Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Więzień polityczny pisał książkę przez ponad sześć dekad

Слово Просвіти, №08 за 2012 рік

I oto w jeden z takich przygnębiających dni powiedziano mi, że szuka mnie jakaś dziewczyna. Kiedy podeszłam, oczom własnym nie uwierzyłam. Toż to Odarka Majdańska! Kiedyś uczyłyśmy się w jednym liceum, tylko ona była o sześć lat starsza. Pochodziła z wykształconej, nauczycielskiej rodziny, prawdziwych inteligentów, patriotów. Szczera, skromna, dobra, niezawodna przyjaciółka, mądra, oczytana. Okazało się, że była w Galicji w 1944 roku i wróciła do Czerniowiec, wstąpiła na filologię ukraińską. Łączyła naukę z pracą (śpiewała w chórze Zespołu Bukowińskiego). Lecz nie było nam dane wtedy zrealizować marzeń o wyższym wykształceniu. Już w czerwcu 1946 r. Odarkę-Marię aresztują i skazują… 3 stycznia 1948 r. przyszła kolej i na mnie. „Sklecili” grupę z 13 osób: dwoje z instytutu medycznego, czworo z instytutu nauczycielskiego i siedmioro z uniwersytetu. Dziewięcioro z nich zobaczyłam po raz pierwszy na sądzie. Ale prokurator Gajchman z patosem oświadczył sędziemu Kuzniecowowi: „Przed wami najlepsi studenci uniwersytetu, instytutu medycznego, instytutu nauczycielskiego, przodownicy w nauce, sportowcy, aktywni uczestnicy… Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński. Opuścił rodzinny dom w wieku 16 lat, wrócił — w wieku 27. Przez owe pośrednie 11 lat przeżył wiele: od udziału w OUN po zesłanie na Kołymę. Kiedy doczekał się wolności i wrócił do wsi Pyriatyn w rejonie dubieńskim, to najbardziej marzył o spotkaniu z rodzicami — gorące uściski, łzy radości. Lecz własna matka od progu nie poznała syna, zawołała ojca — a ten wzrusza ramionami i rozkłada ręce. Mówiąc, że nieproszony gość coś myli. Ale po chwili gospodarz pyta: „Czekajcie no, nasz syn był bez palców i z pieprzykiem pod łopatką…”. Przybysz podnosi rękę. Rzeczywiście, brak palców u ręki — kiedyś przez nieostrożność odcięło. Potem zdejmuje koszulę, odwraca się plecami… A dalej — przenikliwy krzyk matki: „Toż to naprawdę nasz Miszka! Z powrotem cię, synu!”. Oto tak do niepoznania wycieńczył los powstańca i więźnia politycznego Mychajła Makaruka, którego po wojnie aresztowano jako łącznika UPA i skazano na dwadzieścia lat robót katorżniczo-poprawczych i pięć lat pozbawienia praw. Ten życiowy epizod pochodzi z książki „Los wieśniaka”, której autorem jest Mychajło Makaruk. Jej prezentacja odbyła się w Państwowym Rezerwacie Historyczno-Kulturalnym miasta Dubna. Odbyła się, niestety, już bez autora, którego życiowa droga urwała się przed ukazaniem się światu jego wycierpianego dzieła. Dlatego na prezentacji książki o losie jej autora opowiadali bracia Mychajła, a o losie rękopisu, treści książki — redaktor i opracowujący, pisarze Mykoła Pszenycznyj, Lubow Pszenyczna, Serhij Kurinnyj, dziennikarz Mykoła Moroz, byli więźniowie polityczni. Do swojej książki autor szedł ponad sześć dekad. Wspomnienie do wspomnienia, łza do łzy, strona do strony (i w łagrze, i na wolności) — oto tak tworzył historyczną powieść, w której podstawie są tylko fakty, własny los, wokół którego rozwijają się wydarzenia, zaczynając od 1939 roku, kiedy do jego rodzinnego Pyriatyna wjechali „Sowieci”. A dalej była wojna, pamiętna od pierwszych jej minut, bo obudzony hukiem samolotów autor stał się świadkiem powietrznego taranowania. Później o tym taranowaniu, dokonanym przez porucznika Iwanowa, będą układać legendy, samemu zaś lotnikowi (pośmiertnie) przyznają tytuł bohatera… A oto jak naprawdę wszystko się działo — Mychajło Makaruk opowiada w książce, bo widział wszystko sam. Drugi rozdział nazywa się „Prawdziwa sprawa” i w nim położono akcent na narodziny w duszy młodzieńca bojowych, patriotycznych uczuć do Ukrainy, ich przejaw podczas wykonywania różnych zadań (głównie w roli łącznika). Nie upiększone, prawdziwie jawią się walki, które prowadzili powstańcy z Niemcami i enkawudzistami. W kilku z nich brał udział także bohater opowieści. W szczegółach opisano pobyt byłych upowców w kopalniach. Tam byli wśród skazanych i tacy, którzy „pokładali nadzieję w władzy radzieckiej”. Mówiąc, że ona się zlituje… Dla przykładu, jaskrawy epizod, kiedy robotnik-katorżnik wykonał dwie normy, a jemu zamiast odpoczynku „wlepili” jeszcze jeden przydział. Ostatecznie Mychajło Makaruk miał zamiar zakończyć książkę rozmyślaniami ze współczesności — na ile sprawdziły się czy nie sprawdziły się jego dawne marzenia-nadzieje na wolne państwo. Niestety, nie zdążył… Ale, jak zaznacza pisarka Lubow Pszenyczna, może rzeczywiście Mychajło Makaruk, uwolniwszy się od owego niepomiernego ciężaru, który nosił ze sobą nieodstępnie, stał się lekki na duszy i odleciał w zaświaty, aby oceniać nas z wieczności. Orysia na wieczorze języka francuskiego w CzDU, dwa miesiące przed aresztowaniem, 1947 r.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn