Strona · s. 14strona oryginału ↗
WEDŁUG PRAW ŚWIATOWEGO ŁADU
Слово Просвіти, №08 за 2011 рік
Natalka POKŁAD
Ten jasnowłosy, błękitnooki człowiek zdaje się nie znać zmęczenia i widzi znacznie dalej niż my wszyscy. Dla wielu spotkanie z nim stawało się i staje objawieniem. Jak niestrudzona pszczoła, przez całe życie zbiera on dawną wiedzę i przekazuje ją naszym czasom. Jemu, jak sam mówi, w życiu szczęściło się na dobrych ludzi. Przełomowa była znajomość w Humaniu z legendarną Nadią Surowcową, która prawie 30 lat wycierpiała w katowniach GUŁAG-u, ale nie ustąpiła ani w miłości do Ukrainy, ani w swoich przekonaniach. Nadia Witalijiwna nie tylko otworzyła Wadymowi oczy na walkę o ukraińskie państwo na pocz. XX w. i dała przykład niezłomności, ale też przygotowała go do egzaminu z języka niemieckiego. A na uniwersytecie przez Nadijkę Switłyczną poznał swojego sławnego rodaka, budziciela ludzkich dusz Iwana Makarowycza Honczara i w jego domowym muzeum przyjął komunię piękna ukraińskiej sztuki ludowej i zwyczaju. A jeszcze było poznanie Ałły Horskiej i Iwana Switłycznego, wieczory Wasyla Symonenki i Tarasa Szewczenki: krzepł duch, stawało się słowo… Podczas pierwszej fali represji breżniewowskich Wadyma Mycyka latem 1965 roku usunięto z uniwersytetu za „ukraiński burżuazyjny nacjonalizm”. Prawie dekadę pracował jako dziennikarz w gazetach Żaszkowa i Talnego, a także aktywnie zajmował się badaniami etnograficznymi: nie tylko zapisywał pieśni kalendarzowe i obrzędowe, ale też organizował grupy do obchodzenia ludowych świąt cyklu słonecznego: Kolady, Kupały, Kałyty. Wkrótce ta tradycja rozprzestrzeniła się po całej jego Czerkaszczyźnie, a Mycyk za badanie obrzędu wyprawiania chłopców do wojska został w 1971 roku nagrodzony na republikańskim konkursie pierwszą nagrodą. Wtedy też wszedł do komisji Rady Najwyższej USRR ds. tworzenia nowych świąt i obrzędów. A jeszcze badał malarstwo ścienne i pisanki na Naddnieprzu — praca ta zakończyła się wydaniem w 1992 roku albumu „Pisanki Czerkaszczyzny”. Z zorganizowanych przez niego wystaw tkactwa artystycznego Talniwszczyzny 5 tkaczy zostało laureatami wszechzwiązkowego, a 3 — wszechukraińskiego festiwali. Jednak nie wszystkim taka aktywność Wadyma Mycyka na rzecz ukraińskiego odrodzenia duchowego była w smak i w drugiej fali represji (1972—1973) nie tylko zwolniono go z gazety — za ten sam nacjonalizm, ale też w ogóle zakazano mu pracować w prasie, kulturze i oświacie, a na nazwisko badacza aż do końca lat 80. nałożono surowe tabu. Jednak znów spotkał dobrego człowieka — naczelnika Majdaneckiej Trypilskiej kompleksowej ekspedycji Instytutu Archeologii AN USRR Mykołę Mychajłowycza Szmahlija, więc przez ponad 20 lat Wadym Fedorowycz wraz z nim badał nie tylko pięciotysiącletnie Majdaneckie, ale też inne trypilskie miasta w różnych obwodach Ukrainy. I tutaj czekały go wielkie i miłe niespodzianki: Mycyk odkrył wzorce pisma i liczenia, a także trzy najbardziej wysunięte na wschód wczesnotrypilskie osady: Hrebeniukiw Jar (1981), Dowżukiw Kutok (1987), Antoniwkę (1988). Jednocześnie rozszerzyły się jego studia etnograficzne: sięgając głębi wieków, pan Wadym zbadał, że nasze ludowe święta — cztery na każdą porę roku i trzy na przejściu jednej pory w drugą — to święta na cześć Słońca, które jednoczą nasz naród z wyższymi siłami. Więc dzisiejsze życie Ukraińców, tak jak ich przodków-rolników, odbywa się według tego samego prawa Ruchu Kosmosu. Dzisiaj jest autorem wielu książek, m.in. „Święta cyklu słonecznego”, „Jodłowe rajskie drzewko”, „Wiosna — dniem piękna”, „Miasta Słońca”, „Jasna-piękna Kupała”, „Piękna nasza Kałyta”, „Rodziny”, „Kasza — matka nasza”, „Mogiła żołnierska”, „Syn Ziemi i Słońca”, „Wiśniowe pole” (o twórczości rodzinnej wsi), „Święty kraj rolników: miasta i osady Cywilizacji Trypilskiej w międzyrzeczu Bohu Południowego i Dniepru oraz okolic”, „Według praw Światowego ładu” itd., a także całego szeregu artykułów o trypilcach-rolnikach. A jeszcze stworzył pięć muzeów, a wśród nich — Talniwskie muzeum historii rolnictwa, którym kieruje od 1985 roku. Wtedy też opracował koncepcję Muzeum Cywilizacji Trypilskiej (trzeba powiedzieć, że na terytorium dzisiejszego obwodu czerkaskiego nalicza się 278 osad Cywilizacji Trypilskiej, a w rejonie talniwskim na 38 miejscowości przypada 31 trypilskich osad). Wadym Mycyk dzisiaj — laureat nagrody im. Wikentija Chwojki w dziedzinie archeologii (1993), członek Narodowego związku mistrzów sztuki ludowej Ukrainy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. A jeszcze — sportowiec, wspaniały mąż, ojciec i dziadek… Na jubileuszowy wieczór, przyуроczony 70-leciu znanego nie tylko na Ukrainie etnografa, folklorysty, archeologa, muzealnika, dziennikarza, doktora filozofii w dziedzinie kultury, profesora Wadyma Fedorowycza Mycyka, który odbył się w NCZK „Muzeum Iwana Honczara”, przyszło wielu poważnych gości i powiedziano niemało szczerych i pięknych słów. Całkowicie zasłużonych słów. Życie jego nie było proste i łatwe. Jednak siła ducha, miłość do życia i rodzinnej ziemi zawsze dawały i dają siłę. Jest opętany tym, czemu poświęcił całe swoje życie. I jednocześnie niezwykle skromny. Wadym Mycyk swoimi badaniami dowodzi współczesnym, że kultura rolnicza kształtowała się na naszej ziemi przez długi czas, a jej twórcami byli miejscowi ludzie. Wysoki poziom rozwoju duchowego i gospodarczego Cywilizacji Trypilskiej daje podstawy mówić, że było to protosłowiańskie państwo. A cały system duchowy trypilców, jego język obrazowy, przekazały się kolejnym formacjom historycznym i jest obecny dzisiaj w twórczości ludowej Ukraińców. Zatem mamy mocną podstawę nie tylko dla trwania na rodzinnej ziemi, ale też dla wysokiego wzlotu. A panu Wadymowi i jego sławnej rodzinie życzymy z rosy i wody — na długie i szczęśliwe lata.
Wadym MYCYK, etnograf, doktor filozofii w dziedzinie kulturoznawstwa, dyrektor Talniwskiego muzeum historii rolnictwa
Ja na ciebie, Kołodzieju,
Mam całą nadzieję.
Pieśń ludowa
TRÓJCA Z ZŁOTEGO KRĘGU Święta Słonecznego kręgu — Kolada, Wielkanoc, Kupała, Kałyta są całą duchową systemem narodu ukraińskiego. Są one poświęcone każdej porze roku i uwarunkowane koloruchem Słońca i Ziemi. Jedna pora roku przechodzi w drugą i te kosmiczne zmiany także mają swoje uczczenia. Jeśli pierwsze nazywają się świętami, to drugie — przyświętkami. One w systemie świąt na cześć Słońca są oświetlone miarą trzy. Te dwie miary — cztery i trzy — w sumie dają siedmioczynność jako tworzącą światową stałość. Obchodzenie samego przejścia pory roku w następną odbywa się równo tyle, ile tworzenie świata — siedem dni. Pod względem ważności te święta, najwyraźniej, były mniej rozpowszechnione, dlatego też bardziej zapomniane. Przez dwadzieścia lat autorowi zdarzało się zapisywać je według podań, odnawiać widowiska świąt Kołodzieja, Zielonego Wieria — Trójcę, Zieloną Niedzielę, Wesele Świecy, dopóki nie powstały w całości. Wszystkie przyświętki jakby odtwarzają siedem okresów Światobudowy, siedem galaktolat tworzenia świata, siedem tysiącleci panowania Dażboga, siedem przejawów świata w świetle, kolorze, brzmieniu.
Kołodij to święto przejścia zimy w wiosnę. Przyjeżdża on na złotym rydwanie, na niebie ściele się jego złota droga. Kołodij rozkręca jasne siły kosmiczne — Koło Działa, co symbolizuje świat w ruchu, w rozwoju życia, co całkowicie odpowiada obrzędom, obrazom i treści święta na cześć Słońca: Oto taka pradawna wieść o spotkaniu Wiosny z Zimą. Z czasem święto Kołodija zaczęto nazywać masnicą (u Rosjan — maslenica). Młodzież świętuje je żwawo. Podajemy scenariusz święta. — Z Kołodijem bądźcie zdrowi, z przedwiośniem! Myśmy to jak usłyszeli, że Kołodij wiosnę na złotym rydwanie wiezie, tak od razu i do was. Trzeba nam ją przecież witać. Przyszliśmy do was, pani matko, błogosławieństwa prosić. Pobłogosław, matko, Wiosnę przywoływać, Wiosnę przywoływać, Zimę odprowadzać, Wiosnę w czółenku, Zimę w wózeczku. Gospodyni bierze chleb na wyszywanym ręczniku, wychodzi naprzód i uroczyście przemawia: — Niech was Bóg błogosławi i dobrzy ludzie! Błogosławię was wiosnianki śpiewać, ziemię rozweselać! — Dziękujemy, pani matko, za dobre słowo, — dziewczęta jej zgodnie na to. — Wiosnianek nauczyliśmy się pięknych i wiele. — Ot i dobrze. Daj, Boże, wam śpiewać, jak uczyła matka! A już wiosna, a już piękna, Z okapów woda kapie. Młodemu kozaczkowi Wędróweczka pachnie… Chłopcy biorą się do szykowania wierzbowego koła, jako znaku dzisiejszego święta — koła od rydwanu Kołodija. Święto należy obchodzić według odwiecznego zwyczaju. Wierzbowe koło — symbol Kołodija, jego obrazowe odtworzenie. Chwała naszemu Kołodijowi!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
