Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
carskie komnaty pośród żebractwa – powoli znikną niczym widmowy sen, lecz czyż byliśmy ślepi, bracia! Małe dziecko przyjdzie na Majdan, niech ono mimo wszystko uwierzy, że nie w przepaść ten jego chód, że tylko w zoo są dzikie zwierzęta. A nieludziom nie ma miejsca wśród nas, jeśli jest piekło, niech wszystkich ich przyjmie, i słowo prawdy wypowie Taras, i będzie ono uczciwe, wieszcze, widzialne. Wszystko czarne zmyłby jasny deszcz, lecz ból narodu jak morska otchłań… Niech Bóg wybaczy, jeśli ja nie wybaczę i nie wybaczy święta Niebiańska Sotnia. 23.02.2014 Wiktor BOJKO, m. Charków Zdjęcie ze strony Prezydenta Ukrainy 20 lutego 2023 roku Prezydent Stanów Zjednoczonych Ameryki odwiedził Kijów z wizytą solidarności. W ramach wizyty Prezydenci USA Joe Biden oraz Ukrainy Wołodymyr Zełenski odwiedzili Sobór Michajłowski o Złotych Kopułach, gdzie powitał ich Błogosławiony Metropolita Kijowski i całej Ukrainy Epifaniusz. Zwierzchnik Prawosławnego Kościoła Ukrainy podziękował Joe Bidenowi za wsparcie, które on osobiście, naród i rząd Ameryki okazują Ukrainie w walce przeciwko rosyjskiej agresji. W rozmowie pan Biden wspomniał o swojej poprzedniej wizycie w Kijowie i odwiedzinach Monasteru Michajłowskiego, a także o spotkaniu z władyką Epifaniuszem w Waszyngtonie we wrześniu 2018 roku. Na zakończenie wizyty Zwierzchnik PKU życzył Prezydentowi i narodowi Ameryki Bożego błogosławieństwa. Przy Ścianie Pamięci Monasteru Michajłowskiego Prezydenci USA i Ukrainy uczcili pamięć ukraińskich żołnierzy, poległych w walce z rosyjskim agresorem. Służba prasowa Metropolii Kijowskiej Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła (PKU) sowieckie terytorium z pionierskimi marszami, radzieckimi pieśniami i plakatami agitacyjnymi. Jesteśmy solidarni we wspieraniu Tatarów krymskich, których język, podobnie jak ukraiński, doświadcza ucisku i represji ze strony rosyjskich okupantów na ukraińskim Krymie. Jak i wcześniej, oczywista jest prawda: język ma znaczenie. To ta siła napędowa, która zjednoczyła Ukraińców i cały świat oraz prowadzi do zwycięstwa Ukrainy. Wspierać różnorodność kulturową, chronić języki rdzennych narodów, umacniać język ukraiński jako państwowy, wzmacniać zdolności obronne państwa – to nasze wspólne zadanie. Z okazji Dnia Języka Ojczystego! Taras KREMIŃ, Pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego nimi w szacunku, bo i sam po rycersku kocha swoją piękną Amerykę. Tak samo rozumie on i znaczenie PKU dla ukraińskiej przyszłości, inaczej nie zawitałby do Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach, który stał się prawdziwą cytadelą ukraińskiej prawdy, wolności, niezłomności i poświęcenia w tragiczną noc Rewolucji Godności. Niech zawsze będą z nami nasi Bohaterowie Niebiańskiej Sotni, a z nimi i wszyscy nasi Bohaterowie – i ci, którzy polegli za Ukrainę, i ci, którzy kontynuują niszczenie przeklętych najeźdźców. Niech zawsze przypominają nam o Ukrainie ich marzeń, sprawiedliwej wobec swoich obywateli, równych wobec Prawa, zjednoczonych ojczystym językiem ukraińskim, ojczystą kulturą i Kościołem, z godnym zabezpieczeniem socjalnym, oraz rodzą niepowstrzymane pragnienie pracy nad wcieleniem w życie ich marzeń na naszej historycznej drodze. Mykoła KULCZYŃSKI, m. Połtawa
Tłumaczenie maszynowe
20 lutego co roku Ukraina czci pamięć Bohaterów Niebiańskiej Setki, którzy ceną własnego życia obronili przyszłość naszego państwa. Pod koniec 2013 roku, a na początku 2014 roku, na Ukrainie rozpoczęły się masowe protesty. Obywatele wystąpili przeciwko polityce ówczesnych władz i ich odmowie integracji europejskiej. W rezultacie ówczesny prezydent Wiktor Janukowycz i jego współpracownicy uciekli za granicę. Kulminacją tych wydarzeń, które otrzymały nazwę Rewolucji Godności, stało się masowe starcie na Majdanie Niepodległości w Kijowie między protestującymi a siłami specjalnymi. Stało się to 18–20 lutego 2014 roku – właśnie wtedy zginęło najwięcej ludzi. Lista Niebiańskiej Setki otworzyła się 22 stycznia 2014 roku. Najpierw od ran postrzałowych w centrum stolicy zginęli aktywiści Majdanu Serhij Nihojan i Mychajło Żyzniewski. Tego samego dnia w lesie pod Kijowem znaleziono ciało ze śladami tortur aktywisty Jurija Werbyckiego. Do 18 lutego 2014 roku naliczano już 9 poległych, a od tego dnia na Majdanie rozpoczęły się masowe rozstrzeliwania. Od 18 do 20 lutego zginęło 78 osób, a po 20 lutego – kolejne 20. Niemal od razu wszystkich poległych nazwano Niebiańską Setką, chociaż w rzeczywistości było ich więcej niż sto. Dekretem Prezydenta Ukrainy z 11 lutego 2015 roku datę 20 lutego ustanowiono Dniem Bohaterów Niebiańskiej Setki.
***
Żałoby dzień i co by nie mówić – choć słonecznie i śnieżnie,
tylko w czerni Niebiańska Setka patrzy z góry,
gdzie wiaterek po Majdanie popiół zgarnia.
Ogień, i krew, i zdrada, i kłamstwo, i ludzie pod celownikiem automatu –
czyż dotrwają do jutrzejszego dnia,
gdzie wiedział Taras, że będzie syn i matka!
Żywa rzeczywistość barykad i stref,
Tłumaczenie maszynowe
21 lutego obchodzimy Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego, święto, które przypomina o prawie każdego człowieka do posługiwania się językiem ojczystym w swoim kraju.
Ukraińcy znów wywalczają to prawo z bronią w ręku. Za język ukraiński, tożsamość narodową i prawo do bycia gospodarzami na własnej ziemi giną najlepsi synowie i córki kraju. Rosja, tak jak w poprzednich stuleciach, niszczy ukraińskie książki i dziedzictwo kulturowe, poluje na patriotycznych śmiałków, którzy na okupowanych terytoriach nadal walczą przeciwko próbom agresora odtworzenia na odwiecznie ukraińskich ziemiach
Tłumaczenie maszynowe
Joe Biden jest nie tylko wielkim prezydentem, lecz także człowiekiem najwyższej miary szlachetnym, który potrafi wybaczyć ukraińskiemu światu polityki kłamliwe, oburzające i głupawe oskarżenia na pomoc Trumpowi, wygłaszane przez ukraińskiego posła, a zarazem moskiewskiego agenta Derkacza, które tak nagłaśniały ukraińskie kanały telewizyjne nowej władzy. Bo na szali stoi nie tylko wolność i godność narodu ukraińskiego, lecz także honor narodu amerykańskiego, który swym podpisem swojego przywódcy zagwarantował bezpieczeństwo państwu ukraińskiemu po jego rozbrojeniu nuklearnym. A właśnie te wartości wyznaje amerykański prezydent Biden, wyznaje szczerze i skutecznie. Być może właśnie dlatego jest on wielkim prezydentem, a jego działalność we wszystkich kierunkach jest głęboko humanistyczna, bo przesycona ideałami wolności i szacunku dla ludzi zarówno w jego ojczystej Ameryce, jak i na świecie.
Podczas każdej jego wizyty w Kijowie zawsze brzmiał motyw miłości do Ukrainy oraz wezwanie do ukraińskich polityków, by zbudowali wielkie, sprawiedliwe i silne państwo. W ukraińskiej polityce, przesyconej rosyjską agenturą i rodzimym małorosyjskim tałatajstwem, a także w całym społeczeństwie, nie wszyscy to słyszeli. Ale część jednak słyszała i mimo wszystkich trudności pracowała dla tego celu. „Odwaga i męstwo Ukraińców uczą nas dziś wszystkich”, „Kijów zapadł mi w serce” – mówi Biden także dziś, w wielki i smutny dla całej Ukrainy Dzień Bohaterów Niebiańskiej Setki. Dobrze, że właśnie w ten dzień niezwykłego wzlotu ukraińskiego ducha przyjechał do nas i uczcił wspólnie z prezydentem Zełenskim wielki historyczny wyczyn Ukraińców, zwłaszcza poległych synów Ukrainy, jej nieustraszonych rycerzy Niebiańskiej Setki. Oczywiste jest, że prezydent Biden rozumie znaczenie ich wyczynu i chyli czoła przed
Tłumaczenie maszynowe
Wiktor SKORYK, obserwator „Słowa Proświty” Ukraina nie może przegrać, bo za nami prawda, za nami sława. I wola święta! Dla narodu ukraińskiego „być albo nie być” nie jest pytaniem, bo my i słowem, i czynem odpowiadamy na nie jednoznacznie: być! Przez ten rok nasze społeczeństwo stało się dojrzalsze. O całą epokę. Do tej pory próbowaliśmy dogonić pociąg czasu cywilizacyjnego, popełnialiśmy błędy, które naprawialiśmy osiągnięciami, przeszliśmy dwa sławne Majdany. Ale przez rok wojny naród, społeczeństwo kosztem krwi, pracy, heroicznych dokonań nie tylko dogonili ten pociąg, ale stali się, faktycznie, jego lokomotywą, która zwróciła świat w nową epokę. Zatem, krótko o ciężkich, ale zwycięskich 365 dniach wojny dobra ze złem, Ukrainy z Ordą. Ukraińska armia przeciwstawia się znacznie liczniejszej, uzbrojonej po zęby sile, która ma o rząd wielkości większą liczbę ciężkiego sprzętu, dziesiątki razy więcej amunicji, potężne lotnictwo i to, czego dotąd nie mają Siły Zbrojne Ukrainy – rakiety dalekiego i średniego zasięgu. Wojsko ordyńskie, wyposażone, skompletowane, wyszkolone do prowadzenia wojny, napadło na naszą ziemię z planem blitzkriegu, z paradnymi mundurami w walizkach na zwycięski marsz przez Chreszczatyk po trzech-czterech dniach. Taką widzieli „specjalną operację wojskową” moskale, tak przewidywali praktycznie wszyscy analitycy i politycy świata: Ukraina, ich zdaniem, była skazana na szybką okupację, ponieważ siły są katastrofalnie nieporównywalne, przewaga Moskwy kolosalna. Ale ten blitzkrieg ostatecznie obrócił się w ucieczkę moskiewskiego butnego drapieżnika spod Kijowa, z obwodu czernihowskiego, sumskiego, a potem – w pogrom, który niwelował początkowe sukcesy moskali-okupantów na Charkowszczyźnie, ze stratą nie tylko personelu (a było ich niemało), ale i dużej ilości ciężkiego sprzętu, który stał się trofeami dla Sił Zbrojnych Ukrainy. Ta udana wielka ofensywa pozwoliła naszemu wojsku wyzwolić ogromne terytoria i na długo przejąć inicjatywę w wojnie. Na tej fali było okrążenie i wyzwolenie Łymanu, przełamanie naszych wojsk na tereny obwodów donieckiego i ługańskiego. Z czasem wyzwolono prawobrzeżną Chersońszczyznę. Jednocześnie nasze wojsko utrzymuje wroga na linii Bachmutu już sześć miesięcy nieustannych zaciętych walk, podczas których zmielono dziesiątki tysięcy elitarnych sił wroga. Co zobaczyliśmy my i cały świat w tym czasie w trakcie walk? Potężną siłę ducha narodu ukraińskiego, niesłychany w historii heroizm i zaciętość w obronie, którą zachwyca się cały świat. Ukraińcy zadali wielkie straty moskiewskiej armii i obnażyli przestarzałą toporność ich taktyki, jej nędzne kierownictwo oraz kruchy morale wojska w realnych walkach. Ukraińskie wojska okazały się nadzwyczaj adaptacyjne, bystre i kreatywne. Po raz pierwszy w nowoczesnej wojnie Siły Zbrojne Ukrainy masowo wdrożyły efektywne zastosowanie bezzałogowców. Zdecentralizowane dowodzenie, które jest we krwi wolnych Ukraińców, pomnożone przez talent operacyjnego planowania, wykazały liczne systemowe niedostatki wroga, co (w granicach możliwości, przy braku niezbędnego uzbrojenia i amunicji) sprzyjało organizacji szeregu niszczycielskich uderzeń w wroga, które Moskwa tłumaczyła albo „gestami dobrej woli”, albo „negatywnymi natarciami”. My zaś obserwowaliśmy haniebną ucieczkę. W tym czasie mały strumyk zachodniej broni, który dotarł w lutym-marcu 2022 roku, z czasem nabiera siły, staje się pętlą, zaciśniętą rękami ukraińskiego żołnierza na szyi terrorystycznej Moskwy. Konsekwentnie pojawiły się wysokoprecyzyjne systemy rakietowe HIMARS, armatohaubice, artyleria z Francji, Polski i innych krajów, które pozwoliły Ukrainie rozbijać moskiewskie punkty dowodzenia, składy amunicji i bazy paliwowe. Zbiór i łączenie danych wywiadowczych w czasie rzeczywistym (przy wsparciu NATO), integracja wywiadu Sił Zbrojnych Ukrainy we wspólnym systemie dała możliwości ukraińskim pododdziałom wykrywać cele w porę, znacznie przewyższając w tym technologicznie zacofane siły okupantów. Stopniowo wzmocnił się system obrony przeciwlotniczej Sił Zbrojnych Ukrainy, który teraz jest zdolny efektywnie niszczyć wrogie rakiety i bezzałogowce, znacznie ograniczyć terror wymierzony w ludność cywilną w ukraińskich miastach (światła i ciepła w naszych mieszkaniach mamy pod dostatkiem już od ponad tygodnia) i, co bardzo ważne w wymiarze wojskowym, – przeszkadzać siłom powietrznym Moskwy bezkarnie szybować nad niebem Ukrainy. Tak, nie wszystkich drapieżników możemy (póki co) niszczyć na naszym niebie; rakiety balistyczne i hipersoniczne – niestety, wciąż są nieosiągalnymi dla nas celami. Ale już niedługo i ta luka w obronie naszego nieba zostanie niezawodnie zamknięta: na pomoc od partnerów z USA, Holandii, Francji i Włoch do nas idą „Patrioty” i śmiertelnie kąśliwe „Mamby”, właśnie ta parka potrafi niszczyć latającą śmierć. Oczywiście, chcielibyśmy większej pomocy dla Sił Zbrojnych Ukrainy. Ale są obiektywne czynniki, o których wcześniej pisałem szczegółowo, dlatego teraz nie akcentuję. Znowu podkreślę, że Ukraina nie była gotowa na wojnę. Fakt przykry, smutny, tragiczny, ale tak było. Fakty to uparta rzecz. Ale, jak się okazało, nie tylko Ukraina nie była gotowa na taką wojnę, ale w pewnym stopniu cały świat i, zwłaszcza, Europa, która uważała, że nie ma się czym zbytnio martwić. Taktycznie się nie myliła – Moskwa nie odważała się (póki co) na nich napadać. Ale to był strategiczny błąd: takiego heroicznego oporu, jaki okazała Ukraina, Europa w żaden sposób nie oczekiwała. Niezłomny opór narodu ukraińskiego wobec najazdu moskali zaskoczył Europę. I dopiero w trakcie Wielkiej wojny Europejczycy zobaczyli, co im zagraża w perspektywie, jeśli Ukraina zostanie okupowana. Oni nie tylko zobaczyli barbarzyństwo Moskwy, oni zrozumieli, że Moskwa nie chce się z niczym i z nikim liczyć, a prze naprzód, mimo gróźb, sankcji i własnych strat. Oni wreszcie zobaczyli realne zagrożenie w bliskiej przyszłości. Słodki sen rozumu się skończył. Porozumieć się z Moskwą jest niemożliwe, ona chce wszystkiego, bez kompromisów. Moskwa uśpiła Europę zastrzykami surowców energetycznych, napompowała na tym mięśnie ekonomiczne, więc ruszyła do ataku na światowy porządek prawny bezczelnie i bezlitośnie. Kreml widział, że w ogólnym rozrachunku Europa nie była gotowa na wojnę z Moskwą. Kiedy zaczęto szukać broni i amunicji dla Ukrainy, to nagle okazało się, że amunicji – z praktyki jej intensywnego użycia w obecnej wojnie – jest skrajnie mało w magazynach i jeszcze mniej jest produkowanej, że sprzętu nie tylko jest mało, ale jest on jeszcze w złym stanie i, żeby doprowadzić go do porządku, potrzeba dużo czasu – często nawet nie miesięcy. Dlatego konieczne są pilne działania. Oto ostatni wymowny przykład. Koalicja czołgowa. Długa historia, która po Ramstein-9 zakończyła się ostateczną decyzją: dostawom dla Ukrainy czołgów zachodniego typu być! Ale dlaczego Niemcy opierały się tak długo i zawzięcie? Dlaczego Scholz wymagał, żeby zgodę na to dawali wszyscy razem, zbiorowy Zachód? Nie tylko dlatego, że potrzebuje pozytywnej opinii publicznej obywateli, ale także dlatego, że Scholz rozumiał: obietnice, które wielu składało w sprawie dostaw czołgów, jeśli „zgodzą się na to Niemcy” (które są producentem podstawowych czołgów „Leopard” w Europie), okażą się pustymi zabawkami,
bo wielu z obiecujących było nieszczerych. Nieszczerość czy nie, okazało się, że czołgów gotowych do walki jest mało, nawet tych otwarcie przestarzałych. I Scholz to rozumiał, wiedział. I to właśnie on teraz wywiera nacisk na wszystkich, aby ta kwestia została rozwiązana szybko i skutecznie. Nie hałas jest miarą skuteczności, lecz działania, realna praca i realne postrzeganie tego, jak wszystko wygląda w rzeczywistości. Scholzowi nie można nic zarzucić, niedawno został kanclerzem i teraz potrzebuje czasu oraz wielkiego wysiłku, aby oczyścić te stajnie Augiasza, które zaśmieciły się przez dziesięciolecia zaniedbań. Mimo wszystko jestem pewien, że jednak co najmniej 300 czołgów do kwietnia-maja trafi na Ukrainę od naszych partnerów. Co prawda, wśród nich prawie połowa będzie zmodyfikowanymi na Zachodzie czołgami T-72. Czy znajdą, czy przygotują więcej właśnie czołgów zachodnich wzorów? Myślę, że tak, ale już w czerwcu-lipcu. Mam też nadzieję, że USA przekażą dodatkowo znaczącą partię „Abramsów”, którym latem nic nie będzie przeszkadzać. Właśnie wtedy Siły Zbrojne Ukrainy zyskają czas i siłę na swoją strategiczną ofensywę. Swoją drogą, pierwsza partia francuskich prawie-czołgów AMX-10 RC już trafia do naszego wojska, to dobry sprzęt na wiosenne walki. Czołgi są bardzo potrzebne naszemu wojsku. Ale głównym problemem dla Sił Zbrojnych są rakiety, pociski, amunicja. „Oczywiste jest, że znajdujemy się w wyścigu zaopatrzenia materiałowo-technicznego” – powiedział niedawno sekretarz generalny NATO Jens Stoltenberg. Nasi partnerzy mają już zrozumienie i gotowość do działania w tym kierunku. Dlatego, biorąc pod uwagę sytuację na froncie, prognozowanie działań bojowych stron, a także oceny dostępnych możliwości, w czasie dostawy na potrzeby SZU można podzielić na dwa klastry czasowe: bieżące i następne. Bieżące: pociski, rakiety małego i większego zasięgu, intensywne nasycenie systemami obrony powietrznej (szczególnie IRIS, NASAMS i MAMBA). Następne: baterie PATRIOT (jako ostatnie, bazowe ogniwo tworzenia integralnej obrony przeciwrakietowej i przeciwlotniczej), czołgi (zachodnich wzorów), a także hybrydowe bomby lotnicze (GLSDB), które są przystosowane do naziemnego startu na odległość 160 km. I w żadnym wypadku nie należy zapominać o perspektywicznych dostawach, a mianowicie – rakietach dalekiego zasięgu, samolotach i śmigłowcach. Myśliwce F-16 i taktyczne rakiety ATACMS o promieniu działania 300 kilometrów będą na uzbrojeniu SZU! Na wszystko przyjdzie czas. Żadne „czerwone linie”, wykreślone przez Moskwę, już nie istnieją. O tym, oczywiście, politycy z Białego Domu nie mówią publicznie, bo po to są politykami u władzy. I o Krymie jako najtłustszej „czerwonej linii” imperialnej Moskwy (według moich uważnych obserwacji dosłownie ostatnich dni – wypowiedzi i działań czołowych, odpowiedzialnych polityków, nie populistów, w USA i nie tylko) też można zapomnieć. Istnieje zrozumienie u odpowiedzialnych mężów stanu, że bez Krymu zwycięstwo będzie pyrrusowe, bo Moskwa właściwie otrzyma mandat na stosowanie siły w swoich dalszych planach, a wraz z nią otrzymają taki sam niszczycielski dla świata mandat liczni chętni do pogrania swoimi mięśniami na geopolitycznym polu bitwy. Co więcej, jestem pewien i widzę, że w Moskwie też doszli do zrozumienia dwóch rzeczy: ich rupiecie pod nazwą „czerwone linie” już mało kogo straszą, czas na grę minął. Kiedy Putin zakończył swoje ostatnie przemówienie-straszak słowami „ja nie blefuję”, to według psychologicznych oznak jest to dowód na to, że blefuje i rozumie: jego blef już na nikogo i w żaden sposób nie działa. Na Kremlu „siłę” swojego blefu też znają i w zwycięstwo nie wierzą. Ciekawe jest jeszcze to: „opozycjonista” Nawalny deklaruje, że Krym bez pytań trzeba zwracać, a Ukraina powinna mieć granice ze stanu na 1991 rok. (Wcześniej też mówił, że „Krym nasz”). Trzeba rozumieć, że nic tak po prostu nie jest mówione w totalitarnej Moskwii, każdy lider opinii ma swoją rolę. Nawet „opozycjonista”, zesłany na galery. Powiedziane przez Nawalnego jest sondowaniem, badaniem reakcji społecznej. Słowem, jak mówił Gorbaczow: „Proces ruszył!”. Tymczasem kontynuujmy o głównym – o broni. Dla wszystkich wymienionych klastrów stale i w dużej ilości muszą być – pociski, pociski i pociski. A także bezzałogowce – tysiące, a najlepiej dziesiątki tysięcy, różnych – atakujących, zwiadowczych, kamikadze; małych i dużych, małego i dalekiego zasięgu. Wykonanie tych klastrów jest tymi niezbędnymi stopniami, które konsekwentnie prowadzą nas do przewagi nad wrogiem. Zatem, do szczytu – do naszego zwycięstwa. A dla tych, którzy nie wierzą w solidarność świata wolności i demokracji, a wierzą w to, że cała ta pomoc jest jedynie próbą zbiorowego Zachodu uzyskania dywidend z podziału świata i źródła ponadprzeciętnych zysków w tej wojnie „naszymi rękami i życiami”, mam dobrą wiadomość: zbiorowy Zachód włożył w tę wojnę już tyle środków i wysiłku (co najmniej 150-200 mld dolarów) i nieuchronnie włoży jeszcze znacznie więcej, że już nie ustąpi. A swoje środki odbije potem, choćby częściowo, kosztem Moskwy: wystarczy dla wszystkich – i dla nich, i dla nas. Ale nie to jest głównym celem Zachodu w tej wojnie. Chociaż taka rekompensata byłaby. 12 miesięcy, 365 dni zaciętej bitwy narodu ukraińskiego o wolność, o życie, o prawo do bycia sobą, o przyszłość. Bitwy przeciwko ludożerczej moskiewskiej ordzie, w której przetrwać może tylko jedna strona. Bo Moskwa, przegrywając tę wojnę, jest skazana na rozpad – powolny, ale nieuchronny.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
sprawiedliwą. Prawdziwym celem jest uczynienie świata takim, aby panowało w nim prawo, a nie rozbój. Z tego zysk będą mieli wszyscy, i to nie kosztem kogoś, a dlatego, że świat bez wojen będzie swobodnie zyskiwał, a nie tracił. Aby świat nie był grą o sumie zerowej, jak tego pragnie Moskwa, lecz był światem wolnego, wzajemnie korzystnego rozwoju. Jest też „zła” wiadomość dla tych, u których występuje idiosynkrazja na terminy i zasady demokracji oraz wolności, tych, którzy z obłudą przyjmują pomoc Zachodu, mówiąc: niech teraz pomaga, a my potem będziemy tworzyć swoje – „miłą nam” autokrację lub dyktaturę itp. Odpowiedź: znowuż, demokratyczny świat zainwestował już tak wiele w pomoc Ukrainie, że będzie trzymał pod kontrolą swoje materialne i niematerialne wkłady, pod rygorystycznym audytem – cały przebieg demokratycznych reform; nasi partnerzy będą konsekwentnie nalegać na ustanowienie, wzmocnienie i rozwój szerokiej sieci instytucji demokracji w naszym państwie i społeczeństwie. USA i Europie nowe wzorce Węgier i innych nie są potrzebne. Zbyt duże ryzyko i bardzo znaczące stawki zostały postawione na Ukrainę, więc „budowanie” tutaj dyktatury i autokracji – nie jest ich planem. Im, jak właściwie i Ukrainie, potrzebne są wolne, demokratyczne państwa, bezpieczne i przyjazne. UE i NATO – to nasz cel, nasza wspólna droga i nasza wspólna obrona przed srogim złem. Dobrze, że na Ukrainie istnieje znaczące, krytyczne zapotrzebowanie społeczne na takie reformy. Dlatego, w ostatecznym „rozrachunku”, wszystko będzie dobrze i dla nas, i dla naszych partnerów. Innej drogi po prostu nie mamy. I to jest wspaniałe! Na koniec powróćmy do obecnych dni. Biden w Kijowie! To czyn odważnego i mądrego człowieka. Człowieka oddanego sprawie triumfu wolności. Hołd dla bohaterskiego narodu ukraińskiego i jednocześnie potężny sygnał-impuls dla naszego narodu, dla naszego wojska – przyjaciele Ukraińcy, ja, Prezydent USA, jestem z wami, Stany Zjednoczone Ameryki stoją twardo ramię w ramię razem z wami w tej ciężkiej wojnie z imperium zła. Jest to również dźwięczny policzek dla Moskwy, dla całej imperialnej nazistowskiej hołoty. A także jest to sygnał dla całego świata – każdemu swój, odpowiednio do tego, kto czego chce; to jasny, wyartykułowany komunikat, że chęć zabawy w przemoc będzie gwarantowanie ukarana. Przyznaję: oczekiwałem tej wizyty, czułem, że Joe Biden odważy się na to, domyślałem się, że zaplanowana wizyta w Polsce była faktycznie przykrywką dla stworzenia dogodnej okazji, by niespodziewanie przyjechać do stolicy narodu ukraińskiego, który wywalcza swoje życie i swój honor w wojnie z imperium mroku. Bardzo silny ruch! Dla nas i całego świata. Właśnie w tym zwrotnym momencie w przebiegu wojny, w przededniu rocznicy rozpoczęcia wielkoskalowej ordyńskiej napaści. Prezydent USA przywiózł też podarki: kolejną transzę pomocy na sumę 500 mln dolarów. Tak, właśnie to, co teraz jest niezbędnie potrzebne – pociski, rakiety, haubice. Tak, to wspaniale! Lecz czasami terminowe słowo wsparcia, powiedziane publicznie na cały świat, waży więcej niż broń. Bo słowo – to potężna broń i potężny bodziec. Biden to zrobił!
Tłumaczenie maszynowe
A na koniec zostawił nam ten napis: Chwała Ukrainie! Podpis: Joe Biden. Od teraz hasło „Sława Ukrajini!” nie jest tłumaczone, tylko transliterowane. *** W ostatnich dniach odbył się bardzo ważny szczyt – Monachijska Konferencja Bezpieczeństwa. Kanclerz Niemiec Olaf Scholz: „Dokładamy wszelkich starań, aby dostarczyć pierwsze czołgi Leopard bardzo szybko. Rozpoczęły się również szkolenia żołnierzy”. Prezydent Francji Emmanuel Macron wymienił cztery porażki Putina. Pierwsza – na polu bitwy. Druga – porażka mentalności kolonialnej. Trzecia – konsolidacja sił wojskowych Ukrainy i NATO. Czwarta – miejsce, które teraz zajmuje Rosja na świecie. Uwaga! USA po raz pierwszy oficjalnie oświadczyły, że Moskwa została określona jako państwo, które dopuszcza się zbrodni przeciwko ludzkości na Ukrainie. Wiceprezydent USA Kamala Harris: „Jeśli chodzi o działania Rosji na Ukrainie, zbadaliśmy dowody. Znamy normy prawne. I nie ma żadnych wątpliwości, że są to zbrodnie przeciwko ludzkości. Stany Zjednoczone oficjalnie uznały, że Rosja dopuściła się zbrodni przeciwko ludzkości. I mówię wszystkim tym, którzy popełnili te zbrodnie, oraz ich przełożonym, którzy biorą udział w tych zbrodniach: zostaniecie pociągnięci do odpowiedzialności”. Sekretarz generalny NATO Jens Stoltenberg podkreślił, że zwycięstwo Rosji stanowiłoby zagrożenie dla świata: „Jeśli Putin wygra na Ukrainie, będzie to sygnał dla niego i innych autorytarnych liderów, że mogą używać siły, aby otrzymać to, czego pragną. Uczyni to świat bardziej niebezpiecznym i wrażliwym. Dlatego wsparcie dla Ukrainy to nie tylko decyzja moralna, to nasze bezpieczeństwo”. Wysoki przedstawiciel UE Josep Borrell: „Straciliśmy zbyt wiele czasu na podjęcie krytycznie ważnych decyzji, w szczególności o przekazaniu czołgów. Do zwycięstwa w klasycznej wojnie potrzebne są czołgi. Nie wygrasz bez tego rodzaju broni. Członkowie UE muszą szybko przekazać Ukrainie broń, którą posiadają, w dodatku do tej, którą już obiecali”. Głównym podsumowaniem konferencji jest fakt, że pomoc dla Ukrainy przybrała formę jasnej, długoterminowej polityki. To znaczy, że teraz pomoc przechodzi z fazy podejmowania decyzji w pośpiechu, z dnia na dzień, dyskretnie i w sposób nieuporządkowany. Nasi partnerzy uświadomili sobie: aby przyspieszyć nadejście zwycięstwa w tej wojnie, trzeba, jakkolwiek paradoksalnie by to nie brzmiało, mieć długoterminowe plany dostaw uzbrojenia, jasno obliczać kolejność kroków do zwycięstwa. A co najważniejsze, uwierzyli w Ukrainę ostatecznie, uświadomili sobie swoje błędy z przeszłości i są gotowi, by je naprawić. Nie wierzę w jakikolwiek sukces ofensywny moskiewskiej ordy, jakkolwiek by tego nie pragnęła, zwłaszcza w przeddzień sakralnego dla nich dnia zbrodni – 24 lutego. Oni, wrogowie, mają wielką przewagę tylko w trzech aspektach: potencjalnie – większa liczba personelu, ale jest to obecnie tylko częściowo zaktualizowane, więc nie jest aktualne w najbliższym czasie (a w przyszłości, gdy do SZU napłynie w wystarczającej ilości zachodnia ciężka broń, która o całe pokolenie technologiczne wyprzedza broń ordy, liczba personelu gwałtownie zmniejszy swoje znaczenie w wojnie); drugie – wróg posiada rakiety dalekiego zasięgu, których my nie mamy; trzecie – wróg ma w posiadaniu co najmniej 1200 samolotów i setki śmigłowców, co kilkukrotnie przewyższa liczbę lotnictwa w Siłach Powietrznych Ukrainy. Z pierwszym poradziliśmy sobie wcześniej. Teraz o drugim: rakiet precyzyjnych wróg ma już niewiele, jest zmuszony je oszczędzać. Nad tym dobrze popracowała nasza obrona przeciwlotnicza i sankcje gospodarcze naszych partnerów. A te, które uderzają z „precyzją” 1-2 km – takich jest wiele, ale to broń terroru ludności cywilnej, do działań wojennych we współczesnej wojnie takie rakiety są nieefektywne. Trzecie, jeśli chodzi o samoloty, to znaczna przewaga przeciwnika jest jedyną, w istocie, istotną przewagą, która pozostała wrogowi. Taka przewaga zapewne skusiła wielu analityków do spekulatywnych prognoz, w których rysuje się niemal nadchodzący apokaliptyczny obraz nalotów. Teoretycznie można to założyć, ale to płonne przypuszczenie. Ponieważ praktycznie takie naloty na froncie są bezsensowne – nasze wojska mają umiejętności rozpraszania się, manewrowania, umiejętnego okopywania się, a obrona przeciwlotnicza zarówno ilościowo, jak i jakościowo znacznie wzrosła w ciągu roku wojny. Nalot – to marne straty dla nalotników. Nalot na miasto ma większą szansę na terrorystyczny „sukces”, ponieważ nie jest to działanie wojenne, takie działanie w żaden sposób nie wpłynie na sytuację na frontach i na przebieg wojny w ogóle. Więc moskalom przyjdzie dalej ćwiczyć się w ordyńskiej taktyce na frontach: zrównywać wszystko z ziemią wielomiesięcznymi ostrzałami w tym punkcie, na który nacierają. Zrównują wszystko do zera, czy to fortyfikacje w polu, czy wieś lub miasto, małe czy duże. Tak jak zrównali dziesiątki wsi przedtem, jak zrównali Siewierodonieck, Mariupol, zrównują Bachmut i wiele, wiele innych. Ta taktyka nie jest nowa, tak było i w Mariupolu, i nawet w Donieckim Porcie Lotniczym w latach 2014–2015. Co więcej, jest to „odwieczna” taktyka ich antycywilizacyjnych przodków-ordyńców: albo poddawajcie się, albo całkowite zniszczenie wszystkiego i wszystkich. Moskale dobrze rozumieją, że mają jeszcze jakiekolwiek iluzoryczne szanse, dopóki nie nadeszła wielkoskalowa pomoc dla Ukraińców w postaci ciężkiego sprzętu i amunicji. Wiosną bez wątpienia będą toczyć się zacięte walki, ale zapewne bez znaczących przesunięć i wielkich niespodzianek. A kiedy koryto dostaw naszych partnerów osiągnie pełnię, wtedy zaczną się główne wydarzenia. Będzie ciężko, ale wskazówka kompasu wojny będzie pewnie wskazywać kierunek na wschód i południe. I na koniec. Warto być dobrze poinformowanym optymistą i wszystkimi siłami, jakie kto ma, i czym kto może, przybliżać nasze zwycięstwo. Slava Ukraїni! Chwała Ukrainie! W te lutowe dni, kiedy wojna dobiegła swojego rocznego kalendarza, kiedy nadzieje na jej zakończenie nieco się odsunęły, my tak samo niezachwianie wierzymy w Siły Zbrojne Ukrainy, wierzymy w niezwyciężony naród ukraiński, w każdego Ukraińca, który każdego dnia, każdej godziny dokłada starań, aby przybliżyć zwycięstwo. W imieniu proświtańskiego sztabu wolontariackiego wspierania obrony Ukrainy oraz od bojowników SZU z Bachmutu, Kupiańska, Łymanu, Pokrowska i innych miast po raz kolejny wyrażamy szczerą wdzięczność wszystkim, którzy w miarę swoich możliwości, a nawet ponad nie, robią wszystko, aby naszym bojownikom było wygodniej bronić ojczystej ziemi przed okupantem. Dziękujemy: Ukraińcom z Ameryki – Towarzystwu Języka Ukraińskiego w Chicago (USA), kierownicy – Wira i Bohdan Bodnarukowie; Borysowi Petruszynowi – dyrektorowi centrum edukacyjnego „GRAND”; Ołeksandrowi Wertyporochowi – kierownikowi działu audytu wewnętrznego firmy „Revolut”; Illi Palczewskiemu, który inwestuje w ukraiński biznes. Wszystko to przybliża nas do zwycięstwa! Chwała Ukrainie! Chwała Siłom Zbrojnym Ukrainy! Rówieńskie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Minął 40. dzień od śmierci proświanina, znanego ukraińskiego dziennikarza telewizyjnego i reżysera telewizyjnego Antona Kołomijca. Anton Wasylowycz Kołomijec urodził się 16 grudnia 1988 roku w malowniczej wsi Kruhołozerka na Chersońszczyźnie. Rodzice od najmłodszych lat zachęcali go do udziału w amatorskiej działalności artystycznej najlepszego w obwodzie Kruhołozerskiego Domu Kultury wiejskiej. Zwycięstwa w obwodowych i ogólnoukraińskich konkursach recytatorów oraz solistów-wokalistów potwierdziły niezwykły talent Antona, który – podobnie jak jego rodzona ciotka Natalia Kołomijec – pisał wiersze poświęcone rodzinnej wsi, ukraińskiemu językowi i Ukrainie. Po ukończeniu Chersońskiego Państwowego Uniwersytetu Anton Kołomijec ujawnił swoje dziennikarskie zdolności na stanowisku dziennikarza telewizyjnego Chersońskiej Obwodowej Państwowej Telewizyjno-Radiowej Kompanii „Skifija”. Widzowie telekanału „Skifija”, który z czasem przekształcił się w chersońską filię „Suspilnoho”, pokochali zapalczywego i szczerego prezentera. Przez sześć lat z rzędu mieszkańcy słonecznej Taurydy słuchali jego rad w codziennej prognozie pogody. Jego koleżanka Olena Judina wspomina: „Bez jego prognoz pogody przez sześć lat z rzędu żaden Chersończyk nie wychodził z domu, bez jego tradycyjnego „I niech u was wszystko będzie dobrze” nie zaczynał się nowy dzień. Audycje z jego udziałem były „naładowane pozytywem”, uśmiech nie schodził z twarzy – ani jego, ani prezenterów, ani gości. Anton zawsze miał Ukrainę w sercu, z dumą nosił wyszywanki, śpiewał ukraińskie piosenki, cenił wszystko, co nasze”. Następnie objął stanowisko reżysera obwodowej telewizji. Jak zaznacza zasłużony dziennikarz Ukrainy, wieloletni szef ODTRK „Skifija” Walerij Dolyna: „Poranny program na telekanale „Skifija” powstawał w dużej mierze dzięki staraniom właśnie Antona Kołomijca”. Jego improwizowane wiersze i życiodajna energia dodawały telewizyjnikom tej iskry, której czasami brakuje także naszym centralnym kanałom telewizyjnym.
Antin Kolomijec miał aktywną postawę obywatelską w zakresie umacniania języka ukraińskiego we wszystkich dziedzinach życia społecznego na rodzinnej ukraińskiej ziemi. Wielokrotnie brał udział w akcjach i konferencjach Proświty. Od 2016 roku aktywnie wspierał organizację i przeprowadzenie otwartego Dobroczynnego konkursu-festiwalu słowa ukraińskiego „Echo duszy” ku pamięci Natalii Kolomiec. W 2016 roku na wspomnianym festiwalu zwyciężył w konkursie solistów-wokalistów, a w 2018 i 2019 roku aktywnie uczestniczył w pracy jury festiwalu Proświty. W czerwcu 2017 roku Antona Kolomijca wybrano w skład Zarządu Chersońskiego obwodowego oddziału Organizacji Społecznej „Młoda Proświta”. Od grudnia 2018 roku do lutego 2022 roku był aktywnym uczestnikiem posiedzeń artlaboratorium „Ukraińska Chata – bogata w talenty” Chersońskiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki im. Olesia Honczara. Ukraińskie pieśni w jego wykonaniu podnosiły na duchu chersończyków, zachęcały ich do śpiewania i rozmawiania po ukraińsku. Po reorganizacji kanału telewizyjnego „Suspilne. Cherson” Anton znalazł zatrudnienie w innych chersońskich kanałach – „Twij plus” i „WTV plus”. Jego praca w programach na żywo dodawała sił i wiary w zwycięstwo światła nad ciemnością. Od pierwszych dni szeroko zakrojonej inwazji moskali na Chersońszczyznę Anton dokumentował i publikował na swojej stronie w sieci Facebook akcje obywatelskiego oporu w ukraińskim Chersoniu. A potem z bronią w rękach poszedł bronić ojczystej Ukrainy przed hordą rasistów. Bohatersko bronił ukraińskich miast, jednak 25 grudnia 2022 roku, w dniu Narodzenia Chrystusowego, serce gorącego obrońcy ukraińskiej państwowości Antona Kolomijca zostało trafione podstępnym pociskiem wroga w walkach pod Bachmutem… Składamy szczere kondolencje twórczej rodzinie Kolomijców, jego żonie Julii i dwóm małym synom. Smucimy się wraz z krewnymi i bliskimi Antona. Ta bolesna strata pozostanie w pamięci i sercach wszystkich, którzy znali go i kochali. Chwała Bohaterowi!
Ołeh OŁEKSIUK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, przewodniczący Chersońskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Swoją zbrojną agresją Rosja rozpętała pierwszą w XXI wieku wojnę kontynentalną w Europie, podważając system zbiorowego światowego bezpieczeństwa, ustanowiony po II wojnie światowej. Świat ponownie stanął w obliczu reżimu, który dąży do siłowej rewizji granic i zmierza ku nowożytnemu totalitaryzmowi. Reżim ten nazwano „raszyzmem” na określenie pseudoideologii, zmieszanej na połączeniu idei faszyzmu i bolszewizmu, nazizmu i eurazjatyzmu, rewanżyzmu i ksenofobii, które kryją się pod płaszczykiem „prawosławia” i „wielkości rosyjskiej kultury”. Pełnoskalowa inwazja rosyjskich wojsk na Ukrainę ostatecznie zerwała maskę z agresywnego putinowskiego reżimu, który przez 9 lat udawał „rozjemcę” i „trzecią stronę” w wojnie na wschodzie Ukrainy, rozpowszechniając na cały świat dezinformację, kłamstwa o „Donieckiej i Ługańskiej Republikach Ludowych”, które w rzeczywistości są podległymi Moskwie reżimami okupacyjnymi w obwodach donieckim i ługańskim Ukrainy. Putin próbował przekonać świat, jakoby na Ukrainie trwała „wojna domowa”. Przez ostatnie 30 lat Federacja Rosyjska celowo podsycała imperialne ambicje, które doznały uszczerbku przez rozpad Związku Radzieckiego, i wypracowywała metody przywrócenia imperialnego projektu. Przeprowadzała wojskowe operacje specjalne pod różnymi nazwami – „pomoc międzynarodowa”, „wymuszanie pokoju”, „wewnętrzny konflikt obywatelski”, „operacja powrotu w skład Rosji”, „wyzwolenie”, „specjalna operacja wojskowa”. Przez rok, który minął od pełnoskalowej inwazji, naród ukraiński zademonstrował światu przykłady męstwa, wytrwałości, odwagi, pomysłowości i jedności wobec okrutnego wroga, który przeważa liczebnie. Celem rosyjskiej agresji nie jest po prostu zagarnięcie terytoriów, a zniszczenie naszej tożsamości narodowej, ludobójstwo narodu ukraińskiego. Państwo rosyjskie i ideologia raszyzmu, którą wyznaje rosyjski politykierstwo, oficjalnie negują istnienie Ukraińców jako odrębnego narodu, a ci, którzy się z tym nie zgadzają, podlegają fizycznej likwidacji. Na tymczasowo okupowanych ukraińskich terytoriach Rosjanie powtarzają najgorsze praktyki nazizmu – masowe rozstrzeliwania, deportacje, znęcanie się nad ludnością cywilną, umyślne plądrowanie i rozkradanie własności prywatnej oraz dóbr kultury. Rzeź w Buczy, Iziumie, masowe niszczenie ludzi w Mariupolu stały się namacalnym przejawem ludobójczej polityki Moskwy. Okrucieństwa, zbrodnie wojenne, gwałty, dokonane przez rosyjskich najeźdźców na Ukrainie, zszokowały świat. Nie mając zdolności do zwycięstwa na polu bitwy, rosyjskie państwo-terrorysta ucieka się do barbarzyńskich ostrzałów ukraińskich miast i infrastruktury krytycznej. Większość ataków rakietowych była wymierzona w obiekty cywilne. Niszcząc naszą energetykę, rosyjscy terroryści dążą do wywołania na Ukrainie katastrofy humanitarnej i społecznego chaosu, zniszczenia gospodarki i pozbawienia miast życia. Pełnoskalowy atak przyspieszył konsolidację narodu ukraińskiego. Jedność narodowa stała się podstawą skutecznego oporu. Natarcie wojsk FR udało się zatrzymać dzięki wspólnym wysiłkom Ukraińców, którzy stanęli w obronie państwa w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy, Gwardii Narodowej Ukrainy oraz masowego ruchu wolontariackiego. Zwycięstwo Ukrainy to gwarancja światowej stabilności. Drogą brutalnego, demonstracyjnego łamania norm prawa międzynarodowego, FR dąży do zdemontowania porządku międzynarodowego, opartego na zasadach, zniszczenia jedności krajów demokratycznych i powrotu świata do epoki imperiów, stref wpływów i wojen kolonialnych. Zamiast siły prawa Moskwa dąży do narzucenia światu prawa siły. Realizacja tego rosyjskiego scenariusza nieuchronnie doprowadzi do chaosu, wojen, konfliktów i globalnej niestabilności na świecie. Biorąc pod uwagę takie globalne wyzwania, jak zmiana klimatu, kurczenie się zasobów naturalnych, niedobór żywności, putinowski scenariusz postawi ludzkość na krawędzi katastrofy. Dlatego świat musi się zjednoczyć – aby zatrzymać Rosję. Heroiczny opór Ukraińców to nie tylko walka o fizyczne przetrwanie narodu ukraińskiego i wolność kraju. W tej wojnie Ukraina broni swojego europejskiego wyboru, swojej tożsamości i wartości jako części wartości europejskich. Ukraińcy przelewają krew za wolną, demokratyczną Europę. Jesteśmy wdzięczni sojusznikom za potężne wsparcie wojskowe, polityczne, gospodarcze, finansowe i humanitarne. Jednak dla ostatecznego zwycięstwa Ukraina potrzebuje jeszcze bardziej skonsolidowanej pomocy, przede wszystkim w sferze wojskowej. Ukraińcy wytrwali i udowodnili swoją zdolność do zwyciężania rosyjskiej agresji wojskowej. W lutym 2022 roku wielu polityków na Zachodzie było przekonanych, że nie wytrzymamy przeciwko tej nawałnicy. Ale przez rok wielkiej wojny Siły Zbrojne Ukrainy obroniły Kijów, wygnały okupantów z północy Ukrainy, przeprowadziły udane operacje ofensywne pod Charkowem i Chersoniem. Dzisiaj Ukraina skutecznie powstrzymuje rosyjską agresję zbrojną dzięki wysiłkom na frontach wojskowym, dyplomatycznym, informacyjnym, a także potężnej pomocy międzynarodowej. Będziemy walczyć, dopóki nie wyzwolimy od okupanta ostatniego centymetra ukraińskiej ziemi. Zatem nasze społeczeństwo musi nadal pozostawać skonsolidowane dla zwycięstwa nad agresorem i budowy demokratycznego państwa prawa w rodzinie narodów europejskich. Od 2014 roku Ukraina walczy o suwerenność i jedność. Rosyjski agresor tymczasowo okupował poszczególne ukraińskie ziemie. Ale wszystkie one obowiązkowo zostaną wyzwolone. Ukraina zwycięży wroga i przywróci integralność terytorialną. Wytrwaliśmy – zwyciężymy! 2014 r. Początek rosyjsko-ukraińskiej wojny o niepodległość. Agresja FR przeciwko Ukrainie zszokowała ukraińskie społeczeństwo, jednak nie stała się niespodzianką dla ekspertów i politologów, którzy śledzili tendencje zmian w kursie polityki zagranicznej Rosji od dojścia Putina do władzy.
Spustem dla rozpoczęcia zbrojnej agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie stała się Rewolucja Godności (21 listopada 2013 roku – 20 lutego 2014 roku), kiedy Ukraińcy powstali przeciwko uzurpacji władzy przez skorumpowany klan prezydenta Wiktora Janukowycza oraz zmianie kursu polityki zagranicznej z eurointegracyjnego na prorosyjski. Po masowym rozstrzelaniu uczestników Rewolucji Godności i ucieczce wielu wysokich rangą urzędników, przede wszystkim Janukowycza, kierownictwo Federacji Rosyjskiej postanowiło wykorzystać tymczasową próżnię władzy na Ukrainie oraz demoralizację siłowników w celu zajęcia terytoriów Ukrainy bez istotnego oporu ze strony ofiary i społeczności międzynarodowej. Rosyjskie kierownictwo od dawna rozpatrywało południowe i wschodnie regiony Ukrainy jako piętę achillesową – przez nie wygodnie jest prowadzić ingerencję w sprawy ukraińskie. Choć oficjalnie Moskwa nigdy nie zgłaszała pretensji do tych terytoriów, jednak udzielała nieformalnego wsparcia separatystycznym ugrupowaniom w rodzaju „Donieckiej Republiki”, „Donbasu za Unią Eurazjatycką”, „Jednolitego Donbasu” itp. W 2014 roku wielu aktywistów z tych środowisk stało się twarzami antyukraińskich buntów. Z Krymem sytuacja była jeszcze bardziej skomplikowana. Nadanie statusu autonomii oddaliło zagrożenie konfliktem separatystycznym na wzór abchaskiego, południowoosetyjskiego i naddniestrzańskiego. Jednak, jak się okazało, ta decyzja jedynie odroczyła problem. 20 lutego 2014 roku rozpoczęła się aktywna zbrojna agresja Rosji przeciwko Ukrainie wraz z przemieszczeniem rosyjskich jednostek wojskowych na Krymie oraz w rejonie Cieśniny Kerczeńskiej. Ta data została utrwalona na resortowym medalu Ministerstwa Obrony Rosji „Za powrót Krymu”. A w oświadczeniu Rady Najwyższej Ukrainy z 21 kwietnia 2015 roku oraz w Ustawie Ukrainy „O wprowadzeniu zmian do niektórych ustaw Ukrainy dotyczących określenia daty rozpoczęcia tymczasowej okupacji” 20 lutego 2014 roku określono dniem rozpoczęcia rosyjskiej agresji. W lutym – marcu konflikt rozwijał się na Krymie. Tam weszli rosyjscy wojskowi bez znaków rozpoznawczych; z miejscowych mieszkańców tworzono i uzbrajano nieregularne formacje najemników, wykorzystywano ich razem z jednostkami sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej, stacjonującymi na Krymie. Na półwyspie ustanowiono reżim okupacji wojskowej. Również do początku kwietnia 2014 roku Rosja zaczęła realizować plan „Noworosja” i destabilizować sytuację na wschodzie kraju – podburzać antyukraińskie protesty, zajmować budynki obwodowych administracji państwowych oraz organów ścigania. 14 kwietnia pełniący obowiązki Prezydenta Ukrainy Ołeksandr Turczynow ogłosił rozpoczęcie operacji antyterrorystycznej z udziałem Sił Zbrojnych Ukrainy. Pierwszy okres konfliktu zbrojnego na wschodzie Ukrainy – początek kwietnia do 19 września 2014 roku. Kontrolowane przez służby specjalne Federacji Rosyjskiej uzbrojone formacje bandyckie zajmowały budynki administracyjne i ogłaszały utworzenie „republik ludowych”. Samozwańczy liderzy kontrolowanych przez Federację Rosyjską ugrupowań „DRL” i „ŁRL” przeprowadzili fikcyjne referenda o odłączeniu się od Ukrainy. Ukraina przezwyciężała „hybrydową agresję” Federacji Rosyjskiej, a w czerwcu siły ATO rozpoczęły aktywne działania w celu wyzwolenia terytorium obwodów donieckiego i ługańskiego od rosyjskich ośrodków terrorystycznych. Przeprowadzono operacje, aby zawęzić krąg izolacji, zablokować dostawy dla ugrupowań terrorystycznych uzbrojenia, amunicji, zasobów ludzkich, oczyścić z okupantów ukraińskie terytoria i ustanowić nad nimi kontrolę. W czerwcu – sierpniu nasi wojskowi wyzwolili spod rosyjskiej okupacji szereg ukraińskich dużych i małych miast, wsi oraz osiedli w obwodach ługańskim i donieckim, przywrócili kontrolę nad odcinkiem ponad 250 kilometrów granicy ukraińsko-rosyjskiej. Główne ośrodki rosyjskich okupantów znajdowały się w Doniecku, Ługańsku, Słowiańsku, Gorłówce, Makiejewce, Śnieżnem. Pod koniec sierpnia 2014 roku w pobliżu Iłowajska ukraińscy żołnierze po raz pierwszy starli się ze znacznymi regularnymi siłami rosyjskiej armii. Aby uniknąć pełnoskalowej inwazji, Ukraina zgodziła się na podpisanie 5 września Mińskiego porozumienia trójstronnego (tak zwany protokół miński lub pierwsze porozumienie mińskie) przez uczestników Trójstronnej Grupy Kontaktowej: ambasador Heidi Tagliavini z OBWE, Leonida Kuczmę z Ukrainy, ambasadora Federacji Rosyjskiej na Ukrainie Michaiła Zurabowa z Rosji. 19 września uczestnicy Trójstronnej Grupy Kontaktowej z Ukrainy, Federacji Rosyjskiej, Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie oraz przedstawiciele poszczególnych rejonów obwodów donieckiego i ługańskiego podpisali Memorandum o wykonaniu postanowień Protokołu w wyniku konsultacji Trójstronnej Grupy Kontaktowej dotyczących kroków skierowanych na implementację Planu Pokojowego Prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki oraz inicjatyw Prezydenta Rosji Władimira Putina, przyjętego 5 września w Mińsku. 26 lutego – Dzień oporu przeciwko okupacji Autonomicznej Republiki Krymu i miasta Sewastopola. Ta pamiętna data została ustanowiona w 2020 roku Dekretem Prezydenta Ukrainy nr 58 dla uczczenia odwagi i bohaterstwa obywateli Ukrainy, którzy mieszkają na tymczasowo okupowanym terytorium – w Autonomicznej Republice Krymu i mieście Sewastopolu, upamiętnienia rocznicy przeprowadzenia 26 lutego 2014 roku w mieście Symferopol wiecu na rzecz wsparcia integralności terytorialnej Ukrainy z udziałem Tatarów krymskich, Ukraińców i przedstawicieli innych narodowości.
Wojna Rosji przeciwko Ukrainie zaczęła się od Krymu. Tymczasowa okupacja Autonomicznej Republiki Krymu oraz miasta Sewastopola przez rosyjskie regularne związki i pododdziały, podporządkowane Ministerstwu Obrony FR, pododdziały i specjalne formacje podporządkowane innym resortom siłowym FR, ich doradców, instruktorów oraz nieregularne nielegalne formacje zbrojne, uzbrojone bandy terrorystyczne i grupy najemników, stworzone, podporządkowane i finansowane przez Rosję, oraz próba jego aneksji, która trwa już 9 lat, jest aktem rażącego naruszenia norm i zasad prawa międzynarodowego, suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy. 24 lutego 2014 roku okręty marynarki wojennej FR, które ochraniały akwen morski w rejonie przeprowadzenia olimpiady w Soczi, przyjęły na pokład w Noworosyjsku „zielone ludziki” (rosyjskich wojskowych bez znaków rozpoznawczych Sił Zbrojnych FR) wraz ze sprzętem bojowym i obrały kurs na Sewastopol. 26 lutego na wezwanie Medżlisu narodu krymskotatarskiego pod Radę Najwyższą Krymu wyszły tysiące krymskich Tatarów, Ukraińców i przedstawicieli innych narodowości, by stawić opór rosyjskiej okupacji i zadeklarować światu integralność Ukrainy. Wiec zgromadził od 5 do 10 tysięcy uczestników. Następnego dnia, o 5 rano do parlamentu i rządu ARK weszły regularne formacje wojskowe FR i zajęły budynki. 28 lutego Rada Najwyższa Krymu pod „nadzorem” wojskowych Sił Zbrojnych FR zagłosowała za przeprowadzeniem referendum w sprawie statusu Krymu. Tego samego dnia pododdziały Sił Zbrojnych FR rozpoczęły blokowanie ukraińskich jednostek wojskowych i obiektów na półwyspie, zajęły lotniska Belbek i Symferopol, lądowe wjazdy na Krym od strony obwodu chersońskiego. 16 marca 2014 roku odbyło się pseudoreferendum w sprawie statusu Krymu. To przedsięwzięcie, wyreżyserowane przez Rosję, zbojkotowali krymscy Tatarzy oraz inni proukraińsko nastawieni mieszkańcy półwyspu. 25 marca zajęto ostatnią jednostkę wojskową, która trzymała ukraińską flagę na Krymie – morski trałowiec „Czerkasy” Marynarki Wojennej Ukrainy. Od tego czasu Autonomiczna Republika Krymu i miasto Sewastopol są okupowane przez siły zbrojne Rosji. Pełnoskalowa inwazja. Etapy (według danych Sztabu Generalnego SZU) I etap: 24 lutego – kwiecień 2022 roku 24 lutego 2022 roku około godziny 4 prezydent FR Władimir Putin ogłosił rozpoczęcie „specjalnej operacji wojskowej”, której celem nazwał „demilitaryzację i denazyfikację Ukrainy”. Kilka minut później rosyjskie rakiety zaatakowały ukraińskie lotniska i obiekty wojskowe w całej Ukrainie, rozpoczęła się otwarta zbrojna inwazja Rosjan z terytorium Białorusi i tymczasowo okupowanego Krymu. Wojna rosyjsko-ukraińska, rozpoczęta przez FR w 2014 roku, przeszła w nową ostrą fazę. Pełnoskalowa inwazja wojsk przeciwnika na Ukrainę była prowadzona wieloma kierunkami, w na- 365 dni od początku zbrodniczej pełnoskalowej inwazji Rosjan na Ukrainę mija 24 lutego. Ten atak stał się kulminacją wojny zaborczej, którą Moskwa rozpoczęła przeciwko Ukrainie 9 lat temu od okupacji Krymu w 2014 roku.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w wyniku czego uformowało się kilka stref operacyjnych: Północno-Zachodnia, Wschodnia oraz Południowo-Zachodnia. Putin planował blitzkrieg: wysadzić desant na lotnisko w Hostomlu i zająć Kijów przy wsparciu ciężkiej broni pancernej i artylerii, które weszły przez strefę czarnobylską. Uważano, że po tym błyskawicznym ataku władze ukraińskie skapitulują. Na zajęcie Kijowa przeznaczano nie więcej niż 3–5 dni. Równolegle zadano uderzenie z północy na Czernihów, Sumy i Charków, a z południa – na Odessę, Mikołajów, Chersoń i Mariupol. Już dziś wśród znaczących epizodów taktycznych pełnoskalowej wojny można wymienić bitwę o Kijów (24 lutego – 1 kwietnia 2022 roku). Natarcie na stolicę odbyło się z trzech kierunków. Wróg zamierzał gwałtownie przebić się do centrum stolicy kolumnami broni pancernej i zająć dzielnicę rządową. Zdecydowany opór Sił Zbrojnych Ukrainy zniweczył zamiary Federacji Rosyjskiej. Wojska wroga umocniły się na linii Makarów – Horenyczi – Bucza – Demydiw. Jednak z powodu bezskuteczności prób przebicia się do Kijowa już pod koniec marca dowództwo FR zdecydowało o wycofaniu wojsk z obwodu kijowskiego. Odpierając natarcie przeciwnika, pododdziały Sił Obrony Ukrainy zdołały zatrzymać jego posuwanie się na wszystkich kierunkach. Epizodami bitwy o Kijów stały się: – walki o Irpień, Worzel, Buczę, Hostomel. Zastosowanie artylerii rakietowej, lufowej, czołgów, uzbrojenia strzeleckiego doprowadziło do wielkich ofiar wśród cywilów. Jednocześnie raszyści masowo przeprowadzali wśród miejscowych tak zwane czystki. Ciała licznych ofiar chowano w mogiłach zbiorowych. Od 19 marca pododdziały Sił Obrony Ukrainy przeszły do kontrofensywy. Wróg zaczął się wycofywać; – walki o lotnisko „Antonow” w Hostomlu. Przeciwnik próbował ustanowić kontrolę nad tym strategicznie ważnym obiektem, aby bez przeszkód przerzucać transportowym lotnictwem amunicję i wysadzać desant. Na tym lotnisku przebywał w remoncie flagowiec i symbol ukraińskiego lotnictwa – legendarny An-225 „Mrija”. Zmasowanymi ostrzałami rosyjscy okupanci zniszczyli „Mriję”. Podczas walk pas startowy został znacząco uszkodzony, więc przeciwnik nie zdołał rozładować na lotnisku głównych sił. Znaczącym epizodem taktycznym pierwszego etapu pełnoskalowej inwazji są walki o Mariupol. 28 lutego 2022 roku przeciwnik rozpoczął oblężenie miasta – podszedł jednocześnie z zachodu i wschodu. Siły Obrony Ukrainy zmuszone były wycofać się do miasta i prowadzić obronę okrężną pomimo znaczącej przewagi liczebnej i ogniowej wroga. Na 1 kwietnia okupanci otoczyli Mariupol i zaczęli posuwać się do centrum. 11 kwietnia grupa ukraińskich obrońców dokonała przebicia się z miasta, pokonała 175 kilometrów przez tyły wroga i wyrwała się z okrążenia. Od 21 kwietnia jedynym punktem oporu Sił Obrony Ukrainy w Mariupolu pozostał kombinat metalurgiczny „Azowstal”. Utrzymując tam obronę do 20 maja, nasi bohaterowie odciągali najbardziej zdolne do walki jednostki wroga od innych kierunków. II etap: maj – sierpień 2022 roku Po fiasku pierwotnego zamysłu dotyczącego szybkiego przebicia się i zajęcia Ukrainy, przeciwnik przegrupował wojska i kontynuował natarcie na kilku kierunkach. Siły Obrony Ukrainy przeszły do działań stabilizacyjnych, a prowadzenie działań bojowych zawęziło się do dwóch stref operacyjnych – Wschodniej i Południowo-Zachodniej. Wśród znaczących epizodów taktycznych tego etapu – walki o Siewierodonieck – Lisiczańsk. 8 maja, próbując zająć obwód ługański, wróg zagarnął Popasną, 12 maja – Rubizhne. Lekceważąc zasadę minimalizacji zniszczeń obiektów cywilnych, raszyści masowo ostrzeliwali miejscowości obwodu z artylerii i lotnictwa. Pod koniec maja rozpoczął się szturm Siewierodoniecka. Z powodu zastosowania masowego ognia artyleryjskiego (wrogowie zużywali do 70 tysięcy ton amunicji na dobę) oraz w celu uniknięcia okrążenia pododdziały Sił Obrony Ukrainy 22 czerwca musiały wycofać się z Siewierodoniecka, a na początku lipca – z Lisiczańska. Wytrwałość ukraińskich obrońców znacząco wyczerpała najeźdźców – ponieśli oni liczne straty i wyczerpali rezerwy. Na tym etapie warto wspomnieć także o działaniach bojowych na kierunkach łymańskim, awdijiwskim i nowopawliwskim. III etap: wrzesień – grudzień 2022 roku Wróg utracił inicjatywę i musiał podejmować radykalne środki w celu zachowania swojej pozycji na okupowanych terytoriach. Wysiłki kierownictwa wojskowo-politycznego Ukrainy były skierowane na zapewnienie warunków do wyzwolenia tymczasowo okupowanych terytoriów i zwiększenie środków do kontynuowania operacji ofensywnej. Na tym etapie znaczącymi epizodami taktycznymi były operacje ofensywne Sił Obrony Ukrainy: – Charkowska operacja ofensywna. Przeciwnik kontynuował aktywne działania ofensywne i szturmowe w donieckim rejonie operacyjnym. Poszczególne pododdziały przerzucił na kierunek chersoński. To dało możliwość Siłom Obrony Ukrainy 5 września rozpocząć operację ofensywną w obwodzie charkowskim. Zaskoczone znienacka jednostki wroga zostały rozgromione i zdezorientowane. Dopiero w połowie października wróg umocnił się na linii Swatowe – Kreminna. Ukraińcy wyzwolili do 500 miejscowości, wśród nich – miasta Izium, Bałaklija, Kupiańsk. – Chersońska operacja ofensywna. Od 29 sierpnia do 23 września ukraińskie wojska wyszły na granicę administracyjną z obwodami chersońskim i dniepropetrowskim i rozpoczęły tworzenie przyczółka do posuwania się. W listopadzie pododdziały Sił Obrony Ukrainy wyszły na prawy brzeg rzeki Dniepr, raszyści zaś, aby choć trochę zachować siłę żywą, wycofali się na lewobrzeże. Dzięki udanemu przeprowadzeniu tej operacji Ukraina wyzwoliła od najeźdźcy Chersoń i jeszcze ponad 200 miejscowości. Raszyzm – to ludobójstwo W pierwszych dniach wojny ofiarami rosyjskich uderzeń lotniczych stały się przede wszystkim pokojowe ukraińskie miasta i wsie. Geografia uderzeń objęła wszystkie regiony kraju. Na okupowanych terytoriach odnotowano przypadki szabrownictwa i masowych morderstw, tortur, gwałtów, porywania przed-
Tłumaczenie maszynowe
“Kto, jak nie my, kiedy, jak nie dzisiaj!” Jasnej pamięci Serhija Bondarczuka – nauczyciela, proświcianina, Bohatera Niebiańskiej Sotni, Bohatera Ukrainy przedstawicieli samorządu lokalnego, duchownych, dziennikarzy, znanych ludzi i innych. Wojska rosyjskie niszczą nie tylko lotniska, jednostki wojskowe, bazy paliwowe, ale także budynki mieszkalne, porodówki, szpitale, przedszkola, szkoły i tym podobne. Dzielnice mieszkaniowe ostrzeliwują z artylerii, rakietowych systemów salwowych, pociskami balistycznymi, odnotowano fakty użycia zakazanych przez konwencje międzynarodowe bomb kasetowych i fosforowych. Najhaniebniejszą zbrodnią wojenną jest ostrzał budynków oznaczonych czerwonym krzyżem. Od początku pełnoskalowej inwazji rosyjscy okupanci zniszczyli lub uszkodzili ponad 3 tysiące placówek oświatowych, ponad tysiąc placówek ochrony zdrowia, prawie 150 szpitali nie nadaje się do odbudowy. Podczas działań wojennych zniszczono lub uszkodzono wiele obiektów dziedzictwa kulturowego – zabytków historii, archeologii, architektury i urbanistyki, sztuki monumentalnej Ukrainy. Przez rosyjską agresję na Ukrainie ucierpiało prawie 1200 obiektów infrastruktury kulturalnej (z nich ponad 400 zniszczono), a także zabytki dziedzictwa kulturowego. Największe straty i szkody infrastruktura kulturalna poniosła w obwodach donieckim, kijowskim, charkowskim, ługańskim, mikołajowskim, zaporoskim, sumskim i chersońskim. Od 9 lat na Ukrainie trwa wojna rosyjsko-ukraińska. Problem zachowania materialnego dziedzictwa kulturowego zaostrzył się po pełnoskalowej inwazji. W ciągu roku agresji uderzeniami rakietowo-bombowymi wojsk rosyjskich zniszczono, częściowo zburzono lub uszkodzono prawie 600 obiektów materialnego dziedzictwa kulturowego Ukrainy. Wśród nich – muzea, teatry, biblioteki, kompleksy memorialne, budynki administracyjne, archiwa, rezerwaty historyczno-architektoniczne, budowle religijne różnych wyznań i religii. Te straty są dokumentowane i zostaną przekazane do Międzynarodowego Trybunału Karnego w Hadze w celu przeprowadzenia czynności śledczych. Zniszczenie lub uszkodzenie przez rosyjskich okupantów dziedzictwa kulturowego Ukrainy, które nie jest celem wojskowym, to bezsprzeczna zbrodnia wojenna popełniona przez Federację Rosyjską przeciwko narodowi ukraińskiemu. Misją świata dzisiaj jest niedopuszczenie do kontynuacji takich zniszczeń. Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO) ogłosiła wzmocnienie działań mających na celu ochronę i zachowanie dziedzictwa kulturowego Ukrainy, które znajduje się pod zagrożeniem uszkodzenia lub zniknięcia z powodu inwazji Rosji. Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej W Krzemieńczuku ukazuje się wielotomowe wydanie “Ukraiński dziennik: Wojna wyzwoleńcza Ukrainy XXI w.”. Jest to historyczna kronika informacyjna oporu Ukraińców wobec moskiewskich okupantów podczas wojny wyzwoleńczej Ukrainy XXI wieku. Wydanie zawiera komunikaty działaczy państwowych, instytucji państwowych Ukrainy i urzędników, dowódców wszystkich rodzajów wojsk, deputowanych ludowych, Anna PROKAZIUK, członkini “Młodej Proświty”, studentka III roku dziennikarstwa Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki Piękna budowla z oryginalną fasadą w otoczeniu kalin, aksamitek i malw. To Starokonstantynowski Zespół Edukacyjno-Wychowawczy. Na ścianie przy drzwiach wejściowych – tablica pamiątkowa, z której patrzy na nas spokojna, uśmiechnięta twarz człowieka, którego imię nosi placówka oświatowa. To Serhij Mychajłowycz Bondarczuk – nauczyciel fizyki i astronomii, Bohater Ukrainy, Bohater Niebiańskiej Sotni. Tysiące razy śpieszył do swoich wychowanków, aby uczyć ich poznawać nie tylko prawa ciążenia ziemskiego i trajektorie ruchu planet, ale także siać to, co rozumne, dobre, wieczne. Do kategorii wiecznego w jego rozumieniu należały pojęcia skromności, dobroci, człowieczeństwa, a co najważniejsze – niebycie obojętnym na los narodu, Ukrainy, ojczystego języka, posiadanie jasnego stanowiska obywatelskiego. Uczył tak, jak żył, i żył tak, jak uczył. Krąg zainteresowań nauczyciela był niezwykle szeroki: praca pedagogiczna, polityka, sport, działalność społeczna. Jednak warto podkreślić jego niestrudzoną pracę na niwie proświcianej. Jako relikwię przechowujemy podanie Serhija Mychajłowycz do komórki podstawowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” w Starokonstantynowie o przyjęcie do towarzystwa w celu “pracy na szlachetnej niwie oświatowej dla dobra swojego narodu” (data wstąpienia – 2 czerwca 2010 roku). On naprawdę pracował nie szczędząc sił. S. M. Bondarczuk zainicjował miejską konferencję naukowo-praktyczną “Państwu ukraińskiemu – język ukraiński!”, w której aktywny udział brali nie tylko uczniowie i nauczyciele, ale także mieszkańcy miasta. Często występował z wykładami-prezentacjami oświatowymi o bohaterach Ukrainy różnych pokoleń, w szczególności o kozactwie, o uczestnikach bitwy pod Krutami i żołnierzach UPA, o znanych ukraińskich uczonych. Był wysokiej klasy fizykiem, stale pogłębiał swoją wiedzę z historii Ukrainy, języka. Znajdował ciekawe fakty i ważne argumenty, deputowanych rad obwodowych i miejskich, ukraińskich dziennikarzy i przedstawicieli zagranicznych mediów, rozmyślania wybitnych osobistości i tym podobne. “Ukraiński dziennik” jest rekomendowany do czytania jako faktyczny materiał historyczny uczniom, nauczycielom szkół ogólnokształcących, gimnazjów, liceów, kolegiów, studentom uczelni wyższych, doktorantom i wykładowcom wydziałów historycznych uniwersytetów, próbując przekonać rozmówcę. Serhij Mychajłowycz – jeden z tych nieobojętnych obywateli, którzy stworzyli grupę inicjatywną, aby ruszyć z miejsca dawną sprawę dotyczącą budowy pomnika T. H. Szewczenki w mieście Starokonstantynów. Niestety, pomnik wielkiego Kobziarza odsłonięto już po bohaterskiej śmierci S. M. Bondarczuka, w 2017 roku. Był członkiem komitetu wykonawczego Starokonstantynowskiej Rady Miejskiej. W 2009 roku stanął na czele Starokonstantynowskiej organizacji Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia “Swoboda”. Kiedy zaczął się Majdan, Serhij Mychajłowycz nie mógł stać z boku przełomowych wydarzeń. Rewolucja Godności wezwała go do aktywnych działań: organizował wiece przeciwko samowoli klanu biurokratyczno-oligarchicznego, jeździł na Majdan Niepodległości. 19 lutego 2014 roku, kiedy stało się jasne, że zwycięstwo Majdanu może kosztować wiele krwi, bez wahania pojechał do Kijowa. “Kto, jak nie my, kiedy, jak nie dzisiaj!” – takie było jego hasło. Majdanowy sotnik Jurij Krawczuk dawał możliwość wyboru: kto się waha, może pójść na Szowkowyczną, gdzie było bezpieczniej, i tylko ten, kto czuje, że wytrzyma, pójdzie na Instytucką. Serhij Mychajłowycz poszedł na Instytucką… Teraz tam jest jego lipa, która jakby opowiada nam, jak on, osłonięty drewnianą tarczą, w plastikowym kasku na głowie, pod kulami wynosił rannych, ratując życie towarzyszom broni. Jak celował w niego wyposażony najemnik-snajper, jak zginął Serhij Mychajłowycz – Bohater, którego imię nosi teraz jego gimnazjum. Życie trwa, wysyłając nam nowe surowe wyzwania, trwa nasza walka “za Ukrainę, za jej wolność, za cześć i sławę, za naród”. Mimowolnie łapiemy się na myśli, że lekcję męstwa, patriotyzmu i honoru obywatelskiego, którą dał nam Nauczyciel-proświcianin na Instytuckiej, dzisiaj każdy musi przyjąć jako drogowskaz w życiowej drodze. Tylko wtedy wytrwamy i zdobędziemy ostateczne Zwycięstwo nad znienawidzonym wrogiem.
szerokiemu ogółowi czytelników. Wydanie jest adresowane nie tylko do obecnego i przyszłych pokoleń Ukraińców, ale także do społeczności międzynarodowej. Twórcy „Ukraińskiego dziennika” – naukowcy i dziennikarze Wołodymyr Szewczenko oraz Ołeksandr Sajan – mają nadzieję, że ten wielotomowy zbiór stanie się jeszcze jednym drukowanym dowodem, w którym utrwalono zbrodnie Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie w Międzynarodowym Trybunale w Hadze. Anatolij ZBOROWSKI Członkowie Proświty – uczestnicy konferencji „Ukraińskiemu państwu – ukraiński język!”. Po prawej – Serhij Bondarczuk
Tłumaczenie maszynowe
Śmierć dyktatora Stalina 5 marca 1953 r., czyli 70 lat temu, wstrząsnęła na wpół przytomnym społeczeństwem. Jego zniewolona część gorzko płakała, zrównoważona – zastygła w głębokich filozoficznych rozmyślaniach i oczekiwaniach, a więźniowie polityczni odetchnęli z ulgą. Tyran spoczął w smutną rocznicę – 20-lecie popełnionej przez niego zbrodni Hołodomoru-ludobójstwa. Wasyl MAROCZKO, honorowy przewodniczący Narodowego Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców, profesor Stalin zmarł 70 lat temu, a jego samozwańczy następca Putin niedawno skończył 70 lat. Z krwiożerczą konsekwencją dokonuje ludobójstwa Ukraińców w latach 2022–2023, czyli w tragiczne rocznice Hołodomoru na Ukrainie. Cywilizowany świat milcząco przyglądał się wschodowi nowo objawionego dyktatora, zapominając o niezaprzeczalnej prawdzie: obłaskawianie szalonego despoty karmi jego agresywność i krwiożerczość, a nieukarane zło nieuchronnie powraca. Mija 90 lat od narodowej katastrofy na Ukrainie – Hołodomoru 1933 r. Jego ofiary szeptem przeklinały swoich katów – od lokalnych aktywistów po kremlowskiego władcę. W 2006 r. Ukraina jako założycielka ONZ uznała Hołodomor za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Rosja promowała ideologem „ogólnozwiązkowego głodu”, zaprzeczała ludobójczemu składnikowi Hołodomoru, a jesienią 2017 r. odmówiła uznania go za fakt historyczny. Zamiast tego odradzała imperialne ambicje, jednoczyła etnomentalną jedność społeczeństwa wokół obrazu silnego samowładcy. Pod koniec lat 90. XX w. 45% obywateli Federacji Rosyjskiej pragnęło „drugiego Stalina”, a sondaż rankingowy Rosjan z 2008 r. umieścił go wśród 12 autorytetów narodowych. Jeśli społeczeństwo jest skłonne do rehabilitacji krwawego dyktatora, to powstaje pytanie o poziom jego moralności i cywilizacyjnej dojrzałości. Ufając kuszącym ideom wielkości poprzez uświadomienie sobie terytorialnej nieogarniętości i siły militarnej, Rosjanie stali się zakładnikami własnej nieodpowiedzialności. Przez ich obojętność, agresywność i nienawiść do innych narodów nowo upieczeni wodzowie uważają się niemal za bogów. W wyniku spisku elit politycznych i narodowych uzyskują nieograniczone uprawnienia dyktatorskie, przeprowadzają ideologiczny rytuał konsensualnego samopotwierdzenia. Ukoronowany tyran niszczy niepokornych wasali, znaczy ich niewinną krwią ofiar, podporządkowuje zbrodniczym zamiarom państwo, trzyma ludzi w permanentnym strachu, przekształciwszy przerażone społeczeństwo w posłuszny tłum. Ten ostatni dumnie napawa się „silną ręką”, która zaciska pętlę na szyjach innych narodów, ale nie myśli o własnym niebezpieczeństwie, wszak on jest „naszym ojcem”-władcą. Wielka polityka jest niemoralna, a walka polityczna tym bardziej. Zawodowy rewolucjonista Stalin, którego w ciągu 15 lat sześciokrotnie aresztowano i wsadzano do więzienia, był recydywistą. Laury wodza i organizatora przewrotu październikowego 1917 r. przypadły Leninowi, a Stalina uznano jedynie za aktywnego uczestnika. Po śmierci Lenina w styczniu 1924 r. żądza jednoosobowej władzy stała się dla Stalina obsesją. Stanowisko sekretarza generalnego z uprawnieniami technicznego kierownika aparatu partii bolszewickiej rodziło manię własnej wielkości. 27 lipca 1924 r. Stalin podzielił się swoimi ambicjami władczymi z dworskim poetą D. Biednym, zaznaczając, że „dyktatura partii jest w rzeczywistości dyktaturą wodzów”. Logika sekretarza generalnego była zdumiewająco prosta:
Dyktatura proletariatu cementuje dyktaturę partii, a ona formuje nomenklaturowego lidera typu dyktatorskiego. Jego typ socjobiologiczny i antropologiczny dość wyraźnie wyłania się w powieści G. Orwella „Folwark zwierzęcy” (1945 r.). To alegoryczne dzieło odtwarza okoliczności wstępowania Stalina na szczyt politycznego Olimpu. Obraz przewodniczącego kołchozu – „naszego Wodza, towarzysza Napoleona” – odsłania wszystkie tytuły wielkiego sternika: „Ojciec Wszystkich Zwierząt”, „Postrach Ludzkości”, „Opiekun Zagrody”, „Przyjaciel Prosiąt” i tym podobne. W kołchozie, który powstał na ruinach chłopskich gospodarstw i pańskich majątków, rządził opasły knur Napoleon, którego rządy doprowadziły do tego, że „głód zaczynał zaglądać im w oczy”, a nawet „doszło do zjadania współplemieńców i własnych dzieci”. Ale rozwścieczony Napoleon rozkazał podległym knurom powiedzieć „zewnętrznemu światu, że w kołchozie zwierząt nie ma trudności żywnościowych”. Samozadowolony Napoleon z fajką przekonująco narzucał poddanym i zwolennikom „podstawy animalizmu”, które okazały się nadzwyczaj żywotne. Genialne dzieło, a wszystko, co genialne – jest wieczne. Fraza „feldmarszałek Hołodomoru” to nie historyczna ironia, a całkiem realne odtworzenie wydarzeń. Stalin zdemontował NEP, który stwarzał iluzję pluralizmu ekonomicznego, stał się teoretykiem i praktykiem przymusowej kolektywizacji, ideologiem i nosicielem polityki „likwidacji kułactwa jako klasy”. Zbrodniczość stalinowskiej kolektywizacji nie tkwi w jej przymusowym i potwornym przeprowadzeniu, a jest o wiele głębsza. Zniszczyła ona historyczne, socjalno-bytowe i ekonomiczne podstawy narodowej odrębności ukraińskiego społeczeństwa. Doszło do organizacyjno-gospodarczej i społecznej transformacji ukraińskiego samodzielnego chłopstwa. Faktycznie zniknęło ponad 5 mln chłopskich gospodarstw wraz z ich ziemiami, uprawami, tradycjami bytowymi. Chłopstwo stało się kołchozowym, czyli potulnym, obciążonym daninami w naturze i pieniądzu, poddanymi-robotnikami dniówkowymi, którym zapisywano dniówki, a nie realną płacę. Tę świadomie wstrzymywano, nie wypłacano. Stalin osobiście radził poplecznikom Kaganowiczowi i Mołotowowi, by nie wydawali ziarna za zarobione dniówki, zwlekali z tak zwanym ostatecznym podziałem. Wiosną 1933 r. prawie połowa kołchozów Ukrainy nie rozliczyła się z kołchoźnikami, czyli około 10 mln osób pozostawiono bez chleba. A rozdany zaliczkowo chleb przymusowo odbierano, aby wykonać plan skupu zboża. Stalinowska kolektywizacja rozwiązywała kilka zadań taktyczno-strategicznych: stworzyć kołchozy – socjalistyczne fabryki ziarna; rozwiązać problem zbożowy i pokonać kryzys skupu zboża, wszak w 24 tys. kołchozów łatwiej zabrać chleb niż u 5 mln indywidualnych chłopskich gospodarstw; wreszcie – zakończyć socjalistyczną przebudowę wsi. W 1929 r., kiedy Stalin ogłaszał kurs na masową kolektywizację, istniała alternatywa kombinowanego połączenia spółdzielczej i kolektywnej form gospodarowania. Stalin narzucił ideę przymusowej i całkowitej kolektywizacji, łamiąc opór „prawicowej opozycji”, a co najważniejsze – ruch oporu ukraińskich chłopów. Wybrał Ukrainę jako wzorcowe pole do przeprowadzenia kolektywizacji, zmusił S. Kosiora do raportowania na listopadowym (1929 r.) plenum KC WKP(b). Kołchozy przetrwały 70 lat, zatrzymując agrarny postęp Ukrainy na dziesięciolecia, łamiąc życie kilku pokoleń. Uspołecznienie ziemi, inwentarza i sprzętu, a w rzeczywistości dobrowolno-przymusowa konfiskata, ekonomicznie osłabiły zdolność chłopskiego gospodarstwa do przetrwania. Inwentarz masowo ginął na oczach chłopów, a to nie tylko zadawało ból moralno-psychologiczny, ale i wyczerpywało materialny i żywnościowy stan ludności wiejskiej. Przez lata kolektywizacji i polityki skupu zboża pogłowie koni zmniejszyło się o 46,4% (zginęło 3 mln), a także o 3,5 mln sztuk bydła rogatego. W sektorze indywidualnym pogłowie inwentarza zmniejszyło się 6-krotnie. 10 czerwca 1932 r., kiedy Hołodomor dopiero nabierał niszczycielskiego tempa, przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych USRR W. Czubar powiadomił Stalina o masowym głodzie, o strasznym padaniu inwentarza. Ocalały inwentarz znajdował się „w takim stanie, że 80-90, a nawet 100% nie mogło wykonywać ciężkich prac (ciągnąć pługa, siewnika, nawet podwozić paliwo do traktorów)”. Na XIV zjeździe WKP(b) Stalin przyznał, że nastąpił „przełom” w hodowli, ale zrzucił to na karb szkodnictwa „klasowego wroga” i „wypaczeń w terenie”. Wygodna i cyniczna frazeologia dyktatorów, którzy własną służbową nieudolność przerzucają na innych. Niektórzy zachodni i do niedawna rosyjscy historycy, którzy badają okoliczności „głodu w ZSRR”, nie uznają Hołodomoru na Ukrainie za ludobójstwo Ukraińców. Używają terminu „ukraiński Hołodomor”, ale jako terytorialną odmienność „ogólnosowieckiego głodu”. Historycy-„rewizjoniści”, którzy pobłażliwie naświetlają funkcjonowanie stalinowskiego totalitarnego reżimu, wybrali za argument zuchwałe twierdzenie: Stalin nie wygłosił służbowego rozkazu niszczenia Ukraińców celowo wywołanym głodem. Aby zaprzeczyć Hołodomorowi, zwłaszcza jego ludobójczemu składnikowi, współcześni „sprawiedliwi” nauki historycznej twierdzą: Stalin nie miał politycznego i osobistego zamiaru. A świadome pozbawienie chłopów chleba, żywności, uniemożliwienie przetrwania, izolacja społeczna, stosowanie reżimu czarnych tablic, zakaz przemieszczania się, likwidacja kołchozowego handlu chlebem, ściąganie naturalnych kar za niewykonanie obowiązku zbożowego, wyłapywanie uchodźców i zawracanie ich do głodujących wsi, przesiedlanie rosyjskich i białoruskich kołchoźników do wymarłych chat Ukraińców (w ciągu kilku miesięcy wysłano 26 tys. gospodarstw kołchoźników), eksport zboża, osobiste ustalanie norm spożycia i formowanie bilansu zbożowo-paszowego. Mamy zarówno działania, jak i zamiar sztucznego (celowego) głodu. Skupy zboża, którymi osobiście kierował Stalin, nawet korygował ogólne wolumeny wywłaszczenia ziarna, nie mówiąc o karnych metodach ich realizacji, miały wszystkie cechy działania z zamiarem. Świadomego pozbawienia chleba 25 mln ukraińskich chłopów, jeśli mówić tylko o terytorium USRR, nie nazwiesz skupem zboża, a ich organizatora – troskliwym gospodarzem. Cała kryminalna energia byłego zawodowego rewolucjonisty była skierowana wyłącznie na osiągnięcie zbrodniczego celu: zabrać chleb chłopom, pomścić się za opór wobec jego woli. Prawdziwa psychologia dyktatora. 1 lipca 1932 r. Stalin rozkazał Kaganowiczowi i Mołotowowi, którzy mieli przyjechać na Ukrainę w celu organizacji skupu zboża, skierować główny cios „przeciwko ukraińskim demobilizatorom”. Miał na myśli urzędników Ukrainy, którzy próbowali uniknąć wykonania planu. W korespondencji z Kaganowiczem i Mołotowem w latach Hołodomoru Stalin świadomie używał sytuacyjnych etnonimów: „Ukrainę możemy stracić”, „przyciągnąć Ukraińców”, „ukraińskie metody skupu zboża”, „Ukraina”, „Ukraińcom”, „ukraińscy kołchoźnicy”. 10 czerwca 1932 r. Stalin po raz pierwszy zobaczył wyrażenie „sztuczny głód”, użyte przez przewodniczącego WUCYK G. Petrowskiego. Głód dotknął wtedy co najmniej jedną trzecią rejonów Ukrainy, zwłaszcza obwody winnicki i kijowski. Stalin miał historyczną szansę uniknąć dalszej „głodowej eskalacji”, zrezygnować z forsowania skupu zboża, wreszcie zwolnić republikańskie kierownictwo, o czym od dawna marzył, udzielić żywnościowej i nasiennej pomocy kołchozom i chłopom indywidualnym. Jednak wybrał inną drogę: ukaranie nieustępliwych ukraińskich chłopów Hołodomorem, czyli terrorem głodowym. Formowanie przesłanek „sztucznego głodu” odbywało się na posiedzeniach biura politycznego KC WKP(b) z udziałem Stalina. Tak, 15 listopada 1930 r. w porządku obrad była kwestia „określenia rozmiarów zboża żywnościowego do wewnętrznego spożycia”. Brał udział w podziale bilansu zbożowo-paszowego, norm wydatków na wewnętrzne spożycie w miastach i wsiach. A forsowanie eksportu zboża w warunkach jego dewaluacji na rynkach zewnętrznych czyż nie sprzyjało celowo wywołanemu głodowi? 15 sierpnia 1930 r., wiedząc o dominacji amerykańskiego chleba na rynku, Stalin żądał w ciągu sierpnia-września „forsować wywóz chleba ponad wszystko”. Krytykował tych „mędrców”, którzy czekali na wzrost cen eksportowych zboża, ale radził gonić ich precz. Wniosek feldmarszałka był kategoryczny: „trzeba wściekle forsować wywóz chleba”. Czyż to nie rozkaz dowódcy czarnej roty? We wrześniu 1931 r. Stalin wyrzucał Kaganowiczowi, że ten „wszelako naciska na eksport chleba”, a eksport masła i jajek przyhamowuje. Po co forsować, jeśli „za chleb płacą kopiejki”, narzekał Stalin, ale poradził „w ostateczności – wzmocnić i jedno, i drugie”. W czerwcu 1932 r., kiedy Stalin już wiedział o pojęciu i zjawisku „sztuczny głód” na Ukrainie, Ludowy Komisariat Handlu Zagranicznego zaproponował wyeksportować ze zbiorów 1932 r. 4 tony zboża. Co do wolumenu się wahano, ale zamiar był wysoki, dlatego Kaganowicz powiadomił Stalina o „odparciu nastrojów, które ukształtowały się na podstawie pewnych trudności ostatnich paru miesięcy, że niby nie trzeba wywozić”. Pod „trudnościami” maskowano masowy głód. Wywieziono 1,5 mln ton, które mogły uratować życie setek tysięcy chłopów. Zatem, odpowiadając sceptykom-„rewizjonistom”, zaznaczę: działania Stalina z zamiarem pozbawienia chłopów chleba w pełni się pokrywały. Stalinowska teoria walki klasowej oznaczała praktykujący socjalszowinizm, uzasadniony w swoim czasie przez Lenina. W czerwcu 1930 r. Stalin nie sprzeciwiał się aresztowaniu i fizycznemu usunięciu „dziesiątek i setek tysięcy kułaków”, ale jednocześnie żądał likwidacji socjalno-ekonomicznych podstaw ich istnienia, inaczej „kułactwo i tak się odrodzi i będzie wzrastać”. Według niepełnych obliczeń ofiarami polityki „likwidacji kułactwa jako klasy” stało się około 300 tys. zamożnych gospodarstw – co najmniej 1,2 mln osób, wszak wódz wymyślił także „podkułaczników”. To nie była politologiczna gra w terminologię, a morderstwo wielkich grup ludzi ze względu na przynależność narodową. Stalin śledził nastroje polityczne ukraińskich chłopów, bał się wybuchu społecznego. Na propozycje pomocy odpowiadał lakonicznie i kategorycznie: „Moim zdaniem, Ukrainie dano więcej, niż trzeba. Dać jeszcze chleba nie warto i nie ma skąd”. Uprzedzając zwrócenie się ukraińskiego kierownictwa o możliwą pomoc, wódz ostrzegał: „Jeśli będą podobne żądania, trzeba je odrzucić”. Głodnych chłopów, którzy „kradli” lub zbierali kłosy na kołchozowych polach, Stalin uważał za „odpady” i proponował „wykorzenić”, czyli zniszczyć. 18 czerwca 1932 r. uznał za „haniebne” dla własnej reputacji zjawisko: „kilkadziesiąt tysięcy ukraińskich kołchoźników wciąż jeździ po całej europejskiej części ZSRR i rozkłada nam kołchozy swoimi skargami i skomleniem”. Decyzja Sądu Apelacyjnego miasta Kijowa z 13 stycznia 2010 r. o uznaniu Stalina za organizatora Hołodomoru-ludobójstwa jest sprawiedliwym sądem historycznym.
Tłumaczenie maszynowe
Nasz rozmówca Krzysztof Choman (ur. 1963) – znany francuski pisarz, naukowiec i działacz społeczny. Doktor nauk pedagogicznych, prowadzi pracę dydaktyczną i wydawniczą, którą łączy z twórczością kompozytorską, pisarską i wykonawczą. Kieruje „Wydawnictwem Krzysztofa Chomana” i pełni obowiązki wiceprezesa Związku Wydawców Normandii. Pod jego redakcją literacką w języku francuskim opublikowano szereg utworów ukraińskich autorów, m.in. w tym roku Antologię poezji ukraińskiej XIX–XXI w. „Sonячні кларнети” [„Słoneczne klarnety”] oraz dwutomową „Historię narodu ukraińskiego” M. Hruszewskiego, które zyskały liczne opinie czytelników, były prezentowane we francuskiej i belgijskiej telewizji, w radiu France Culture, w wiodących belgijskiej („Le Soir”), francuskiej („Ouest-France”) i szwajcarskiej prasie („Liberté”), na licznych wydarzeniach literackich i artystycznych (m.in. na Uniwersytecie w Strasburgu) w poparciu dla Ukrainy. Rozpoczęto tłumaczenie tych znaczących książek na inne języki. Obecnie do druku przygotowywana jest „Antologia literatury ukraińskiej XI–XIX w.” oraz szereg innych wydań…
Dmytro Czystiak: Drogi Krzysztofie, szczerze dziękuję za wsparcie międzynarodowych projektów Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, za solidarność z narodem ukraińskim i z radością gratuluję nowego odznaczenia, medalu „Za ofiarność i miłość do Ukrainy” Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Jak narodził się pomysł publikowania ukraińskich autorów w waszym wydawnictwie? Krzysztof Choman: Ogólnie zawsze interesowałem się otaczającym światem i ludźmi, dlatego w większości byłem przychylny projektom „obcym” (choć dla mnie wcale nie są obce, lecz organicznymi częściami wielkiej panoramy Ludzkości). Odpowiada mi także publikowanie książek dwujęzycznych, z oryginałem i tłumaczeniem, aby czytelnik frankofoński mógł zrozumieć nie tylko sens utworu,
ale także wyczuć muzykalność pierwowzoru. Dlatego kiedy zwróciliście się do mnie za pośrednictwem jednego z naszych autorów, paryskiego paleografa, od razu zgodziłem się na publikację Waszego zbioru poezji właśnie w formie dwujęzycznej. W ten sposób „Nadsadny sad = Verger inassouvi” ukazał się w 2012 roku i stał się pierwszą jaskółką z przyszłej serii wydawnictw literatury ukraińskiej. D. Cz.: A dalej – moje „Pole wieczorne i poranne” (2013) o tragedii Hołodomoru na podstawie utworów Pawła Tyczyny oraz wybór Ihora Pawluka „Poleska magma”… Aż oto od początku zbrojnej agresji, mimo urywanego kontaktu z powodu bombardowań, wydaliście Antologię poezji ukraińskiej „Słoneczne klarnety” oraz zaktualizowane wydanie dwutomowej „Historii narodu ukraińskiego” akademika Mychajła Hruszewskiego. Czy te książki zainteresują czytelnika frankofońskiego i czy otrzymaliście już jakieś opinie na ich temat? K. Sz.: Musimy zaznaczyć, że to właśnie dramatyczne wydarzenia w Ukrainie zwróciły uwagę francuskiej publiczności na ten doświadczony kraj, jego naród, jego kulturę, a zwłaszcza literaturę. Oczywiście naród francuski, który od dawna z całego serca dba o pokój i demokrację oraz nienawidzi wojny i dyktatury, jest głęboko poruszony i wzruszony tą walką, a zatem, będąc zwolennikiem humanistycznych ideałów, czytelnik frankofoński z prawdziwym zainteresowaniem odnosi się do ukraińskiej kultury. Byłoby dobrze, gdyby to zainteresowanie trwało dłużej niż kronika wiadomości. Tak czy inaczej, nasze wydawnictwa wielokrotnie prezentowano na imprezach literacko-artystycznych i wszędzie przyjmowano je bardzo ciepło i serdecznie. D. Cz.: Rosyjska agresja diametralnie zmieniła nasze życie. Niektórzy specjaliści mówią nawet o ludobójstwie ukraińskiej cywilizacji. Jak we francuskim społeczeństwie, a zwłaszcza w kręgach literackich, postrzegana jest wojna w Ukrainie? K. Sz.: Podczas tournée promocyjnych, rozmawiając z przyjaciółmi-pisarzami, zauważyłem, że nie tylko w krajach słowiańskich odnosi się z głębokim szacunkiem do języka i literatury francuskiej, lecz także Francuzom bardzo bliskie są kultury słowiańskie, zwłaszcza piśmiennictwo piękne, muzyka i malarstwo, ponieważ czujemy – to nasi kuzyni. Może to przez namiętny, a zarazem sentymentalno-nostalgiczny odcień naszych kultur? Tak czy inaczej, agresja rosyjskiego dyktatora przeciwko narodowi ukraińskiemu silnie zraniła francuską opinię publiczną. Francuzi przychylnie odnosili się zarówno do Ukrainy, jak i do Rosji, dlatego głęboko wstrząsnął nimi napad potomków carskiego reżimu na pokojowych sąsiadów. Wrażenie jest takie, jakby wspólnota słowiańska, wspólnota duchowa i kulturowa, była niszczona, jakby jeden z naszych kuzynów chciał zabić swojego brata, również naszego kuzyna. W naszej rodzinie – bratobójstwo, do tego bezpodstawne, szalone, nie do przyjęcia. Przygnębiające wrażenie wywołuje całe to szaleństwo, nikczemność i ohyda. Jak w ogóle władca (zdradziwszy lub znienawidziwszy swój naród, skoro posłał na śmierć dziesiątki tysięcy rosyjskich synów) może dążyć do zniszczenia narodu, który jest mu najbliższy? Dla nas to niezrozumiałe, nie do przyjęcia szaleństwo, niemal samobójstwo. Tak właśnie we Francji postrzega się tę bezpodstawną wojnę. I oczywiście Francuzi podziwiają siłę, wytrwałość, szlachetność Ukraińców. D. Cz.: Wasze wsparcie dla ukraińskiej kultury oraz projektów przekładowych jest dla nas bezcenne. Czego można spodziewać się w tej dziedzinie w najbliższym czasie? K. Sz.: To wszystko bardzo uprzejme, ale naprawdę po prostu wykonuję swoją pracę, oddaję się dawnej pasji – chce się rozpowszechniać to, co wydaje się warte rozpowszechnienia. Pozostaję otwarty na propozycje, które przyczynią się do szerszego rozgłosu ukraińskiej literatury i historii wśród czytelników frankofońskich. Na przykład, obok antologii „Słoneczne klarnety” planuję wydać dwujęzyczne wydanie dwudziestu najciekawszych wierszy o miłości z ukraińskiego dziedzictwa twórczego. D. Cz.: Czy mogliby Państwo polecić współczesnych autorów frankofońskich do przedstawienia ukraińskiej publiczności czytelniczej? K. Sz.: Do mnie jako wydawcy niemal codziennie trafiają nowe rękopisy, a poza tym kilkadziesiąt książek ukazuje się co roku, dlatego, ku mojemu wielkiemu żalowi, nie mam wystarczająco czasu, by śledzić wszystkie nowości w księgarniach. Jednak szanując moich autorów (bo odkrycie ciekawego dzieła to niezwykła radość na całe lata, i ta radość nie gaśnie), często dziwię się tym autorom, których dziś nagradza się prestiżowymi nagrodami lub chwali w mediach, ponieważ od wewnątrz znam francuski „przemysł” książkowy, który musi sprzedać określoną liczbę wydań, by przetrwać, by utrzymać prawdziwą armię pracowników, „fabrykę” autorów, których promują „swoi” krytycy w mediach, choć większość tych nazwisk z pewnością zostanie zapomniana w ciągu 10-20 lat. Aby cieszyć się prawdziwą literaturą francuską, wystarczy mi otworzyć strony mistrzów minionych czasów, ponieważ wymagania i jakości tych pism dotąd nikt nie przewyższył, a ta studnia jest niewyczerpana, te skarby należą do całego świata. Mam na oku Flauberta, Hugo, Balzaca, Zoli… Tych autorów zawsze chętnie czytam i czytam ponownie. „Język francuski”, słownik, składnia, niewyczerpane głębie językowe – wszystko tam jest. Ale także w XX wieku czytam ponownie prawdziwych klasyków – Camusa i Giona, wytwornego Jeana d’Ormessona, fantastycznego Romaina Gary’ego (dwukrotnego laureata nagrody Goncourtów), tajemniczego Patricka Modiano, soczystego Marcela Pagnola z jego wyjątkowo wzruszającą prozą i dramaturgią. A autorzy XXI wieku dopiero muszą zdać egzamin przed Historią… D. Cz.: Czy sądzi Pan, że Ukraina pewnego dnia będzie mogła przyłączyć się do Unii Europejskiej i stać się organiczną częścią cywilizacji europejskiej? K. Sz.: Moim zdaniem Ukraina od bardzo dawna jest także częścią cywilizacji europejskiej. W Waszym kraju czuję się całkowicie po europejsku, podobnie jak w Pradze, Warszawie i Budapeszcie. Mam nadzieję, że zaraz po wojnie, uwolniona spod szponów północnego niedźwiedzia, demokratyczna i niezależna Ukraina przyłączy się do wielkiej rodziny europejskich humanistycznych demokracji. Bo właśnie o wartości humanizmu i demokracji toczy się dziś walka, właśnie je Putin chce zniszczyć, by zachować swoją tyranię. Choć mamy różne barwy flag, musimy wspólnie wytrzymać napór dyktatora, który chce zniszczyć ukraińską demokrację, a zarazem osłabić i rozbić demokratyczną Europę. W planach Kremla wojna w Ukrainie jest sposobem na zniszczenie Europy. Dlatego Europejczycy, a zwłaszcza Francuzi, powinni połączyć siły, by pomóc Ukrainie – aby jak najszybciej wyszła z tej walki zwycięsko. Jeśli przeżyje Ukraina, przeżyje Europa i świat demokratyczny! I z radością powitamy naszych słowiańskich kuzynów-Ukraińców w rozszerzonej Unii Europejskiej!
Rozmowę przeprowadził Dmytro CZYSTIAK
Tłumaczenie maszynowe
Od 26 roku z rzędu ogłaszany jest konkurs na zdobycie znaczącego wyróżnienia dla młodych pisarzy – Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody im. Ołeksija Honczara, ustanowionej w 1996 roku przez niemieckich mecenasów Tatjanę Kuszewską i Dietera Karrenberga oraz NSPU. Nagroda tradycyjnie przyznawana jest w kategoriach: „Wielka proza”, „Mała proza” (cykl opowiadań, nowel), „Poezja”, „Publicystyka”, „Praca literaturoznawcza poświęcona twórczości Ołeksija Honczara”. W konkursie przyjmowane są zarówno already drukowane, jak i nieopublikowane utwory autorów piszących po ukraińsku, w wieku do 30 lat, mieszkających na Ukrainie i za granicą. Decyzję podejmuje jury, w skład którego wchodzą znani pisarze, naukowcy i działacze kultury: Natalija Björner, Walentyna Honczar, Lesja Honczar, Tatjana Kuszewska, Ołeksandr Bałabko, Dmytro Czystiak (przewodniczący komitetu organizacyjnego).
Uroczyste ogłoszenie laureatów i wręczenie nagród zwycięzcom tradycyjnie planowane jest na dzień przed 3 kwietnia – dzień urodzin Ołeksija Honczara. Rękopisy lub elektroniczne wersje opublikowanych wydań prosimy nadsyłać do 15 marca 2023 roku włącznie, wraz z notą biograficzną, adresem domowym i elektronicznym oraz numerem kontaktowym, na adres: [kontakt ukryty].
Serdecznie życzymy natchnionej pracy młodym talentom, które dołączą do licznej społeczności autorów-honczarowców, których nazwiska już wpisują się we współczesny proces literacki... Komitet Organizacyjny Nagrody
Tłumaczenie maszynowe
Muzeum Łesi Ukrainki w Zwiahlu (dawnym Nowogrodzie Wołyńskim) założono 1 sierpnia 1963 roku z okazji 50-lecia dnia pamięci wybitnej pisarki. W pierwszych latach placówka funkcjonowała na zasadach społecznych. 11 września 1970 roku stała się oddziałem Żytomierskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego. Halina PYŁYPENKO, starsza pracownica naukowa Literacko-Memorialnego Muzeum Łesi Ukrainki, m. Zwiahel. Główną koncepcją formowania zbiorów określono pogłębione studiowanie biografii i twórczości Łesi Ukrainki. Szczególną uwagę poświęcono zwiahielskiemu okresowi życia pisarki. Początkiem kolekcji stał się wybór utworów o Łesi Ukraince, jej rodzinie, fotokopie zdjęć, dokumentów. W dalszej kolejności kompletowanie odbywało się kosztem wpływów z funduszy obwodowego muzeum krajoznawczego, archiwów państwowych, zakupu przedmiotów z kolekcji prywatnych, prezentów od wielbicieli. Według stanu na 1 stycznia 2023 roku kolekcja liczy 2727 jednostek funduszu głównego oraz 959 jednostek funduszu naukowo-pomocniczego. Ważne miejsce w zbiorach zajmują eksponaty (ponad 50 jednostek), które należały do rodziny Dragomanowów-Kosaczów. Darczyńcami rodzinnych relikwii zostali Borys Stanewycz, Nina Kosacz, Łyzaweta Łystowśka, Borys Stanewycz – były dyrektor Nowogrodzko-Wołyńskiej szkoły nr 10, Olha Serhijiw, Olha Petrowa, Kostiantyn Petrow, Tamara Skrypka, Wołodymyr Łytwyn. W 1941 roku dyrektor Nowogrodzko-Wołyńskiej szkoły nr 10 (obecnie – liceum im. Łesi Ukrainki nr 1) Borys Stanewycz wraz z uczniami gościł u sióstr Łesi Ukrainki, Izydory i Olhy, w Kijowie. Na pamiątkę Izydora Petriwna podarowała gościom z Nowogrodu Wołyńskiego swoją fotografię z dedykacją: „Na pamiątkę pobytu u sióstr Łesi Ukrainki. 14/VI 1941 r. Izidora Kosacz-Borysowa”. Obecnie ta fotografia przechowywana jest w muzeum. Ze wspomnień Borysa Stanewycza: „25 lutego 1941 roku mijało 70 lat od dnia urodzin Łesi Ukrainki. Dla uczczenia tej daty zespół pedagogiczny szkoły nr 10 wystąpił z wnioskiem o nadanie szkole imienia Łesi Ukrainki. 2 kwietnia 1941 roku wyszedł Dekret Prezydium Rady Najwyższej USRR, w którym powiedziano: „Zadowolić wniosek zespołu pracowników Kijowskiego Państwowego Teatru Dramatu Rosyjskiego oraz zespołu pedagogicznego 10-letniej niepełnej szkoły średniej m. Nowogród Wołyński obwodu żytomierskiego i dla uczczenia 70-lecia od dnia urodzin pisarki Łesi Ukrainki nadać Kijowskiemu Państwowemu Teatrowi Dramatu Rosyjskiego i 10-letniej niepełnej szkole średniej m. Nowogród Wołyński imię Łesi Ukrainki”… Po tym wydarzeniu zawiązała się przyjaźń między szkołą a teatrem. Nasz zespół pedagogiczny i uczniowie pogratulowali teatrowi z tej okazji i poprosili o objęcie patronatu nad naszą szkołą. Od swoich patronów dowiedzieliśmy się o tym, że w Kijowie mieszkają siostry Łesi Ukrainki. To nas bardzo zainteresowało. Płonęliśmy pragnieniem spotkania się z nimi. I oto w czerwcu 1941 roku siedmioklasiści-absolwenci wraz z nauczycielami pojechali na wycieczkę do m. Kijów. Kierownikiem wycieczki byłem ja – ówczesny dyrektor szkoły. Odwiedziliśmy swoich patronów, którzy bardzo gościnnie nas przyjęli, obejrzeliśmy kilka spektakli. Odwiedziliśmy także miejsca historyczne stolicy, pływaliśmy po Dnieprze, odwiedziliśmy muzea. Na zakończenie wycieczki skontaktowałem się telefonicznie z siostrami Łesi Ukrainki i poprosiłem o pozwolenie na odwiedziny. „Będziemy bardzo radzi naszym krajanom – usłyszałem głos w słuchawce. – Czekamy na was z niecierpliwością…” Siostry radośnie nas powitały… Zawiązała się ożywiona rozmowa. Poprosiłem siostry o opowiedzenie o pobycie rodziny Kosaczów w naszym mieście, szczególnie zatrzymując się na tym, jak mijały dziecięce lata Łesi w Zwiahlu. Olha Petriwna, starsza już kobieta, chętnie opowiedziała o tym, w jakich domach mieszkała rodzina, w którym z nich urodziła się Łesia… Na pożegnanie Olha Petriwna podarowała nam zbiór „Ukraińskie wzory”, zebrane przez Ołenę Pcziłkę głównie w naszym mieście z taką dedykacją: „Drogim krajanom na pamiątkę pierwszego spotkania”. A Izidora Petriwna podarowała swoją fotografię z napisem: „Na pamiątkę pobytu u sióstr Łesi Ukrainki”. My ze swojej strony podarowaliśmy siostrom album o życiu i twórczości Łesi Ukrainki, wykonany przez uczniów i ilustrowany wówczas przez ucznia piątej klasy Żorża Szarapina, który obecnie pracuje jako artysta w naszym mieście”. Na początku lat 70. XX wieku Nina Ołeksandriwna Kosacz (po mężu – Albertus) przekazała Żytomierskiemu Muzeum Krajoznawczemu na stałe przechowywanie następujące przedmioty: białą wyszywaną koszulę, czerwoną spódnicę, kwiecistą chustę, wyszywany fartuch, jedwabne wstążki i korale. W aktach wpływów, które przechowywane są w muzeum obwodowym, zaznaczono, że Nina Kosacz była kuzynką Łesi Ukrainki, mieszkała pod adresem: m. Żytomierz, ul. Korolowa 46-a, m. 63. Te rzeczy podarowała jej pisarka w Kijowie w 1906 roku. Zgodnie z Protokołem nr 1 komisji zakupowej muzeum krajoznawczego z 25 stycznia 1971 roku, zakupiono je w celu aranżacji ekspozycji literacko-memorialnego muzeum Łesi Ukrainki. Obecnie odzież i ozdoby eksponowane są w sali „Pokój dziecięcy Łesi Ukrainki” jako rzeczy przekazane od rodziny Kosaczów. Czy korzystała z nich wybitna pisarka, brak jest bazy dowodowej. W 2021 roku Maryna Olijnyk i Ołeksyj Diedusz przeprowadzili badanie „Współczesny dyskurs dotyczący eksponatów muzealnych: naukowa rewizja darów Kosaczów” na temat stopnia więzi rodzinnych N. O. Kosacz z Łesią Ukrainką. Na podstawie opracowanych dokumentów naukowcy ustalili, że były one kuzynkami w trzecim pokoleniu. Przekazanie rodzinnych relikwii muzeum obwodowemu Ninie Kosacz zaproponowała dziennikarka „Radiańskiej Żytomyrszczyny” Łyzaweta Łystowśka. Na początku lat 50. XX wieku otrzymała ona zadanie redakcyjne – odszukać krewnych Łesi Ukrainki i przygotować o nich materiał. W tym pomogła jej dawna przyjaciółka Nina Makarewycz. Opowiedziała ona o swojej koleżance z gimnazjum Ninie Kosacz, która pracowała w bibliotece Żyto-
Olha Serhijiw – bratanica Łesi Ukrainki z Instytutu Rolniczego, i umówiła się na spotkanie. Swoją znajomość i kontakty z Niną Ołeksandriwną L. Lystowśka szczegółowo opisała w artykule „Pokorni tylko prawdzie i pięknu”, wydrukowanym w zbiorze naukowym „Twemu imieniu wiecznie płonąć” (1996). Wydanie poświęcono 125. rocznicy urodzin Łesi Ukrainki. W tym samym roku w gazecie „Żytomyrśkyj wisnyk” ukazał się artykuł „Relikwie z domu Łesi”, w którym dziennikarka opowiedziała o rzeczach z domu Kosaczów, które zamierza przekazać muzeum pisarki w dniach obchodów jej jubileuszu. Napisała: „...W pierwszym dniu naszej znajomości (było to gdzieś w 1952 roku), zobaczywszy u Niny Ołeksandriwny wiele bezcennych relikwii, ośmieliłam się poprosić o coś z nich dla obwodowego muzeum krajoznawczego. Poprosiłam i przestraszyłam się: a nuż odmówi... Wtedy jeszcze nie wyobrażałam sobie, jacy oni są, prawdziwi Kosaczowie: „To wspaniale! Oddać rzeczy naszego rodu do muzeum, gdzie zobaczy je szeroki ogół!” Na taką reakcję nie liczyłam. I kiedy zostały odłożone na bok ręcznik, wyszyty rękami Łesi, piórnik, podarowany przez Izydorę na dzień wstąpienia Niny do gimnazjum, mała porcelanowa filiżanka – prezent od matki Łesi, ja z przejęcia straciłam głos i jakoś niezręcznie, chrapliwie podziękowałam miłej kobiecie, chociaż chciałam krzyczeć na całe miasto. Teraz te rzeczy obwodowe muzeum krajoznawcze przekazało muzeum pamięci Łesi Ukrainki”. Wśród rzeczy autorka wspomina „starodawny, znoszony przez długie lata portfel”, który podarowała Ninie Kosacz jedna z sióstr Łesi Ukrainki, „wzruszający obraz chaty niani Łesi w Kołodiażnem” („Wołyńska chata” – H. P.), „wykwintny dzbanuszek na mleko z niebieskimi, białymi narcyzami”, portret Adama Mickiewicza, książki. W księgach inwentarzowych zaznaczono, że L. Lystowśka przekazała statuetkę „Łoś”, muszlę morską, sosjerkę, stolik, talerz, lustro, dzbanek, książki, wachlarz. Stosunek do obrazu „Wołyńska chata” u naukowców jest niejednoznaczny. W książkach biograficznych o poetce, jej listach nie znaleziono Odzież i ozdoby, które przechowywały się u Niny Kosacz Zdjęcie Izydory Kosacz. Lata 30. XX w. Wystawa rysunków Olhy Serhijiw w muzeum pisarki. Zwiahel
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wzmianek o tej pracy. W Sumskim Muzeum Krajoznawczym przechowywany jest obraz malarza Jewhena Wreszcza „Przy chacie” (1900), który, naszym zdaniem, ma pewne wizualne podobieństwo do „Wołyńskiej chaty”. Ponieważ nie jesteśmy specjalistami w dziedzinie sztuk pięknych, zwróciliśmy się w tej sprawie do specjalistów z Muzeum w Sumach. Na nasz list odpowiedziała p.o. dyrektora muzeum sztuki Nadija Jurczenko: „Rzeczywiście, pod względem kompozycji i niektórych detali praca jest podobna do znanego, podpisanego dzieła Jewhena Wreszcza z naszego muzeum. Ten pejzaż jeszcze za życia artysty był eksponowany w Kijowie, wielokrotnie reprodukowany, zakupiony przez kijowskiego kolekcjonera Oskara Hansena wraz z innymi jego dziełami, które w 1920 r. trafiły do Sumskiego Muzeum Sztuki. Ludzie twórczy często sięgali po klasyczne wzorce, „Wołyńska chata”. Autorka – Łarysa Kosacz. Karton, olej. Rok nieznany robili swoje repliki, pod względem cech stylistycznych dzieło z waszego muzeum ustępuje”. Jak wiadomo, wybitna poetka pasjonowała się malarstwem. Mieszkanka Kołodiażnego Warwara Dmytruk pozostawiła wspomnienia o prywatnym malarzu Zozulce, którego ojciec Łesi zaprosił z Kowla, aby uczył jego córkę rysować: „Wyjdą do ogrodu albo za wieś, usiądą, a Łesia rysuje: drzewa, chatki, pole – wszystko, co wpadło w oczy. A ja, bywało, chodzę sobie niedaleko, rwę ziele albo pielę kwiaty i podśpiewuję: Zozuleńko srokata, Czemuś taka mała? Ptaszki mnie karmiły, Jeść mi nie dawały. Dadzą jeść w skorupce, Posadzą mnie w kąciku… „To ty umyślnie, Warko, śpiewasz… Przecież dobrze wiesz, że jego nazwisko Zozulka” – potem wyrzuca mi Łesia. Wielkich obrazów Łesia nie malowała, bo długo przez cho- Szkatułka, która należała do Ołeny Pcziłki robę ręki nie uczyła się, a tak – porysowywała zeszyty, arkusze papieru. Tam drzewko zrobi, tam studnię z żurawiem czy kwiat”. W rodzinie Kosaczów utalentowaną artystką była Olha Serhijiw – bratanica Łesi Ukrainki, córka jej najmłodszej siostry Izydory Kosacz-Borysowej. Uczyła się w Szkole Artystyczno-Przemysłowej, uczęszczała do prywatnej pracowni artysty-symbolisty Juchyma Mychajłowa. Zdobyła zawód w dziedzinie fotografii naukowo-technicznej, pracowała w laboratorium materiałów światłoczułych. W 1943 r. wraz z dziećmi, matką i ciotką O. Kosacz-Krywyniuk wyemigrowała z Ukrainy. Od 1949 r. mieszkała w USA. O. Serhijiw utrzymywała kontakt z muzeami Łesi Ukrainki i naukowcami na Ukrainie. W latach 1989–1991 przekazała archiwum O. Kosacz-Krywyniuk oraz Izydory Kosacz-Borysowej na Ukrainę, co stało się wielkim wydarzeniem. Muzeum Łesi Ukrainki podarowała swoje rysunki, wykonane na podstawie rodzinnych fotografii: „Ołena Pcziłka” (1980), „Krajobraz z rzeką” (1982), „Pranie bielizny” (1982), „Wiosna w stepie” (1982), „Łesia Ukrainka” (1982), „Ołena Pcziłka” (1982), „Okno” (1982), „Chata w Hadziaczu, gdzie urodziła się Ołena Pcziłka” (1982), „Wiejskie dzieci” (1983), „Zapalić i posłuchać” (1983). W liście z 23.12.1991 r. Olha Serhijiw napisała do pracowników muzeum: „Rysowałam te obrazy w 1982 roku dla emigracyjnego młodego pokolenia, aby dać im odczuć kolorami niezwykłość przeszłości... Zatem moi już wszyscy napatrzyli się na nie, a może wasi jeszcze zainteresują się, by spojrzeć”. W 2003 i 2008 r. ojczyznę Łesi Ukrainki odwiedziła Olha Ołeksandriwna Petrowa, córka Olhy Jurijiwny. W prezencie przywiozła szkatułkę Ołeny Pcziłki na chusteczki, kersetkę, koszulę wyszywaną przez Izydorę Kosacz-Borysową. Później przesłała swoją fotografię z 1948 roku, na której jest ubrana w koszulę i kersetkę. Oprócz tego przekazała 12- i 10-tomowe wydanie dzieł Łesi Ukrainki z lat 1927–1930 i 1963–1965. Przyrodni brat Olhy Ołeksandriwny, Kostiantyn Petrow, który mieszka w Kijowie, podarował kilka ramek na zdjęcia, 7-tomowe wydanie dzieł Łesi Ukrainki z lat 1923–1925, teczkę na dokumenty, w której przechowywano materiały o Ołenie Pcziłce, toaletkę z lustrem-sasz. W liście darowizny zaznaczył, że toaletka „należała do Olhy Petriwny Kosacz (Ołeny Pcziłki) podczas jej zamieszkiwania w mieście Kijowie przy ulicy Owruckiej 6 i była przechowywana przez moich rodziców, którzy mieszkali pod tym samym adresem”. Z rodziną Kosaczów związany jest zabawkowy serwis, przekazany przez Tamarę Skrypkę – badaczkę i kustoszkę zbiorów Muzeum-Archiwum im. D. Antonowycza w USA. Składa się on z siedmiu przedmiotów: czajniczek z przykrywką, cukiernica z przykrywką, mlecznik, dwie filiżanki, dwa spodki. Na odwrocie znajduje się sygnatura Japan. T. Skrypka opowiedziała, że ten serwis oraz inne rzeczy ze swojego archiwum przekazała jej kobieta z kręgu Kosaczów – Oksana Mijakowska-Radysz (1919–2020). Do USA Oksana Wołodymyriwna (wraz z rodzicami, mężem i synem) wyemigrowała na początku 1951 roku. Była aktywną działaczką ukraińskiej diaspory w USA, strażniczką Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk. Jej ojciec Wołodymyr Warłaamowycz Mijakowski – ukraiński literaturoznawca, historyk-archiwista, członek Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki, członek rzeczywisty UWAN, profesor. Z listu I. Kosacz-Borysowej do Ołeksandra Duna dowiadujemy się, że Kosaczowie i Mijakowscy utrzymywali przyjazne stosunki: „On (Wołodymyr Mijakowski – H.P.) i jego rodzina – to nasi bliscy przyjaciele (jego wnuki i moje to już przyjaciele w czwartym pokoleniu Kosaczów i Mijakowskich)”. Izydora często przyjeżdżała do swoich przyjaciół z młodych lat, gościła u nich po 2-3 tygodnie. „Córka Mijakowskiego – pisze badaczka – uświadamiając sobie znaczenie opowieści Izydory, zapisywała z jej słów niemało. Izydora, ze swojej strony, polubiła Oksanę, korespondowała z nią, dzieląc się rodzinnymi problemami. I robiła także prezenty. Właśnie Oksanie Izydora podarowała z odpowiednim komentarzem „Mity klasycznej starożytności” Stolla, którą czytała w dzieciństwie Łesia i którą przywiozłam na Ukrainę. Ze swojej strony Oksana, zachorowawszy i będąc w podeszłym wieku, przekazała mi część swojego archiwum i rzeczy. Oto i te naczynia również trafiły do niej od Izydory”. „Oksana miała troje wnuków – czytamy dalej – których zabierała na weekendy i robiła z nimi domki dla lalek/pokoiki – trzy ściany i wnętrze. We wnętrzu wykorzystywała miniaturowe zabawki, a niektóre sama robiła. Ja jeszcze zastałam te pokoje. Izydora w jeden z przyjazdów przywiozła te naczynia, mówiąc, że są jeszcze z Europy”. Ozdobą kolekcji muzealnej jest album na notatki i rysunki, który Łesia Ukra- Olha i Kostiantyn Petrowowie na podwórku muzeum. Nowogród Wołyński, lata 2000.
inka podarowała Mykole Ochrimence w 1909 roku. W listopadzie tego roku Mykoła i jego brat Dmytro przyjechali ze swoimi rodzicami – jałtańskim winiarzem Serhijem Fedorowyczem i nauczycielką gimnazjum Mariją Antoniwną do Heluanu (Egipt). Cel – leczenie Dmytra. W tym samym roku do Egiptu przybyła parowcem Łesia Ukrainka. Wszyscy oni mieszkali w sanatorium „Kontynental”. Pisarka zarabiała na swoje leczenie korepetycjami z języków obcych (głównie francuskiego). Mykoła i Dmytro Ochrimenkowie byli jej uczniami (wraz z innymi trzema dorosłymi mieszkańcami sanatorium). Część archiwum M. S. Ochrimenki, w szczególności rzeczy podarowane przez Łesię Ukrainkę chłopcu, swego czasu znajdowały się w osobistym archiwum M. F. Dmytrijenko oraz J. O. Iszczenko. Do muzeum album trafił dzięki doktorowi nauk historycznych, profesorowi, członkowi rzeczywistemu NAN Ukrainy Wołodymyrowi Łytwynowi. Okładka albumu wykończona jest jedwabiem. Obecność elementów z płatkowego złota, a także ręczna technika malowania świadczą o dużej wartości wyrobu w okresie jego użytkowania (pocz. XX w.). Na pierwszej i drugiej stronie umieszczono dwa rysunki, wykonane na profesjonalnym poziomie. Element z okładki albumu – gałązkę poziomki – wykorzystały „Żytomyrśki łasoszczi” do ozdobienia zestawu cukierków „Pozdrowienia z Żytomierza”, poświęconego 150-letniemu jubileuszowi Łesi Ukrainki. W porównaniu z kolekcjami innych literacko-memorialnych muzeów Łesi Ukrainki, w muzeum w jej ojczyźnie zaprezentowano niewielką liczbę rodzinnych relikwii. W niektórych przypadkach eksponaty nie są unikatowe i wymagają dokładniejszych badań. Jednak ich znaczenia nie należy umniejszać. Każda rzecz, przekazana z rodziny Drahomanowych-Kosaczów, to ważny szczegół dla zrozumienia epoki i atmosfery, w których dorastała i pielęgnowała swój talent Łesia Ukrainka. Album na notatki i rysunki, podarowany przez Łesię Ukrainkę M. Ochrimence w 1909 r. Szafa z rzeczami, przekazanymi przez L. Łystowską od rodziny Kosaczów
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ambasady akcję artystyczną na rzecz wsparcia Ołega Sencowa oraz innych ukraińskich więźniów politycznych Kremla. Maryna pracuje w dziedzinie malarstwa monumentalnego. Na zamówienie greckokatolickiej wspólnoty cerkwi św. Mikołaja na Askoldowej Mogile, w małej kaplicy wojskowej Podwyższenia Krzyża Świętego, stworzyła malowidło ikony „Pokrowa Bogurodzicy”, poświęconej bohaterom, którzy polegli za Ukrainę. Na fresku przedstawiono 55 portretów, wśród których są bohaterowie Niebiańskiej Sotni, ochotnicy, „cyborgi”, bohaterowie spod Krut, strzelcy siczowi, pułkownicy armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, atamani, ukraińscy kozacy i ruscy wojownicy. Niedawno przekazała do tej samej kaplicy ikonę – portret zbiorowy bohaterów spod Krut – 40 portretów, szczegółowo odtworzonych z rzadkich fotografii historycznych. Tym samym artystka wnosi swój wkład w tworzenie Panteonu chwały wojskowej oraz walki o państwowość i niepodległość Ukrainy. Za swoją pracę Maryna Soczenko została uhonorowana wysokimi nagrodami: medalem „Za poświęcenie i miłość do Ukrainy” od Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego (2015 rok), nagrodą „Błahowist” (2015 rok), Narodową Nagrodą imienia Tarasa Szewczenki (2019 rok). Rok 2023 jest dla artystki jubileuszowy. Na wystawie zaprezentowano dzieła z różnych okresów życia: portrety graficzne bliskich, prace studenckie, liryczne pejzaże. Jednak największą uwagę poświęcono ukraińskim bohaterom, twórcom naszej historii, obrońcom naszego państwa. Wystawę uzupełnia kilka portretów samej artystki, wykonanych przez jej nauczycieli – Wiktora Zareckiego i Maję Hryhorjewą, a także prace uczennicy Maryny Soczenko, studentki Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Walerii Samusenko. – Znamy się z Maryną Soczenko od czasów Majdanu – zaznaczyła podczas otwarcia wystawy dyrektor Muzeum Szistdesiatnykiw Ołena Łodzynśka. – Wcześniej w naszym muzeum odbyły się już dwie jej wystawy, na których artystka przedstawiła głównie portrety żołnierzy. Ale tak pełnej, nasyconej, interesującej ekspozycji, jak dzisiaj, jeszcze nie było. Niezwykle cieszymy się z okazji zobaczenia twórczości Maryny Soczenko, dla której rok 2023 jest jubileuszowy. – Dzisiejsza wystawa pani Maryny to wydarzenie historyczne – zaznaczył historyk sztuki Bohdan Horyń. – W czasie wojny rosyjsko-ukraińskiej jest to dowód na to, że nie umiera dusza nasza ani w bitwie, ani w sztuce. A poza tym ta wystawa to wydarzenie kulturalne, które wejdzie jako osobny rozdział do historii ukraińskiej sztuki plastycznej. Zazdrościłem innym narodom, które dobrze ilustrowały swoją historię. W szczególności genialny malarz Jan
Tłumaczenie maszynowe
W Muzeum Szistdesiatnyctwa otwarto wielką indywidualną wystawę malarską zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy Maryny Soczenko „Dla nas Ukraina jest ponad wszystko!”, na której zaprezentowano jej najlepsze prace, stworzone w różnych latach. Ponadto na wideo eksponowane są obrazy studentów mariupolskiej filii Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy (NAOMA), którymi opiekuje się pani Maryna. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora Maryna Soczenko urodziła się w Kijowie. Od dziewiątego roku życia uczyła się w szkole plastycznej, później w Republikańskiej Szkole Plastycznej imienia Tarasa Szewczenki. Przez kilka lat studiowała rysunek w prywatnej szkole wybitnego ukraińskiego artysty-szistdesiatnyka Wiktora Zareckiego, którego przyjaźń wpłynęła na jej dalsze losy i wybór zawodu. Maryna ukończyła Kijowski Instytut Sztuki (obecnie NAOMA). Początkowo wykładała malarstwo w Kijowskim Technikum Przemysłowym (obecnie Instytut imienia Mychajła Bojczuka). W 1992 roku została członkinią Narodowego Związku Artystów Ukrainy, a w następnym roku odbyła się jej pierwsza indywidualna wystawa w Muzeum Pawła Tyczyny. Od 1998 roku działalność dydaktyczna pani Maryny związana jest z Narodową Akademią Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy. Twórczość Maryny Soczenko opiera się na głębokiej tradycji narodowej i patriotyzmie, artystka łączy wysoki profesjonalizm z aktywną postawą obywatelską. Od pierwszego marszu „milionów”, który w 2013 roku ruszył od pomnika Tarasa Szewczenki na Plac Europejski, stała się współczesną artystką-kronikarką wydarzeń, przez które przeszła cała świadoma Ukraina. Malowała obrazy-reportaże z wieców ludowych, robiła szkice. W Domu Związków Zawodowych, z zabarykadowanymi workami i wybitymi oknami, na prośbę obrońców Majdanu Maryna zdołała zorganizować wystawę, która stała się amuletem dla zmęczonych i zmarzniętych chłopaków, pełniących wartę na Majdanie. Tak powstała galeria uczestników Majdanu z różnych miast i wsi Ukrainy (około 200 portretów). Po rozpoczęciu wojny kontynuowała działalność wolontariacką, malowała w szpitalach rannych ochotników, bojowników ATO, poległych bohaterów. Stworzyła serię portretów żołnierzy, którzy walczyli lub nadal pełnią swój obowiązek wojskowy. Zapoczątkowała projekt „Wolontariusze – dzieciom”, w ramach którego przeprowadziła serię wystaw w kijowskich szkołach „Dla przyszłości Ukrainy” w celu patriotycznego wychowania dzieci. W składzie wysokomobilnej grupy centrum zabezpieczenia moralno-psychologicznego Sił Zbrojnych Ukrainy kilkakrotnie była na pierwszej linii frontu, skąd przywiozła ponad 100 portretów bohaterów-obrońców Ukrainy. Ma w swoim dorobku twórczym ponad 50 wystaw indywidualnych. Uczestniczka wielu zbiorowych wystaw ogólnoukraińskich i międzynarodowych. Ze swoimi obrazami i plakatami zorganizowała i przeprowadziła pod rosyjskim po-
Matejko pokazał na swoich płótnach całą historię Polski. Niejednokrotnie zastanawiałem się, dlaczego nasza historia Hruszewskiego, Krypiakiewicza, inne nowsze historie nie mogły dać tak przekonującego ilustracyjnego materiału artystycznego. I kiedy oglądałem dzisiejszą wystawę, zrozumiałem, że godnie będzie przedstawiony najnowszy rozdział ukraińskiej historii – bitwy o naszą wolę, wolność. Mamy czym zilustrować i pokazać naszych bohaterów, a także dramatyczne wydarzenia, które miały miejsce na polu bitwy czy na Majdanie Niepodległości. Maryna Soczenko to mistrzyni wysokiej kultury artystycznej. Patrząc na te płótna, rozumiesz, że znane są jej wszystkie kierunki światowej sztuki. Jest błyskotliwą realistką, impresjonistką. Ma w sobie to, co przypomina dramatyczne płótna Salvadora Dalego i Pabla Picassa. Większej rany naszej współczesnej historii niż Mariupol trudno znaleźć. Są też inne miasta, które mocno ucierpiały, są rozbite, zrujnowane. Ale właśnie Mariupol stał się symbolem, to nasza niezagojona rana. I Marynie udało się przekazać to z wielką siłą. Wszystko w twórczości przeszło przez jej serce. I w każdym portrecie odczuwamy, jak Maryna postrzegała tę czy inną osobowość. W każdej kompozycji czujemy, że wszystko to istnieje naprawdę. Dla wielu Ukraina to słońce, które oświetla duszę, daje ciepło i życie. Tak mówił o Ukrainie mój brat Mychajło Horyń, tak ją nazywał Dmytro Pawłyczko. Taką słoneczną widzimy Ukrainę na obrazach Maryny Soczenko. – Rok temu na Mogile Askolda miało miejsce znaczące wydarzenie, które zapewne nie wejdzie do historii, ale jest bardzo ważne w życiu Maryny Soczenko – przypomniał przewodniczący Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów Bohdan Czerwak. – W 20-tych dniach lutego ubiegłego roku, przed pełnoskalową inwazją, na Mogile Askolda otwarto memoriał obrońców Debalcewego. Na tym wydarzeniu wystąpił generał Wałerij Załużny. Po tym ojciec Ihor Onyszkewycz zaprowadził go do wojskowej kaplicy, którą pomalowała Maryna, i przeprowadził wycieczkę, pokazał malowidła od księcia Askolda do Wiaczesława Czornowiła. Załużny uważnie patrzył, najwyraźniej właśnie dlatego, że te malowidła mają wielką wartość artystyczną. Zapewne obecny etap za 20-30, a może za 50-100 lat będą uważać za jeden z najbardziej heroicznych w życiu ukraińskiego narodu. Wydaje mi się, że nasze pokolenie dla potomnych będzie najlepszym pokoleniem w całej historii ukraińskiego narodu. Chociaż, oczywiście, zawsze będziemy dumni z narodowowyzwoleńczego ruchu Bohdana Chmielnickiego, OUN, UPA. Nasi bohaterowie ratują nie tylko Ukrainę przed raszystowską zarazą, ale i całą Europę, świat. I pierwszą, która utrwaliła tych bohaterów, jest Maryna Soczenko. – Zebraliśmy się na wysokomoralne patriotyczne wydarzenie, które podarowała nam nasza przyjaciółka, członkini Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Maryna Soczenko – podkreślił przewodniczący Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Stepan Braciun. – Zachwycam się jej pracowitością, twórczym natchnieniem, kolosalną energią. Życzę Marynie Bożego natchnienia. – Maryna Soczenko zabija moskala swoimi obrazami – jest przekonany dyrektor Teatru Ukraińskiej Tradycji „Dzerkało” Wołodymyr Petraniuk. – Te obrazy pozostają w sercu i tam nie ma już miejsca dla Puszkina czy Bułhakowa, nie ma miejsca dla moskala. Tam jest nasza ukrzyżowana i zmartwychwstała Ukraina. I jeśli Maryna zabija moskala duchowo, to jej syn fizycznie na froncie… – Dziś odbywają się ostatnie kroki dla wyzwolenia naszego narodu, ostatnie kroki dla pojawienia się na europejskim kontynencie wielkiego ukraińskiego narodu – podkreślił działacz polityczny Ołeś Szewczenko. – Maryna Soczenko stworzyła galerię ukraińskich bohaterów. Tego nie zdołał zrobić żaden z naszych artystów. Pani Maryna to sławna artystka z ukraińskiej stolicy. – Nasze spotkanie z Maryną Soczenko uważam za fatalne – przyznała dyrektorka Mariupolskiego oddziału Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy Hałyna Batyczko. – Stało się to w sierpniu ubiegłego roku. Po tym, jak Mariupolski oddział zniszczyli raszyści, przygarnęła nas nasza alma mater. Powstało pytanie, kto będzie z nami pracował. Kierownictwo Akademii podjęło mądrą decyzję. Poprosili o pomoc Marynę Soczenko. W jej osobie moi studenci znaleźli prawdziwego nauczyciela, gdyż jest profesjonalistką przez wielkie „P”. Jest osobą, która bardzo czule, ostrożnie potrafi czynić im jakieś uwagi. Po przeżyciach w Mariupolu dzieci mówiły, że nie mogą i nie chcą malować. Im dzisiaj bardzo boli. Czasami nie mogą znaleźć materiałów do malowania, porozmawiać z wykładowcą, wielu przebywa poza granicami Ukrainy. Ale w osobie Maryny Petriwny znaleźli tego nauczyciela, który zrobi z nich te diamenty, które później rozsławią Ukrainę. Prace Maryny Soczenko warto pokazywać nie tylko na Ukrainie, ale i poza jej granicami. Właśnie tak będziemy mogli promować Ukrainę, a Europejczycy dowiedzą się, co u nas dzieje się naprawdę. – Swego czasu Maryna Soczenko przyniosła do naszego domu wielką radość – przypomniała szestdziesiatnycia Marharyta Dowhań. – Kiedyś mój mąż Borys Dowhań występował w Muzeum Szestdziesiatnyctwa. Maryna go namalowała i podarowała mężowi ten rysunek. Byłam poruszona, jak prawdziwie artystka stworzyła w tak ekspromtowym środowisku ten portret. Niski jej pokłon za serię portretów naszych bojowników-frontowców. Poruszona naturalnym humanizmem, z jakim Maryna podchodzi do swojej twórczości. Jej sztuka jest szlachetna i wysoka. – Wszyscy przeżywamy to samo – zaznaczyła mariupolska poetka Oksana Stomina. – Moje odczucia z 2014 roku, kiedy jeszcze nie byłam uchodźczynią, są podobne do dzisiejszych przeżyć. Człowiek buduje miasto wokół siebie. W Mariupolu zbierałam wokół siebie najlepszych ludzi, organizowałam jakieś wydarzenia. I nagle wszystko to zburzyło się. Wielu z moich przyjaciół już nie żyje, i to jest straszne. Długo przebywałam za granicą, ale właśnie na Ukrainie poczułam, że znów wróciłam do życia. Chcę podziękować Marynie. Bardzo ważne jest utrwalanie tego, co dzieje się wokół nas. I ona utrwala naszą historię. Aktor Wiaczesław Dowżenko opowiedział o tym, jak przez trzydzieści lat tworzył Muzeum Mariupolskiej Starożytności. To muzeum zniszczono, jak i wiele innych zabytków Mariupola. Także wspomniał o horrorze, który przyszło mu przeżyć razem ze swoją starą mamą w pierwszych tygodniach raszystowskiej okupacji. – Kiedy miałam 18 lat, ojciec zaprowadził mnie na naukę do Wiktora Zareckiego – przypomniała Maryna Soczenko. – Mniej więcej po roku znajomości zaprzyjaźniliśmy się. Właśnie od niego dowiedziałam się o Alli Horskiej. Przez osiem lat do niego przyjeżdżałam, pokazywałam swoje prace. Jeszcze na początku lat 80. powiedział mi: „Chcesz być potrzebna, pracuj dla Ukrainy”. Już wtedy zastanowiłam się, że jestem Ukrainką. Pani Maryna przeprowadziła dla gości wycieczkę po wystawie swoich prac. A chór „Homin” wykonał najlepsze pieśni ze swojego repertuaru. W publikacji wykorzystano materiały Muzeum Szestdziesiatnyctwa
Tłumaczenie maszynowe
9 sierpnia 2001 roku spotkaliśmy się z Iwanem Czendejem w jego domu, aby porozmawiać o jego udziale w pracach nad filmem „Cienie zapomnianych przodków”, który stał się klasyką światowej kinematografii. Na podstawie tej rozmowy powstał artykuł „Cienie zapomnianych »cieni«: zakarpaccy twórcy w najsłynniejszym ukraińskim filmie”, który ujrzał światło dzienne w „Starym Zamku”.
Niedawno, przeglądając swoje domowe archiwum, natrafiłem na zeszyt z transkrypcją naszej ostatniej rozmowy. Po przeczytaniu dosłownych zapisów zrozumiałem, że mają one istotne znaczenie nie tylko dla lepszego poznania mało znanej karty twórczości laureata Nagrody Szewczenkowskiej w kinie, ale także dla zrozumienia ogólnej atmosfery, w której tworzono arcydzieło filmowe z 1965 roku. Proponuję je Państwa uwadze.
Panie Iwanie, Renata Korol pisze, że w scenariuszu podążał Pan niemal śladami Kociubynskiego. Tak. A co tam było Pana? Scenariusz filmu i powieść to różne gatunki. Podstawą filmu była powieść „Cienie zapomnianych przodków”. Trzeba było ją przełożyć na język kinematograficzny. To było moim zadaniem. Ale nie trzeba było podążać ślepo za powieścią. Można było też dopowiadać, rozszerzać. Tak właśnie powstało coś, czego nie było w powieści. Na przykład? Kolacja wigilijna we dwoje – Iwana z żoną. U Kociubynskiego tego epizodu nie ma. To już wkład ręki scenarzysty. Potrzebował Pan tego epizodu do stworzenia trójkąta miłosnego? Jo. A czy w powieści jest obrzęd jasełkowy? Zdaje się, że nie. Czy jest wiele takich momentów, których nie było w powieści? Niewiele, ale są. A jakie epizody pominął Pan w scenariuszu? Przecież linia fabularna jest bardzo krótka. Film jest małomówny, w nim prawie się nie mówi. Czy Pana scenariusz też był bardziej obrazowy? Tak. W scenariuszu nie było długich dialogów. Nie bazował on na mowie bezpośredniej. Renata Korol pisze, że przedstawił Pan warianty, z których wybrano jeden. Czym te warianty się różniły? Już nie pamiętam. Długo pracował Pan nad scenariuszem? Został napisany stosunkowo szybko. Gdzieś w ciągu dwóch miesięcy. Paradżanow do Pana przyjeżdżał? Był tutaj. Robiliśmy z nim kanwę, ustalaliśmy, co tam ma być. Czyli od samego początku była to wspólna praca? Tak. Potem Pan to zliteraczył, a on wniósł swoje poprawki? Ja zrobiłem scenariusz literacki, a on – reżyserski. Jakie jego poprawki zostały wniesione do scenariusza? Były one związane z wymogami sztuki filmowej, aby uczynić akcję bardziej dynamiczną. Jak Pan zareagował na to, że został Pan współautorem scenariusza? Uważa Pan to za zasłużone? Ponieważ praca od początku była prowadzona w parze, razem opracowywaliśmy splot fabuły, więc współautorstwo było naturalne. Czy wniósł Pan coś zakarpackiego? Było takie coś. Oto ta wspomniana uroczysta kolacja. Gdzieś zachował się u mnie ten scenariusz. Ale nie znajdę, bo od tamtego czasu wiele razy wszystko w domu było przewracane do góry nogami.
Może pani Maria pomoże? Nie. Nie była moją sekretarką, jak w niektórych rodzinach, gdzie żona dotykała każdej strony. Paradżanow mieszkał u Pana? Tak, dwa tygodnie. Chciał przesiąknąć duchem, zanurzyć się w środowisku? Tak, aktywnie spędzał czas. Poznawał artystów. Spotykał się z Fedorem Manajłą. Sam znajdował sobie towarzystwo. Był bardzo towarzyski, komunikatywny. Wtedy był jeszcze nieznany? Tak. A dlaczego od razu zgodził się Pan podjąć tej pracy? Powstała taka sytuacja. Miałem umowę z wytwórnią filmową im. Dowżenki i jej nie wykonałem. To znaczy wykonałem, ale praca nie została przyjęta. I powstał u mnie dług wobec wytwórni. Więc była to jedna z możliwych form spłaty długu. Miał Pan już wypłaconą zaliczkę? Jo. Więc spłacił Pan dług? Tak, ściągnęli ze mnie honorarium za film. Tak więc napisałem scenariusz, ale nic nie otrzymałem. Dlaczego pięć lat temu podczas naszego dużego wywiadu nie chciał Pan opowiadać o „Cieniach zapomnianych przodków”? Mówił Pan, że to dla Pana bolesna karta. Przez relacje z wytwórnią. Wtedy mnie okradli. Po tym już nic dla nich Pan nie robił? Nic. A dla innych? To były już inne relacje. Pisał Pan dalej scenariusze? Pisałem dla filmów naukowo-popularnych. Takich jak „Wieczni świadkowie” – o drewnianej architekturze Zakarpacka. Relacje ułożyły się dobrze, aktywnie współpracowałem z tą wytwórnią – „Kyjiwnaukfylm”. Napisałem scenariusz o Jewhenii Dołyniuk, dwukrotnej bohaterce pracy socjalistycznej, słynnej plantatorce kukurydzy z Podkarpacia. Jeździłem do niej. A ile filmów nakręcono na podstawie Pana scenariuszy? Gdzieś 5-6. Były ciekawe prace. „Czarna Cisa” – film krajoznawczy o pięknie przyrody Karpat. A z Paradżanowem utrzymywał Pan relacje? Wszystko się urwało. Dlaczego? Nie było żadnych tarć. Po prostu mieliśmy różne drogi: on – swoją, ja – swoją. Jest skomplikowanym człowiekiem, miał kłopoty. Ale artysta wybitny. Od Boga. Czy brał Pan udział w dalszych pracach nad filmem? Nie, nie jeździłem na zdjęcia. I to był mój wielki błąd. Tego lata pracowałem nad powieścią „Ptaki opuszczają gniazda”. Stanąłem przed wyborem: jeśli nie oddam powieści, to nie zostanie wydana. Dlatego nie mogłem jechać na zdjęcia, chociaż mi proponowano. I sam siebie okradłem. Można było porozmawiać, poczuć twórczą atmosferę. Potem jeździłem na przegląd materiału. Ale to nie był ten udział, gdzie kolektywnie warzy się, formuje sztukę. Tak, wtedy nad filmem pracowało całe grono przyszłych gwiazd – Jurij Illenko, Heorhij Jakutowycz, Iwan Mykołajczuk, Łarysa Kadocznikowa. Prawie nigdzie nie wspomina się, że konsultantem filmu był ludowy artysta Ukrainy Fedir Manajło. Na czym polegał jego udział? Był wielkim znawcą Ukrainy Zachodniej, huculskiego obyczaju. Konsultował jako etnograf, znawca życia codziennego, zwyczajów. Manajło wiedział wszystko. Brał udział w zdjęciach? Zdaje się, że jeździł tam. Rozmawiał z nim Paradżanow, bywał u niego w domu. I potem też rozmawiali. A z Manajłą rozmawiał Pan o filmie? Rozmawialiśmy. Był zadowolony, że został konsultantem obrazu. Czuło się, że to będzie rzecz niezwykła. Co w filmie jest własnego, czendejowskiego? Kociubynski tworzył powieść, opierając się na Wołodymyrze Szuchewyczu. To wybitny etnograf, który wydał pięciotomową pracę o Huculszczyźnie. Jak opowiadał Kociubynskiemu, tak ten opisywał. A czy może Pan powiedzieć w filmie – „to jest moje”? Jest i takie. Sam nastrój, atmosfera tęsknoty. Jest zakorzeniona w Karpatach. A z Mykołajczukiem był Pan znajomy? Tak, był u nas w domu, kiedy pierwszy raz przyjechał do Użhorodu. Film jeszcze nie był kręcony, ale nad scenariuszem już pracowałem. Przyjechał, żeby poznać się ze mną, bo przechodził na rolę. Był zachwycony Zakarpackiem, swoją przyszłą pracą, poczuciem czegoś wielkiego. Zrobił przyjemne wrażenie. Kilka dni spędził tutaj. Pisząc scenariusz, jak wyobrażał Pan sobie głównego bohatera? Dramatycznym lirnikiem. Później wyobrażałem sobie Mykołajczuka. O pracy nad filmem Pan nigdzie nie pisał? Nie było okazji. Gdzie pierwszy raz zobaczył Pan film? Na pokazie w Kijowie, gdzie przyjmowała go komisja. Reakcja była bardzo entuzjastyczna, chociaż wyrażano też uwagi, oczywiście. A jakie były Pana wrażenia? Pozytywne. Czy prognozowano, że film odniesie taki sukces? Nie, nikt nie myślał. A jak Pan zareagował na sukces? Byłem zadowolony, oczywiście. Autorowi miło, że pracę, do której się przyczynił, tak wysoko oceniono. Jak to odbiło się na Panu? Nijak. W Użhorodzie o tym wiedzieli? Peryferyjnie. O tym nie mówiono ani z trybun, ani w raportach, ani na konferencjach. To nie stało się przedmiotem dumy, że i nasz Iwan tam brał udział. I Manajło. Tak. Z perspektywy minionych 37 lat jakie są Pana myśli o tym filmie i Pana
Iwan Czendej w ostatnich latach życia pracę? Wspaniale, że Zakarpacie zapisało się w ukraińskiej sztuce filmowej. Choćby udziałem w filmie, który wzniósł ukraińskie kino na taką wysokość. Gdyby robił to ktoś inny, też tak cieszyłbym się z faktu wyjścia ukraińskiej sztuki filmowej na światową arenę. Kiedy ostatnio oglądał Pan „Cienie zapomnianych przodków”? Na jakiś jubileusz filmu. Już dokładnie nie pamiętam. A ile razy Pan widział? 4-5 razy. Więc każdy seans jest dla Pana wydarzeniem? Tak. O czym Pan myśli podczas oglądania? Że my, zakarpaccy, coś znaczymy. Że nie jesteśmy tacy biedni, nie jesteśmy niewarci uwagi. Ale nie umiemy o sobie opowiedzieć? A kiedy Ukraińcy umieli? Umieli dobrze walczyć za cudze granice, las rąbać dla cudzych panów, wydobywać im węgiel i ropę. Co chce Pan powiedzieć w przededniu dziesięciolecia Niepodległości? Daj Boże, żeby Ukraina się wzmacniała, rosła w głąb. Żeby Niepodległość była nie dla oligarchów, a dla narodu. Żeby każdy odczuwał z tego swoją siłę. Nawet, mówiąc brutalnie, własną korzyść. Jaką widzi Pan przyszłość? Wspaniałą! Uważam, że Ukraina ma wielką przyszłość. To jedno z państw, które powinny mieć wysoki poziom życia. Nasz naród dużo robi, a mało potrzebuje. Dlatego zasługuje na dobrobyt. Rozmawiał Ołeksandr Hawrosz 9 sierpnia 2001 roku. Od redakcji. 28 lutego w Użhorodzie na sesji rady miejskiej radni będą podejmować decyzję w sprawie przemianowania ulicy Wysokiej. Członkowie Zakarpackiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy złożyli wniosek o przemianowanie Wysokiej na ulicę imienia Iwana Czendeja, wybitnego pisarza, zakarpackiego klasyka, laureata Nagrody imienia Tarasa Szewczenki. W 2022 roku minęło sto lat od jego urodzin. Niestety, daleko nie wszyscy rodacy popierają szlachetną i mądrą ideę uwiecznienia w nazwie ulicy pamięci tego pisarza. Wierzymy, że sprawiedliwość, na którą zasługuje Iwan Czendej, zwycięży. Ołeksandr Hawrosz z Iwanem Czendejem i jego żoną po wywiadzie
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
potajemne przypomnienie o sumieniu i własnej odpowiedzialności. A ile emocji rodzi poemat – od rozpaczy, oburzenia, sarkazmu po zachwyt, uniesienie, dumę, heroizm: Błogosławiony w noc nieznośny wrzenie, Gdy biedy i bólu nie znieść. Ognie wstają nad światem pochodnią, by ludzkość wiedziała z kim i dokąd iść. Wasyl Fedorowycz wydawał się komuś dziwakiem, być może romantykiem, ale jego spragniona dusza nigdy nie spała, nie próżnowała i nie była obojętna. Spod pióra W. Staszuka wyszły zbiory poetyckie: „Hłycia”, „Mefistofel w Czarnobylu”, „Kruti berehy”, „Weresnewi stohodły”, „Oswidczennia”, „Neprykajanist”, „Mirażi”, „Hariaczyj witer”, „Wybrane”, „Chiba ja znaw, szczo tak lubyty można”, „Nurt”, „Nemynuczist”; zbiory esejów „Te, szczo mynulo, ne mynae”, trylogie „Ostannij leleka”, „Hołos spalenoji trawy”, „Titko Naste, Waszym usta my ja do wsioho switu howoriu”, „Soniacznoju krapelkoju krowi”, „U Nadsonowu nicz”, „Na berehach mojeji doli”, „Żywu na dołoniach u materi”, powieść „Zapadnia dla Iwana Denyso wycza”, liczne recenzje zbiorów poetyckich różnych autorów w gazetach. Łabędzim śpiewem stała się powieść „Lubow ta hrich Wełykych Kłyszcziw”, w której autor nazwał tę wieś „stolicą swojego serca”. W istocie jest to historia poleskiej wsi, spalonej czarnobylską tragedią. Laureat wielu nagród – regionalnego konkursu poetyckiego „Dorohamy rowesnykiw” (1967 r.), Ogólnoukraińskiej nagrody im. I. Ohijenki (2009 r.), Nagrody Literackiej im. W. Juchymowycza (2013), nagród obwodowych im. Mychajła Kłymenki (2010 r.), Wasyla Zemlaka (2013 r.), Łesi Ukrainki (2017), Borysa Tena (2017) – Wasyl Fedorowycz zawsze pozostawał Człowiekiem, gorąco zakochanym w swoim rodzinnym kraju, który znał i szanował historię oraz zrobił wiele dobrych uczynków, aby Ukraińcy nie pozostawali mankurtami, małorosjanami, ludźmi bez ojczyzny. Niski ukłon i wieczna pamięć dla Pana, szanowny Wasylu Fedorowyczu… Z szacunkiem, wdzięcznością i miłością – Iryna HOŁOWAJ, wykładowczyni języka ukraińskiego i literatury
Tłumaczenie maszynowe
Przesyłam do rozpatrzenia przez redakcję materiały poświęcone pamięci poety i prośwityjanina Wasyla Staszuka. Ten człowiek swego czasu budził uśpiony rejon brusiłowski, Żytomierszczyznę... Minął rok, odkąd 11 lutego 2022 roku Poeta odszedł do wieczności... Bardzo bym chciał, aby dzięki Waszej gazecie szersze grono wspomniało godnego Człowieka. Wasyl Fedorowycz pochodzi z moich dziadowskich stron, mój Nauczyciel, Doradca, Mentor... Świetlana i wieczna pamięć... Mija rok, odkąd przestało bić gorące serce Poety, niestrudzonego działacza krainy Ohijenki, szczerego Ukraińca i niepowtarzalnego Człowieka – Wasyla Fedorowycza Staszuka. Los Wasyla Staszuka na wieki połączony jest z poleskim, zbolałym krajem. Urodził się na Malńszczyźnie, dalej żył w rejonie narodyckim, po katastrofie czarnobylskiej życie przywiodło go do centrum rejonowego – Brusiłowa. Ukończywszy wydział filologiczny Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, całe życie poświęcił swoim ziomkom. Gdziekolwiek wiodły ziemskie ścieżki W. Staszuka, zawsze starał się być użytecznym ludziom, Ukrainie, Słowu oraz wysokiej idei odrodzenia prawdziwego Państwa Ukraińskiego. W swoim pierwszym zbiorze poetyckim „Hłycia” poeta wyraźnie określa swoje twórcze i życiowe credo: Oddać ludziom na ziemi siebie W każdym dobrym i gorącym słowie, Dopóki świeci niebo błękitne, Dopóki świat zajmuje się z miłości. Niespokojną była twórcza natura tego człowieka: praca w redakcjach gazet rejonowych (początkowo w narodyckiej, a potem redaktor gazety „Widrodżennia” w Brusiłowie), ciągłe twórcze poszukiwania (pisanie i wydawanie utworów poetyckich i prozatorskich), działalność społeczna. Wiele zdążył zrobić i pozostawić po sobie dobrych uczynków W. Staszuk na niwie społecznej – odrodzenie imienia sławnego Ukraińca Iwana Ohijenki w ojczyźnie i na Ukrainie, stworzenie muzeum historycznego Iwana Ohijenki w Brusiłowie, koordynacja działalności organizacji rejonowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, przewodniczenie Brusiłowskiej rejonowej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa imienia I. Ohijenki, organizacja działalności międzyrejonowego zrzeszenia literacko-artystycznego „Poswit” imienia I. Ohijenki, redagowanie i wydawanie almanachu „Żytyczi i swit”, udział w pracy organizacji obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Właśnie Wasyl Fedorowycz starał się, aby nie zapominano o sławnych ziomkach. To z jego inicjatywy w Malinie odbywało się uczczenie pamięci etnografa i badacza Wasyla Skuratiwskiego, przeprowadzenie konkursu i wyłonienie laureatów nagrody imienia Wasyla Skuratiwskiego. „2019 rok w rejonie malińskim na Żytomierszczyźnie został ogłoszony rokiem znanego ludoznawcy Wasyla Skuratiwskiego… Wielcy ludzie żyją nie tylko w wielkich miastach: oni żyją w każdej wsi, na każdej ulicy. Jednym z takich wielkich jest Wasyl Skuratiwski”, – tak wspominał o sławnym ziomku W. Staszuk. To dzięki W. Staszukowi Ukraińcy dowiedzieli się o wyczynie Mykoły Mykytenki, który jako żołnierz wojny rosyjsko-ukraińskiej od 2014 roku, będąc sierżantem, dowódcą plutonu 1. batalionu operacyjnego przeznaczenia imienia Bohatera Ukrainy generała majora Serhija Kulczyckiego, brał udział w walkach o wyzwolenie Słowiańska, otrzymał ciężkie rany i głęboko przejmował się obojętnością władz i rodaków wobec wojny na Wschodzie, wobec wydarzeń politycznych, wobec przyszłości Ukrainy w ogóle. Właśnie ta obojętność władz stała się przyczyną samospalenia Mykoły Mykytenki w przeddzień Dnia Obrońców Ukrainy w październiku 2020 roku. Wyczynowi i poświęceniu swojego ziomka Mykoły Mykytenki, pochodzącego z osady Łazariwka (rejonu brusiłowskiego na Żytomierszczyźnie), prawnika i wykładowcy historii, który walczył za Ukrainę i wytrwał na Majdanie 2013 roku, Wasyl Staszuk poświęci poemat „Śmiercią śmierć zwyciężając” (2021). Tutaj brzmi poetycki alarm dla współczesnych, pos-
Tłumaczenie maszynowe
Wybór wierszy Wasyla Staszuka z różnych okresów i lat, różnych gatunków i motywów – od liryki miłosnej, najbardziej bolesnych wierszy o czarnobylskiej tragedii, ojczystej Ukrainie po najnowsze ironiczno-gorzkie wiersze na aktualne tematy.
*** Skąd mogłem wiedzieć, że tak można kochać! Módl się, nadziejo moja, i cierp. O mój wszechmocny i ukochany Boże, Uratuj mnie od szczęścia i wstaw się za mną. Wstaw się za moimi niewdzięcznymi słowami Przed próżnością, niewiarą i niedostatkiem, Kiedy one niepocieszone i gorzko płaczą Na bezdrożu szczęścia i nieszczęścia. Mój Panie, udziel kropelki łaski, Nie żałuj choć odrobiny ciepła, bo na duszy i tak zbyt chłodno, Jakbym dotknął zgasłego czoła. A na moją miłość ześlij nieszczęścia, – Nazwę ją Twoim imieniem. Mój Panie, uratuj mnie od szczęścia, A ja wtedy przeżyję wieki.
*** Brązowe oczy – jak grom w nocy, Niebieskie – zgiełk w biały dzień. Gdzieś tam bezdomny wiatr się śmieje I wokół bezlitośnie depcze Wszystko, co w duszę wpadło przypadkiem. Wszystkie drogi i wszystkie zaspy – W łonie pierwszych ostatnich zabaw. Nie nierządnica, ale też nie Julia, A zaśnieżony los poety Wśród dziko kuszących traw. Już nie pójdę za tobą – Zbyt długie były spotkania… Nie chyl się do stóp jak trzcina, Nie stanę się twoją biedą – Dla kogo więc nasze malwy kwitły? Ach, cóż za Julia może być – To takich jak ja – gwiezdna opowieść. Jarzębinowe moje kastaniety – Na wychłodzoną duszę poety – Wśród zgiełku, udręk i obelg. Gwiazdy świecą w wróżebnym losie, Pod oknem kracze kruczątko… Brązowe oczy – jak śmierć w nocy, Niebieskie – szyderstwo w biały dzień!
*** Żyję na dłoniach matki – Słonecznie, przytulnie, ciepło. A niebo takie pogodne, Jak oczy mojej mamy. Kiedy ona puszystym rankiem, Jak słoneczko w mgiełce, – Ogórki w płótno wybiera. A kiedy zawieruchą rozhula się nad światem I hardo zerwie się wiatr, Wiatr rozpaczy i smutku, Przytulę się, jak niegdyś bywało, Kiedy zmarszczki, jak świat, świtały Do dłoni mojej matki. Stanie się pocieszająco i czysto-czysto, Zachłyśnie się żal na ustach, I jak paciorki mojej mamy, Odezwą się moje lata. Żyję na dłoniach matki.
Diptyk atomowy
Okrutny, czuły i samowolny świecie,
Powiedz szybko, co mam robić,
Czy cię nienawidzić, czy kochać
W mirażach czarnobylskich ogni?
Milczysz... A serce czeka i pragnie słowa,
Jak ziemia spalona – ciepła
Ludzkich dłoni, które nie pachną krwią,
Bo makami w polu wyrosła.
O, świecie mój, twoje piękno płonie,
I płomień szaleńczo huczy,
Pali epoki i narody,
I we mnie myśl... A czas płynie – nie śpi.
Nie śpi też serce, odpowiedzi chce
Za wszystkich, którzy żyli, żyją i będą żyć...
Jak długo nam patrzeć będzie w oczy
Złowróżbny stront atomowych strachów?
Przez tysiąc lat, przez tysiąc zim, przez tysiąc lat wrócę do ciebie, mój zubożały kraju,
Jak ostatni liść przypadnę do ziemi,
Jak postrzelona łania na cały świat zawołam.
Odbije się echem, odkrzyczy, z bólem zejdzie tęsknota,
I zachrypnie dusza w żywym bezgłosie,
I powstanie jak Sfinks, mój smutny Eden,
I zstąpi łaska na uranowe rosy.
Będę spragniony szukał na polach, w lasach,
Gdzieś pod warstwą wieków – mojej pierwszej ścieżki.
Czyżby to, czym żyłem, wszystko obrócone w proch,
I nie będzie duszy na tym świecie spoczynku?
Słyszysz mnie, dziadku, jeśli możesz, wybacz,
Że tak długo się ociągałem – całych tysiąc lat.
Boże sprawiedliwy, daj siły – choćby doczołgać się
Na poleski Eden już jako nowy Prorok.
Gdzieś w gąszczu wieków – mój zbezczeszczony ślad,
Nad gwiazdą Połyn – mefistofelesowe kruki…
Jak mam przeżyć na tej grzesznej ziemi,
Skoro już nie ogrzać zamarzających rąk?
*** Czyżbym i ja we mgle – jak mgła – i ja już idę za czasem, jak za pługiem? Lina Kostenko
Przeżyłem i przeżyję wieki,
W mojej duszy – megawaty miłości.
Moi dziadowie, moi Karmeluki –
W moim słowie – wasze sińce,
Które nie dają spokojnie żyć i spać.
Niosę swój krzyż, jak Bóg mi każe.
U cyklopów nie pytam o drogę.
Pewnie nie wszystko chłopi przepili.
Gdzieś tam w sztolniach – z łyka łapcie,
By obuć, jeśli nie renegata, to Boga.
W mojej miłości wbrew wszystkim śmierciom –
Jeszcze nie osłabły lejce i postronki.
Wieś moja, praojcowska wieś,
Cierpiące jak czoło Szewczenki, wydzwania jak tronka w pełnym słońcu. Idę przez gąszcz ojcowskich siwizn. Wiodę swój ślad przez doliny i łąki. Nie, nie jestem szczeniakiem! Nie jestem sukinsynem! To ja jestem tym klinem, którym wybija się klin. Idę za słowem, jak chodzi się za pługiem. Moja miłość – rzeka mojego życia – na brzegach dnieprowych teologa. Błogosławione wszystko, co trwa w wiekach, jak gorzki miód Wszechmocnej miłości. 30.04.2020 r.
***
Nigdy nie chowałem się w krzakach, kiedy u sąsiada płonęła chata, a ktoś ulepkim głosem piszczał, jak tylko można, szlachetnym matem. Nie było mi wtedy do oktaw, gdy przyszli wasale głuchoniemych. Nie siedziałem w zagajnikach, nie milczałem, gdy wycinano Boże sady.
...Milczą lokaje i milczą wodzowie, chowają się w dostojnych laurach. A ból blefuje jak w uździe, jak dzwon w przeziębionych kotłach. A ja krzyczę, wołam... Boże mój! Czyż głuchy od urodzenia może usłyszeć? A ja krzyczę... A ja już sam nie swój, a w duszę wkrada się tęsknota jak ośmiornica. Sieję w grzeszną duszę nie kąkol... Idę w świat, trwożny, zbolały. A gdy w słowie sprofanuje się mój ból, wtedy i mnie już nie może być.
Gdy przyjdzie czas i naprawdę umrę, z mojego prochu wyrośnie dąbrowa, pod chwalebne i żałobne „kru!”. Zbiorę wszystkie grzechy świata i powstanie świat Wielkiej Miłości.
Gdy przyjdzie czas i ja już pójdę tam, gdzie już nie będzie pachnieć mięta, odezwę się na poranną dudkę, by wiecznie wiosłować w iskrach gromu. I we mnie na wieki nie przestanie boleć wszystko, co nam wyklnie jawor. Niech pluje nienasycenie... A ja żyję i będę wiecznie żyć Tobą, moja doli, Ukraino.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
swoją wiedzą czy odpowiedzialnością za końcowy rezultat. Reflektując nad poezją Beaty Obertyńskiej “Klonowe motyle”, autor pisze: “Głęboka semantyczna i obrazowa rym… liryczno-filozoficzne jądro całej poezji, zapewne, zmusiło do zastanowienia niejednego tłumacza, niejednego – i odwiodło od przekładu tej miniatury…” (“Lekkomyślne”). A oto Lew Ginzburg odnośnie przekładów, kiedy mowa o wydobytych z otchłani nieznanego rzeczach – “dziwnościach”, jak owo sitko: “Im więcej tych “dziwności”, tym radośniej tłumaczyć, gdyby tylko starczyło umiejętności”. W eseju “Ściana” wspomniano o Josypie Ustymowyczu Kobowie, latyniście, naukowcu, tłumaczu, o którym autor z szacunkiem wypowiedział się jeszcze w opowiadaniu “Kapelusze” i którego portret literacki ciekawie, utalentowanie i z miłością wykreślił w książce “Liniami losu”. Pisząc o jego wieloletniej pracy translatorskiej – “tłumaczył, donosił głosy tych, którzy przebijali się z ciemności na światło” – jakby pisał o sobie. Uderza organiczność połączenia filozofii i estetyki ulubionych antycznych autorów Andrija Sodomory, jako części wiecznych, nieprzemijających wartości, z kontekstami współczesności. Dzięki niemu wszyscy jesteśmy jakby z kręgu Owidiusza, Horacego, Wergiliusza! Te 55 esejów, obrazków, rozważań tworzą prawdziwy, całościowy świat, gdzie przeszłość przeplata się z teraźniejszością, przyszłość – zagrożona przez “zazdrosny” czas, ale z niezwyciężonym marzeniem; gdzie ukraińska pieśń ludowa towarzyszy starogreckim odom, a globalny świat zaczyna rozumieć swoją marność wobec drobnego kwiatka. I ponad wszystkim – zmysłowa i niezniszczalna pamięć rzeczy. Książka pomnaża światło, daje nadzieję, jest dla tych, którzy w chwilach ciszy “na zerze” chcą czegoś ludzkiego, prawdziwego, bliskiego i wysokiego zarazem, jest – dla nas, abyśmy nie stracili wiary w sprawiedliwe rozwiązanie śmiercionośnych batalii, kiedy nad narodem czuwa sam Bóg. Jest w niej i ukryte (ale jakoś wierzy się – nieprzypadkowe) przypomnienie dla naszych ciemnych i smutnych czasów: miłość i praca, które nie mają miary, uratują nas (“Kwiatek drobny”). Miłość do Ojczyzny i ofiarna walka-praca wojskowych – bronią nieba nie tylko nad Ukrainą, ale i światem; miłości praca trzymają przy zmysłach w tragicznych sytuacjach, niepowetowanych stratach każdego z cierpliwego ukraińskiego narodu. Tematyka i estetyka wydania w tym samym kluczu co książki “Uśmiech rzeczy” i “Łzy rzeczy” dają podstawy, by mówić o trylogii. Atmosferyczne fotografie lwowskich podwórek, przyrodnicze szkice fotografa Andrija Kisia harmonizują z tekstami, tworząc w ten sposób unikalne pod każdym względem wydanie, które zasługuje na najwyższą pochwałę. Widzi mi się (czy marzy), jak tej zwycięskiej jesieni (a nawet wiosny i lata – wierzy się!) będzie szedł jesiennym lwowskim skwerem “po liściach szeleszczących” ten czarodziej słowa, szeptał ulubione wersy z “Jesiennego dnia” Rilkego w przekładzie Mykoły Bażana, a potem zastygnie na chwilę, ujrzawszy coś niepozornego dla przeciętnego przechodnia… Czy będzie to poezja wysokiego klasycznego natchnienia, czy przejmujące wspomnienie z Wyrowa, czy rozważania o świecie rzeczy i ludzi – wszystko zanotuje, jak przystało pisarzowi. Czytelnik zawsze z niecierpliwością czeka na książki Andrija Sodomory, bo tam jest pożywka dla rozumu i rozkosz dla serca. “Ty tylko, książko, żyj…”. szczerą wdzięczność Towarzystwu Języka Ukraińskiego (m. Chicago, USA) oraz ich kierownikom pani Wirze i panu Bohdanowi Bodnarukom. Nie po raz pierwszy wraz z dyplomami i almanachami zwycięzcy otrzymują cenne prezenty – książki od organizacji społecznej “Instytut Ukraińskiej Idei Narodowej”, za co dziękujemy kierownikowi Anatolijowi Żukowskiemu. Rówieńskie obwodowe zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Koneserowi twórczości Andrija Sodomory, który niewymownie się ucieszy, biorąc do rąk jego kolejną książkę “Pamięć rzeczy”, może i nie tak ważne jest nastawienie się na filozofowanie o wiecznej płynności życia etc., bo przecież samo czytanie wyprowadzi go na jedyną słuszną ścieżkę – wsłuchiwania się i przeżywania rezonowania wewnątrz samego siebie zmysłowych historii, intensywnych refleksji, dawnych, zdawałoby się, utraconych wspomnień o swoich rzeczach, wydobywając spod nawarstwień czasu zaległe pokłady pamięci (jak kopaliny, które dają rozgrzewającą energię ludzkiej duszy). Olga KIS, m. Złoczów, obwód lwowski. Zatem, za Epikurem i Skoworodą, zbierzmy się w krąg przyjaciół-myślicieli i porozmawiajmy o pamięci rzeczy, dotknąwszy w poprzednich książkach całego Wszechświata rzeczy, które płaczą i uśmiechają się. “Są wszak łzy rzeczy, i to co śmiertelne – dotyka serca”, – cytuje autor Wergiliuszową “Eneidę”. “Słowa – rzeczy z duszą, a zatem z pamięcią”, – brzmi w unisonie. Czytanie na pozór lekkie, jak niekiedy u autorów antycznych czy jak ilustracja do sentencji “wszystko co genialne – jest proste”. Ale lekkie pióro, jako oznaka talentu tego, kto pisze, nie oznacza, że czytelnikowi nie przydadzą się intelektualne i zmysłowe starania, aby dołączyć do towarzystwa. Autor, jak i jego ulubiony Horacy, piewca “złotego środka”, szuka tego, kto “odczuwałby z nim jedną duszą” (“Pierwszy śnieg”). Towarzystwo jest doprawdy doborowe (tutaj jak nigdzie indziej pasuje ludowa mądrość: “Powiedz mi, kto jest twoim przyjacielem, a powiem ci, kim jesteś”): Amerykanin Ray Bradbury, Francuzi Paul Verlaine i Paul Claudel, Japończyk Ishikawa Takuboku, Grek Mikis Theodorakis, Polacy Cyprian Norwid i Beata Obertyńska, Austriak Rainer Maria Rilke, Hiszpan García Lorca, ich utalentowani tłumacze i, oczywiście, swoi – Ukraińcy Taras Szewczenko, Iwan Franko, Maksym Rylski, Mykoła Zerow, a jeszcze koniecznie – ulubieni Latynosi i Hellenowie z dawnych czasów, rodzina (która pod dźwięki Schumannowskich “Scen dziecięcych”, zrodzonych na klawiszach fortepianu matczynymi palcami, znów przypomina autorową Itakę – Wyriw), kilku najbardziej ulubionych z najmłodszej generacji (którzy już naprawdę wyrośli na godnych następców). Przy tym czytelnika nie opuszcza radosne zdziwienie: jak swobodnie czuje się autor w tym kręgu wybranych! Przecież myśli i czuje, jak oni, żyje w zgodzie z sumieniem i służy swojej Ojczyźnie, jak oni. I dosłownie w powietrzu dzwoni wezwanie – poszerzajcie i wy swoje horyzonty! Więc na radość miejsce w tym kręgu znajdzie się i dla nas – mamy taki zaszczyt! Poważni myśliciele i spragnieni nowej wiedzy przelotni i próżni muszą się zatrzymać, strząsnąć ze stóp kurz, aby nastawić się na… powrót do siebie. Oto ważne dla mnie, na co od razu odpowiada moje serce, na cytowany list Seneki do Lucyliusza: “Tak i. Egzemplarze literackiego almanachu decyzją zarządu, oprócz autorów, zostaną wysłane do jednostek wojskowych, na linię frontu, aby szczerymi, uczciwymi i czystymi dziecięcymi słowami wesprzeć ducha walki. Wczytajmy się w wersy niektórych konkursowiczów: …Mama stoi przy oknie. Moja mamusia smutna-smutna. Smutno w domu bez starszego brata, A przy kolacji taty nie ma. (Nazarij Korejko, uczeń 6 klasy Liceum w Kostopolu nr 4 w rejonie rówieńskim). …Obudziłem się rano – Przyśniło mi się, Że ja Zwycięstwo Widzę we śnie. Ja bardzo czekam, Że spełni się sen – Skończą się łzy, I śmierć, i niewola.
rób, mój Lucjuszu, odzyskuj siebie dla siebie samego...” („Wakacje”). W opowiadaniu „Filiżanka ze słonecznikiem” autor wyraźnie wykreśla swój ulubiony temat – „temat czasu, rzeczy, czegoś niepozornego i bardzo ciekawego, niepojętego, nieprzetłumaczalnego w przyrodzie i literaturze…”. Oczywiście, nikt nie dorówna mu w kunszcie, a nawet misyjnej służbie temu mikrowiatowi (pod względem skali, a nie znaczenia), do którego należy cisza, cienie, lustro, solniczka, kamień, sitko, słowem ta „kwiateczka drobna”, którą zauważą tylko wtajemniczeni. Każdy z bogatych w zmysłowość, rozmyślania i wykwintny język esejów artystycznych, obrazków czyni czytelnika w różnym stopniu współtwórcą (w części dopisanych w wyobraźni, wywołanych tekstem podobnych emocji, obrazków z własnego życia) lub po prostu pozwala, zanurzywszy się w nich, poznać coś dotąd niepoznane, poczuć – nieznane. Andrij Sodomora, znany jako oryginalny autor (z Horacym za plecami, który nie dopytuje – poucza: „Tłumaczysz?.. Sam czemu nie piszesz?..”), myślący, niezrównany tłumacz autorów antycznych, słowolub z wyjątkowym wyczuciem piękna słowa, i tutaj demonstruje, ucząc, to piękno, niemal poległe ostatecznie pod walcem rusyfikacji, jak choćby: szumiąca fala, poruszne liście, mroczna białość, zmierzchowa cisza, biała cichość, rozżalone serce, śpiewacza dusza itp. A same tylko tytuły, na przykład „Miłość i drzewo”, „Mniszkowe zdziwienie”, rodzą odczucie, że to pierwszy wers tanki Takuboku… Prawdziwy luksus – w czytaniu „Pamięci rzeczy”, która jest jeszcze otwartą do wglądu pracownią dla każdego, kto jest zakochany w słowie lub ma je za narzędzie swojej opowieści o życiu. Oceniając odę Horacego jako dzieło „zdumiewającego kunsztu”, Andrij Sodomora ujawnia jeszcze jeden rzadki talent, który polega na umiejętności docenienia osiągnięć innych. Lecz całkiem oczywiste: wszystko, co wyszło spod jego pióra – jest tak samo „zdumiewającego kunsztu”. Zatem, o tym, co wywołane tekstami. Akacja – pachnie mi w całym pokoju i poza nim, przy tym przypomina o jeszcze jednym wiosennym oszałamiającym zapachu – jaśminowym („Akacja”). Tak samo pachnie winogrono (póki smak nie zwyciężył), a jeszcze jesienne liście, dwie tuje pod domem… Według Rudyarda Kiplinga, „aby najlepiej zrozumieć obcy kraj, trzeba poczuć go zapachem”. Oczywiście, wszak kraj – to ludzie i rzeczy. Ale Andrij Sodomora „o niepojętej tajemnicy zapachu” wypowiada się głębiej, dla niego to „tajemnica, skojarzenia, wspomnienia”. Czytając artystyczną miniaturę „Strych”, każdy posiadacz swojego „nieuporządkowanego chaosu” poczuje żal, a nawet poczucie winy wobec porzuconych rzeczy, a one przecież – pamiętają kilka pokoleń. Biograficzne obrazki o ludziach, drogich autorowi, świadczą zarówno o nich, jak i o samym autorze – ludzkim, kochającym, wdzięcznym („Dwie kopiejki”, „Sławko”, „Filiżanka ze słonecznikiem”, „Kapelusze”). Zagadkowy „Dom” – dom Takuboku, dom św. Augustyna, dom Horacego. Według Thomasa Eliota, „dom – to miejsce, skąd się wyrusza”, lecz byłoby to zbyt proste. Czytelnik musi się potrudzić, aby zrozumieć paradoks smutku z powodu tego, że „wszyscy ludzie mają swój dom” etc. Esej artystyczny „Solniczka” – o zwyczaju Rzymian przekazywania „solniczki ojcowskiej” z rąk do rąk, od ojca do syna, a potem syn, ze swej strony, przekazywał ją swojemu synowi, i tak „wiązała ona pokolenia, snując drogocenną niteczkę rodowej pamięci”. Lecz ukraińskiemu czytelnikowi odpowiada swoje, związane z teraźniejszością – zagrożoną i krwawą: sól – solniczka – Sołedar. Komu przekaże swoją solniczkę nieżonaty Horacy, komu przekaże solniczkę zrozpaczony ojciec, chowając swojego młodego syna, poległego w Sołedarze czy Bachmucie – na wojnie? Pytanie sześcioletniej Magdalenki, które dało tytuł esejowi „Gdzie bywa śmierć?..”, odezwało się we mnie osobiście. Mój syn, jeszcze będąc przedszkolakiem, dopytywał: „Mamo, a żal – to takie drzewo?”. Dzieci pytają, a my szukamy w odpowiedziach tej miary, by nie dodać smutku w ich jasne, radosne dni dzieciństwa. Kiedyś każdy będzie miał okazję powtórzyć za św. Augustynem: „I oto moje dzieciństwo umarło we mnie, a ja żyję…” („Perpetuum mobile”). Jest w tym eseju o wiecznie ruchomym miłe wspomnienie o metalowym wiatraczku w szklanym słoiku na drewnianej nóżce, który na słońcu pod działaniem rozgrzanego w okrągłej klatce powietrza rozprostowywał swoje skrzydełka i zaczynał się kręcić. Jego również nie oszczędziły „pochmurne czasy”, zamieniwszy w proch i cień na strychu wśród takich samych zapomnianych, pozostawionych na pastwę losu, rzeczy. „Pochmurne czasy” nadchodzą nie tylko dla wiatraczków bez słońca i słońca w wiecznym ruchu, ale i dla człowieka, któremu próbują odebrać wolność, bo przecież wieczny ruch ludzkości – skierowany jest ku niej. W tekstach ani śladu pouczającego tonu, ani jednej takiej celowej nutki, ale uważny czytelnik znajdzie ciekawą naukę dla tłumaczy, zwłaszcza tych, którzy stroją się w tę togę, nie przejmując się powierzchownością.
Tłumaczenie maszynowe
Tegoroczny, 20. jubileuszowy numer almanachu „Kiełki” wyróżnia przede wszystkim tematyka „Dorosłe dzieciństwo” – tak nazwał swoje wprowadzenie przewodniczący obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Iwan Wietrow.
(Nazarij Krupycz, uczeń 8 klasy Zabołockiego gimnazjum rejonu sarneńskiego).
…Niech pieśń ojczysta brzmi, Niech język pokonuje granice, Na świecie nim rozmawiają Ludzie już miliony i miliony. Lecz tylko nam należy, Dla nas jedynie on macierzyński, My – dzieci Ukrainy, I język nasz ukraiński. (Julia Bierezyńska, uczennica 8 klasy Budziańskiego gimnazjum rejonu sarneńskiego).
…Trzymaj się, Ukrainо, pomożemy ci, Bo ponad wszystko cenimy wolność! Z tobą razem będziemy w radości i smutku, Wywalczymy wymarzone zwycięstwo! (Ołeksandr German, uczeń 11 klasy Wołodymyreckiego liceum „Collegium” rejonu waraskogo, studio literackie „Pierwiosnek”).
Dziękujemy nauczycielom, którzy motywują dzieci do twórczości w tak trudnym czasie, godnie wykonują ważną pracę na tyłach, uczą słowem podtrzymywać niezłomalenie ducha żołnierzy – i tym samym przybliżają Wielkie Zwycięstwo. W imieniu zarządu, jury konkursu, uczestników i laureatów obwodowego konkursu literackiego „Perło mnogocinne”, których utwory tradycyjnie weszły do corocznego almanachu „Kiełki”, wyrażamy
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki odbyła się premiera spektaklu „Kariera Artura Ui, którą można było powstrzymać” na podstawie sztuki Bertolda Brechta w reżyserii głównego reżysera teatru Dmytra Bohomazowa. Twórcy spektaklu starają się przeprowadzić paralele ze współczesnością, a główną postać przedstawić jako podobną do dyktatorów Adolfa Hitlera i Władimira Putina. Rolę starego Dorgsborough gra Narodowy Artysta Ukrainy Oleg Stalczuk. Dziś pan Oleg jest gościem „SP”.
– Proszę powiedzieć, jak minął dla Pana rok Wielkiej Wojny. – Tak jak dla większości, zaczęła się niespodziewanie. Nasz teatr miał wyjeżdżać na gościnne występy do Lwowa. I tu… Byłem wstrząśnięty, do ostatniej chwili nie wierzyłem, że Putin na coś takiego się odważy. Poza teatrem miałem jeszcze inną pracę, dlatego pozostałem w Kijowie. Oczywiście, było niespokojnie… Po pewnym czasie teatr postanowił wznowić pracę. Nikt nie wiedział, jakie spektakle grać, pojawiało się mnóstwo pytań. Najpierw graliśmy w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Lesi Ukrainki. Utworzyliśmy też kilka wyjazdowych brygad koncertowych. I choć w teatrze Lesi Ukrainki przyjęto nas bardzo dobrze, z niecierpliwością czekaliśmy na powrót na naszą rodzimą franko-wską scenę. Gdy tylko wróciliśmy w rodzinne mury, zaczęliśmy próby spektaklu „Kariera Arturo Ui, którą można było powstrzymać”. Rolę Dorgsborough zaproponował mi reżyser Dmytro Bohomazow. Gram w jego przedstawieniu „Morituri te salutant” na podstawie nowel Wasyla Stefanyka. To myślący, utalentowany reżyser. Grać u niego jest ciekawie. Dziś życie w teatrze różni się od tego, jakie było przed wojną, zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. My, aktorzy, odczuwaliśmy na sobie cały ciężar, tak jak reszta kijowian. Pojawiało się wiele momentów, o których wcześniej nawet nie myśleliśmy. Druga część tytułu spektaklu dotyczy właśnie mojego bohatera. W jaki sposób mógł on „powstrzymać karierę”? Staramy się prowadzić paralele między Putinem a tym, jak dramaturg w swoim czasie – Hitlerem. Zastanówmy się, kto mógł ich powstrzymać. Na naszych oczach dzieje się historia z Putlerem. Kiedy rozpoczęła się wojna w Czeczenii, Grozny zrównano z ziemią, dokonano ludobójstwa narodu czeczeńskiego – co działo się wtedy na świecie? „Głębokie zaniepokojenie. Wielkie współczucie”. Potem była Gruzja, to samo. Dalej – aneksja Krymu. W pewnym sensie cywilizowany świat odpowiada obrazowi mojego bohatera. Gdy anektowano Krym, okupowano część Donbasu – wszyscy współczuli, a jednocześnie budowano „Nord Stream”, kupowano w Rosji ropę i gaz. Jak mówi mój bohater: „Przyczyny są dwie – żądza bogactwa i strach przed hańbą”. Boję się nawet wyobrazić, co by było, gdyby naród ukraiński nie zatrzymał Rosjan pod Kijowem. Znowu byłyby „wielkie zaniepokojenia” i „głębokie współczucia”? A dlaczego Ukrainie z początku w ogóle nie dawano broni? Wróćmy jednak do mojego bohatera. Jest spersonifikowany, starałem się nadać mu pewne ludzkie cechy. Ale dla mnie przede wszystkim jest on tym cywilizowanym światem, który mógł go powstrzymać, ale tego nie uczynił. Chcę, żeby ten cywilizowany świat nie skończył tak, jak mój bohater. – Pamięta Pan poprzednią inscenizację tego spektaklu, w której główną rolę grał Bohdan Stupka? – Tak, rzeczywiście. Grałem nawet u niego. Mój bohater ciągle umierał. To znaczy, grałem wszystkich, którzy w tym spektaklu umierali. A rolę mojego obecnego bohatera wykonywał Mychajło Kramar. Nie chcę nawet porównywać tych spektakli – to zupełnie różne inscenizacje. Notabene, obecna jest już trzecia. Pierwsza w swoim czasie była na małej scenie, wielu nazywało ją udaną. Spektakl „Mój zawód – dżentelmen z wyższych sfer” też miał kilka redakcji. Wszystkie są różne, ale każda piękna na swój sposób. Uważam, że wszyscy moi koledzy w nowym spektaklu grają znakomicie. Każdy stara się przekazać swoją cząstkę, która jest mu przeznaczona. Przyznaję, że nigdy nie jestem w pełni zadowolony z własnych ról, z różnych przyczyn. Zdarza się, że widzisz, iż coś ci na scenie nie wyszło, że twoja wizja nie zgadza się z wizją reżysera czy kolegów na scenie… To szczególna cecha zawodu aktora. Nie pamiętam, żebym kiedykolwiek powiedział: „Oto w stu procentach osiągnąłem ideał”. Spektakl to żywa substancja, ciągle się zmienia. Zależy to od wielu czynników: coś – od nas, aktorów, coś – od tego, że widownia jest inna. To sztuka, która dzieje się tu i teraz. Jak ludzie są różni, tak i spektakl za każdym razem jest inny. – Co wpłynęło na Pański wybór zawodu? – Chciałem zajmować się wszystkim. Miałem złudzenie, że można zostać i traktorzystą, i budowlańcem, i kimkolwiek. Najpierw pół roku uczyłem się we Lwowie, w studiu przy Narodowym Teatrze Dramatycznym im. Marii Zankowieckiej. Potem poszedłem do wojska, a kiedy wróciłem, studio już zamknięto. Musiałem zdawać ponownie, tym razem do instytutu teatralnego (obecnie Narodowy Uniwersytet Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego). Miałem wspaniałych nauczycieli: Iryna Mołostowa, Ołeksandr Cianowski, Jurij Wysocki. Zrozumienia zawodu dali mi pedagodzy. Oczywiście, z czasem sam zdobywasz doświadczenie. Ale zdarza się, że wpadasz w ślepy zaułek i nie wiesz, co robić. Wtedy w myślach zwracasz się do swoich nauczycieli. Myślisz, co by poradzili, co by powiedzieli, jak by na to spojrzeli. I bardzo często to mi pomaga. Bez przesady mogę powiedzieć, że zawodu nauczyli mnie prawdziwi mistrzowie.
Po ukończeniu nauki zaproszono mnie do Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki. Oczywiście nie obyło się bez moich pedagogów. Ktoś doradził, żeby obejrzeć nasze przedstawienia dyplomowe, na które przychodził artystyczny kierownik Teatru Franki Serhij Daniczenko. Uważnie przyglądał się ludziom także wtedy, gdy zaczynali już pracować w teatrze. Stopniowo wtapiałem się w jedną z najlepszych trup teatralnych Ukrainy. Pierwszą rolą była rola w spektaklu „Pошилися в дурні”, którego reżyserem był Wołodymyr Opanasenko. Uważam tę rolę za niezupełnie udaną. Zresztą samo przedstawienie utrzymało się w repertuarze teatru niedługo. Potem grałem Chomę Bruta w spektaklu „Хто зрадив Брута” w inscenizacji Stanisława Mojsiejewa. Przez te lata zmieniły się odczucia, z jakimi wychodzę na scenę, rozumienie postaci. Tak jak ludzie z wiekiem stają się inni, tak samo zmienia się rozumienie zawodu. Ale pewne koncepcyjne rzeczy, zaszczepione przez nauczycieli, pozostały niezmienne, podobnie jak wzruszenie przed spotkaniem z widzem. – Wcześniej dużo grali Państwo w klasyce ukraińskiej. A teraz? – Obecnie gram w „Bezталанній”. A wcześniej były „Дай серцю волю, заведе у неволю”, „Талан”, „Суєта” i inne. Wobec ukraińskiej klasyki istnieje lekceważący stosunek, rzekomo jest ona powierzchowna. Naprawdę nasza klasyka jest piękna. Jest w niej naiwność i czystość relacji, które, moim zdaniem, są bardzo cenne. Jednak do każdej sztuki trzeba podchodzić osobno, dobierać do niej własny klucz. – Wielu widzom zapadło w pamięć przedstawienie „Droga Pameloo”, które niedawno powróciło do repertuaru teatru. – To dobra dramaturgia. Dobrany zespół starał się, by spektakl był ciepły i dobry. Postaci jakby planują morderstwo. Ale w rzeczywistości są jak dzieci, które się zabawiły. Stopniowo z bohaterami zachodzą pewne przemiany. Ludzka dobroć Pameli zmienia ich wszystkich, choć na początku też nie byli zbyt źli. Najpierw myśleli nie o samym morderstwie, lecz o jego rezultacie. – Które role są trudniej tworzyć – komediowe czy tragiczne?
– Ja nie rozdzielałbym tego – tu robimy komedię, a tu tragedię. Proces tworzenia każdego pojedynczego spektaklu ma własną drogę. Jeden robi się tak, inny zupełnie inaczej. Podobnie jest z postacią. Za każdym razem szukasz nowych podejść. Każda nowa praca ma swoją odrębną historię. – Grali Państwo także wiele razy w spektaklach według sztuk Szekspira. W czym, Pani zdaniem, tkwi wyjątkowość tego dramaturga? – Wydaje mi się, że daje on dostatecznie dużo gruntu dla twórczości. Ten sam utwór, ten sam tekst różni reżyserzy wystawiają inaczej. I wszyscy mają rację, bo tak właśnie widzą spektakl. Szekspir daje miejsce na urzeczywistnienie fantazji każdego reżysera. Trudno policzyć, ile razy wystawiliśmy „Ryszarda III”. W naszym teatrze jest jeden, a w innym – całkowicie inny. Szekspir daje możliwość interpretacji postaci. I nikt nie zarzuci, że tu zrobiono to dobrze, a tam – nie. – Gra Pani na scenie głównej i na scenie kameralnej. Czuje Pani różnice? – Na scenie kameralnej przestrzeń jest bardziej zwarta, dlatego inny jest sposób gry. Inny plac gry – inna atmosfera kontaktu z widzem. Teatr to wzajemna wymiana energii. Ta energetyka płynie zarówno na dużej, jak i na małej sali. Najważniejsze, by ta energia płynęła i ze sceny, i z widowni. Kiedy się one łączą, to wspaniale. – Czy są spektakle, które stały się dla Pani szczególnie bliskie? – Nie chcę wyróżniać żadnego. Staram się odnosić do każdego jednakowo. Oczywiście są takie, które podobają mi się bardziej. Ale kiedy wychodzisz na scenę, to w tej chwili, w tym momencie, właśnie ten spektakl musi być dla ciebie najlepszy. Inaczej być nie może. Obecnie pracujemy nad spektaklem „Wizyta”, w którym zagram Ilia. Myślę, że jeszcze za wcześnie cokolwiek o nim mówić. Najważniejsze, by spodobał się widzowi. Reżyseruje go Dawyd Pietrosian. Mam już doświadczenie współpracy z tym reżyserem przy spektaklu „Krum”. Bardzo mi się podoba, że młodzi reżyserzy, którzy przyszli do naszego teatru, mają swoje szczególne spojrzenie i nie boją się je urzeczywistniać. Oczywiście są role, o których marzę.
Ale o tym na razie nie opowiem. (Uśmiecha się). W innych teatrach nie gram. Mam jednak doświadczenie pracy w antrepризie. Swego czasu razem z Wołodymyrem Horiańskim, Oleną Chochłatkiną i Lesią Samajewą grałem w spektaklu Dmytra Bohomazowa „Idealna rodzinka”. Ciekawe doświadczenie. Ale organizacyjnie takie projekty są trudne do zrealizowania. – Czym dla pana jest kino? – To zależy od materiału, reżysera, mojej wizji. Jeśli materiał jest ciekawy i reżyser jest ciekawy, to oczywiście praca jest interesująca. A poza tym, nie będę ukrywał, to także możliwość dodatkowego zarobku. Kino to nieco inna twórczość niż teatr. Jak już mówiłem, teatr to żywa komunikacja, tu i teraz. A w kinie jest montaż, scenariusz. To różne strony zawodu aktora. Również tutaj nie chciałbym wyróżniać jakichś konkretnych prac. Ale spodobał mi się proces pracy nad filmami „Kawa z kardamonem” i „Zaczarowana miłość”. A poza tym zajmuję się dubbingiem. Najpierw podkładałem głos w filmach dokumentalnych, później zacząłem dubbingować także filmy fabularne. Zwykła praca. Nie powiedziałbym, że zmieniam głos pod każdą postać, ale musi być pewien przekaz. Jeśli widz ogląda film i nic mu nie przeszkadza – to znaczy, że cel został osiągnięty, film jest dobrze udubbingowany. – Swego czasu prowadził pan program „Narodowy sąd” w kanale „Inter”. – To był trudny program, z własnymi nie zawsze wesołymi historiami. Przyznaję, że prowadzenie go było psychologicznie niełatwe. Szczególnie wtedy, gdy rozpatrywano prawdziwe historie. Ten program nie przetrwał długo. Obecnie również współpracuję z różnymi kanałami telewizyjnymi. W szczególności jestem głosem kanału ISTV, piszę teksty dla telemaratonu wiadomości. – Co chciałby pan powiedzieć na zakończenie naszej rozmowy? – Mamy trzy drogi. Albo musimy zginąć jako naród, jako lud, albo stać się niewolnikami w dosłownym znaczeniu tego słowa, albo zwyciężyć. Bez wątpienia dwie pierwsze drogi zupełnie nam nie odpowiadają. Dlatego musimy zwyciężyć. Bez wątpienia.
Rozmawiał Eduard OWCZARENKO. Zdjęcia ze strony Narodowego Akademickiego Dramatycznego Teatru im. Iwana Franki
Tłumaczenie maszynowe
Wadym PEPA, m. Kijów. W biograficznym poemacie „Mój los” Anatolij Radzichowski deklaruje: „Mało spałem, a pracowałem wiele. I skalpelem, i pędzlem… Dziesięć lat poświęciłem na rysowanie oryginalnych i typowych operacji. I oto dwutomnik, wydany w Moskwie. A później wystawa książkowa w Lipsku, Medal wielki Srebrny w nagrodę… Pług ciągniemy, Zgiąwszy plecy – nie stękamy, Do kraju, do granicy”. Chirurg jest szczęśliwy z tego, że przeprowadziwszy mnóstwo operacji, „nikogo z ludzi… nie oddał w te dni przedwcześnie Bogu”. Wyższe siły niebieskie pobłogosławiły Anatolija Pawłowicza na twórczość poetycką, na władanie słowem z taką samą biegłością, jak skalpelem. Opowiedział wierszami o losie swojego pokolenia w XX i u zarania XXI wieku nowej ery, a w pewnym stopniu – także o bycie ludzkości w okrutnej dolinie ziemskiej: Bo ja przecież tylko cząstka tego narodu, Który przez wieki kozacką cześć Podnosił do niebios, niczym świętość… Parzą wspomnienia o „strasznym dwudziestym wieku”: Wojna w Europie, rewolucji wichry, Terror czerwony, obozy syberyjskie, Hołodomor i Druga światowa – Tak i odeszło czternaście milionów Pracujących Ukraińców w nagłą śmierć. A ile nienarodzonych, o Boże, Sług Twoich do Ciebie nie przyszło! Pytań wiele, odpowiedź jedna: Tym wiekiem cierpienia rządził szatan… Faszysta zagarnął rodzimą Ukrainę, Talne spalił i naszą chatę Przekształcił w zgliszcze straszne. Jak ciężko moja matka Kateryna Mnie nosiła pod gorącym sercem, Przezwyciężała śmierć w modlitwach Pod kanonady i syren wycie. A na frontach gdzieś ojciec mój Pawło… Wojna zabrała czterech braci Jeszcze małych. A mnie było pisane Rosnąć za nich, żeby nasze drzewo rodu I dalej korzeniło się na ziemi… Talne, gdzie urodził się Anatolij Pawłowicz, – święta kołyska ukraińskiego etnosu. Wychowany w pradawnej Taljance A. Radzichowski – członek NSPU, laureat nagród artystyczno-literackich „Uznanie”, „Złoty Orfeusz”, „Przyjaźń” oraz nagrody imienia Wołodymyra Wynnyczenki. Poeta, prozaik i głęboko myślący publicysta. I czyż nie na podziw – zasłużony artysta Ukrainy. Jego malarskimi płótnami w salach Ukraińskiego funduszu kultury (teraz imienia Borysa Olijnyka) oraz Domu artysty w Kijowie zachwycały się tysiące miłośników piękna. Swój wśród swoich. I nie tylko pośród wiernych do ostatniego tchu przysiędze Hipokratesa, ale i w kręgu artystów, jak sam przyznaje w wierszu „Anatolijowi Bazylewyczowi”: W kawiarni „Enej” w elitarnym budynku, co bankowy ze sobą połączył, zebraliśmy się w czasie odpoczynku, i duch apostolski nas połączył – pisarzy, artystów, poetów, i czas leciał przy kieliszku wina. A ze ścian promieniały tęcze portretów, starej „Eneidy” dziwowisko. Współczuję tym, którzy nie kartowali unikalnego wydania z 2017 roku utalentowanego syna bliskiej mi Czerkaszczyzny „Błysk bólu” – „Poezje, Grafika, Malarstwo”. Nakład skąpy – 300 egzemplarzy. Na szczęście, nie sposób przecenić ilustracji – przede wszystkim malarskich wzorców zasłużonego artysty Ukrainy Radzichowskiego oraz licznych fotografii w kręgu słynnych chirurgów i wybitnych artystów, imionami których szczyci się nie tylko wolny ukraiński naród, ale i cały świat. A w książce poezji i prozy „Paleta uczuć” do głębi duszy porusza wiersz „Ojcowska chata” z dedykacją „Ziomkom Talniwczanom”. Nie po prostu bliskie i zrozumiałe, a przenikliwe zostało stwierdzone przez Anatolija Pawłowicza: Błogosławiona bądź, święta ziemio, Gdzie górski Tykycz płynie w sine dali… Tam żył mój ród, zapewne, od trypolskich lat, Bydło wypasał i siał żyto. Anatolij Radzichowski nie dla pięknego słówka został wyróżniony jako osobowość czasów Renesansu. Uderzają sądy z jego wyobrażenia o wszechświecie w nieustannym nurcie wieczności. Choćby i wersy z „Dedykacji rodzicom”: Wiadomo wszystkim: bóg słońca – Ra… Moja Soborna Ojczyzna – Kochana Mateńka – UkRaina…
Bo pół wieku kraj stołu Stał w ochraniaczach lekarz Ra. Potężna pamięć genetyczna skłoniła do głębokiego wyrażania siebie poetów i genialne ludowe artystki Ukrainy – Manich rodzimych, młodych artystów i poetów, doświadczonych mistrzów słowa i naukowców, tych nieobojętnych, którzy w ten sposób próbują utrwalić wydarzenia historyczne, rozpowszechniać prawdziwe fakty o zbrodniach Rosji i tworzyć własną przestrzeń informacyjną. Numer czasopisma ukazał się z nowym designem autorstwa artystki i pisarki, naszej krajanki Julii Kosiwczuk, której wiersze opublikowano na stronach wydania. Przedmową do niego stało się modlitewne zwrócenie do czytelników znanej pisarki i działaczki społecznej Hałyny Tarasiuk, która błaga Najwyższego: “Pomóż, aby ta wojna odeszła z naszego życia na zawsze!” Poruszająca okazała się rubryka “Wojna oczami dzieci” – niewymyślone historie, które opowiadają o przejmujących wydarzeniach z życia i heroicznej śmierci naszych bohaterów. Pod rubryką “Współczesna literatura” czytelnik znajdzie nowe utwory młodych literatów – Romana Stadnyka, Chrystii Wenhryniuk, Maksyma Dupeszka. Na ostrzu czasu – udokumentowane historie ukraińskich przesiedleńców, którzy opuścili rodzinne domy z powodu ciągłych ostrzałów i okrucieństw najeźdźców. Strona prezentacji należy do doktora Prymaczenki, Kateryny Biłokur… Odważę się powiedzieć, że z takich samych samorodków – i Anatolij Radzichowski. Jego słowo pragnie dotykać nie tego, co przemijające, lecz tego, co wieczne, nieprzemijające: I ożywa w duszy Święta matka moja, Nieśmiertelna rodu opiekunka I do mnie cicho przemawia. I znów modlitwę kołysankową Słyszę… Błogosławione bądźcie, mamo! Przychodźcie choć w niespokojne sny, Żebym mógł ja cicho przytulić Was do swojej siwizny. Od ojca-matki Anatolij Pawłowycz dziedziczy świętość rodziny i oddanie obowiązkom rodzinnym. Poucza i nakazuje, jak szanować rodzoną matkę, z jaką szczerą miłością szanować ojca, jak cenić dobroczynną działalność braci w duchu. W poezjach wysokiego natchnienia – wzruszające wyznania oddania żonie Lilii Oлександriwnie, jedynej wybrance na całe życie. Pouczające przykłady rodzicielskiego porozumienia z rodonym synem. A jeszcze – wzorce troski człowieka wielkiego serca o wnuka, któremu udaje się od małych lat wzbogacać mądrością dziadka. Na szerokim polu życiowym nie zliczyć spotkań z tymi, którzy godni są miana człowieka przez duże C. Niezwykle ciekawe są poetyckie dedykacje dla nich i prozatorskie wspomnienia o tych, z którymi Anatolij Pawłowycz rozmawiał i dzielił się tym, co najskrytsze – z przewodniczącym Ukraińskiego Funduszu Kultury Borysem Olijnykiem, słowiczym głosem ukraińskiej pieśni Dmytrem Hnatiukiem, wybitnym mistrzem sceny Bohdanem Stupką, pierwszym i jedynym astronautą niepodległej Ukrainy Leonidem Kadeniukiem oraz godnymi dobrego słowa kolegami z pracy. A ponad wszystko – pokłon rodakom z Talnego. Dzieciństwo i młodość w kręgu współmieszkańców pobłogosławiły słynnego chirurga, uznanego artystę, poetę z bożej łaski, przenikliwego prozaika na synowskie oddanie rodzonemu narodowi. Na zebraniach Czerkaskiego ziomkostwa “Szewczenkowy kraj” w Kijowie Anatolij Pawłowycz wyróżnia się wyjątkową życzliwością. Jest takiego usposobienia, by mierzyć każdego rozmówcę nie od stóp do głów, a od głowy do nieba. Nieodmiennie wspiera dobroczynne działania. W osiągnięciach na twórczych niwach – literackiej i malarskiej, a tym bardziej medycznej, Anatolij Pawłowycz – jest niedościgniony. Szerokość jego wiedzy – wyjątkowa, znajomość czegokolwiek – niewiarygodna. Dokłada starań, aby oświecać milionowe masy. Namiętnym publicystą występuje w dodanej do poezji prozie. Jego rozważania są wielkoskalowe, wszechogarniające: “Jak rodzice uczą swoje dzieci rozumu, tak i pisarze “nauczycielują” – łącząc mnóstwo obserwacji, utrwalają w artystycznych obrazach tę mądrość, którą biorą w swoim czasie… Źle jest co innego… ukraińska władza nie nauczyła się żyć interesami narodowymi, dbać o kulturalność i wykształcenie swojego narodu i choć trochę dbać o “byt” jego duchowych przewodników”. Jaki tam “byt”, kiedy chodzi o wzbogacanie się chciwców? Na wschodzie wielostronnej Ukrainy giną na podłożonych przez okupantów minach cywilni mieszkańcy. Ścierane są z powierzchni ziemi miasta i wsie. Giną pod ostrzałami obrońcy rodzonej Matki-Ziemi, a także niewinne dzieci i starzy dziadkowie, babcie, którym trzy chwile do śmierci. Otrute są na długie lata ziemia, woda, powietrze. Dokonywana jest nie jakaś tam wymyślona “hybrydowa” czy “domowa” wojna, a takie samo wyniszczenie narodu ukraińskiego, jak w 1708 roku w Baturynie i jak po “wiktorii” “wściekłego swat” Piotra I pod Połtawą. Śleporodzeni są głusi na prozę w “Palecie uczuć”: “dla osiągnięcia przez biednych poziomu życia takiego, na przykład, jak w USA, potrzebne będą zasoby czterech takich planet, jak Ziemia”. Liczba ludności na niej przekracza granicę ośmiu miliardów. W tym samym czasie na Ukrainie obserwuje się katastrofalne zmniejszenie liczby ludzi. Już wbijają przebiegli do głów łatwowiernych, że do końca tego stulecia pozostanie na Ukrainie 17 milionów. To, “co W. I. Wernadski nie całkiem trafnie nazwał noosferą”, podkreśla A. P. Radzichowski, – “biosfera i technosfera”. “Nieprzejednana konfrontacja między nimi pogłębia się i zaostrza z każdą dekadą”. A co z ukraińską elitą? Komuż, jak nie jej, zwracać uwagę na to, że rośnie “napięcie w systemie biosfera-technosfera”. Gradami chmur nadciągają zagrożenia “na tle względnego i absolutnego zmniejszenia liczebności starzejącej się populacji Europy Zachodniej i przestrzeni poradzieckiej, wywołanego w pewnej mierze trzecią fazą “dziury demograficznej”, która powstała z powodu strat ludzkich podczas II wojny światowej”. Czy można sobie wyobrazić, aby przenikliwi, jak A. Radzichowski, bili we wszystkie dzwony na alarm na ekranach telewizorów?.. Nie mnie uczyć uczonego, jak jeść chleb pieczony. Anatolij Pawłowycz – sam sobie wymagający sędzia: Kiedy życie podejdzie do granicy, Z której już nie będzie powrotu, Do Pana przyjdź i poproś Przebaczenia u niego za swoje życie. Najważniejsze zaś dla oddanych do ostatniego tchu rodzonej Matce-Ziemi – bić nieszczęściem o ziemię, jak nakazano od dziada-pradziada, oraz patrzeć przez gęstą mgłę w oczy prawdy. Lejtmotywem wydania są słowa młodych artystów, którzy publikują w “Jaskółce” swoje rysunki i kartki dla naszych obrońców: “Razem jesteśmy silni!”
W przedmowie do książki Anatolija Radzichowskiego „Paleta uczuć”, wydanej w 2018 roku, Borys Olijnyk porównał autora do sław „w czasach renesansu”, kiedy „było wielu fenomenalnych ludzi, którzy wyróżniali się wielostronnością talentów”, i potwierdził to, co zadeklarował: „Przede wszystkim jest on wybitnym chirurgiem, akademikiem Ukraińskiej Akademii Nauk, doktorem nauk medycznych, profesorem, zasłużonym działaczem nauki i techniki, laureatem Państwowej Nagrody Ukrainy, godnym uczniem i kontynuatorem szkoły niezapomnianego Ołeksandra Szałymowa. Ich dwutomowy „Atlas operacji na narządach trawiennych” na zawsze wszedł do historii światowej medycyny”.
Tłumaczenie maszynowe
Wira KYTAJHORODSKA, Czerniwce
W wydawnictwie „Misto” ukazał się kolejny numer literacko-oświatowego czasopisma „Jaskółka”. Zgodnie z zamysłem kolegium redakcyjnego wydanie poświęcone jest ludziom, wydarzeniom i faktom związanym z szeroko zakrojoną wojną, którą rok temu rozpoczęli rosyjscy okupanci, wdzierając się na terytorium Ukrainy tysiącami czołgów, bronią zmechanizowaną, setkami myśliwców i helikopterów, dziesiątkami okrętów i łodzi z zabójczą bronią. Kremlowscy przywódcy mieli plan zdobycia Ukrainy w trzy doby. Ten plan głosili w cerkwiach moskiewscy popi, mówiąc: nie stawiajcie oporu, oni przyjdą – i wszystko będzie dobrze. Lecz wydarzenia w Buczy, Irpieniu, Hostomelu, na okupowanych terenach obwodów zaporoskiego, charkowskiego, chersońskiego i mikołajowskiego potwierdziły niewidziane dotąd okrucieństwa okupantów. Na 80 stronach nowej „Jaskółki” – gorące wydarzenia i ich odbiór poprzez relacje dzieci i dorosłych, uczestników walk i ich-
Tłumaczenie maszynowe
Halyna DACIUK, dziennikarka
Najpierw o wątpliwościach. Kiedyś w wywiadzie radiowym uczestniczka wojny rosyjsko-ukraińskiej Andriana Susak, która teraz leczy się z ciężkiej rany w szpitalu, opowiedziała mi, że kiedy z mężem zdecydowali się oficjalnie pobrać, nie mogli wybrać na to „neutralnej” daty. Bo każdy dzień potykał się o bolesną stratę towarzyszy broni lub był związany z ciężkimi walkami na wschodzie i znów, znowuż, ze stratami... Nie wiem, jak wy reagujecie na podobne dni, ale ja emocjonalnie się nie wyłączam. I dlatego, kiedy towarzysz broni, pisarz Ołeksandr Bałabko, zaprosił do wzięcia udziału w prezentacji książki „Kimono dla Butterfly”, poświęconej Sołomii Kruszelnickiej, od razu włączyłam „latarkę”: 18.02 – Dzień Pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni. Czy to odpowiedni czas na wydarzenie? A rano jeszcze „deszczyk kapie drobniutko” – łzy wiosny, sumienie podgryza... Jednak, kiedy o 14.00 duża sala Narodowej Biblioteki imienia Jarosława Mądrego wypełniła się po brzegi dobrą setką ludzi, w duchu skarciłam siebie: jak można wątpić w to, że prezentacja jest potrzebna właśnie dzisiaj? Że ta wzruszająca gromada wielbicieli talentów Sołomii Kruszelnickiej, Ołeksandra Bałabki i Switłany Myr wody, czeka na spotkanie z nimi, jak na wiosnę! I dopóki scena po scenie (a było ich według scenariusza siedem) trwała literacko-teatralno-pieśniowa opowieść o cudownym życiu i twórczości wielkiej Sołomii, moje wątpliwości zabrała do kropelki dnieprowa woda. Myślę, że na granicy wątpliwości i radości żyła i śpiewała wielka Sołomia. W promieniach światowego triumfu Madame Butterfly leciała myślami na daleką ojczyznę.
Ołeksandr Bałabko, autor książki „Kimono dla Butterfly”
Niejednokrotnie pytała siebie, czy jest szczęśliwa, czy żyje zgodnie z prawdą. Przez pięciominutowe owacje błyskotliwej sławy słyszała szelest deszczu z rodzinnej Biłej na Tarnopolszczyźnie. Jednak i Włochy uważała za swoją drugą ojczyznę. Mozaika japońskiego kimona zdradzonej Cio-Cio-San przypominała jej wzory borszczowskiej koszuli i ona smutno wyznawała: „Ja śpiewałam wszędzie po świecie, na wielkich scenach, w różnych językach… Ale nigdy – w ojczystym…” Jednak Kruszelnicka raz po raz wychodziła do publiczności na sceny „Opera Garnier”, „San Carlo”, „Grand Opera”, „La Scala”, rozumiejąc, że jej sopran – to głos ukraińskiej duszy. I ona będzie śpiewać dla tej publiczności, ile zdoła! Odda siebie scenie z myślą o Ukrainie. Będzie tłumić w sobie gorące uczucia. Nie odpowie wzajemnością bezgranicznie zakochanemu w niej Josypowi Biłyńskiemu z sąsiedniej wsi. Tylko raz spotkają się poza granicami ojczyzny… Kiedy rozpocznie się I wojna światowa, Josyp przyjedzie do rodzinnej Koziwki pokłonić się grobowi ojca. Tam, w Galicji, pozna przyszłych strzelców siczowych, którzy byli pewni, że wielka wojna jest tuż-tuż i po niej Ukraina wreszcie zdobędzie niepodległość. Po powrocie do Kairu Biłyński prosi chedywa o dymisję, sprzedaje swój majątek, środki przekazuje do szwajcarskich banków i przeprowadza się do Wiednia. Razem z podobnie myślącymi ludźmi Josyp zabrał się do zaopatrywania ukraińskich pułków w medykamenty i prowiant, wnosi duże kwoty. Kontaktów z Sołomią nie przerywa (ona z mężem Cesare w Viareggio, przejmuje się komitetem biednych rodzin, których mężowie są w wojsku), w listach informuje ją o umacnianiu ukraińskości i o pojawieniu się utalentowanej twórczej młodzieży, która idzie w bój, uzbrojona w pieśń… Od tamtej wojny minęło 100 lat, a ukraińscy poeci i kompozytorzy już w niby usamodzielnionej Ukrainie znów zaczęli pisać o wojnie. U Ołeksandra Bałabki i kompozytora Leonida Neczyporuka po aneksji Krymu przez raszystów i zajęciu Donbasu narodziła się pieśń, którą wykonuje Switłana Myr woda, gdzie jest taki refren: „Oj wojna, wojna, wojna… wojenka, wojenka… Jak od taniego wina boli główeczka”…
Wojna trwa, jednak Ukraina śpiewa. Bo pieśń – to nieodłączna część świata, który zwie się Ukrainą. Rodzimych pieśni było wiele w repertuarze, w duszy i sercu, niezrównanej Butterfly w wyszywance, Sołomii Kruszelnickiej. Sto „Motyli” Sołomii przeleciało nad trzema kontynentami przy udziale historycznych wydarzeń i postaci! Magiczny lot Motyla „rodem z Ukrainy” trwa dzisiaj. I, jak zauważył, kończąc powieść (błyskotliwie wydaną w wydawnictwie „Bukrek”, dyrektor Daryna Maksymeć) autor Ołeksandr Bałabko: „Nie wypuszczała mnie Kruszelnicka z Brescii, nie wypuszcza i do teraz, w Ukrainie”. ...Dwie godziny widowiska zakończyły się szczerymi i wdzięcznymi oklaskami! Bravo rozbrzmiewało po każdej ukraińskiej pieśni z repertuaru Kruszelnickiej, które wykonała Switłana Myr woda, prawdziwie ludowa artystka i prawdziwie niepowtarzalna! Słowem, Sołomia naprawdę nie wypuszcza. Dziękuję Narodowej Bibliotece imienia Jarosława Mądrego, że w warunkach wojny podtrzymuje Ukraińskie Słowo, i osobiście Tetianie Skirdzie. Dziękuję, drogi przyjacielu Ołeksandrze, za twój mądry talent, za szczerą miłość do tych, o których piszesz. Za pewność, która rozwiewa wątpliwości i dodaje sił wielu, wielu ludziom. Jak w ten niezapomniany dzień. Bądź! Bo twoje książki i twoje pieśni zawsze są na czasie.
Scena z prezentacji. Rolę Sołomii wykonuje ludowa artystka Ukrainy Switłana Myr woda (po lewej)
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, rachunek bieżący UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik w taki sposób, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz – 1000 hrywien. 2. Serednycki Łeonid Mychajłowycz – 1000 hrywien. 3. Czystiak Dmytro Ołeksandrowycz – 4000 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Odpowiedzialna za wydanie
Lubow HOŁOTA
R e d a k c j a
Lubow HOŁOTA (przewodnicząca)
Pawło MOWCZAN
Mykoła TYMOSZYK
Heorhij FILIPCZUK
Mykoła HOŁOMSZA
Jurij HANDZIUK
Halina DACZUK
Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe