Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

Jeszcze jeden Szaweł, który stał się Pawłem Iwan Kolaska

Слово Просвіти, №08 за 2020 рік

Mychajło SŁABOSZPYCKYJ Nie obejdzie się tutaj bez takiej preambuły. Znowu jestem w błogosławionej i sytej Kanadzie. Wczoraj przyleciałem tam z na wpół zrujnowanej postkolonialnej Ukrainy. Z Ukrainy, gdzie nagle zabrakło wszystkiego w sklepach, gdzie, jakby na dnie oceanu, toną w otchłaniach nocy wsie i miasteczka — wyłączanie energii elektrycznej stało się u nas normą życia. Niekiedy z lotnisk nie wzbijają się w niebo samoloty — nie ma paliwa. Nowe postacie — bezwzględni rekieterzy, banalni ostrzyżeni bandyci w czarnych skórach i maruderzy w wysokich gabinetach władzy. Masowe strajki górników i ich liczne pochody na Kijów, gdzie tysiące z nich dniem i nocą wystukują kaskami pod Gabinetem Ministrów, a cała dzielnica rządowa drży od tego huku, jakby wpadła w strefę szalonej turbulencji. A tutaj — inny świat. Błogi spokój. Zdziwienie różnorodnością wszystkiego w supermarketach. Niespieszność ludzi i rozmów. Do tego po naszym nerwowym, a nierzadko i na wpół histerycznym ukraińskim społeczeństwie trzeba się przyzwyczajać i przyzwyczajać. I zajmie mi to niemało czasu, choć mówią, że do dobrego człowiek przyzwyczaja się szybko. Petro Jacyk zaprosił mnie, abym pomógł mu napisać książkę o sztuce i etyce biznesu oraz w ogóle o jego filozofii życia. W trakcie pracy nad nią nieoczekiwanie się zmieszał: „To wychodzi na to, że będę się chwalił sobą! Nie, to się nie godzi!”. I wtedy zdecydowaliśmy: ja sam będę autorem książki, w której bezpośrednio od siebie opowiadam o wszystkich tych rzeczach, które on uważa za naprawdę bardzo ważne. Tak właśnie pojawił się „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym”, który, nawiasem mówiąc, miał już siedem wydań. Osoba „portretowanego” w niej utalentowanego biznesmena, mecenasa i — nie boję się go tak nazwać — filozofa nie przestaje interesować czytelników. W kalendarzu widniał wtedy czerwiec 1993 roku. Wilgotny (unosił się znad jeziora Ontario) upał wisiał nad Mississaugą, gdzie Jacyk mieszkał, i Toronto, dokąd codziennie jeździliśmy — tam były biura jego firm. Jacyk wtedy przedstawił mnie wielu wybitnym ludziom, którzy byli jego dobrymi przyjaciółmi (Omelan Pritsak, Ihor Szewczenko, Jarosław Skrypnyk, Bohdan Bihus, Jurij Jemeć, Stepan Petelycki, Ołeksandr Skoceń, Wasyl Weryha…). Wyjaśnił: komunikuje się tylko z nieprzeciętnymi jednostkami, bo na przeciętność ma alergię. Przeciętność dla niego to marnotrawstwo czasu i prymitywizowanie siebie, bo przeciętność, poza banałami i narzekaniem na wszystkich i wszystko, nic dać nie może. Rozmawialiśmy o ukraińskim Toronto, a Jacyk zapytał: „A słyszeliście o Iwanie Koliasce?”. Oczywiście, że nie słyszałem. Jacyk umiał nie tylko niszcząco drwić z tych, którzy po prostu irytowali go swoją nadętością, natchnionym samochwalstwem czy baranią głupotą. Umiał on także bezgranicznie zachwycać się i nie szczędzić superlatywów pod adresem tego, kogo uważał za ozdobę rodzaju ludzkiego. „Koliaska — to jak ciekawa książka! — wykrzyknął. — Koniecznie musicie o nim napisać!”. Złożyło się tak, że dopiero teraz piszę. Natrafiłem na swoje zapiski o nim w dzienniku — i w pamięci rozbłysnął mi ten obraz. …Siedzimy we trzech w cieniu przy basenie, który hipnotyzuje nienaturalnie błękitną wodą, na której zjawiskowo rozbłyskują słoneczne refleksy. Gorąca cisza leniwie płynie nad całym otoczeniem. Milczy las, który zieloną ścianą podchodzi do samego domu Jacyka, niemiła jest zamarła droga, która tuli się do jego podwórza, cicho, bez samolotów na niebie — i zmęczone upałem ptaki tam nie wydają głosów i nie krążą. Ten niedbale ubrany, chudy jak mnich, który dawno poszedł w ascezę, człowiek w okularach dosłownie tryska energią. Zapalczywie coś opowiada, wymachuje rękami, zaczyna niepowstrzymanie z Jacykiem się spierać. Obydwaj się rozpalają — imieniu nagle wydaje się, że zaraz sprawa przejdzie w niemal pojedynek. „No, jesteś przykrym człowiekiem!” — gorącym wyrzutem rzuca Jacyk. „A ty, Petro, jesteś uparty! Uparty Bojko!” — paruje Koliaska. „Kocham cię, Iwanie, ale nie mogę długo wytrzymywać!” — mówi Jacyk. „I ja cię, Petro, kocham, ale irytujesz mnie swoim bezgranicznym sceptycyzmem! Ty zawsze jesteś przeciwko wszystkiemu… Powiedz wreszcie: ty za czym jesteś?!”. „Powiem, Iwanie, jestem przeciwko romantycznym głupstwom, przeciwko wierze w gruszki na wierzbie! Widziałem w życiu wszystko, a dlatego mam wszelkie podstawy, by tak krytycznie patrzeć na ludzi i mało komu wierzyć!”. „Mi jednak dlaczegoś uwierzyłeś?” — dopytuje się Koliaska. „Tobie uwierzyłem, bo nie jesteś taki jak wszyscy. Jesteś białą wroną! Jesteś świętym człowiekiem, bo żyjesz nie po to, żeby jeść chleb, zagarniać wszystko do siebie i innych oszukiwać!..”. „Nie jestem święty, sam to dobrze wiem. Jestem człowiekiem przejrzanym… I chce mi się, żeby inni przejrzeli…”. „To dlaczego tak hałasujesz? I dlaczego rzucasz się na mnie, jakbym był komunistą z Kremla?!”. „Bo inaczej nie umiem mówić, Petro!”. „I ja nie umiem… — mówi zmieszany i uśmiecha się Jacyk. — Jacy my jesteśmy jednakowi! Dlatego bywa nam nieznośnie ze sobą”. Wypijają dla pojednania szkocką i zaczynają spokojniej omawiać wieści z Ukrainy. I tutaj znowu wybucha dyskusja. Koliaska uważa, że cała przyszłość Ukrainy zależy od wczorajszych więźniów politycznych, którzy już pokazali swoje oddanie Ukrainie. Jacyk uparcie stoi na tym, że dysydenci swoje już zrobili — są rewolucjonistami, destruktorami, którzy mają talent do burzenia radzieckiego więzienia. Teraz kolej na ludzi interesu — zarządców, menedżerów, bo trzeba podnieść z ruin gospodarkę, przebudować na nowy ład cały kompleks gospodarczy. Mówiąc krótko, gorącymi patriotycznymi słowami tego się nie zrobi… I znowu od napięcia dyskusji obydwaj gorączkują się, oskarżają jeden drugiego o polityczną ślepotę, o krótkowzroczność. Oburzony nieustępliwością Koliaski, Jacyk wykrzykuje: „Nie ucz mnie kochać języka ukraińskiego — nie kocham go mniej niż ty! Ale ja, jako człowiek praktyczny, powiem ci: naszych ludzi sprowokowano do tego, żeby z głową zanurzyli się w walkę o język i symbole narodowe — i oni wszystkie siły wydają na to. Ale to chytry taktyczny ruch, który odwraca u patriotów uwagę od wszystkiego na Ukrainie, gdzie praktyczni antyukraińcy szybko przejmują banki, przedsiębiorstwa i wszystko, co należy do narodu, który jutro ocknie się zupełnie okradziony. A ja ci powiem: czyje będą banki i fabryki, tego będzie i język. Na straży języka państwowego muszą stać wielkie finanse i armia. A skądże te finanse u Ukraińców się wezmą?! Dzisiaj oni manifestują, a jutro ockną się biedakami z biedaków! Nie chcę być prorokiem! Chcę się pomylić! Ale już widzę, że tak będzie! Już są pierwsze symptomy — cała gospodarka i wszystkie banki zostały już wyrwane z ukraińskich rąk!” (Wtedy nagrałem całą ich rozmowę na dyktafon z nadzieją wykorzystania jej w książce). Koliaska stał na tym, że najważniejsze to uświadomić naród, a już potem on w swoim państwie wszystko zrobi jak należy. Jacyk wykrzykiwał, że do tego czasu Ukraina już może stać się obcym państwem… Zdziwiłem się tym, że wieczorem, po wszystkich wzajemnych oskarżeniach i inwektywach, ciepło, poklepując jeden drugiego po ramionach, pożegnali się. „No, Iwan! — wzdycha Jacyk. — On i przy siwych włosach wciąż jest romantykiem! Don Kichot!”. Potem, pomyślawszy o czymś swoim, już spokojniej mówi: „Dobrze, że są tacy idealistyczni rewolucjoniści. Gdyby ich nie było, wszyscy zasnęlibyśmy z nudów i sytości. Prawdziwy budziciel!”. Znowu zdziwiłem się, że nawet nie słyszałem o Koliasce. I oto z opowieści Jacyka rozpościera się przede mną ta ciekawa historia życia. Rodem jest z małego przemysłowego miasteczka w prowincji Ontario. Jego rodzice, jak i wielu Ukraińców, przyjechali do Kanady z Bukowiny w poszukiwaniu lepszego losu i zostali tutaj. Koliaska był starszy od Jacyka o 6 lat. Urodził się w 1915 roku. Jego lata młodzieńcze przypadły na wielki kryzys w Ameryce Północnej. Wtedy już odszedł ze świata jego wycieńczony górnictwem i okaleczony w kopalni ojciec. Rodzina Koliasków była w wielkiej nędzy. Razem z bandami głodnych i na wpół obdartych młodzieńców chłopak wędrował po całej Kanadzie w poszukiwaniu zarobku, który tak trudno było znaleźć, bo przecież wszędzie bezrobocie. To gorzkie doświadczenie nie minęło bez śladu. Iwan zafascynował się lewicowymi ideami równości i sprawiedliwości. Wyrobił w sobie kategorycznie radykalny światopogląd. Młody marksista całkiem logicznie znalazł się w Komunistycznej Partii Kanady. Zresztą, było tam wielu Ukraińców. Emigrowali tutaj z Galicji i Bukowiny przeważnie niezamożni chłopi. Tutaj znajdowali się na najniższym szczeblu hierarchii społecznej. Widzieli takich bogaczy, jakich nawet nie mogli sobie wyobrazić: właścicieli banków, fabryk, wszelkich lichwiarzy, których niebotyczne majątki jeszcze bardziej rosną nawet bez widocznych wysiłków tych ludzi, a ci, zrujnowani i skrajnie nędzni, karczują lasy, wypalają drewno i uwalniają miejsca dla rolnictwa — katorżnicza praca. A kiedy jeszcze ta ziemia stanie się żyznymi łanami? Do tego trzeba będzie przelać rzeki potu i na całe życie nabawić się krwawych odcisków. Oczywiście, w warunkach takiego przetrwania u przesiedleńców aktywizowały się lewicowe nastroje. A jeszcze z wielką nadzieją, a nawet zachwytem kierowali swoje spojrzenia na Związek Radziecki, wierząc, że jest on naprawdę cytadelą równości, sprawiedliwości, braterstwa. Moskwa aktywnie szerzyła na całym świecie ten mit, umiejętnie wykorzystując lewicowych intelektualistów we wszystkich krajach i tych, których cyniczny Lenin nazywał „pożytecznymi idiotami”. Ukraińscy przesiedleńcy zjednoczyli się w masową organizację, która szybko rozrastała się. Nazywała się TOUK — Towarzystwo Zjednoczonych Ukraińców Kanadyjskich. Często bywali tam emisariusze z Moskwy, która nie wypuszczała TOUK z pola widzenia i prowadziła z nim stałą pracę. Zrzeszenie założyło szereg udanych struktur biznesowych. Zastałem je jeszcze na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Charakterystyczne, że niemało członków TOUK miało nieudawany ukraiński sentyment, a niektórzy nawet prawdziwy patriotyzm. Nie u jednego miłość do Ukrainy dziwacznie łączyła się z niemal religijnego wypełnienia wiarą w Moskwę. I w kanadyjskich komunistach z Ukraińców było coś głęboko współbrzmiącego z naszymi borotbistami i ukapistami. Nacjonal-komunizm. Według słów Jacyka, Koliaska naprawdę był ukraińskim patriotą i w czasach jego pobytu w Kompartii Kanady. Lecz, najwyraźniej, Ukrainiec w nim jednak brał górę nad komunistą. Potwierdził to cały rozwój wydarzeń, kiedy z partii wysłano go na podniesienie kwalifikacji partyjnych i pogłębienie odpowiednich przekonań na naukę w Wyższej Szkole Partyjnej przy KC KPU w stolicy Radzieckiej Ukrainy. Co komunista Koliaska przyjął z wielkim uniesieniem. Na tamten czas Iwan Wasylijowycz już pouczył się na uniwersytetach Saskatchewan i Manitoby, zdobył tytuł magistra na Uniwersytecie w Toronto. Zdążył pouczyć w szkole. Miał już 45 lat. Całkiem dojrzały, uformowany człowiek. W takim wieku rzadko zmienia się poglądy i przekonania. A z nim to się stało. …Oto ona, Ukraina, przepływa na dole pod skrzydłami samolotu, który wkrótce wyląduje na lotnisku — i Koliaska z duchowym zachwytem znajdzie się w stołecznym Kijowie. Wreszcie jego marzenie się spełni. Zatem, jest w stolicy. Na wszystko się wpatruje, w każde słowo wsłuchuje i coraz bardziej niepokoi go: dlaczego nie słychać języka ukraińskiego? Nie słychać języka ukraińskiego w stolicy Ukrainy! Czyżby takie coś naprawdę mogło być? To przecież jakaś nienormalność! Nie może przecież być tak, żeby język powszechnie na Ukrainie był, a w stolicy go nie było. Szok, obraza, oburzenie, gniew — wszystko to splotło się w nim, przechodząc w oszołomienie i totalne rozczarowanie w tym, w co tak konsekwentnie i niezłomnie wierzył. Tak zaczął się antykomunista Iwan Koliaska. Ucząc się w WSP, cierpliwie wysiaduje w bibliotece. Ale nie gryzie tam tomów Marksa czy Lenina, a skrupulatnie studiuje wszystkie statystyczne raporty, informatory. Bada mechanizm zrusyfikowania Ukrainy. Jaki łączny nakład periodyków po ukraińsku

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn