Strona · s. 9strona oryginału ↗
Wasyl HEY Kochać, chronić ojczysty język Kochać, chronić ojczysty język — to narodu moralna wysokość-to narodu moralna wysokość
Слово Просвіти, №08 за 2013 рік
* * *
Z cienkiej mgły Polesia,
Z tajemniczego światła wody
Urodziłem się kiedyś wrażliwy
Na trawę, na gwiazdę, na nieszczęście.
A ze mną urodziło się i słowo,
Które wchłonęło milczenie i krzyk,
Które kwitnie we mnie ostro, świątecznie,
Niczym nad taflą rzeki młody księżyc.
Nie z odurzenia — z mgły, ze studni,
Gdzie pierwotnie porusza się dno,
Z gorzkiej łzy wdowy
We mnie zaświeciło ono.
Przyjmuję je nieobłudny,
Przytulając do serca i czoła,
I żądam od niego nie sławy,
Lecz miłości, zaufania, ciepła.
I proszę dziś w sile i niemocy,
By w słowie nie wygasł ogień,
I proszę ciebie, słowo: w drodze
Nie skłam, nie zwiędnij, nie wystygnij.
Nasz język
Kaftan, żupan, nowość — nasz język?
Koło ratunkowe w falach ciemnych wód?
Nie! Ojcowskie słowo — prawda, podstawa,
Jego nie wyprze się mój naród.
Ono wszystkim nam darowane na wieki,
Uświęcone od rodu, jak imię,
Lecz chodzą jeszcze między nami nieuki,
Czai się jeszcze obłuda, jak żmija.
I ja przebaczenia zmuszony błagać
U Pana za pokurcze, za tych,
Którzy dwóch słów nie zdolni już związać
Bez wyrażeń kalekich i brudnych.
Zaprasza obcy, nieojczysty język
W rodzinny kraj pyszny rodaczek,
Sprzedać honor nieczystemu gotowy,
W sobie zamknąwszy sumienie na haczyk.
I ja proszę, błagam znowu i znowu
W dni jasne, świąteczne i smutne:
Z ust obłudnych wyzwalaj się, słowo,
Z sideł obłudy, zdrady i kłamstwa.
Wszystkie stulecia, krwią polane,
Nie zabiły mowy serca złotego,
Ona przecież nie tylko w pieśni czy modlitwie,
A i w klekocie bocianim kwitnie.
W gronie winnym i tarninie
Odbija się ogień jej żarliwy,
Ona żyje w rosie i płatku,
W głosie dąbrowy i rzeki.
Nikt narodowi mowy nie odbierze,
Dopóki w dzieciach oddycha ona.
Od brudu i zniewagi chrońmy
Praojcowskie słowo, niczym „Ojcze nasz”.
Krwawnik ojczystego słowa
Ockną się, wstrząsną się
Oszołomieni ludzie.
Ojczyste słowo, ojczysty rozum, —
Ojczysta i prawda będzie.
Pantelejmon Kulisz (1882)
I sąd przyjdzie. Jak nie ludzki, to Boży,
Runą nawałnicą fale ciemnych wód
Na plemię, prawdzie i sumieniu wrogie,
Które okrada mój ojczysty naród.
I zza granicy biegną charty na łowy,
Ich wściekły kłam — na dumny żar kalin.
Święty zasiew niebios — barwinek mowy —
Wdeptują w ziemię mongołowie i chachły.
Dokąd i z czym, w jaką iść nam erę,
Czy duma rodu naszego żywa,
Kiedy brudzą ozonową atmosferę
Obrzydliwe, czarne wyrzuty-słowa?
I b i Ch i
Cały czas my niby winni coś
Chimerze, jej słowo nasze kole już dawno.
Gonisz ją, wypychasz za drzwi,
Ona zaś bezczelnie włazi w okno.
Ja znowu i znowu siebie łzą kraję,
Rosą mowy zwilżam usta.
No ocknij się, narodzie mój, błagam,
Dopóki znowu niewolnikiem niemym nie stałeś się.
Dopóki z krzyżowanego barwinka
Tobie wieńca nagrobnego nie spletli.
Ty przecież masz i Szewczenkę, i Ukrainkę,
Oni przecież za ciebie męki przyjęli.
Leczę rany słowem-krwawnikiem,
Nieśmiertelnym babką-listkiem
I znowu i znowu słowa, niczym nadzieję,
Pielęgnuję, ustawiam w rzędzie,
Żeby one, złączywszy mocno ręce,
Stały czystym dźwiękiem przeciw mgle
I od nieprawdy, męki i rozpaczy
I od mongołów kraj mój chroniły.
Jeszcze płaci on poniżony daninę,
Lecz pierwszym kwiatem wolności już urodził.
Krwawnik słowa ojczystego nie zginie,
On wytrwa pod falami hordy.
Drogi nasze kręte, lecz nie do przejścia,
Wiruje w poniżeniu i locie.
Sodomy w świecie wszystkie były sądzone,
Choć ile by czasu nie trwał bankiet.
Wdycham całe ciepło swoje w słowo
Z wiarą, że chłód przeminie,
Zejdą śniegi — i mowa przebiśniegowo
Wszystkim ślepcom przejrzeniem błysnie.
Zauroczone
I ja zapomniałam je, nie przypomnę sobie nawet słowa z tych naszych długich zapalczywych rozmów, a tylko barwa ich, melodia nagła teraz, jak i wtedy, mi buntuje krew. ___________________________
Niejako kto ją postawił na straży, żeby duszę w każdej chwili budzić ze snu, żeby nie zagłuszyły w sercu dzikie róże, póki nowa nie zakwitnie wiosna. Łesia Ukrainka, “Zapomniane słowa”
Żyją w Ukrainie pół-Ukraińcy,
Choć mają kozackie korzenie.
Jest przodkowska pamięć w każdej trawce —
Jak wzrostu pragnienie i kwitnienie.
A w tych, co zapomnieli słowa swojego rodu,
Co w nich zamiast pamięci — martwota?
Trującą w dzieciństwie pili oni wodę,
Że w nich ojczysta uroda umarła?
Piołunowe i rozkładowe to losu zauroczenie,
Zapomniane słowa — jak węgielki w popiele.
Choć błyska, brzęczy kolej zboczenia,
Lecz to tylko błądzenie i wołanie we mgle.
I mamy wolność — znękaną brankę,
Takie stawiają mity wieki i lata:
Kiedyś Ukrainką została szlachcianka,
Teraz w małorosjan idą wieśniacy.
Zapomniane słowa — niczym dzieci prostytutki,
Porzucone w chacie bez światła i ciepła.
Nad ojczystymi rzekami popiołem wieje,
Na ród nieuki już mówimy “klan”.
Nalany mój dzień goryczą po brzegi,
Hordy w nim biją się, aż pryska wściekłość.
Żyją w Ukrainie pół-Ukraińcy
I zdradą radośnie mnie sprzedają.
Te
Lecz młodo gra melodia mowy,
Ścierając kurz spróchniałych rozmów,
I w dusze nieduże wlewa się słowo
Podstawą, barwą, światłem odnowy.
Pokuta otuli i dusze kalekie,
Jak uderzy nad nimi żałobna struna,
I nasze odwiosenione łany pszeniczne
Czekają, jak Boga, nowego ziarna.
Nas skowronek-siewca zachęca dźwięcznie,
Żebyśmy swoje zgony szybciej przeszli.
Przebacz, ojczysta wiosno, przebacz, Ukrainko,
Że my tak powoli idziemy, jak woły.
I polem, i bólem — do ciebie ścieżynka,
Do słów twoich ciężko torujemy drogę.
One — to żar, to ostra tarnina,
Co gwiazdami i wstydem pamięć pieką.
Wieczornica w Mińsku
“Krasawik”, “nadworje”, “wieczaryna”* —
Pełne czaru i świeżości słowa.
Tak, jak jeszcze nie umarła Ukraina,
Białoruska mowa jeszcze żywa.
Choć wiosna zimna jeszcze stała.
W czekaniu słonecznego dnia,
Z dobrym słowem Kołasa i Kupały
Napływała w serce “cieplina”.
Gawędziły mowy, niczym przyjaciele
(Powie ktoś: “Pomyślisz — dziwy!”),
Nie dziwy, lecz siłę Białorusi
Wolny duch Szewczenki darował.
Bocian wolność nam święcił krzyżowo,
Nas jednoczyła wspólna jeszcze bieda,
Lecz nie warto dziś spierać się,
Ile kto i komu siebie sprzedał.
Nas poucza, dzieci niby w szkole,
“Starszy brat”, w pogardzie krzywi usta.
Lecz śmieje się kto z czyjejś woli,
Ten nie wart sam jej szczodrości.
Tak, swoje godzina u nas, pogoda,
My już zaręczeni z ciepłem.
Niech jeszcze zimne płyną wody,
Lecz ziemia śpiewa pod skrzydłem.
Okiści już śnieżnej nie straszno,
Jare światło bije w mgłę omamień,
I nikt nie mniejszy, ani starszy —
W przyjaźni “wyzwolicieli” nie ma.
Ciężko tak rozwidnia się dzień,
Niby pokonuje górę, a czy grzęzawisko.
Czajką zapłacze Ukraina —
Klekotem odezwie się Białoruś.
Ja wracałem z wiarą do domu,
Że minie pogodę tę napaść.
Lutemu zimnemu i złemu
“Krasawik” “nadworje” nie odda.
______________ * “Kwiecień”, “pogoda”, “świąteczny wieczór”
* * *
Mamo, chato, przebacz mi, ojczysta,
Że rozruszam wspomnień śnieg.
Nie ochronić, a tylko ogrzać
Dusze twoją wychłodzoną ja mogłem
W czas, kiedy z ciebie łupili trzy skóry —
Łyko państwu na kierpce.
Ciężko w ziemię twój grzązł fundament,
A skórnicy w kierownictwo szli.
Proszę wybaczyć, chato, że wierszem
Za kołysankę płacę cło.
Wybacz i ty, mój czytelniku, jeśli wierzysz
W to, że banalnie ojczyste kochać —
Pieśń i mowę, łąkę i bociana…
Chacie poleska, twój syn za czyny
Wszystko to bezmyślnie wyprzedał i łatwo
Łagodne “mamo” na “mać” zamienił…
Rzeka dzieciństwa krople błękitu
Gubi i wstyd obnaża dna.
Czymże w miłości swojej się umocnić
Dziś, powiedz mi, chato smutna?
Przyjdzie pora — i po nas broną
Czas przesianie, posiawszy stal.
Niech moje wiersze polegną ze mną
W mrok niepamięci. Tylko trumną,
Chato, dla ojczystego języka nie stań…
* * *
Słowo nie dane osłu,
Dan mu tylko krzyk.
Depcze się brudno po mowie
Rodzima horda nieuków.
Skowronka pieśń — wieczna,
Wieczny i krzyk osłów.
Tylko człowiek kaleczy
Mowę swoich ojców.
* * *
Świecą w dzień i w nocy „Tigres”, „Vopak”, „Revlon”… Dzikie słowne pokraki Miasto wzięły w niewolę. Nic we mgle nie widać, Ktoś pijanie woła: „Oj…” Miasto moje nie-rodzinne, Łuck ty czy już „Lukoil”? * * * Plebejskie plemię. Klekot Rady. Dobrobyt wolności — czas zabójców. Aż dwadzieścia lat nieprawdy i zdrady — I trzy miliony zgasłych twarzy. Śmieje się wyrodek z mowy, Którą wzniósł w górę Taras. Nieme wołanie. Rozpacz słowa. Plebejski ród. Hańbiący czas. * * * No jak tu minąć się, losie, z bólem, Kiedy co dzień niszczeje podstawa? Poleszuk i ten dorzucił głos Za kartą zniewagi swego słowa. Ale daremne zmowy przeciw mowie Odstępców prowincji i stolic. Ja wiem: godne, Boże, rodzime słowo, Przeżyje wszystkich swoich zabójców.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
