Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

O wiernych i „niewiernych” w Mukaczewskiej Eparchii Greckokatolickiej

Слово Просвіти, №08 за 2012 рік

Wołodymyr PIPASZ, przewodniczący Zakarpackiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Utworzenie w ubiegłym roku Zakarpackiego Związku Greckokatolickiego imienia władyki Iwana Marhitycza kierownictwo Mukaczewskiej Eparchii Greckokatolickiej przyjęło skrajnie nieprzychylnie. Chociaż związek był nastawiony na porozumienie i współpracę z nim, gdyż korzyść z tego dla Kościoła jest oczywista. Szczególne niezadowolenie wywołała inicjatywa „Aby wszyscy byli jedno”, skierowana na stopniowe zjednoczenie wszystkich grekokatolików naszego państwa, połączenie Mukaczewskiej Eparchii i UKGK, a także idea rozpowszechnienia praktyki nabożeństw w żywym, zrozumiałym, a nie „martwym” języku cerkiewnosłowiańskim (w istocie — starobułgarskim). Kategorycznie nie przyjęli oni również idei, którą przychylnie powitali ludzie — zezwolenia księżom na wspominanie podczas nabożeństw Wielkiego Arcybiskupa Światosława jako głowy Kościoła Greckokatolickiego w Ukrainie. Dziwne, ale z jakiegoś powodu o założenie związku oskarżono księży „orientacji ukraińskiej”. W rzeczywistości zainicjowała go ukraińska inteligencja greckokatolicka regionu. Mimo to kierownictwo eparchii zaczęło „stronić” i nawet karać tych księży, którzy stoją po stronie swoich wiernych (absolutna większość z nich to Ukraińcy), proszących o prowadzenie mszy świętej w języku ukraińskim. Stanowisko kierownictwa eparchii, które karze księży za miłość do swoich wiernych i swojego narodu oraz dążenie do jedności, to już nie tylko nieporozumienie. Odnosi się wrażenie, że następuje powrót do praktyk z czasów, gdy eparchią kierował jawny separatysta, ukrainofob i madziaron Iwan Semedij, za którego patrioci naszego narodu, w tym księża, wraz z śp. biskupem Iwanem Marhityczem, niesprawiedliwie doświadczali dyskryminacji, a wszystko co ukraińskie było postrzegane skrajnie wrogo. Jest to bardzo skostniała i niepostępowa tendencja — mówi się w apelu — która sprzeczna jest nie tylko z rozwojem eparchii, ale i z wymogami XXI wieku. Argumenty konsystorza: jakoby wspólnota greckokatolicka nie miała prawa inicjować zmian, bo to sprzeczne z „tradycją” eparchii, są co najmniej dziwne. Aby wyjaśnić, czy wspomniane zarzuty mają podstawy, wspólnota zwróciła się do specjalistów z zakresu historii Kościoła i Prawa Kanonicznego z pytaniami: 1. Jakie prawa kościelne naruszyli wierni — grekokatolicy, tworząc organizację społeczną — Zakarpacki Związek Greckokatolicki im. władyki Iwana Marhitycza? 2. Czy istniała w Mukaczewskiej Eparchii tradycja i praktyka wspominania głowy UKGK w czasach represji Kościoła oraz w latach jego odrodzenia w niepodległej Ukrainie? 3. Jakie kanony Prawa Kościelnego naruszają duchowni ojcowie Mukaczewskiej Eparchii Greckokatolickiej, wspominając Wielkiego Arcybiskupa Kościoła Greckokatolickiego w Ukrainie? 4. Dlaczego wiernym-Ukraińcom odmawia się zwracania do Pana Boga w ich ojczystym języku ukraińskim, stale narzucając cerkiewnosłowiański, choć wiernym-Węgrom, Rumunom itp. wolno modlić się w językach ojczystych? 5. Czy odpowiada prawdzie twierdzenie kierownictwa Mukaczewskiej Eparchii Greckokatolickiej (biskupa i członków konsystorza), że praktykowanie języka ukraińskiego w nabożeństwach jest „naruszeniem” Prawa Kościelnego i „tradycji”, której eparchia nie może naruszać? 6. Na jakiej podstawie i czy z zachowaniem ustawodawstwa kościelnego z 1992 r. biskup I. Semedij i jego najbliższe otoczenie otrzymali status „sui juris” („swojego prawa”) dla Mukaczewskiej Eparchii Greckokatolickiej? 7. Wspomniany wyżej status określano jako „tymczasowy”. Co oznacza „tymczasowość”? Może 20 lat na „tymczasowość” to już wystarczająco? Ludowy biskup Iwan Marhitycz. Zatem, zgodnie z kanonem 18 KKKW: „Wierni mają pełne prawo zakładać stowarzyszenia i kierować nimi w celach miłości lub pobożności, albo krzewienia chrześcijańskiego powołania w świecie, a także zwoływać zebrania dla wspólnego osiągania tych celów”. W ten sposób wyjaśniono, że wspólnota miała pełne prawo zakładać związek imienia władyki Iwana Marhitycza! Odpowiedzi na pytanie, czy mamy prawo wyrażać swoje propozycje i życzenia w imieniu związku, dają § 2 i § 3 kanonu 15. „§ 2: Wierni mogą swobodnie przedstawiać Pasterzom Kościoła swoje potrzeby, zwłaszcza duchowe, a także swoje życzenia”; „§ 3: Stosownie do posiadanej wiedzy, kompetencji i zdolności, którymi się wyróżniają, mają prawo, a niekiedy nawet obowiązek, przedstawiać Pasterzom Kościoła swoje zdanie w sprawach dotyczących dobra Kościoła oraz, zachowując nienaruszalność wiary i obyczajów oraz szacunek dla Pasterzy, a także mając na uwadze wspólne dobro i godność osób, zaznajamiać z nim innych wiernych”. W ten sposób wspólnota ma nie tylko prawo, ale w razie potrzeby „nawet obowiązek” do takiego działania. Dlatego zaprzeczanie takim prawom (a nawet obowiązkowi), nieżyczliwy stosunek do nich ze strony kierownictwa MEGK sprzeciwia się Kodeksowi Kanonów Kościołów Wschodnich. Dotyczy to propozycji dotyczących dążenia do jedności Kościoła Greckokatolickiego w Ukrainie. Bo jak może być kwalifikowane dążenie do jedności grekokatolików w naszym państwie — jako niemal herezja?! (nie powinno być zabraniane), tak jak zrobiono to w innych kościołach greckokatolickich, gdzie przeszli na języki ojczyste. Bo po pierwsze, zmieniać takie zwyczaje i tradycje daje prawo Katechizm Kościoła Katolickiego, który Ojciec Święty Jan Paweł II nazwał „Konstytucją Kościoła”. Jego art. 83 jasno wyjaśnia różnicę między Tradycją Apostolską a tradycjami kościelnymi. Wskazano w nim, że w odróżnieniu od Tradycji Apostolskiej, „tradycje” teologiczne, dyscyplinarne, liturgiczne czy duchowe, zrodzone na przestrzeni wieków w Kościołach lokalnych… są szczególnymi formami, za pomocą których wielka Tradycja wyraża się tak, jak jest to właściwie przyjęte dla tego miejsca i tej epoki… mogą być zachowywane, zmieniane lub też znoszone”. A art. 1204 zaznacza: „Sprawowanie liturgii powinno odpowiadać duchowi i kulturze różnych narodów (Por. II Sobór Watykański, Konst. „Sacrosanctum Concilium”, 37—40). Aby misterium Chrystusa zostało „ogłoszone wszystkim narodom, aby doszły do wiary posłusznej” (Rz 16, 26), powinno być głoszone, sprawowane i przeżywane we wszystkich kulturach tak, aby misterium Chrystusa nie usuwało ich, lecz służyło ich uświęceniu i dopełnieniu (Por. Jan Paweł II, Adhort. apost. „Catechesi tradendae”, 53). Właśnie ze swoją własną ludzką kulturą (i przez nią), przyjętą i przemienioną przez Chrystusa, mnóstwo Bożych dzieci ma dostęp do Ojca, aby Go wielbić w jednym Duchu”. W art. 1206 czytamy: „...Dostosowanie do kultur wymaga nawrócenia serca i nawet, jeśli to konieczne, zerwania z pradziadowskimi zwyczajami, jeśli są one niekompatybilne z wiarą katolicką” (Jan Paweł II, Adhort. apost. „Vicesimus quintus annus”, 16). Zatem ten artykuł przekonująco świadczy o tym, że od przeżytych zwyczajów i „tradycji” (dotyczących obowiązkowego cerkiewnosłowiańskojęzycznego charakteru nabożeństw) w rzeczywistości nie tylko można, ale i trzeba odchodzić. Przejściu na język ukraiński przeszkadzają jeszcze dwa czynniki, sztucznie wywołane „polityką” kierownictwa diecezjalnego: 1) brak odpowiednich umiejętności u księży, których w seminarium celowo przygotowuje się tak, aby mogli służyć jedynie w języku cerkiewnosłowiańskim (starobułgarskim), który jest niezrozumiały lub mało zrozumiały dla ludu. Nie posiadając umiejętności służenia po ukraińsku, młodzi ojcowie odmawiają wiernym prośbie o prowadzenie nabożeństwa po ukraińsku. Dotyczy to szkół katechetyczno-kantorskich; 2) zwlekanie z wydaniem w języku ukraińskim „Wielkiego Izbornika” oraz „Irmologionu Eparchii Mukaczewskiej”. Zatem władyce Milanowi warto jak najszybciej „nawrócić serca” ku Ukraińcom, którzy stanowią absolutną większość wiernych eparchii, ku ich kulturze i prawom duchowym! A nie lekceważyć ich. Świadectwem takiego nawrócenia stałby się kurs na prestiżowe wprowadzenie do nabożeństw języka ukraińskiego jako języka ojczystego absolutnej większości ludności Zakarpacia i wiernych Mukaczewskiej Eparchii Greckokatolickiej (w tym celu również — wprowadzenie nauczania przygotowującego przyszłych duszpasterzy do nabożeństw po ukraińsku w seminarium, tłumaczenie i wydanie w języku ukraińskim wyżej wymienionych ksiąg) oraz wspieranie procesu jedności Kościoła Greckokatolickiego w państwie ukraińskim (rozpocząć ten proces można chociażby od stałych wspomnień podczas nabożeństw jego Wielkiego Arcybiskupa). Jeśli chodzi o „status „sui juris” („swojego prawa”) Eparchii Mukaczewskiej, to Instytut Historii Kościoła (Lwów) jeszcze w latach 90. ubiegłego wieku przeprowadził badania historii „sui juris” w Eparchii Mukaczewskiej. Wykryto, że w 1991 r., kiedy komunistyczna nomenklatura i KGB zorganizowały wybuch separatyzmu na Zakarpaciu, władyka I. Semedij i jego najbliższe otoczenie sfałszowali dokument o rzekomym pragnieniu „większości” księży co do potrzeby „szczególnego” statusu dla Eparchii Mukaczewskiej. Oraz „potrzebie” tego, jakoby większość wiernych grekokatolików na Zakarpaciu stanowili nie Ukraińcy, a jacyś „Rusini”. W rzeczywistości była to gruba fałszerstwo, ponieważ zgodnie z danymi Wszechukraińskiego spisu ludności (2001 r.), na Zakarpaciu mieszka ponad 1 mln Ukraińców i około 10 tys. osób, które wyodrębniają się jako „Rusini”. Realizując wyniki wyrażenia woli grekokatolików eparchii, w 1994 r. Stolica Apostolska opracowała projekt utworzenia Metropolii Zakarpackiej w jedności z Wielkim Arcybiskupem Kościoła Greckokatolickiego Ukrainy, uzgodniony ze wszystkimi i podpisany przez ówczesnych biskupów Eparchii Mukaczewskiej — Iwana Semedija, Iwana Margitycza i Josypa Hołowacza. Dopiero po jakimś czasie dwóch z nich (I. Semedij i J. Hołowacz) oświadczyło o „wycofaniu” swoich podpisów pod porozumieniem. W ten sposób idea została zablokowana. Zatem wspólnota greckokatolicka poprosiła Przewielebnego władykę Milana o zainicjowanie odblokowania tej idei Watykanu dotyczącej utworzenia Metropolii Zakarpackiej w jedności z UKGK. Tym bardziej, że status „sui juris” został nadany jako tymczasowy, czyli krótkotrwały. Trzeba zaprzestać hamowania naturalnego dążenia grekokatolików Zakarpacia do jedności ze wszystkimi grekokatolikami Ukrainy w jednym Kościele Lokalnym Greckokatolickim. Alternatywy dla tego procesu nie ma. Przecież absolutna większość wiernych greckokatolickich Zakarpacia to Ukraińcy, a Zakarpacie jest i zawsze będzie częścią składową państwa ukraińskiego. W Użhorodzkim Uniwersytecie Narodowym odbyło się zebranie społeczności, poświęcone 91. rocznicy urodzin wybitnego działacza kościelnego, społeczno-politycznego, więźnia sumienia reżimów Horthyego i sowieckiego, wielkiego patrioty Ukrainy Iwana Margitycza. Zorganizowały je organizacje obwodowe WUT „Proświta” im. T. Szewczenki oraz Zakarpacki Związek im. władyki Iwana Margitycza. Oddać hołd pamięci ludowemu biskupowi przybyło wielu świeckich, duchownych ojców Zakarpacia. Uroczystości w sposób naturalny przeszły do dyskusji nad tematem, którym przez całe życie przejmował się władyka Iwan — potrzeba jedności Eparchii Mukaczewskiej z UKGK, swobodne używanie języka ukraińskiego w nabożeństwach. W podsumowaniu dyskusji przyjęto dwa apele. Przedstawiamy jeden z nich (w skrócie), adresowany do Jego Świątobliwości Benedykta XVI, Papieża Rzymskiego i, odpowiednio, rządzącego biskupa Mukaczewskiej Eparchii Greckokatolickiej Milana Szaszika.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn