Strona · s. 10strona oryginału ↗
Jakowie Jakowyczu, był Pan niezwykłym człowiekiem
Слово Просвіти, №08 за 2014 рік
18 lutego zmarł Jakiw Zajko — deputowany ludowy Ukrainy I kadencji, dziennikarz, redaktor, mój krajan, mój mądry Nauczyciel, nieprzeciętna i wyrazista osobowość, twórca pokojowej „żytomierskiej rewolucji” lat 1989—1990. To właśnie on zorganizował w Żytomierzu w 1987 roku półlegalną organizację, która później przekształciła się, pod jego kierownictwem, w potężny „Front Obywatelski na rzecz wspierania przebudowy”. Ta organizacja społeczna doprowadziła do zwycięstwa Ałły Jaroszynskiej w żytomierskich wyborach do Rady Najwyższej ZSRR w 1989 roku, a także do zwycięstwa w wyborach do Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR trzech demokratycznych deputowanych we wszystkich trzech okręgach wyborczych w Żytomierzu w 1990 roku (Jakiw Zajko, Witalij Melnyczuk, Ołeksandr Suhońako) oraz do uformowania demokratycznej większości w Radzie Miejskiej Żytomierza. Według niepotwierdzonych informacji Jakiw Zajko zmarł między godziną 16:00 a 17:00 w kijowskim metrze. Przyczyną śmierci było zatrzymanie akcji serca. …Tego niezapomnianego dnia, około godziny 14:30, spotkaliśmy się z nim w pobliżu skrzyżowania ulic Instytuckiej i Szołkowycznej. Razem z pisarzem Wasylem Trubajem szliśmy z Domu Pisarzy, aby dołączyć do kilkutysięcznej grupy protestujących, kiedy ktoś mnie zawołał. Był to Jakiw Zajko, który również szedł w tym kierunku. Staliśmy we trzech między skrzyżowaniem Instytuckiej z Szołkowyczną a początkiem ulicy Sadowej, obserwując wydarzenia, które się tam rozgrywały. Jakiw Jakowycz jak zawsze mobilny, wyglądał zdrowo, w swoim stylu komentował wydarzenia (kto znał Jakiwa Zajkę, ten rozumie, o czym mówię), jedynie zwróciłem uwagę, że od kilku dni był nieogolony — czegoś takiego wcześniej nigdy nie widziałem. Kiedy staliśmy, do Zajki podszedł deputowany Ołeh Laszko i głośno wykrzyknął: „Oto żywa legenda ukraińskiego parlamentaryzmu!”. Laszko stał obok nas kilka minut; rozmawiali z Zajką jak starzy znajomi. (Właśnie ten moment został uwieczniony na zdjęciu). Jakiw Jakowycz wyciągnął nawet dyktafon i zgodnie ze swoim dziennikarskim nawykiem włączył go, nagrywając komentarze Laszki dotyczące sytuacji politycznej. Potem Laszko odszedł, my we trzech zostaliśmy i rozmawialiśmy dalej. Do Zajki zadzwonił Jewhen Paszkowski i rozmawiali o jakimś rękopisie Paszkowskiego, który Zajko miał przekazać do Związku Pisarzy, żeby tam go wydrukowali. Powiedziałem Jakiwowi Jakowyczowi, że rękopis możemy zanieść do Związku; chociaż Bankowa była zagrodzona kamienną barykadą, która wyrosła w ciągu kilku godzin, jednak wąskim przejściem przez podwórka można było się tam dostać. Ale z Zajką zdecydowaliśmy, że teraz nie jest czas, i rękopis, jak rozumiem, został u Zajki. Ostatnie zdjęcie Jakiwa Zajki, zrobione około dwie godziny przed jego śmiercią. Jeszcze pamiętam, że tutajż obok nas, śpiesząc się, przeszedł Jurij Łucenko, którego Jakiw Jakowycz zawołał, ale ten nie usłyszał i skierował się dalej, w stronę Majdanu… Po kilku minutach rozpoczęła się pierwsza (próbna) ataka „Berkutu”, który ukrywał się w zasadzce w skwerze na prawo od Instytuckiej. Obecni na Instytuckiej, a byli to głównie zwykli obywatele-protestujący i kilkudziesięciu młodych chłopaków, którzy rzucali kamieniami przez dopalające się resztki ciężarówek w kierunku kordonów sił specjalnych na Sadowej, rzucili się Instytucką w kierunku Majdanu. My też odbiegliśmy, ale to jeszcze nie był atak. „Berkut” odstąpił. Jednak w tłumie zgubiłem i Zajkę, i Trubaja. Zacząłem ich szukać, ale bezskutecznie. Ponieważ mój notatnik z telefonami został w Domu Pisarzy na Bankowej, poszedłem tam, żeby zadzwonić do Zajki i go znaleźć. Kiedy wszedłem do gabinetu i włączyłem internet, żeby dowiedzieć się o ostatnich wydarzeniach, na Instytuckiej rozpoczął się ten atak berkutowców, o którym napisano w sieci wiele. Wybuchła panika i berkutowcy pognali ludzi Instytucką w dół, obok Domu Pisarzy, w kierunku Majdanu. Przeczytałem tę wiadomość i zadzwoniłem do Jakiwa Jakowycza. Na moim telefonie zaznaczony jest czas połączenia: 15:49. Coś odpowiedział; zapewne w tym czasie albo schodził do metra, albo był już w wagonie. Słychać było słabo i połączenie zostało przerwane. Wybrałem numer ponownie, ale był „poza zasięgiem”. Po godzinie 17:00 (lub po 18:00) zadzwonił do mnie Trubaj i powiedział: przed chwilą Jewhen Paszkowski poinformował go, że kiedy zadzwonił do Zajki w sprawie rękopisu, nieznany mężczyzna, który przedstawił się jako milicjant, odpowiedział mu, że właściciel zmarł w metrze. Później zadzwoniłem i powiedziałem o tym Witalijowi Melnyczukowi — byłemu (na początku lat 90.) merowi Żytomierza, deputowanemu ludowemu Ukrainy I kadencji, naszemu wspólnemu koledze. Rano następnego dnia W. Melnyczuk potwierdził: Jakiw Zajko zmarł… W swoim komunikacie na gazeta.ua O. Laszko poinformował, że Zajko „zmarł na barykadach”. Nie mogę ani zaprzeczyć, ani potwierdzić tej informacji. Uczciwie napisałem wszystko, co wtedy się wydarzyło. Chociaż Jakiw Zajko zmarł jednak na barykadach. Na barykadach Rewolucji Godności, której bronił — całym swoim życiem — konsekwentnie i nieugięcie. Na barykadach w dosłownym znaczeniu: przecież tego dnia był „na pierwszej linii” walki o przyszłą Ukrainę i poległ w tej walce. Białorusin z narodowości, Jakiw Zajko przyjął ukraińską ziemię jako ojczystą — żeby teraz ta ziemia przyjęła swojego wiernego syna. Honor, szlachetność, ostry analityczny umysł, przyzwoitość, niezwykła wymagalność i jednocześnie zdumiewająca ludzkość, wysoki patriotyzm — oto cnoty, które charakteryzują Jakiwa Jakowycza. I dopiero tracąc, zaczynamy rozumieć, kto od nas odszedł… Drogi Jakiwie Jakowyczu! Był Pan niezwykłym człowiekiem. Piszę te słowa i nie mogę powstrzymać łez. Jestem bardzo wdzięczny za Pańską naukę odważnego, bezkompromisowego życia. Swoim osobistym przykładem zrobił Pan wiele — dla Ukrainy, dla Żytomierza i dla mnie osobiście. Wieczna pamięć i królestwo niebieskie dla Pana, drogi Jakiwie Jakowyczu! Z bezgranicznym szacunkiem i wdzięcznością Mychajło SYDORŻEWSKI
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
