Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Kryształowo czysta dusza ukraińskości…

Слово Просвіти, №08 за 2020 рік

Powróciwszy w 2015 r. do Kijowa, Wołodymyr Melnyczenko kontynuuje intensywną pracę. Przełomem we współczesnym szewczenkoznawstwie stała się jego nowa monografia, której metodologiczne podstawy i wnioski są odczuwalne w omawianym projekcie autorskim. Wspominam, jak przed świtem ukraińskiej niepodległości J. I. Dzyra, którego znałem osobiście, proroczo pisał o tym, że „prawdziwie naukowo historyczne utwory Szewczenki można skomentować, wykorzystując historyczną koncepcję historii Ukrainy i prace Mychajła Hruszewskiego”. Wołodymyr Melnyczenko zrobił znacznie więcej: zbadał odczytanie tekstów Szewczenki przez samego M. S. Hruszewskiego, który przekazał nam odziedziczoną po Kobzarzu systemową informację o duchowej konsolidacji narodu ukraińskiego w imię samodzielnego państwowego istnienia. W rezultacie w 2019 r. uczonemu wręczono Dyplom laureata Międzynarodowej Nagrody Literacko-Artystycznej imienia Hryhorija Skoworody „za serię fundamentalnych prac w dziedzinie szewczenkoznawstwa i hruszewskoznawstwa”. Nawiasem mówiąc, w NAPN Ukrainy akademik Wołodymyr Melnyczenko opracowuje temat „Nowe odczytanie twórczego dziedzictwa T. H. Szewczenki i M. S. Hruszewskiego w kontekście współczesnej edukacji humanistycznej”. W szczególności zaznaczono tam, że uczony „odkrył wychowawczy potencjał filozoficznej pedagogiki Dziennika Szewczenki”. Został nagrodzony Dyplomem jako autor „Koncepcji nowej naukowej historyczno-literackiej bazy ukraińskiej mentalności”. Według ocen specjalistów Wołodymyr Melnyczenko „należy do tych niewielu uczonych, którzy nie tylko wnieśli potężny szewczenkoznawczy i hruszewskoznawczy nurt do filozofii edukacji, ale także tworzą prawdziwie nową, fundamentalną bazę naukową dla nauczania dyscyplin humanistycznych we wszystkich placówkach oświatowych, kształtowania u młodzieży patriotycznej świadomości i dumy z ojczystej historii, a nawet nowej matrycy genetycznej pamięci historycznej”. W 2018 r. ujrzała światło dzienne praca biobibliograficzna, w której opisano ponad 40 książek autora (o łącznej objętości ponad 1 tys. arkuszy wydawniczych) oraz 700 jego artykułów i wywiadów. Gruntowną analityczną przedmowę do niej zakończyłem słowami: „Już ćwierć wieku informatory biobibliograficzne i wydawnictwa encyklopedyczne nie nadążają za Wołodymyrem Juchymowyczem, bo zanim ujrzą światło dzienne, on drukuje kilka nowych monografii. Nie wątpię, że znacząco powiększy się także ta imponująca pod względem treści i objętości bibliografia Wołodymyra Melnyczenki”. Minęły niespełna dwa lata, ale w tym czasie uczony zakończył pracę nad fundamentalną monografią „Nowe odczytanie Dziennika Tarasa Szewczenki” (ponad 50 arkuszy wydawniczych) i wydał w 2019 r. kapitalną książkę „Moje duchowe studnie. Artykuły i wywiady XXI wieku”. Liczba opublikowanych w tym czasie unikalnych artykułów przekroczyła liczbę 50… Stosownie będzie powtórzyć za akademikiem P. P. Tołoczkiem, który kiedyś powiedział o Wołodymyrze Melnyczence: „On jeden jest całym instytutem naukowo-badawczym”. Tak więc rozmach i głębia projektu „Szczegóły życia Szewczenki”, który nabiera siły, jego atrakcyjność i znaczenie, są argumentowane i zabezpieczone talentem oraz niesamowitą determinacją i pracowitością Wołodymyra Melnyczenki. Na zakończenie zwróciłem się o ocenę projektu do narodowego klasyka, najsławniejszego autora tygodnika „Słowo Proświty”, wielkiego Ukraińca Dmytra Pawłyczki. Mądry Dmytro Wasylowycz od razu odpowiedział: „Bardzo lubię czytać artykuły Wołodymyra Melnyczenki. Jest w nich wiele ciekawych faktów, a z nowych historycznych szczegółów wyłania się znacznie bogatszy obraz Tarasa Szewczenki”. Bohdan CZEPURKO, członek NSPU Ola Jaworska — przede wszystkim opowiadaczka o wrażliwej duszy poety: wydaje się, że zachowała w sobie jakąś pierwotną delikatność i czystość. Tak czy inaczej — jej proza jest niewymuszenie prawdziwa i poetycka. Słowo w słowo nawleka ona ludzkie historie na różaniec losów, a te brzmią przez wichury żywą muzyką ofiarowań na strunach miłości. Wyróżniłbym dwa składniki jej poetyki: żywojęzyczną otwartość duszy i moralne maksimum światopoglądowych horyzontów. O czymkolwiek pisałaby w swojej prozie, poezji czy dziennikach Ola Jaworska — wszędzie świeci kryształowo czysta dusza ukraińskości: etyczne w estetycznym. Jeszcze raz przekonujesz się: jeśli mocno ustalił się moralny kręgosłup — miłość i praca rozwiną dar od Pana do najwyższych rejestrów wymowności. Cieszę się, że w naszej literaturze są tak silne i uduchowione postacie kobiece, jak Switłana Antonyszyn, Luba Proć, Olha Jaworska i jeszcze, i jeszcze, bo w nich moja Ukraina i moje usprawiedliwienie, że nie nadaremnie przyszedłem na ten świat, gdzie są takie piękne siostry i wierni bracia, a to dodaje mi bodźców i motywacji do twórczości. Do swojego jubileuszu Olha Jaworska podeszła z nową książką, której nadała tytuł „Łza-żywica”. To zbiór poezji, który ujrzał światło dzienne w wydawnictwie „Ukraiński priorytet”. Ja, oczywiście, cieszę się, że moja literacka siostra niestrudzenie pracuje z ukraińskim słowem i ukraińską duszą, wydrukowała ponad dwa tuziny różnego rodzaju i typu foliantów. Nowa książka poezji składa się z sześciu rozdziałów wykwintnej liryki, przede wszystkim pejzażowej i medytacyjno-filozoficznej z charakterystycznymi umownie-symbolicznymi uogólnieniami, które przeplatają się z nieukrywaną konkretnością faktów. Bezdomne wiersze z szuflady, niedośpiewane pieśni, biali aniołowie bezimiennych ofiar, widoczne rany świeżych mogił, zakładnicy śmierci, niewolnicy czasu, niewolnicy niespełnionych pragnień — wszystko to z autorskich iluzji, ze szkatułki obolałej duszy. Książka O. Jaworskiej jest o sobie, ale także z wrażliwymi dedykacjami dla Stusa, Symonenki, Łesi Ukrainki, Epika, Tiutiunnyka, Mykołajczuka, Szewczenki, Hnatiuka, Lwowa, Zarywynciw, Ławrowa (miejscowość), Karpat — ogólnie Ukrainy i Ukraińców. Poetka jest prawdziwie bezlitosna w swoich diagnozach. Dusze nam zniszczono, Czarnobylem krew zatruto. Cudu jakiegoś czekamy, Wierzymy w sprawiedliwy czas. Sami siebie marzeniami wzburzymy, Chociaż nas dawno oszukano. Aniołowie nasi smucą się, Patrząc smutno na nas. Olha Jaworska przejmująco pokazuje przymusowe pożegnanie z rodzinną wsią: „Płaczem zaszły się drobne dzieci, przywarła matka do ziemi”, „I ojciec, upadłszy na kolana, całuje wytarty próg”, „Drżąc matka nabiera w garść rodzimej ziemi”. Lodowaty wiatr ze wschodu, straszliwe noce, kołymskie rudnie — wszystko to dotykalnie piekące i boli szczerą duszę i „sercu przypomni, jaki niepewny i okrutny świat”. Inflacja, biznes, polityka. Zmęczenie do bólu w oczach. I nagle — pod nogami kwiatuszek, I nagle — na niebie ptak. Cisza — zieloną pieśnią Cieszy przejrzyste dni, Wszechświat — oczami prawdy Świeci delikatnie mi. I oto, co ważne, Oli wierszowaniu wierzysz i razem z nią słyszysz „cierpkie powietrze, gruszkami nalane, spasiwkowych jabłoni spojrzenia smutne” — „to jeszcze nie smutek, to tylko odblask smutku!” Cieszę się tym dniem, bo on mnie nie zdradził, Poprowadził w dziwny świat, gdzie wieczna tajemnica, Na flecie smutno grał, w głąb lasów prowadził, Z jeżyn nalał karmazynowego wina. Jak boleśnie ta strofa przypomniała mi niepowtarzalną Myrosławę Kułyk! Pejzaże Jaworskiej współbrzmią z krajobrazami naszych wewnętrznych przeżyć. “Zielony dywan, ptactwo lekkoskrzydłe, powietrze jak wino, posrebrzane i pijane”. Odumarła jesień. Łaską Promień słońca błysnął w niebiosach, Pobielały u czereśni szaty, Z samego rana wybielała droga. Przędzą dzień wyszywa horyzont, Białych chmur chimery w wyżynie. Biały wiatr biały cud tworzy — Rozwiewa wspomnienia smutne. Pejzażowe elegie Jaworskiej ukazują wrażliwo-czułą duszę z jej melancholijnym ustrojem i nastrojem. Bezdonne niebo nad czołem wsi Oczami gwiazd uśmiechnęło się do mnie. Jakaś wysoka siła niezgłębiona Mnie do nocy cicho poprowadziła. Tutaj ważne jest, by postrzegać wybiórczo czy też fragmentarycznie osobno wzięte symboliczne detale i od literalizmu jednak odstąpić — wszystko jest wszak umowne i psychologicznie umotywowane: osobno niebo, osobno czoło, osobno oczy gwiazd, a łączy wszystko jakaś wysoka siła niezgłębiona, która mnie do nocy poprowadziła. Tutaj panuje głęboka religijność — aż do mistycznych poza-horyzontów nadświadomości. Poetyckie etiudy poetki są zdumiewająco żywotne — doprawdy, jak łza-żywica, zdolna zachować w dłoniach lody smutku i samotności. Wiatr wściekle za oknami wieje, Łomocze w drzwi, w ciemność woła, Wczoraj on przytulił mnie, A dzisiaj smagnął po twarzy. “Dzisiaj mam święto, smutek ustąpił za ciszę, słoneczny jasny zajączek w sercu trzepocze znów, dotykam myślami wiatru, list w bezkres piszę. Wierzę w tęczę przyjaźni i przemijalność uraz. Grudzień zasiał śniegiem święte bezgłosie ogrodu, szare deszcze wreszcie uciekły do minorowych lir. Z tobą, przyjaciółko Zimo, do stołu noworocznego zasiądę, wypijemy kielich miłości — za Ukrainę i pokój”. Ciekawe są także stroficzne katreny Jaworskiej — są one wyraźnie aforystyczne. O, ile serce musi się naboleć, Żeby przelecieć ptakiem w górze! Kontakt z przyrodą jest bardzo płodny dla naszych poetów. Dziękuję wam, Karpackie sine góry, Za świat pieśni, za drżące piękno, Za siwą mądrość, która z wieków mówi, Za pęk wierszy, który w duszy niosę. “Starodawny las” — “niby Pański храм”. I oto tak “pod muzykę wiatru” wędruje Ola ze swoim kobiecym losem poetyckimi nieboskłonami. “Mnie w życiu poszczęściło się poczuć ciepło metafor, dotknąć sercem nieba i wyrwać się z koła śmierci, przy ogniu ogrzać się, który z gliny wypala porcelanę, usłyszeć słowa wysokie, których z duszy nie zetrzeć. Przejść się po tym polu, gdzie czas objawienia sieje, gdzie słońce chowa uśmiech w płatku najmniejszego kwiatka, spotkać się z wiatrem nadziei, który nieustannie wieje i kwiat nieskalany lilii przynosi w sny nie wiadomo skąd”. W wierszu poświęconym genialnej ludowej artystce, Ola natchnienie wyznaje: Nasturcja, magnolia, chabry Ratują duszę od niemych tortur, Bo w tym blasku Ukraina!matka Z oczami Kateryny Biłokur. Zarywynci, tak jak moje Osiwci czy tatowe Biławynci na Tarnopolszczyźnie, leżą wzdłuż Strypy. Jeszcze małego tata brał mnie ze sobą — może bał się stracić, bo starszy syn Andrij zmarł przed trzecim rokiem życia. Oczywiście ojciec miał znajomych czy też przyjaciół i we wsi Oli Jaworskiej — tam bywałem jeszcze jako pięciolatek, a w latach 1966—67 pracowałem jako kierownik klubu w Zełenej i nie raz wędrowałem do Perewołoki, w której wykładał język niemiecki Wołodymyr Załuływiter z Sumszczyzny. Teraz ja z Olą jesteśmy członkami Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy i należymy do Lwowskiej organizacji. Zdumiewające jest jednak ludzkie życie, niepowtarzalnie dziwne losy każdego z nas!

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn