Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ołeksij Bohdanowycz: „Są role, których chciałbym dotknąć, na przykład król Lear”

Слово Просвіти, №08 за 2021 рік

W poprzednim numerze „Słowa Proświty” pisaliśmy o premierze spektaklu „Cyrano de Bergerac” w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki. Rolę Cyrano wykonuje artysta ludowy Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Ołeksij Bohdanowycz. Dzisiaj pan Ołeksij jest gościem „Słowa Proświty”. — Co może Pan opowiedzieć o spektaklu i swojej nowej roli? — Ta sztuka była w planach teatru od dość dawna. Wzięliśmy ją do pracy na 100-lecie teatru, pracowaliśmy dość długo, kilka razy próby przerywała kwarantanna. Zintensyfikowaliśmy działania jesienią. Ten utwór wchodzi do dwudziestki najlepszych sztuk w całej historii teatru. Przynajmniej raz wystawiał ją praktycznie każdy teatr dramatyczny, chociaż materiał jest niezwykle skomplikowany. Dość dziwny gatunek, nigdzie indziej nie spotkałem komedii heroicznej. Jak połączyć gatunki komediowy i heroiczny? Zaadaptować sztukę do współczesności czy grać ją w wariancie klasycznym? To zadanie musieliśmy rozwiązać razem z reżyserem Jurijem Odynokym. Na ile nam się udało – oceni widz. Rozpoczynanie pracy nad nowym spektaklem jest zawsze trudne, bo nie można przewidzieć rezultatu. Taka jest nasza profesja aktorska: z każdym nowym spektaklem zaczynamy wszystko od początku. Oczywiście wszyscy nastawieni są na sukces. „Teatr w teatrze” był już w spektaklu „Poskromienie złośnicy”, ale tylko 10-minutowy epizod, jedna niewielka scena, gdzie wspomina się, że akcja dzieje się w teatrze. W nowym spektaklu „Teatr w teatrze” zajmuje cały pierwszy akt. Reżyser postanowił w całości poświęcić go jego królewskiej mości Artyście, aby widz choć trochę mógł zajrzeć za kulisy, zobaczyć, jak odbywają się próby, jak aktorzy przygotowują się do spektaklu. Ale wcielając tę ideę w życie, podejmowaliśmy ryzyko. Każda rola jest częścią aktora, jego wizji świata, jego przekonań, myśli, w końcu – postawy życiowej. Aktor adaptuje każdą rolę pod siebie. Chciałeś tego czy nie, ale grasz przez siebie. I nie jest to sprzeczne z systemem Stanisławskiego, który mawiał: „Od siebie do przejawów zewnętrznych”. Trudno jeszcze mówić o tej pracy, ponieważ ona póki co nie zaczęła żyć tym życiem, którym ma żyć. Trwa jeszcze okres prób przed publicznością. Pierwsze spektakle, jak ja je nazywam, są z rzędu nieświadomego. Spektakl zacznie żyć swoim pełnowartościowym życiem dopiero po 10-15 pokazie. Pewnie dlatego w Europie istnieje praktyka, kiedy krytyków zaprasza się dopiero na 10. spektakl. Mam wspaniałych partnerów. W spektaklu jest kilka głównych postaci – Roksana, ukochana Cyrano, którą w różnych obsadach grają Anżelika Sawczenko i Ołena Iwasiwa-Fesunenko, oraz mój rywal, młody przystojny chłopak Christian de Neuvillette (Jewhen Nyszczuk i Ołeh Ternowyj). Faktycznie jest to trójkąt miłosny, na tle którego rozwijają się wszystkie wydarzenia mające miejsce w spektaklu. Podobna sytuacja jest nakreślona w wielu sztukach. Nowością jest tutaj tylko to, że człowiek, którego gram, jest naznaczony przez naturę. Obdarzyła ona moją postać zewnętrzną wadą – wielkim nosem, przez co Cyrano musi tłumić swoje pragnienia i dążenia, bo uważa się za potwora. Pewnie człowiekowi nie bez powodu daje się jakąś wadę. Jeśli ma na twarzy plamę, to prawdopodobnie natura koduje tego człowieka, mówiąc, że nie wszystko u niego w porządku z chromosomami, być może nie powinien mieć potomstwa. Tak samo jest z Cyrano: dany mu jest taki nos z jakiegoś powodu. Sądzę, że natura dała taką wadę, aby w swoim życiu nie rozpraszał się ani na rodzinę, ani na miłość, a był skoncentrowany na swoim darze, swoim talencie. Cyrano de Bergerac to postać realna, która żyła w XVII wieku. Był poetą, filozofem, uczonym, miał wiele innych zalet. Był to człowiek dziwny, niezrozumiały. Ktoś uważał go za kosmitę, ktoś za szaleńca albo awanturnika. Wydaje mi się, że był po prostu „białym krukiem”. Takie „białe kruki” prowokują społeczeństwo, idą w poprzek tego społeczeństwa. Nigdy nie będą tacy jak wszyscy, nie będą masą. Bardzo szanuję takich ludzi. Biegnąć razem ze wszystkimi jest bardzo łatwo, a spróbuj iść w inną stronę. To zawsze trudne, pozostajesz niezrozumiany, nie taki jak wszyscy. Ale właśnie tacy ludzie popychają życie ku jakimś nowym postulatom. To już nasza czwarta wspólna praca z Jurijem Odynokym. Najpierw wystawił w naszym teatrze spektakl „Bracia Karamazow”, gdzie grałem Iwana Karamazowa. Ten spektakl otrzymał wiele wyróżnień, w szczególności kilka „Kijowskich Pektorałów”. Potem było „Wesele Figara” Beaumarchais, gdzie wykonuję rolę hrabiego Almavivy (ten spektakl jest w repertuarze teatru już ponad 10 lat), a jeszcze „Hymn demokratycznej młodzieży” Serhija Żadana – to już współczesna dramaturgia. Wcześniej ten reżyser pracował w Kijowskim Teatrze Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru, gdzie wystawił mnóstwo odważnych spektakli, miał swoją publiczność, swoich wielbicieli. Taki reżyser to poważny dorobek dla naszego teatru. Jest to człowiek erudycyjny, wykształcony, ma ogromną wyobraźnię, z dobrym smakiem. Kiedy zadzwonił i zaproponował zrobienie Cyrano, zgodziłem się prawie bez wahania. Nie powiem, że pracowało się łatwo, ale robiliśmy wszystko, aby stworzyć ten spektakl, który już wystawiliśmy pod sąd publiczności. — Jakie miejsce w Pana twórczym życiu zajął Serhij Danczenko? — W Instytucie Teatralnym (obecnie Narodowy Uniwersytet Teatru, Kina i Telewizji imienia I. Karpenki-Karego) studiowałem na kursie aktorsko-reżyserskim. Aktorów prowadził Łeonid Olijnyk, a reżyserów – Serhij Danczenko. Pewnego razu Serhij Wołodymyrowycz zobaczył fragment naszej studenckiej pracy i powiedział mojemu kierownikowi, że chce wziąć mnie do Teatru Franki, o czym wtedy jeszcze nie wiedziałem. A kiedy już kończyłem instytut, zaprosił mnie do tego sławnego zespołu. Było to w 1984 roku. Z ogromnym wzruszeniem i wdzięcznością wspominam Serhija Danczenkę. Troszczył się o mnie, o mój rozwój w tym teatrze, robił ze mnie profesjonalistę. Przyznam, że przez pierwsze trzy lata grałem w scenach zbiorowych, bardzo się przejmowałem, miałem nawet myśli, by odejść z teatru. Pewnego razu Serhij Wołodymyrowycz powiedział mi: “Rozumiem twój stan. Jesteś młodym winem. Musisz trochę odstać, zaadaptować się, znaleźć swoje miejsce. Trzeba trochę poczekać”. Potem zaczęły się spektakle, pojawiły się role. Pod jego kierownictwem dużo grałem. I właściwie za to, że mogłem osiągnąć sukces w tym zawodzie, jestem wdzięczny jemu, jego uwadze, jego talentowi, jego życzliwemu stosunkowi do mnie. Był niesamowitym człowiekiem, “zatrutym” teatrem, tą słodką trucizną, która nie daje ci spokoju, kiedy ciągle myślisz o teatrze, o swojej pracy w nim. Serhij Danczenko nie miał innego życia poza teatrem. Wyciągnął Teatr Franki z tego żałosnego stanu, kiedy na sali bywało po 50 osób, kiedy publiczność odnosiła się do teatru bardzo sceptycznie, uważała go za archaiczny. Serhij Wołodymyrowycz stworzył teatr, którego nie wstyd pokazać za granicą. Dużo jeździliśmy na występy do innych krajów i widzieliśmy, że nasz teatr w niczym nie ustępuje europejskim. Wśród spektakli Serhija Danczenki, w których grałem, jest “Miłość w stylu barokowym” Jarosława Stelmacha. Jarosław Mychajłowycz bardzo przejmująco i wzruszająco napisał tę sztukę. Bardzo szkoda, że odszedł z życia tak wcześnie. Miał kolosalny potencjał, dobre poczucie humoru, bardzo dobrze czuł teatr. Czasami bierzesz sztukę i rozumiesz, że dramaturg pisał ją dla czytelnika, a nie po to, by wystawiano ją na scenie. A Jarosław pisał właśnie dla teatru, znał jego specyfikę, modelował w swojej głowie, jak wydarzenia będą rozgrywać się na scenie. Ale wróćmy do Serhija Danczenki. Grałem także w jego “Patetycznej sonacie”, “Merlinie”. Nigdy nie myślałem, że spektakl “Poskromienie złośnicy” utrzyma się w repertuarze teatru przez 23 lata. Mógłbym grać jeszcze. Ale czas płynie i żeby nie wyglądać śmiesznie, zrezygnowałem z tej roli. Trzeba umieć w porę odejść. — Wielu miłośników teatru pamięta spektakle “Bracie Czyczykow” oraz “Ożenek” według Mykoły Gogola, gdzie wykonywał Pan główne role. — Sztukę “Bracie Czyczykow” napisała Nina Sadur, a wystawił ją Ołeksandr Dzekun – niezwykle utalentowany człowiek. Mieliśmy bardzo dobry tandem. Spektakl otrzymał kilka “Kijowskich Pektorałów”, jedną z nich ja – za rolę Czyczykowa. Bardzo żałuję, że ten reżyser wystawił w Teatrze Franki tylko jeden spektakl, chciałbym z nim popracować ponownie. A spektakl “Ożenek” wystawił Wałentyn Kozmenko-Delinde. Też ciekawa inscenizacja, szkoda, że już nie jest grana w teatrze. — Niektórzy uważają, że utwory napisane w języku rosyjskim powinny być wystawiane na Ukrainie tylko w języku oryginału. — To co, Szekspira też nie można grać? Nie sądzę, by było w tym jakieś racjonalne ziarno. Nie ma różnicy, w jakim języku napisany jest utwór, najważniejsze jest to, co reżyser chce włożyć w spektakl, co chcą powiedzieć artyści. Podstawą jest sens i istota tego, co się dzieje. Głównym celem jest to, aby ten utwór stanowił wartość dla teatru i widza. Aby widz wyłapywał te sensy, które autor zakodował w sztuce. — Wspominał Pan o pracy z doświadczonymi reżyserami, a jak Panu pracowało się z młodym reżyserem Dawidem Petrosjanem, który wystawił na Scenie Kameralnej imienia Serhija Danczenki spektakl “Wojna”? — Nie było absolutnie żadnego problemu w tym, że między nami jest duża różnica wieku. Rzeczywiście, czasami nasza młodzież jest powierzchowna, idzie za koniunkturą, modą, jakimiś tymczasowymi tendencjami w rozwoju teatru. A Dawid jest niezwykle głębokim człowiekiem, erudycyjnym, wykształconym. Nie sprawia na mnie wrażenia młodej osoby. Nie ma w nim młodzieńczej euforii, która czasami płata figle reżyserom. Jest o wiele starszy i mądrzejszy od swojego pokolenia. Autor tej sztuki Lars Norén napisał ją dla Teatru Okrucieństwa. W zamożnej Europie istnieje taki teatr, któremu przewodzi ten dramaturg. Celem tego teatru jest zwrócenie uwagi widzów na to, że w rzeczywistości w życiu nie wszystko jest tak bezchmurne. Po takich spektaklach widzowie otrzymują prawdziwy stres. Kiedy gram ten spektakl, czasami czuję, że przesadzam. Być może robię dla naszej publiczności rzeczy, których ona nie chce ani słyszeć, ani widzieć. Ale właśnie po obejrzeniu takich spektakli człowiek może doznać katharsis. Tym bardziej, kiedy widz idzie na spektakl pod tytułem “Wojna”, rozumie, że nie może to być komedia, tutaj muszą być zawarte głębsze tematy. Dziwi mnie i cieszy, kiedy widzę na sali młodych ludzi w wieku od 20 do 30 lat. Daje to nadzieję na to, że nasze młode pokolenie nie jest takie złe. A ta cisza, która panuje na sali, jest świadectwem tego, że młodzież nie jest tak ograniczona i lekkomyślna, jak niektórzy uważają. Tak było w każdym wieku – różna młodzież, różni ludzie. Nie stawialiśmy sobie za cel przeprowadzenia paraleli z tymi wydarzeniami, które dzieją się na wschodzie Ukrainy. Przecież adresowanie zawęziłoby ramy tego spektaklu. Takie problemy istnieją nie tylko u nas, ale także na Bliskim Wschodzie czy w Afryce. Na świecie jest wiele gorących punktów i wszędzie jest to samo – śmierć, cierpienie, głód. Jeśli będziemy skupiać się tylko na naszych wydarzeniach, to nieco obniży emocjonalny stopień i konteksty spektaklu. — Niedawno pracował Pan także razem z reżyserem Dmytrem Bohomazowem, mam na myśli spektakl “Koriolan”. — Po raz pierwszy gram w jego spektaklu, chociaż z Dmytrem Mychajłowyczem znam się od dawna. Dobrze pamiętam jego teatr “Wolna Scena”. Chodziłem tam na każdą premierę. Z ogromnym pietyzmem odnoszę się do wszystkiego, co robi. To reżyser od Boga, który subtelnie wyczuwa charaktery, dramaturgię, dobrze potrafi pracować z aktorem. Ma niesamowitą wyobraźnię, to człowiek z twórczym smakiem. Nie dopuści do żadnej brutalności, czegoś w rodzaju “95 kwartału”. To poważny reżyser współczesnego teatru. — W spektaklu “Ryszard III” gra Pan razem z Bohdanem Beniukiem. Właśnie tutaj po raz pierwszy odkryłem go dla siebie jako głęboko dramatycznego aktora. — Z Bohdanem pracujemy razem już wiele lat. Dla aktora emploi to klisza, z którą można się pogodzić i żyć na schematach, które już sprawdziły się na publiczności. Ale jeśli człowiek jest twórczy, w poszukiwaniu, pragnie wyrwać się z tego emploi. Myślę, że i Bohdanowi stało się ciasno w tym emploi, w którym go wykorzystywano przez wiele lat. Spróbował przejść do innego dla siebie gatunku. Początkowo w ogóle nie grałem ról komediowych. Nawet nie mogłem sobie wyobrazić, że będę w stanie zmusić publiczność do śmiechu. Serhij Danczenko powiedział mi kiedyś: “To dla ciebie Terra incognita, oswajaj to terytorium, oswajaj, nie bój się”. Bohdan też nie bał się pójść na to terytorium, gdzie być może nie będzie mu tak komfortowo. Ale jestem przekonany, że mu się to udało. Jest wszechstronnym aktorem, który może grać zarówno wspaniałe role komediowe, jak i role o tragicznym wydźwięku. — Co Pana porusza jako aktora? — Można grać dużo i nawet nie zastanawiać się nad tym, z czym wychodzi się na scenę. Nie zadowalam się po prostu grą. Dla mnie ważne jest to, co poprzez scenę przekazuję ludziom, którzy przychodzą do teatru. Nie chcę być tym prymitywnym

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn