Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Kwiat łomikamienia

Слово Просвіти, №08 за 2011 рік

Wiktor Chomenko, Krym Szczodry dar małej Lesi ujawnił się już wtedy, gdy miała pięć lat i grała na fortepianie. Zdaniem krewnych, gdyby choroba nie okaleczyła ręki dziewczynki, to zapewne jako kompozytorkę Larysę Kosacz Ukraina darzyłaby dumą nie mniejszą niż Lesię Ukrainkę, poetkę. W wieku dziewięciu lat napisała swój pierwszy wiersz „Nadzieja”, w którym już wtedy objawiła swój niepospolity talent. Od tego czasu, właściwie, zaczęła się jej ciężka choroba, którą dorosła Lesia nazwie „tragiczną trzydziestoletnią wojną”. Ze wspomnień siostry Olgi: „6 stycznia 1881 roku w Łucku Lesia poszła nad rzekę Styr, żeby popatrzeć, jak święcą wodę. Gdzieś w połowie obrzędu, pod ciężarem ludzi, lód zaczął się zapadać, woda wystąpiła z przerębla i zaczęła zalewać tych, którzy stali pośrodku. Wydostać się z tłumu było niemożliwe. Lesine walonki przemokły. Od wody zdrętwiały nogi… Wkrótce Lesia zachorowała: zaczęła ją mocno boleć prawa noga, ale cierpliwie znosiła ból. Zaraz potem całkiem się rozchorowała: tak mocno bolała prawa noga, że nie był to ostry reumatyzm, lecz ognisko gruźlicy kości, które przerzuciło się na płuca i nerki. Trzeba było operować. Potem znów zabolała noga — kolejna operacja. Niewielka ulga od bólu… i gruźlicę wykrywają już w płucach. Lesia leczy się w Karpatach i we Włoszech, a choroba przenosi się na nerki”. Podstępna dolegliwość skazała tę niezwykle utalentowaną dziewczynę na niekończące się wędrówki po ciepłych krajach w poszukiwaniu uzdrowienia. Leczyła się w Gruzji i Bułgarii, we Włoszech i w Egipcie, w Austrii i w Niemczech. Szczególnie związana była z Krymem, zwłaszcza z Jałtą, gdzie Lesię Ukrainkę czule ogrzewało hojne krymskie słońce; to tam jej cierpiące i mężne życie, działalność i twórczość były ściśle splecione z tym miejscem. Latem 1890 roku po raz pierwszy przyjechała leczyć się w cudowne błota Saskiego Kurortu. Po kuracji Lesia razem z matką wyruszyła w niedaleką podróż po półwyspie. Tutaj przyjeżdżała w latach 1897–1898 i 1907–1908. Tu dzielnie, uparcie, wytrwale pokonywała liczne przeszkody losu i ciężką chorobę fizyczną. Tylko w jednym z listów wyznała, jak trudno przychodziły jej spacery nad morze: „…doszłam do takiego stanu, że kładłam się w miejskich skwerach, prawie na ulicy, od ataków zawrotów głowy…” Aby podtrzymać na duchu Lesię, do Jałty w różnych czasach przyjeżdżali do niej w gości: ciotka Olena Kisielenko-Prychodko, matka — Olena Pcziłka, ojciec — Petro Kosacz, siostry — Olga i Oksana, a latem 1897 roku — brat Michał, starszy od Lesi zaledwie o półtora roku. W dzieciństwie tych „nierozłącznych” żartobliwie nazywano ich „Myszolosia” (bo do piątego roku życia Lesię w domu nazywano Losią). Michał Kosacz był naukowcem, profesorem Uniwersytetu Charkowskiego. Dzięki jego pasji do fotografii mamy wiele unikatowych rodzinnych zdjęć, także w Jałtańskim Muzeum Lesi Ukrainki. Kiedy choroba ustępowała, Lesia chodziła do miejscowej Czytelni Ludowej. Tam interesowała się nowościami prasowymi, czytała literaturę piękną i pamiętnikarską w różnych językach obcych. Wśród najulubieńszych autorów byli Szekspir, Byron, Heine i wielu innych. Zamawiała nuty Bacha, Beethovena, Wagnera, Griega, mówiła, że muzyka jest jej potrzebna jak tlen. Spotykała się tu z wieloma rodakami-intelektualistami i ludźmi twórczymi, toteż tego kraju nie uważała za obcy. Zanotowała kiedyś: „Stamtąd łatwiej myślom rozlatywać się po wszystkich Ukrainach…” W Jałcie pisała dramatyczne poematy „Ifigenia w Taurydzie”, „Kasandra”, „W puszczy”, „Rufin i Pryscylla”, „Ajsza i Mahomet”, dwa cykle wierszy „Krymskie wspomnienia” i „Krymskie echa”, „Nad morzem”… W liście do matki z 28 lutego (według starego stylu) 1898 roku z Jałty zanotowała: „Wydaje mi się, że mam przed sobą jakąś wielką walkę, z której wyjdę zwycięsko…” Ten rok był pamiętny dla poetki z wielu wydarzeń: poznała Marię Zankowecką, która przyjechała do Jałty z zespołem teatralnym na gościnne występy (Larysa Pietrowna marzyła, żeby jej sztukę „Błękitna róża” grała ta gwiazda ukraińskiego teatru. Niestety, z powodu opóźnienia Michaiła Staryckiego ten zamiar nie został zrealizowany); w „Literacko-Naukowym Wiestniku” opublikowano studium naukowo-badawcze Iwana Franki „Lesia Ukrainka”; latem w domu rodzicielskim gościł u niej przyjaciel Serhij Mierżyński; w zbiorze z okazji 25-lecia I. Franki opublikowano jej wiersze „Poeta podczas oblężenia” i „Przyjaciółce na pamiątkę”; jesienią poznała studenta Uniwersytetu Kijowskiego Klimenta Kwitkę — swojego przyszłego męża… W tym samym roku powstały utwory „Urwała się niekończąca się rozmowa”, „Gwiazda poezji”, „Tak, w każdym kraju są wspomnienia raju! Tylko ich nie ma w tobie, mój ojczysty kraju!”, „Na pustyni”, „Zapomniany cień”… A dziesięć lat później — w 1908 roku Lesia Ukrainka z mężem K. Kwitką przebywała na leczeniu w Jałcie (dwukrotnie: od stycznia do kwietnia i od lipca do grudnia), i tam nagrała na fonografie pieśni w wykonaniu jednego z najlepszych kobzarzy tamtych czasów, Hnata Hončarenki, który przybył do małżonków parowcem z Sewastopola, gdzie mieszkał u swojego syna. Tutaj wraz z mężem zaczęła realizować wielki zamysł: wcześniej zbierała folklor (zaczęła jeszcze w dzieciństwie w rodzinnej wsi Kołodiażne na Wołyniu), a teraz tworzy fonotekę. W Jałcie Lesia w tej sprawie zauważyła: „Teraz już naprawdę można powiedzieć: »Nasza pieśń, nasza duma nie umrze, nie zginie!«” Z własnych, bardzo skromnych środków organizuje wyprawę etnograficzną na Połtawszczyznę, pozyskuje do niej najlepszych znawców muzyki ludowej: Kolessę, Słastiona, Borodaja. Ponad czterdziestu znanych

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn