Strona · s. 12strona oryginału ↗
Odyseja Leonida TENDIUKA Do 90. rocznicy urodzin
Слово Просвіти, №08 за 2021 рік
Ludmyła ŻYTNIA, pisarka, członkini NSPU, laureatka literacko-artystycznej nagrody Ołeksandra Biłasza, siostra pisarza Ziemia leży daleka i nieodkryta: Wstają świty blaskiem pożarów. Drogi, które wiodły Martina Edena, Nieodparcie wabią mnie też. L. TENDIUK
W mieszkaniu Leonida Tendiuka czułam się jak w muzeum. Półki z książkami przepełnione są morskimi przewodnikami i locjami, a także cudami z dna oceanu: koralami, rozgwiazdami, muszlami, wieloma egzotycznymi figurkami (palmy, baobaby, maski tubylców i inne zamorskie drobiazgi…). A do tego makiety statków, głównie żaglowców. Szczególnie przyciągały mnie relikwie wydobyte z dna oceanów i mórz. Czułam plusk morskich fal, które słyszałam w perłowych muszlach. Jedna z takich muszli, o wymiarach niemal pół metra, leży w moim gabinecie i inspiruje mnie do twórczości… Jestem dziewczyną ze stepu, ale kocham morze! Skąd u ludzi ze stepu ta miłość do morza?! U Leonida Tendiuka ta miłość po prostu wykraczała poza wszelką skalę! Oboje pochodzimy ze stepowej Kirovohradszczyzny, ale on od dzieciństwa marzył o morzu i morskich przygodach. Być może to miłość do bezkresnych przestrzeni – morza i stepu – tożsamych żywiołów, które wymagają ciągłego, nieustannego napięcia. Sam Leonid Mychajłowycz mawiał, że marynarze rodzą się w stepach. Przy tym wspominał Fedora Sydorowycza Przedteczę, autora pieśni „Raskinułos’ morie szyroko”. Przedtecza pływał za młodu, a sam był Ukraińcem z Czehrynia. Ukraina to państwo morskie! Z historii wiemy, że kozacy byli śmiałymi i odważnymi żeglarzami, którym ulegały bezkresne przestrzenie mórz! Są na Ukrainie i badacze, i pisarze-maryniści. Nasz słynny rodak Mykoła Mykołajowycz Mikłucho-Makłaj też wyruszył kiedyś w niebezpieczną morską podróż do Nowej Gwinei, by badać i poznawać nieodkryty kraj. A słynny pisarz-marynista Joseph Conrad, którego zagraniczni maryniści – od Jacka Londona po Grahama Greene’a – uważali za swojego nauczyciela, pochodzi z Berdyczowa! Leonid Mychajłowycz wspominał, że kiedy do Kijowa przyjechał Graham Greene i odwiedził Związek Pisarzy, Leonid zaproponował mu wyjazd do Berdyczowa – miasta, w którym urodził się Joseph Conrad. Kiedy w Kijowie był Irving Stone, Leonid wraz z poetą Petrem Zasenką odwiedzili go w hotelu. Stone, dowiedziawszy się, że Tendiuk pracował jako sternik na „Witiaziu” i przebył niemało morskich szlaków, na swoim egzemplarzu książki „Marynarz w siodle” napisał: „Mojemu ukraińskiemu towarzyszowi, marynarzowi z „Witiazia” Leonidowi Tendiukowi”. Oczywiście o morzu pisali i piszą nasi ukraińscy pisarze: Dmytro Tkacz, Kostiantyn Kudijewski, Iwan Hajdajenko, Mykoła Janenko, Anton Sanczenko. Leonid Mychajłowycz śledził pojawianie się na literackim niwie młodych pisarzy-marynistów. Przeczytawszy książkę Antona Sanczenki w jedną noc, rano zadzwonił do autora i zapytał: „Co wy pijecie o tej porze doby?..”. Pisząc recenzję do jego książki „Barkarole” (barkarole – pieśni na wodzie), powiedział, że Anton Sanczenko to unikalne zjawisko w naszej literaturze, jeden z perspektywicznych pisarzy-marynistów, wie, o czym pisze, i potrafi pisać. Ponad 30 książek napisał Tendiuk na podstawie dokumentalnej. Mówił, że nie jest zwolennikiem fantastyki, bo to, co zobaczył, jest większe niż fantastyka. Przy tym Leonid Mychajłowycz wspominał słowa oficera marynarki Tymofija Budrina: „Piszemy to, co obserwujemy, a czego nie obserwujemy, tego nie piszemy!...”. Wybierając zupełnie inny wektor swojego życia, Tendiuk chciwie poznawał świat, pływając po morzach i oceanach. Był romantykiem i wzywał do swojego świata wszystkich tych, „którzy noszą w piersiach gwiezdne światy”. Tendiuk jest unikalny i szczególny. W jego aurze trzeba było ważyć każde słowo, każdy obraz, każdą myśl, bo niemożliwe było odcięcie się od kontekstu unikalnej osobowości poety. Jego talent został doceniony przez ukraińskich klasyków Wołodymyra Sosiurę i Pawła Tyczynę. Oprócz talentu cenili w Tendiuku odwagę, godność, uczciwość. Tendiuk był zakorzeniony w dramatycznym losie swojego narodu i godnie oceniony przez czytelnika, zwłaszcza dorastającą młodzież, wychowaną na jego utworach. Książki Leonida Tendiuka były wznawiane w dużych nakładach i zaczytywane do dziur. Stał się najlepszym ukraińskim pisarzem-marynistą, a jego imię może stać obok takich piewców morza jak Jack London, Joseph Conrad, Juliusz Verne, Robert Louis Stevenson. Ołes Honczar mówił o nim tak: „Samo życie skłania do rozszerzania gatunkowo-poetyckich horyzontów literatury. Z tego punktu widzenia warto odnotować… utwory Leonida Tendiuka, najmłodszego z naszych żeglarzy i najjaśniejszego marynisty”. Jak wszystko się zaczęło? Urodził się Leonid Mychajłowycz Tendiuk w tawryjskim kraju, na Kirovohradszczyźnie, we wsi Wołodymyriwka 3 marca 1931 roku. Uczył się w rodzinnej wsi, a dziesięciolatkę ukończył w ówczesnym centrum rejonowym Wełyka Wyska. Kończąc wydział dziennikarstwa Uniwersytetu Kijowskiego im. T. H. Szewczenki w 1956 roku, zaczął pracować w republikańskiej gazecie „Mołod’ Ukrajiny” w dziale literatury i sztuki. Młodzi poeci i dziennikarze mieli za zaszczyt rozmawiać z Tyczyną. Pawło Hryhorowycz, jak mógł, pomagał i udzielał swojego wsparcia młodym talentom, szczególnie wyróżniając spośród wszystkich Tendiuka. Cenił Leonida jako wspaniałego poetę, był jego mentorem i na wszelkie sposoby wspierał na życiowej drodze. Nieoczekiwanie dla Leonida Tendiuka rozpoczyna się jego Odyseja na równoleżnikach i południkach życia. Leonid trafia do grupy dziennikarzy, którzy wyruszyli pierwszym rejsem nowo otwartej trasy lotniczej Odessa-Władywostok. Wróciwszy do Kijowa, zdał relację serią reportaży, a potem znów wyruszył tam, gdzie słońce wschodzi… Leonid Tendiuk wyrusza jako zwykły marynarz-strzelec na statku wielorybniczym na Morze Beringa polować na morsy i foki. Potem – na statku hydrograficznym do latarni morskich Czukotki, Kamczatki i Wysp Kurylskich. A wkrótce Leonid trafia na Wyspy Komandorskie, gdzie kiedyś młody Jack London zaczynał swoją życiową drogę jako zwykły marynarz. Rodzą się poetyckie wersy, które stały się dla niego drogowskazem na morskich szlakach: Ziemia leży daleka i nieodkryta: Wstają świty blaskiem pożarów. Drogi, które wiodły Martina Edena, Nieodparcie wabią mnie też. Pływając po północnych szerokościach geograficznych, Leonid Tendiuk wyrusza w akwen Oceanu Spokojnego i Indyjskiego. Zatrudnia się jako marynarz na statku ekspedycyjnym „Jurij Szokalski”, który obierał kurs na Japonię i wyspy Polinezji (Zachodni Irian, port Sorong, Nowa Gwinea, Fidżi, Samoa). Te miejsca badał nasz legendarny rodak Mikłucho-Makłaj. O tej podróży Tendiuk napisze książkę „Triada V-Z”. Na Samoa, rozczarowany światem nieprawdy i zła, znalazł swoje ostatnie schronienie autor „Wyspy skarbów” Robert Louis Stevenson. Na trasie statku „Jurij Szokalski” leżały Wyspy Marshalla, w szczególności atole Bikini i Kwajalein, a także atole Fanning i wyspa Bożego Narodzenia. Stały się one poligonami atomowymi, na których Amerykanie testowali broń jądrową. „Szokalski” drogo zapłacił za tę trasę, stając się przymusowym świadkiem oceanicznych prób jądrowych. Wróciwszy z rejsu, przybił do nabrzeża w Dalzawodzie. Na drugi dzień wybuchł tam pożar. Spłonął statek i wszystkie naukowe i nienaukowe obserwacje. Załoga została rozwiązana, a Leonid Tendiuk jako dziennikarz przeszedł liczne przesłuchania służb KGB, które go moralnie i fizycznie wyczerpały. Złamany, wrócił do Kijowa na rehabilitację, gdzie na wszelkie sposoby pomagał mu jego przyjaciel Borys Olijnyk. Ta życiowa próba nie odebrała Leonidowi Tendiukowi chęci podróżowania po świecie i za wstawiennictwem znanego badacza polarnego Iwana Papanina, przyjaciela Pawła Tyczyny, Leonid zatrudnił się jako sternik na statku naukowo-badawczym „Witiaź”. Pływając na tym statku,
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
