Strona · s. 15strona oryginału ↗
Osiemdziesiąt pięć życiowych wzorów
Слово Просвіти, №08 за 2014 рік
Wasyl ŁYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik Katedry Radiofonii i Telewizji Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki
Każda wiosna dla Oleksandry Antonniwny Serbenskiej to nowy początek splatania dobroczynnych życiowych, naukowo-pedagogicznych wzorów. Niepowtarzalny, oryginalny, szlachetny wzór przekazali Oleksandrze Antonniwnie rodzice 1 marca 1929 r., kiedy ujrzała Boży świat w Złotym Potoku na Tarnopolszczyźnie. W historyczno-wspomnieniowym zbiorze „Buczaczyzna”, wydanym w Kanadzie, zaznaczono: „W domu Antona Serbenskiego było coś w rodzaju czytelni. Tam schodzili się bliżsi znajomi inteligenci, czytali czasopisma, grali w szachy, domino, prowadzili pracę narodową… W Złotym Potoku istniała ukraińska »Kasa Oszczędnościowa«, którą prowadził Antin Serbenski”. Z lat dziecięcych Oleksandra Antonniwna wchłonęła malowniczą urodę starego miasteczka Złoty Potok i jego okolic, wolnościowego, gospodarnego, pracowitego ducha rodu matki i ojca, ich szczerą miłość do rodzinnego kraju, ukraińskiego słowa, pieśni, obyczajów, tradycji, kultury. Zdrowy stan moralno-psychologiczny rodziny przesądził o ostatecznym wyborze zawodu. Choć los już od młodych lat surowo egzaminował Oleksandrę Antonniwnę (zmarł tata, od 15 roku życia zaczęła zarabiać na chleb powszedni). Lecz Bóg Pan dawał jej siłę woli, mądrość, odwagę, wytrwałość w pokonywaniu trudności, pomógł nie stracić narodowo-obywatelskiego „Ja”, nie zboczyć na manowce, lecz iść uczciwą drogą ku szczytom działalności pedagogiczno-naukowej i społecznej. Nauczycielką w klasach początkowych Oleksandra Serbenska została od 1 września 1948 r. Następnie studiowała w Lwowskim Instytucie Pedagogicznym. Po jego ukończeniu nauczała języka i literatury ukraińskiej w Przemyślańskiej szkole średniej. Wkrótce utalentowaną nauczycielkę przyjęto do aspirantury przy katedrze języka ukraińskiego Lwowskiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego. Pracę kandydacką obroniła pomyślnie w 1965 r., pracowała na wydziale filologicznym Uniwersytetu Lwowskiego im. Iwana Franki. W tym czasie Oleksandra Antonniwna wykładała także język ukraiński na wydziale dziennikarstwa. Każdy rok pozostawiał na życiowej drodze Oleksandry Antonniwny swój pracowity wzór. Na wydziale dziennikarstwa jest ich już 40! Swoistych, jaskrawych, afirmujących życie. Jej wychowankowie pracują w ukraińskich środkach masowego przekazu, a także za granicą. Dziennikarze o świadomości narodowej prawdziwie relacjonują walkę ukraińskiego społeczeństwa obywatelskiego z amoralną, przestępczą, skorumpowaną, antyukraińską władzą W. Janukowycza. Wiele wysiłków intelektualnych i organizacyjnych włożyła Oleksandra Antonniwna, aby umocniła się katedra języka środków masowego przekazu wydziału dziennikarstwa, którą przez długi czas kierowała.
Kiedy Ołeksandra Antonivna została profesorem katedry radiofonii i telewizji, jej talent naukowo-pedagogiczny rozbłysnął nowymi wzorami. Najwięcej uwagi poświęca osobliwościom ukraińskiej mowy ustnej. Żywe słowo traktuje jako najważniejszą formę istnienia języka, który cechuje wielowymiarowa struktura i specyfika komunikacyjna. Profesor Ołeksandra Antonivna Serbenśka gruntownie studiuje prace filozofów, psychologów, socjolingwistów, przedstawicieli wielu nauk przyrodniczych, którzy rozważają naturę i istotę języka, jego znaczenie w życiu społeczeństwa i pojedynczego człowieka. Naukowe zrozumienie rozwoju i funkcjonowania języka stało się podstawą fundamentalnego wniosku Ołeksandry Antonivny, która podkreśla, że „język to najważniejsza część naszej osobowości, naszego postępowania, naszej myśli, jest ciałem tej myśli, określa stopień naszej świadomości, jest jej swoistą miarą. Język jak najściślej związany jest ze światem duchowym, sferą uczuciową, z „rozumem serca” — i uświadomienie sobie tego, czym jest język, jak i według jakich praw żyje, co zachowuje, a co niszczy jego organizm, jaka jest jego rola w życiu człowieka i narodu, wyrabia zdolność nieulegania wpływom środowiska, jeśli ono wciąga. I przede wszystkim po cesze językowej człowiek szuka sobie podobnych, albo, jak mówimy, identyfikuje siebie. Ród, związki rodowe, plemię, naród… i wysoko zorganizowana wspólnota — nacja… W głębinach języka — filozoficzny rozum, wyrafinowany smak estetyczny, wiele prawdziwie estetycznego czucia, ślady pracy bardzo skupionej myśli, siła nadzwyczajnej wrażliwości na najdelikatniejsze przelewy zjawisk przyrody, wiele najsurowszej logiki, wysokich duchowych wzlotów. Przez poznanie języka wiedzie droga do poznania człowieka, narodu”. Profesor Serbenśka wytrwale, celowo pracuje, aby każdy student uświadomił sobie swoją ważną obywatelską, społeczno-polityczną odpowiedzialność za język ukraiński, który jest fundamentem narodowej mentalności. Cytuje I. Franka: „Język rośnie elementarnie, razem z duszą narodu”. Podkreśla słowami P. Szafarzyka, który zaznaczał: „Naród, który nie uświadamia sobie znaczenia języka ojczystego dla swojego wyższego życia duchowego i sam go porzuca i się go wyrzeka, dokonuje samobójstwa”. Ołeksandra Antonivna opublikowała w zbiorach naukowych, czasopismach, gazetach ponad 250 ważnych artykułów o problemach terminologii języka ukraińskiego, kultury mowy ustnej, presolingwistyki, języka ukraińskiego jako obcego. Zawsze ciekawe, aktualne, emocjonalnie nasycone są jej wystąpienia, rozmowy w radiu i telewizji. My, Ukraińcy, w każdych, nawet najtrudniejszych warunkach, musimy uczyć się „słyszeć”, gdzie jest swoje, i pielęgnować to, co pomaga językowi zachować swoją odrębność, pozostać sobą w dzisiejszym zglobalizowanym świecie. Bo piękno świata tkwi w różnorodności języków, kultur, tradycji, obyczajów. Taka, moim zdaniem, jest najważniejsza idea prac naukowych „nie tylko wiodącego ukraińskiego uczonego, ale i Słowoobrońcy w prawdziwym, głębokim, ascetycznym rozumieniu tego terminu” (R. Zoriwczak). Akademik Akademii Nauk Wyższej Edukacji Ukrainy Ołeksandra Serbenśka — autorka 20 książek (broszury, słowniki, monografie, poradniki, podręczniki). Wśród nich: „Język ukraiński”, „Język ukraiński dla początkującego”, „Antysurżyk”, „Podstawy twórczości językowej dziennikarza w interpretacji Iwana Franki”, „Kultura mowy ustnej”, „Świat językowy Iwana
Franki”, „Aktualne interview z językoznawcą”, „Charakternicy”. Współautorka prac leksykograficznych „Terminy i wyrażenia z informatyki”, „Słownik trudności języka ukraińskiego”, „Słownik paronimów języka ukraińskiego”, „Słownik-poradnik z kultury języka ukraińskiego”, „Ekologia słowa”. Pod jej redakcją stworzono i umieszczono w Internecie zasób internetowy „Językowy kalejdoskop”. Opublikowała ponad 250 artykułów naukowych i naukowo-publicystycznych. Członkini kolegium redakcyjnego zbioru prac naukowych „Telewizja i radiowe dziennikarstwo” oraz szeregu innych kolegiów redakcyjnych. Przygotowała 7 kandydatów nauk. Przez wiele lat była przewodniczącą specjalistycznej rady naukowej na Wydziale Filologicznym Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki. Odznaczona Orderem Księżnej Olgi III stopnia. Wygłaszała referaty na regionalnych, ogólnoukraińskich i międzynarodowych konferencjach naukowych, w tym we Lwowie, Kijowie, Jałcie, Londynie, Moskwie, Warszawie, Wrocławiu, Krakowie i innych miastach. Wykładała język ukraiński na Uniwersytecie Jagiellońskim (Kraków) i Uniwersytecie Wrocławskim w Polsce. Działalność pedagogiczna, naukowa i ekspercka O. A. Serbenskiej ukierunkowana jest na kształtowanie wśród młodzieży studenckiej myślenia państwowego, poczucia godności obywatelskiej, patriotyzmu, zgody i porozumienia, wysokiej moralności i duchowości. Za znaczące osiągnięcia w pracy naukowej, dydaktyczno-metodycznej i pedagogicznej Rada Naukowa naszego uniwersytetu w październiku 2008 r. nadała O. A. Serbenskiej tytuł „Zasłużony profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki”. Jubileusz doktor nauk filologicznych, zasłużonego profesora Lwowskiego Narodowego Uni-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
