Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

«Poznawajcie siebie i swoich bliźnich» Petro Szkrabiuk. W zmiennym zwierciadle miłości. — Lwów: Ukrajinśki technolohiji, 2012. — 352 s.

Слово Просвіти, №08 за 2013 рік

Petro Szkrabiuk Bohdan ZALIZNIAK, m. Lwów Na początek — trzy historie, które opowiedział autor książki „W zmiennym zwierciadle miłości” (nazywając ją „encyklopedią miłości”) Petro Szkrabiuk — pisarz, naukowiec — doktor nauk historycznych, starszy pracownik naukowy Instytutu Ukrainoznawstwa imienia Iwana Krypiakewycza NAN Ukrainy, autor 20 książek poetyckich, prozy dokumentalnej oraz setek artykułów naukowych i esejów. „Zatem czytajcie! Poznawajcie siebie i swoich bliźnich”, — zachęca czytelników autor we wstępnym rozdziale — „Począwszy od Adama i Ewy”. Pierwsza historia „Osiem lat temu, — pisał Żełtkow w liście pożegnalnym do księżnej, — zobaczyłem Was w loży cyrku i w tej samej sekundzie powiedziałem sobie: kocham ją, ponieważ na świecie nie ma nic podobnego do niej, nie ma nic lepszego, nie ma ani zwierzęcia, ani rośliny, ani gwiazdy, ani człowieka piękniejszego od Was i delikatniejszego. Wy jakbyście ucieleśnili całe piękno ziemi…” Żełtkow słał księżnej Wierze Nikołajewnie Szeinej listy, podpisując się G. S. Ż. A w dniu jej imienin przekazał przez posłańca złoty bransolet, wewnątrz którego płonęły pięć granatów. Ten bransolet, wyjaśniał Żełtkow w załączonej notatce, nosiła jego prababcia, potem — matka, a teraz on daruje go solenizantce: „Przed Wami jeszcze nikt tego bransoletu nie zakładał”. Wiera Nikołajewna pokazała ten bransolet swojemu bratu i mężowi, a oni następnego dnia znaleźli nieznajomego, zwrócili bransolet, wysłuchali jego wyznania uczuć do zamężnej kobiety, których nie mógł przezwyciężyć. A wieczorem, napisawszy Wierze Nikołajewnie list pożegnalny, Żełtkow odebrał sobie życie… Księżna za zgodą męża pojechała zobaczyć nieboszczyka. „Głęboka delikatność była w jego zamkniętych oczach…” Wiera Nikołajewna położyła pod jego szyją czerwoną różę: „W tej sekundzie uświadomiła sobie, że ta miłość, o której marzy każda kobieta, przeszła obok niej” (kurs. — B. Z.). I, rozsunąwszy włosy na czole Żełtkowa, przyjaźnie pocałowała go w to zimne czoło…” (Aleksander Kuprin „Granatowy bransolet”). Druga historia „Alina Kragielska miała piętnaście lat, kiedy poznała Mykołę Kostomarowa. Było to w sierpniu 1845 roku. Uczyła się wtedy w wzorowym Kijowskim pensjonacie dla szlachetnie urodzonych dziewcząt, siedziała w pierwszej ławce — szydercza, czarnowłosa, niezwykle muzykalna, a jej nauczycielem był dwudziestoośmioletni Kostomarow, krępy, w wicmundurze, w bardzo szerokich rękawicach i takich samych butach, oczy miał krótkowzroczne, twarz ospowatą, która drgała, popielate rozczochrane włosy… Z Kostomarowa szydzono, drwiono z niego, przede wszystkim Alina, a skończyło się na tym, że po półtora roku, w lutym 1847 roku, postanowili się pobrać. Jednakże jest tu jedna osobliwość: prosząc o rękę szesnastoletniej Aliny Kragielskiej, Kostomarow miał na myśli przede wszystkim małżeństwo duchowe (kurs. — B. Z.). „W swoim miłosnym credo Kostomarow oddzielał miłość od popędu płciowego, od „wszelkich ziemskich przyjemności”. Najlepiej kochać, a zarazem cierpieć w rozłące, co przejawiło się, gdy wybitny historyk przebywał na zesłaniu w Saratowie i na wszelkie sposoby unikał rozmowy o ostatecznym połączeniu z Aliną, mimo że ona oddanie czekała na niego, zabiegała, aby go przeniesiono do Kijowa. Jednak Kostomarow cały czas powoływał się na choroby. „A jeśli nawet chorował na jakąkolwiek chorobę, — pisze Pietrow, — to tylko na niezdecydowanie, zamienione w przerażenie przed myślą o zbliżeniu płciowym…”. Potem on — aby znaleźć dla siebie usprawiedliwienie — zaczął być zazdrosny o nią do wyimaginowanych narzeczonych. W końcu przestał pisać, wyrzekł się Aliny. I ona wyszła za mąż za innego, urodziła troje dzieci, owdowiała, i dopiero wtedy — po trzydziestu latach! — wyszła za mąż za Kostomarowa. W małżeństwie po trzydziestu latach, na progu starości, nie jest już konieczne zbliżenie fizyczne. To relacje raczej duchowe, platoniczne. Żadnego zagrożenia cielesnego Kostomarow już nie odczuwał”. (Wiktor Pietrow, „Alina i Kostomarow”). Niezastąpioną dla artysty Mykoły Bidniaka stała się także jego żona Maria Majczyk. Ojciec Mykoły pod koniec lat 20. wyemigrował z Bukowiny (to wieś Lenkiwci koło Czerniowiec) do Kanady, poznał Finkę — i 1 lutego 1930 roku urodził im się syn Mykoła. Kiedy chłopiec skończył sześć lat, ojciec zawiózł go do swojego brata w rodzinne strony, a sam wrócił do Toronto. A niedługo potem wojna. Mykoła ze stryjem i stryjenką wyjechali do Niemiec, pracowali w majątku w miasteczku Łobez na Pomorzu Zachodnim. Mykoła miał już piętnaście lat. Pewnego razu pracował ze wszystkimi w polu, sadził brukiew, nadepnął na minę — i urwało mu ręce… Żeby przeżyć, Mykoła wycierpiał pięć strasznych operacji. Innego taka sytuacja zniszczyłaby ostatecznie. Jednak — nie Mykołę. Bo Pan Bóg dał mu talent i on musiał ten talent zrealizować. Ale — jak? Rąk nie ma, a on tak bardzo chce malować. W 1950 roku Mykoła wyjechał do Kanady i tutaj, w mieście Calgary, wstąpił do Instytutu Technologii i Sztuki oraz zaczął uczyć się malować ustami: brał w usta pędzel i nakładał pociągnięcie za pociągnięciem… Pierwsze obrazy tak spodobały się jego nauczycielowi (był to Stanley Perrot), że dwa z nich kupił dla siebie i tym wsparł Bidniaka nie tylko materialnie, ale też — i to jest najważniejsze — moralnie. Z czasem Mykoła wrócił do Toronto, wstąpił do Ontario College of Art, studiował różne techniki graficzne. Nauczył się bezbłędnie malować przy pomocy ust, stworzył tysiące prac… miał wystawy w różnych miastach Kanady: Toronto, Montrealu, Winnipeg, Vancouver; miał je także w USA: w Detroit, Chicago, Buffalo; a także w Hiszpanii, w Ukrainie — Kijowie, Lwowie. A Lwów, jak sam mówił, przypadł mu do gustu najbardziej. Tutaj (w cerkwi Przemienienia Pańskiego) przyjął święty Sakrament chrztu, tutaj został profesorem sztuki sakralnej Lwowskiej Akademii Sztuk Pięknych, miał wystawy. W 1995 roku przyznano mu Państwową Nagrodę Ukrainy im. T. Szewczenki. Pomogła mu na życiowej drodze żona artysty — śpiewaczka Maria Majczyk, Ukrainka, rzeczowa, energiczna. Z Marią Bidniak poznał się w 1989 roku, w 1994-tym wzięli ślub. Jak zaznaczał jeden badacz, “jej rola w organizacji życia twórczego, w ogóle ostatnich lat życia Mykoły Bidniaka jest wyjątkowa. Skończyło się rozpraszanie jego dorobku artystycznego „za gościnę”, a lepsza część znalazła się w Ukrainie”. Dodam od siebie: poznałem Mykołę Bidniaka i jego żonę Marię w tym samym 1994 roku. I przeprowadziłem kilka wywiadów. Zawsze bardzo ciekawie mówił o sprawach społeczno-politycznych. Na przykład: “O, czasy rumuńskie!.. Pamiętam, straszne to były czasy. Mój wujek Wasyl… trochę w Kanadzie dorobił się, przyjechał na Bukowinę — był już, słowem, osiadły i opierzony. Tata miał wujkowi pomagać gospodarować, zdaje się, jednym sklepem zarządzać. A czasy były takie. W karczmie parobkowie zaczynali śpiewać „nacjonalistyczne” pieśni — na przykład „Kum do kumy zaliczał się”. W oczach Rumunów wyglądało to tak, że ten wyśpiewany kum narusza fundament królewskiej Rumunii. Fantastyczne rzeczy! To — trzydziesty siódmy i kolejne lata. Dziś możemy się śmiać, że ludzie dopuszczali się takiego poziomu myślenia”. A oto kilka słów Marii Bidniak: “On nigdy nie skarżył się, że go coś boli… Mykoło! Co boli? — pytałam go. — Jak się czujesz?” — “Powoli”. 28 listopada (2000 roku. — B. Z.), wieczorem, zapytałam go: “Mykoło, nie chcesz mi nic powiedzieć?” — “Trzymaj mnie!” — powiedział. I z tymi słowami odszedł. Mykoła, jak każdy artysta, chciał uznania, ale nigdy nie był zadowolony z siebie. “Teraz wiem, jak będę malował — powiedział mi w Kaniowie po tym, jak złożył kwiaty u Szewczenki, uklęknął i gorzko zapłakał. — I Jur (Sobór św. Jura we Lwowie. — B. Z.) będzie inaczej namalowany, i metropolitę Szeptyckiego — też inaczej będę malował”. Mykoła Kijowa nie kochał tak jak Lwowa. I bardzo przykro, że władze lwowskie go nie uszanowały. Ludzie go szanowali”. Chodzi w tej wypowiedzi pani Marii o to, że Mykoła Bidniak prosił o obywatelstwo Ukrainy lub chociaż tytuł “Honorowego Obywatela Lwowa”. Jednak próby Marii Bidniak, by “dobić się” do władz lwowskich, zakończyły się bezskutecznie. Więc na kilka tygodni przed śmiercią Mykoła Bidniak żartował: “Pewnie za dużo Ukraińców w Ukrainie… Nic to, poczekam… Mam czas…”. Niestety w 2000 roku Mykoła Bidniak odszedł od nas. Boże, gdyby ktoś widział, jak pani Maria kochała Mykołę Bidniaka! Taka miłość, moim zdaniem, zdarza się chyba tylko w pieśniach. Tak, miłość bywa różna. I świadczy o tym 59 jej “odbić” — 59 rozdziałów, w których autor mówi i o kobiecym pięknie, i o “miłości tajemnej i platonicznej”, i o “spotkaniach we śnie”, i o “drugiej miłości”, i o “kwiatach wczesnych i kwiatach późnych”, o miłości “z Panem Bogiem i bez Pana Boga”, a także — o “miłości bez Boga”. Niektórzy ze znanych głównych bohaterów żenili się trzykrotnie, niektórzy mieli siedem żon i mnóstwo przypadkowych pasji, niektórzy — pięć romansów. Kończy autor swoją ponad trzystustronicową “encyklopedię miłości” celnymi słowami: “poszukiwania jedynej, prawdziwej miłości (kochania) nigdy się nie zakończą”. Każdy czytelnik książki Petra Szkrabiuka “W zmiennym zwierciadle kochania” to poczuje, zwłaszcza gdy porówna z odpowiednimi opowieściami znanych na świecie pisarzy swoją wersję (wersje) kochania.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn