawiają się tu także rosyj-
Anatolij KOWALCZUK, przewodniczący Boryspolskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Iwan Dziuba, autor gruntownej pracy „Internacjonalizm czy rusyfikacja”, napisanej w ponure lata breżniewszczyzny, w której naukowo ujawniono mechanizm rozrosyjszczania Ukraińców w dawnej USRR, niedawno zauważył, że w samodzielnej Ukrainie powinniśmy byli dawno zapomnieć o problemach poruszonych w jego książce. Niestety, są one i dziś aktualne. Ponieważ język ukraiński wciąż nie utwierdził się jako państwowy, nie stał się jednym z czynników jedności i konsolidacji ukraińskiego narodu politycznego. Stwierdzając, że Ukraina, w przeciwieństwie do wielu sąsiednich państw, niemal 20 lat bezradnie tkwi w bagnie problemów politycznych, gospodarczych, moralnych i duchowych, wielu uparcie szuka przyczyny tego haniebnego zjawiska i dróg jego przezwyciężenia. Znamy bowiem wiele przykładów, kiedy nawet w krótszym czasie kraje ubogie w zasoby, ale silne duchem powstawały z popiołów i stawały się „tygrysami gospodarczymi”. Zatem, czego ważnego brakuje Ukraińcom, aby stać się szanowanym w świecie, pełnowartościowym narodem, a naszej Ojczyźnie — autorytatywnym, silnym, zamożnym państwem, skoro Ukraińców jest znacznie więcej? Nie wiem, czy ta kwestia była omawiana na poziomie społecznym, ale wrażenie jest takie, że miasto nie doprowadziło sprawy do końca. W jednym i tym samym sklepie można zobaczyć napis: „Взуття”, a obok równie dużymi literami: „Склад обуви”. Notabene podobnych przykładów demonstracyjnej tolerancji i „realnej dwujęzyczności” w północnych obwodach jest wiele. Kiedyś zwróciłem uwagę, że cały Czernihów jest oklejony ogłoszeniami: „Товары с таможни”, a dalej… wykaz towarów w języku ukraińskim. Dlaczego nie napisano „Товари з митниці”? Chyba że w ten sposób urzędnicy uwzględnili stopień rozrosyjszczenia miejscowej ludności. Choć szkoły w mieście są formalnie ukraińskie, to i młodzież, i starsze pokolenie nadal rozmawia po rosyjsku. Sytuacja w Szczorsie w obwodzie czernihowskim również potwierdza naruszenie „Ustawy o językach” w imię… tolerancji. Mimo że odległość między wymienionymi miastami jest spora i status administracyjny różny, tendencje są te same. Na przykład nazwa „Коржовский рынок”, a niżej tabliczka: „Rynek nazwano na cześć pierwszego osadnika Korża…” i tak dalej. Spójrzmy na Kijów — choć język państwowy w stolicy powinien być chroniony jak źrenica oka, także tu nie brakuje przykładów chochlackiego poniżania samego siebie. Oto rzucający się w oczy napis trzema językami. U góry po angielsku: „No parking”, niżej po rosyjsku: „Не парковаться”, a pod tymi „panskimi” językami skromnie przycupnęło także rodzime: „Не паркуватися”. Co to jest? Kolejny jaskrawy dowód ukraińskiej superotolerancji? Jeśli porównać z północnymi obwodami Ukrainy, różnica na południu jest istotna. Całkowitej „ukrainizacji” tu nie ma: napisów ukraińskojęzycznych jest już około 45 procent. Przy tym na obrzeżach jest ich gęściej, a w centrum — mniej. To cecha właśnie Odessy, bo w innych miastach Południa i Wschodu jest dokładnie odwrotnie: im bliżej centrum, tym więcej języka państwowego. Odesyci często łączą dwa języki: jeśli jest „Ремонт годинників”, to gdzieś obok będzie i „Ремонт часов”.
* * * Chersoń z zewnątrz jest bardziej ukraiński: prawie 60 % szyldów jest w języku państwowym. Mówi się, że swego czasu Ołeś Honczar nie pozwolił zrusyfikować kilku ostatnich ukraińskich szkół.
Dlatego statystyka edukacyjna była tu zawsze nieco lepsza niż w sąsiednich obwodach mikołajowskim i zaporoskim. Tutaj nie ignoruje się języka ukraińskiego tak jawnie, jak robi się to na Krymie. Jeśli mówić właśnie o szyldach, to ojcowie miasta zadbali o dwujęzyczność. Oto jak wygląda centralny prospekt Uszakowa: „Салон квітів. / Цветы для любимых”. „Снежная королева”. Wyroby futrzane. Szuby”. „Гральні автомати. / Игровые автоматы” itd. Jak widzimy, niemal każdy zakład przestrzega dwujęzyczności. Oczywiście, dotyczy to szyldów, a nie komunikacji personelu z klientami. Drugie pytanie trudniej poddaje się badaniu, ale spróbowaliśmy. Przeważnie odpowiadają po rosyjsku, ale dość uprzejmie. Co piąty przechodzi na ukraiński. Ogólne wrażenie z Chersonia jest pozytywne. Jest lepszy niż inne miasta Południa. Jeśli posuwać się dalej na wschód, języka ukraińskiego jest coraz mniej: Melitopol, Berdiańsk, Mariupol znacznie ustępują Chersoniowi. Szyldów ukraińskojęzycznych jest może około 20 procent. I to właśnie w tych stronach najgłośniej krzyczy się o „przymusowej ukrainizacji”! Proświtianie, zwróćcie uwagę miejscowych zwolenników oficjalnej dwujęzyczności na rażący kontrast z północnymi wzorcami tolerancji. A szyldy to właśnie to, co łatwo poddaje się poprawie.
...nalnym nihilizmem, kosmopolityzmem, a najczęściej moskwofilstwem przenika sfera rozrywki, widowisk i wypoczynku. Oczywiście jest to jedna z przyczyn obojętności wielu Ukraińców wobec swojego języka, a więc i Ojczyzny. Niektórzy mówią: niepodległa Ukraina nic mi osobiście nie dała. Za co więc mam ją kochać, rozmawiać jej językiem? Jakże tu nie przypomnieć słów 35. prezydenta USA J. Kennedy'ego: „Nie pytaj, co dała ci Ameryka. Lepiej powiedz, co ty dla niej zrobiłeś”. Obecny niezadowalający stan funkcjonowania języka ukraińskiego zagraża bezpieczeństwu narodowemu naszego państwa. Chodzi bowiem o to, czy Ukraina ostoi się w świecie, w którym przetrwają silni, w którym konkurować będą gospodarki, kultury i języki. Czy zachowa się jej narodowy charakter? Według prognoz futurologów do końca obecnego stulecia liczba języków na świecie zmniejszy się z prawie 6000 o połowę. Czyż dopuszczalne jest, by nasz piękny język umarł, a naród bez śladu rozproszył się po ziemi, a Ukrainę zasiedlili przybysze z innych krajów i kontynentów? Głos sumienia podpowiada każdemu patriocie, że Ukrainę trzeba ratować przed zagładą. Na przykładzie innych krajów w kwestiach ochrony narodowych wartości gospodarczych i duchowych władza oraz patriotyczna opinia publiczna muszą działać konsekwentnie i bezkompromisowo.
Wszystko! A to, że rosyjskojęzyczny Ukrainiec identyfikuje siebie jako Ukraińca, kocha swój kraj, jest dumny ze swojej przeszłości i nie wyobraża sobie siebie bez Ukrainy, — nic nie znaczy. W takim razie, według ich logiki, rosyjskojęzycznych Ukraińców, będących mieszkańcami Rosji, trzeba by również wszystkich zapisać jako Rosjan. I wtedy nie trzeba by walczyć w Rosji o otwieranie ukraińskich szkół, tworzyć centra kultury, otwierać ukraińskie biblioteki. Wszędzie, gdzie spojrzysz, Rosjanie. Tego właśnie chcą rosyjscy przywódcy. Ale rosyjscy Ukraińcy się z tym nie zgadzają. I walczą
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
