Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Bez deficytu prawdy

Слово Просвіти, №08 за 2020 рік

W podeszłym wieku, szukając ukojenia, czasem łapiesz się na myśli, że jesteś niektórym coś winien. I to coś — to szczególny, bezgotówkowy dług. Dług pamięci. Czy wszystkim odwdzięczyłem się choćby miłym wspomnieniem, powiedzmy, za wsparcie w ważnej sprawie, trafną radę-przestrogę, ratujące wyjście z opresji… I od czasu do czasu wśród takich życzliwych ludzi wyłania się energiczna postać odeskiego poety Walentyna Łeonidowycza Moroza (1938—2013). — W takim razie opisuj ciekawe epizody i przysyłaj tutaj, do komitetu radiowego. Rzeczywiście przygotowałem kilka reportaży, które zostały nadane przez przewodową sieć radiową. I jakież było moje radosne zdziwienie, gdy W. Moroz zaprosił do księgowości po odbiór honorarium. — Może wystarczy jeszcze na koszulę i skórzany pasek do spodni. — Już kupiłem w komisie nawet marynarkę — pochwaliłem się mu. W tej chwili do gabinetu wszedł szczupły, sympatyczny mężczyzna. — Zapoznaj się. To poeta Wołodymyr Rutkiwski, mój kolega. — Student? — domyślił się tamten, przyjaźnie wyciągając rękę. — Czy to nie ty przysyłałeś nam reportaże z Krymu? Mruknąłem twierdząco. — A jak pan zgadł? — Ręka z odciskami. Pisałeś, że rozładowywałeś wagony. Najadłeś się cementowego pyłu? — Tylko dwa dni. Zasypiałem z chłopakami ze zmęczenia od razu. Nie było czasu na tańce. A pod nowy rok O. Riznykiw zaprosił mnie do gromady kolędników. Chodziliśmy pod wcześniej umówione adresy. Do ukraińskojęzycznych intelektualistów — wykładowców, pisarzy i artystów. Nosiłem to, co wykolędowaliśmy. Czy to nie Ołeksij poprowadził nas do W. Moroza, który mieszkał w rejonie targu Starokinnego. Zorientowałem się, że idziemy ulicą Sewastopolską, przy której sąsiadowała z poetą moja ciotka Marija Szumejko, która dotarła do Odessy podczas wielkiego głodu w latach 30. Jak gościnnie przyjmowała nas rodzina tego pisarza, można domyślić się po tym, o ile cięższa stała się spora torba z wykolędowanymi krążkami kiełbasy z czosnkiem i pierożkami. Kiedy wracaliśmy z powrotem, do linii tramwajowej, zaproponowałem, żeby pokolędować pod oknem mojej krewnej. Mieszkała ona w mieszkaniu starego jednokondygnacyjnego domu. Ciotka Marija i sąsiedzi byli tak wzruszeni, że prosili, aby przyjść jeszcze na Boże Narodzenie. Po procesie trzech obrońców praw człowieka w 1972 r. uznałem za stosowne wyjechać z Odessy, w której doświadczyłem represji za odmowę „pomocy śledztwu”, jak ostrzeżono mnie na ostatnim przesłuchaniu w KGB. Ostatni raz spotkałem się z W. Morozem po wielu latach. Już w Kijowie, na zjeździe pisarzy. Stał w kuluarach, opierając się na lasce, zapewne po ciężkiej chorobie. Jednak poznał mnie, przyjaźnie uśmiechnął się i od razu zrobił kalambur. — I wtedy pojechałeś na Krym, żeby zarobić na garnitur. Jak to u Wołodymyra Sosiury: „I wtedy poszedłem do Petlury, bo nie miałem spodni”. — Dzięki honorarium w radiu, pocieszony byłem jeszcze skórzanym paskiem i koszulką w paski z odeskiego targu staroci. Pamiątką pozostało spotkanie z jednym poetyckim wydaniem W. Moroza. Pod koniec lata 2019 roku w końcu odwiedziłem Odessę i zatrzymałem się u O. Riznykiwa. Czy nie tego samego dnia moją uwagę przykuł cieniutki tomik na parapecie. Nazwisko autora — W. Moroz od razu skłoniło mnie do przejrzenia go. My czyścimy język od obcych I moskalom twardo mówimy: E! — Dla sławy światowego ukraiństwa Fonema E żyje! żyje! żyje! — wyczytałem z jednego wiersza.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn