Strona · s. 15strona oryginału ↗
Wasyl KŁICZAK „Za to, że zupełnie niekalibrowe…”
Слово Просвіти, №08 за 2017 рік
*** Wszedłeś do tego miasta. Miałeś na sobie gunię, kierpce, kapelusz, portki. A czy tak było? Ktoś weźmie to za żart. Ktoś uwierzy. Niech wierzy. I po cichu się śmieje. Jak wspomnisz, wtedy wyglądałeś tak, jak cielę od auta przestraszone. Jak pokonywałeś ten opór szalony, gorzki, a najgorsze — tę barierę językową zaciętą? Kłułeś się o nią nie raz i nie dwa. Czasem rany w duszy krwawiły. Ale wytrzymałeś. Wytrwałeś, niby trawa, którą depczą na poboczu. Co wspomnieć przez te wszystkie dziesiątki lat? Przypomnij, jak spotkałeś przypadkiem Stupkę. Jak wyznałeś, że każdy spektakl, jak mit, ty przyswoiłeś, gdzie on — genialnie wchodził w stupor, a potem mistrzowsko – nie to! — wirtuozersko kipiał i doprowadzał całą salę do prawdziwego wrzenia. Zapomniałeś już, co on wtedy mówił. Pamiętasz, śmiał się. Tak szczerze. Tak, jak umiał on. Ty pod niego przemówiłeś: — Anno! A ten szandar już poszedł? I usłyszałeś jego śmiech, od którego drżała postać. I pomyślałeś, że może dla tego kiedyś wszedłeś do tego miasta, które uświęcił swego czasu apostoł… *** Londyn. Przygotowany tłum. I wjeżdża uroczyście Cromwell. Tak rozporządził los. Triumfuje tłum nieokiełznany. I pochlebcy szeptem mu na mieszczan uwagę zwracają. — Proszę spojrzeć, to wszystko dlatego, że oni Was kochają, szanują. Uśmiechnął się gorzko przywódca: — Tak oni by sami się zachowali, gdyby głowę moją i język widzieli nadziane na włócznię. Pierwsze emigracje. Lata 80. XIX wieku. Natchnione książką Martina Pollacka „Cesarz Ameryki”. Jeszcze nie wiedzieli, co to budzik. Zamiast niego — słońce, księżyc, kogut. Pokazali im coś okrągłego i dziwnego, dzwoni, jak zwierzątko płaczliwe. — To, — powiedzieli im, — takie jest urządzenie. Zwie się ono naprawdę telegrafem. Można wieść przekazać szybką. (Oszuści… Żebyż ich szlag trafił). — Oto patrzcie — zaraz zapytamy o bilety na statek najbliższy. Coś tam kręci, niby coś czyta. — Jest! Płaćcie. Umówiłem się na zniżkę. Dalej — jeszcze fantazja niepowstrzymana. — Wiecie, w Ameryce swój cesarz. Zaraz zapytam, w tej minucie, czy nada on wam kawałek lasu. Kręci, wierci. Dzwoni zegarek. — O, patrzcie, cesarz się odezwał. — Nie mrugnąwszy okiem, ten zbrodniarz dalej gra rolę. I całkiem się zagrywał. Wymaga za tę czynność zapłaty, bo inaczej wezwie żandarmów. Wie ten łotrzyk zezowaty, jak otrzymać zyski za darmo. Wyobrazić tylko — nasi przodkowie w latach wtedy osiemdziesiątych. Dziewiętnasty ten wiek sławny. A oni zabawni i wilkowaci. Jeszcze jakichś sto z hakiem lat — W Europie znowu emigranci. Czy także, ciekawie, jakimś bokiem mają wygląd, jak komedianci. Jakoś tam oni już wyglądają. Czym różnią się teraz ich oczy od tych, co z podziwem wpatrywały się w budzik w dzień czy w środku nocy? Rozglądali. Po prostu dziwili się. Kreski nowe pojawiały się w twarzach. I gdybyż wtedy takie im się wiedziało, że wołał budzik: — Obudźcie się! Stefanik Iwanowi Draczowi Zabołotiwski bazar. Snuje się za handlarzem handlarz. Wokół piworzy, kracze, chrumka, gdacze. Jarmark, jednym słowem. Chodzi, wsłuchuje się w mowę między rzędami pisarz. Czyżby tutaj jego natchnienie? Może szuka wątków? — Nie tylko bierze z gazet je. Widzi, obok ściany stoją mężczyzna i kobieta. Wysoki gospodarz, zdrowy. Ona — szczupła, cienkobrowa, Od niego o głowę niższa. Pisarz podchodzi bliżej. Słyszy — wynikła kłótnia. Gospodarz za ramię ją szarpie. Przeklina. Syczy w oczy. Naciągnęła się. Patrzy milcząc. A ten, niby niepoczytalny, zaczyna żonę bić. Pisarz nie ścierpiał takiego. Podszedł. I przemówił surowo: — Ty co robisz? Nie do wiary, tęgi. Podniosłeś rękę na nią, małą. Gospodarz niby ujrzał żmiję, mówił z naciskiem, bez żalu: — Jaką mam, taką i biję. Między oczami obojga w tej chwili trochę-trochę — i zaiskrzy. I powoli gospodarz uspokoił się. Czy z rozmowy on coś przyswoił? I czy wiedział on, z kim rozmawia? Nie wiadomo. Nie ma w utworach „chłopskiego” tego poety, co szukał w niedzielę wątków. Ten, zapewne, go nie przywabił. Może czas on na próżno stracił. Może inny, nie ten wątek go męczył. A on, esteta, leczył tym bazarem duszę. „Muszę…” *** Wykluło się ptaszę. Jeszcze w gnieździe. Nigdzie nie rusza. Jeszcze mu mamusia coś przynosi. Jeszcze ono opierza się, prosi u mamusi coraz więcej, więcej. I nastała chwila wzlecieć między takich samych, jak ono, ptasząt. Poleciało i wzdłuż, i nad, i poczuło nagle coś strasznego. Co to? Ptaszę to nie pojmie. Obok niego też ptaki lecą i, niby gadzina, syczą, syczą i go nienawidzą strasznie. Co to? Jak to? To coś niezrozumiałego. Czym różnią się przyjaciele różnopiórzy? Jak zrozumie ich tę chimerę? Czy chimera, że to ptaszę nie z tego, co oni, kosza, i nie ta — nie ta! — u niego mowa? Więc za to, że zupełnie niekalibrowe, w przestrzeni, gdzie wolno wokoło, okazali się u niego wrogowie… *** Czy ty oczyścisz się od brudu, duszo moja? W sieciach błędu przebywałaś długo ty. Teraz w polu czystości tobie kieruje się tak łatwo. Ale dlaczego czasami ścieżka, bywa, pokrywa się błotem. I ktoś bezczelny na przełaj obok ciebie jedzie i błoto spod kół ciska, złośnik. I te zbłocone krople poruszają pamięci głębiny. I ty, zagubiona, stoisz z nadziejami na wiersz… *** Ona wróciła na kręgi swoje. Niedawno jeszcze w to nie chciało się wierzyć. Taka nieprzewidywalność życia. Takie w nim koła, rytmy, wiry. Więc wyrwij ją z pamięci. Zapomnij. I w tym samym momencie ktoś szepcze — gdybyż to… Ale to nie główne. Nie w tym sens. To, co było, było przecież nie byle co. Jakie zwoje spisane leżą! Jaka ciepłota całą ogarnęła duszę! I niech śniegi, i niech lody trzeszczą — ona nurtuje jak może najmocniej. Nie wywietrzeje z duszy ciepło. Czy uwiera, że ktoś dokądś wrócił? Nie uwiera. Jest to, co się zachowało. I w tym najdroższa, prawdziwa istota…
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
