Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №08 за 2024 рік

16 s. · 29 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

O Majdanie w mieście na linii frontu

W Pokrowsku w obwodzie donieckim, przed Dniem Bohaterów Niebiańskiej Sotni, w miejskiej bibliotece im. T. H. Szewczenki otwarto wystawę fotograficzną pod tytułem „Mój Majdan”. Prezentowano na niej zdjęcia dziennikarza UNIAN, rodem z gminy pokrowskiej, Ołeksandra Synycii. Na prezentacji zdjęć obecni byli kierownicy Pokrowskiej Miejskiej Administracji Wojskowej, członkowie rad społecznej i młodzieżowej, mieszkańcy o aktywnej postawie życiowej, wśród nich dziennikarka Olena Szyło, z którą Ołeksandr Synycia pracował w lokalnej gazecie „Majak”. „W warunkach pełnowymiarowej wojny musimy częściej przywoływać wydarzenia przełomowe, które stały się symbolem walki o wolność i godność. Te fotografie oddają emocje tamtego okresu, zmieszane uczucia zwycięstwa i smutku za poległymi bohaterami. Te emocje można odczytać z oczu ludzi na portretach, które pan Ołeksandr uchwycił w śródmieściu Kijowa. Odwaga uczestników Majdanu i ich niezłomna wiara w szczęśliwe jutro naszego kraju pozostaje dla nas przykładem w walce przeciwko rosyjskiej agresji. Dziękujemy Ołeksandrowi za zachowanie pamięci o kształtowaniu się Ukrainy jako wolnego i europejskiego państwa”, – powiedział przewodniczący Pokrowskiej Miejskiej Administracji Wojskowej Serhij Dobriak. Ołeksandr Synycia był jednym z uczestników ruchu protestacyjnego w stolicy, który zrodził się jesienią 2013 roku. W jego obiektywie znalazli się uczestnicy Rewolucji Godności, codzienność demonstrantów, szczegóły życia obozowiska namiotowego oraz tragiczne momenty pożegnania z Bohaterami Niebiańskiej Sotni. „Podczas Rewolucji Godności zrobiłem tysiące zdjęć, ale dziś, przy otwarciu pierwszej wystawy swoich prac, zaprezentowałem tylko 67 – właśnie te, które, moim zdaniem, pokazują, jak dziesięć lat temu Ukraińcy wyszli na ulice, by bronić wartości demokratycznych, praw obywatelskich i prawa, prawa do wyboru własnego losu i drogi kraju”, – opowiedział Ołeksandr Synycia. Za wysoki patriotyzm i aktywną postawę obywatelską, twórczość oraz z okazji otwarcia osobistej wystawy fotograficznej Serhij Dobriak wręczył O. Synycii list z podziękowaniem. Wystawa będzie prezentowana do połowy marca, więc każdy chętny może odwiedzić bibliotekę i zapoznać się z historią współczesnej Ukrainy, utrwaloną na zdjęciach. Informacja własna. Na zdjęciach: Ołeksandr Synyca i jego praca z Majdanu 2013–2014 r. PRENUMERATA—2024. Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy” na 2024 rok (s. 24). Cena wzrosła dwukrotnie z przyczyn niezależnych od redakcji i wynosi: 1 mies. — 60 hrywien. 3 mies. — 180 hrywien. 6 mies. — 360 hrywien. Na zdrowie, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Rady Najwyższej Ukrainy, i przyłączył się do tworzenia Ukraińskiej Partii Republikańskiej razem z Łewkiem Łukjanenką oraz Mychajłem Horyniem. Już jesienią stał na Majdanie w Kijowie i wraz ze studentami wspierał Rewolucję na Granicie. Stepan Chmara trzykrotnie był wybierany na deputowanego ludowego. W szczególności był we frakcji „Batkiwszczyna”, jednak opuścił ją z powodu konfliktów z innymi deputowanymi. Przez radykalizm sam nazywał siebie „zaciętym jastrzębiem”. BBC News Ukraina przypomina: w czasach sprawowania mandatu i po pracy w parlamencie był przeciwny rezygnacji Ukrainy ze statusu jądrowego i zaciekle krytykował Łeonida Krawczuka. Wzywał również do wycofania z Ukrainy wojsk Floty Czarnomorskiej. Chmara wzywał do zniszczenia budynku Rady Najwyższej w Krymie, kiedy w 2014 roku zajmowały go „zielone ludziki” rosyjskiej armii. Razem z Micheilem Saakaszwilim brał udział w akcjach protestacyjnych przeciwko Petrowi Poroszence, oskarżając go o pobłażanie oligarchom. „Tę hołotę, która doszła do władzy – ich wszystkich czeka trybunał! To tułacze, których interesują tylko pieniądze” – oświadczył w grudniu 2019 roku po wyborach, które wygrał Wołodymyr Zełenski. W 2021 roku Stepan Chmara i jego towarzysz broni Wiktor Szyszkin, z którym oraz innymi deputowanymi uchwalali Konstytucję Ukrainy, specyficznie pogratulowali prezydentowi Wołodymyrowi Zełenskiemu z okazji Dnia Konstytucji. Na uroczyste posiedzenie Rady Najwyższej przyszli w koszulkach z napisem „Ze! Zabójca Konstytucji”. Z komentarza w mediach społecznościowych Mykoły Tymoszyka: Stołeczny sakralny Majdan żegnał legendę najnowszej Ukrainy Stepana Ilkowycza Chmarę. Pod powiewami żółto-niebieskich i czerwono-czarnych flag. Z naręczami goździków, tulipanów i róż. Przy szerokim zgromadzeniu prostego patriotycznego ludu, społeczności. Z „Proświtą” i „Prawym Sektorem”, OUN i wojskowymi. Ale już tradycyjnie dla takich wydarzeń o znaczeniu ogólnonarodowym – bez udziału wysokich rangą państwowców. Oni do dziś boją się „nieprzewidywalnego dysydenta” i „skutecznego podżegacza mas” Stepana Chmary. Zraziło gorzkie wyznanie na wiecu żałobnym żony prawdziwego Bohatera Ukrainy Roksolany Chmary: „Do wczorajszego wieczora zwlekali z decyzją o miejscu pochówku. Musiałam ostrzec, że w takim razie Ukraińcy odśpiewają Stepanowi Ilkowyczowi na Majdanie, na Majdanie go pochowają...”. Z „Proświtą” W ostatnich latach Stepan Ilkowycz aktywnie włączał się w działalność proświatową, chętnie odpowiadał na zaproszenia Pawła Mowczana do wystąpienia przy okrągłych stołach „Proświty” w sprawach bezpieczeństwa. Wspierał i podpisywał apele do ONZ w sprawie usunięcia Rosji z Rady Bezpieczeństwa oraz do ukraińskich władz w sprawie zatrzymania wyprzedaży ziemi... Mężowi stanu, bojownikowi o Ukrainę Stepanowi Ilkowyczowi Chmarze nagromadziło się niemało pytań do władzy i przed Dniem Niepodległości w 2023 roku został delegowany przez organizacje społeczne na spotkanie z Prezydentem Ukrainy Wołodymyrem Zełenskim, jednak na rozmowę z gwarantem praw i wolności obywateli Ukrainy go nie zaproszono. Nawet nie wyjaśniono przyczyny odmowy... Tak samo u Janukowycza kiedyś odmówiono Bohaterowi Ukrainy Łewkowi Łukjanence... W zeszłym roku latem na jednym ze spotkań w „Proświcie” Stepan Ilkowycz powiedział, że napisał artykuł dla Kongresu USA i tam zostanie on rozpowszechniony po angielsku, a w Ukrainie nikt się nie dowie. Pawło Mowczan zaproponował przesłanie do „Słowa Proświty” – i już po tygodniu w naszym tygodniku ukazał się artykuł Stepana Chmary „Wojna rosyjskiego imperium przeciwko Ukrainie – Trzecia wojna światowa” (nr 32-33, 16-22 sierpnia 2023 r.). Sądzę, że i teraz nie jest za późno, by przeczytać i zestawić przewidywania autora z dzisiejszymi wydarzeniami... Centralny Zarząd WUT „Proświta”, redakcja tygodnika „Słowo Proświty” szczerze współczują rodzinie zmarłego Stepana Ilkowycza Chmary, wszystkim jego towarzyszom broni, wszystkim Ukraińcom... Nie zapomnimy. Własna inf. Zdjęcie ze źródeł otwartych Stepan Chmara, Wiktor Żerdycki, Wiktor Szyszkin, Serhij Prysuchin, Ihor Zoc w „Proświcie” 10 lipca 2023 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Pożegnanie z „Jastrzębiem”

W zeszłą niedzielę, 25 lutego, w Kijowie odbyła się ceremonia pożegnania dysydenta, więźnia politycznego, posła do Rady Najwyższej kilku kadencji i Bohatera Ukrainy Stepana Chmary, który zmarł 21 lutego w wieku 87 lat po ciężkiej chorobie. Ceremonia rozpoczęła się w budynku Kijowskiej Konserwatorium, a w południe trumnę ze Stepanem Chmarą przeniesiono na Plac Niepodległości. Pożegnać się z działaczem państwowym przyszło ponad pół tysiąca ludzi. Jego żona Roksolana Chmara podziękowała wszystkim, którzy wspierali chorego Stepana Ilkowycza w ciągu ostatnich kilku miesięcy. „Nazywał mnie Rosomaha. Mówił mi: »Rosomahо, niech wszyscy nie myślą, że czepiam się życia. Nie, nie czepiam się życia, po prostu to taki ciekawy czas. Rok 2024, mówił, będzie decydujący dla Ukrainy. Choćby skręcił już za ten róg, żebym widział, że Ukraina zwycięża. Wiem, że do zwycięstwa nie dożyję. Całe życie o to walczyłem i tak bardzo chcę zobaczyć, że Ukraina zwycięża«” – przypomniała jedną z ostatnich rozmów z mężem Roksolana Chmara. Dalej na Placu głos zabrali koledzy z parlamentu, żołnierze, przyjaciele zmarłego. W swoim wystąpieniu przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan porównał utratę współtowarzysza broni do muru, który zburzono, i że teraz w walce o Ukrainę będzie trudniej się utrzymać. Mówca nazwał Stepana Chmarę człowiekiem o absolutnym słuchu na prawdę. „Jego imię to Kodeks honoru” – powiedział Pawło Mowczan. W wypowiedziach posłów Wiktora Szyszkina, Iwana Zajca, Wiktora Żerdyckiego, Witalija Melniczuka, którzy wspólnie z Stepanem Chmarą pracowali w Radzie Najwyższej, dużo mówiono o tym, że był on zasadniczym krytykiem władz w kwestiach dotyczących rezygnacji Ukrainy z broni jądrowej, reformy ziemskiej, która grozi utratą przez Ukraińców swojej ziemi... Stepana Ilkowycza nazywano także „Wiecznym rewolucjonistą/opozycjonistą”, „Strażnikiem Niepodległości” i „Jastrzębiem”... Stepana I. Chmarę pochowano na stołecznym Cmentarzu Bajkowym. Z życia „zajadłego jastrzębia” W 1964 roku Степан Хмара ukończył Lwowski Państwowy Instytut Medyczny, otrzymawszy dyplom w specjalności „lekarz-stomatolog”. Ten zawód wybrał dlatego, że uchodził za „ideologicznie neutralny”. „Wcześnie zrozumiał, że nauka uniwersytecka jest równie fałszywa jak szkolna: uczciwy człowiek nieuchronnie wejdzie w konflikt z okupacyjną władzą, a to zaprowadzi go za kratki” – podaje się na stronie wirtualnego muzeum „Ruch dysydencki na Ukrainie”. Po kilku latach pracy w mieście Hirnyk w obwodzie lwowskim zainteresował się ruchem dysydenckim, zaczął rozpowszechniać samizdat. W 1972 roku brał udział w wydawaniu nielegalnego czasopisma „Український вісник”, publikowano w nim utwory Wasyla Symonenki, Wasyla Stusa, Iwana Switlycznego, Iwana Dziuby. Pod pseudonimem „Maksym Sahajdak” ukazał się jeden z jego najsłynniejszych artykułów – „Etnocyd Ukraińców w ZSRR”. Już po kilku latach, w 1975-m, Степана Хмару po raz pierwszy próbowano aresztować, ale sprawę umorzono z powodu braku dowodów. Represyjne organy aresztowały go w 1980 roku i skazały na 7 lat pozbawienia wolności oraz dodatkowo na 5 lat zesłania za tzw. „agitację i propagandę antyradziecką”. W karcerze więzienia na Uralu spędził 306 dni. Jednak po wyjściu z więzienia w 1987-m od razu włączył się w tworzenie ukraińskiej Grupy Helsińskiej, opowiadał się za legalizacją Ukraińskiego Kościoła greckokatolickiego oraz ruchu narodowego. Był także jednym z autorów Deklaracji o державному суверенітеті України. Wiosną 1990 roku Степана Хмару wybrano deputowanym Wer-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

świątyni, niż przez miłość do Ukrainy ze świętą mocą Słowa Szewczenki: “Nie ma na świecie Ukrainy, / Nie ma drugiego Dniepru”. Na ceremonii pożegnania wzruszająco i inspirująco brzmiały niczym błyskawica słowa najgodniejszych – współczesnych Bohaterów, bojowników, którzy przybyli prosto spod Awdijiwki, upoważnionych do uczczenia wybitnego polityka – Wojownika Ducha i Miecza. Dla każdego żyjącego Ukraińca Chmara pozostaje na wieki oddanym idei narodowej, niestrudzonym Bojownikiem i Twórcą ukraińskiej sprawy, godnym przykładem do naśladowania. Odkąd pamiętam, Chmara ofiarnie, obsesyjnie, bezkompromisowo bronił przestrzeni narodowej, duchowej, politycznej (jako najwyższej suwerenności). Przypominam sobie jeszcze całkiem niedawne nasze spotkania-dyskusje z ministrami oświaty i nauki, kultury oraz polityki informacyjnej, w instytutach Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, kiedy Stepan Chmara z właściwą sobie szczerością, precyzją i prognostycznością w sądach dotyczących stanu i perspektyw Ukrainy, absolutnym nieprzyjmowaniem “moskala” w różnych hipostazach jego obecności w przestrzeni narodowej, bronił najwyższej zasady (politycznej i pedagogicznej) ukrainocentryzmu. Przypominał mi wtedy nieco uwspółcześnione stanowisko D. Doncowa sprzed stu lat, który na początku zmagań narodowowyzwoleńczych (1917 r.) artykułował przyczyny naszych państwowych i politycznych niepowodzeń. W pracy “Naród-bastard” napisze: “Biorą nas dotąd za Rosjan nie dlatego, żebyśmy rzeczywiście byli im “braćmi”, a tylko dlatego, że w Kijowie jest rosyjski teatr, że w Połtawie wychodzą przeważnie rosyjskie gazety, a na Wołyniu posłami do Dumy wybierani są rosyjscy nacjonaliści i nie mamy takich mecenasów, jak Mazepa… Jak długo u nas będą takie rzeczy, jak i rosyjska gazeta we Lwowie – dotąd nikt nas za odrębną nację nie będzie uważał”. Wiele wody upłynęło od tamtego czasu. Jednak wyzwań i zagrożeń zdziczałego moskalofilstwa oraz “ruskiego miru” nie ubyło. Wręcz przeciwnie. Dlatego też były zaostrzone siłą prawdy wszystkie życiowe, polityczne, światopoglądowe sensy tej wybitnej Osobowości, że zwyciężymy, gdy pozbędziemy się ostatecznie jakiejkolwiek postkolonialnej inercji i zależności, i wtedy nie będzie potrzeby udowadniać, że nie jesteśmy tym samym, co moskale. My – nie “jednorodzeni”, a Naród, który wiecznie “będzie czuł się Ukraińcami”. Spoczywajcie w pokoju, Przyjacielu Stepanie! Dla nas na zawsze pozostaniecie wielkim Twórcą, Bojownikiem i Pieśniarzem Ukraińskiej Wolności! Sława Stepanowi Chmarze! Sława Ukraińskim Wojownikom! Sława Ukrainie! Krut, Lwowskiego Kolegium Pedagogicznego przy LNU im. Iwana Franki, Samochodowo-Drogowego Kolegium Zawodowego przy LNU “Politechnika Lwowska”, Centrum Twórczości Dzieci i Młodzieży Galicji. Na zakończenie uroczystego wydarzenia wybrzmiały szczere słowa wdzięczności dla wojowników, którzy bronią naszego państwa Ukrainy, naszego języka. Własna inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Strażnik języka ojczystego

Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Nie był on tylko osobą dotykającą tego niezwykle wrażliwego tematu, lecz żył bólami i wzlotami języka ukraińskiego, gdyż uważał go (za O. Potebnią) za główny element narodu, jego najpełniejsze odbicie. Nie mogę nie wspomnieć o jego obsesyjnym pragnieniu w okresie przygotowań i przyjęcia Konstytucji Ukrainy (1996), aby zawrzeć w artykule 10 normy zgodne z budową państwa i interesami narodowymi. Wydaje się, że jego idee, oceny, znaczące słowo dotyczące ochrony języka ojczystego w naszych czasach były na wskroś przesiąknięte lekcjami historii Ukrainy, którą dobrze znał i nieustannie się z niej uczył, jakby wyznając cywilizacyjną zasadę europejskich oświeceniowców, która głosi: „jak egzystencja narodu jest codziennym plebiscytem, tak egzystencja jednostki jest stałym potwierdzeniem życia”. Żyć, aby walczyć i tworzyć, a nie wegetować – to jego wysoce etyczna norma postępowania przez całe życie. Nie przesadzam, gdyż wszystkie te przestarzałe, liczące blisko pół tysiąca cyrkularze i ukazy, skierowane przez obcych w ciągu całej historycznej nacjogenezy przeciwko ukraińskości, które potwierdzają naszą skomplikowaną, dramatyczno-tragiczną drogę do duchowej suwerenności, Chmara przyjmował sercem. Dlatego wielu ludzi w tym dniu wspominało wartość języka i czyn Stepana Chmary jako hołd dla tego wybitnego, szczególnego Człowieka, strażnika mowy ojczystej. Zaprawdę, dla przybłędów, imperialistów, kolonizatorów i obcych walka z ukraińskością zawsze kojarzyła się z walką przeciwko językowi ukraińskiemu. Często przybierała ona czysto lingwoetnocydowy charakter, gdyż napływowi koloniści i hordy uważali, że naród przestaje istnieć wraz ze zniknięciem swojego języka ojczystego. Tak samo, jak odrodzenie Narodu następuje tylko wraz z rozwojem jego języka, zwłaszcza literackiego. Bo i sam naród naukowcy definiują przede wszystkim jako „wspólnotę językową”. Jeśli prześledzić ewolucję narodów i państw, to oczywistym jest dokonany fakt, że odrodzenie „uśpionych” narodowości, zwłaszcza w Europie, zawsze zaczynało się od „pielęgnowania” języka macierzystego. Zapomniany, wykorzeniony, poniżony, często zakazany, stawał się on kluczową podstawą jedności, konsolidacji, walki o wolność. Nie na darmo ci sami Francuzi podczas Wielkiej Rewolucji 1792 roku ogłosili język francuski Językiem Wolności. A przedtem przez kilka stuleci ich najlepsi synowie – poeci i filozofowie – krzewili i wzmacniali swoje narodowe Słowo. Kiedy pięciu poetów na czele z P. Ronsardem, tworząc literacką „Plejadę”, przygotowało w 1549 roku traktat „Obrona i wsławienie języka francuskiego”, stało się to najważniejszym czynnikiem jednoczenia narodu, gdyż mniej niż połowa z niego posługiwała się francuskim. Wartość języka przekształciła się w najwyższy atrybut narodowy i państwowy. Język i kultura narodowa były postrzegane jako tożsamość, dlatego akademikiem słynnej Akademii Francuskiej (1635) mógł być tylko ten naukowiec, który miał szczególne zasługi dla języka francuskiego. Nie na darmo ta wysokokulturowa europejska francuska nacja w 1994 roku przyjęła na szczeblu parlamentu Ustawę Toubona, w której „język francuski jest podstawowym elementem tożsamości i dziedzictwa narodowego Francji, jest językiem nauczania, stosunków pracy, handlu i służby państwowej”. Zaprawdę, aksjomatem dla absolutnej większości państw, a tym bardziej dla rozwiniętych, staje się norma postępowania polegająca na ochronie i rozwoju swojego dziedzictwa duchowego, którym przede wszystkim jest język. Jednak z jakiegoś powodu „nasza” niewyraźna w ciągu ostatnich dziesięcioleci etnopolityka zorientowana jest nie na taką kulturowo-językową paradygmatykę, a w odróżnieniu od Francuzów skupiona jest to na weneckim, to na „sijartowskim” modelu językowo-kulturowym, a najgorzej – na moskiewskim. Dlatego Ukrainie obecnie potrzebna jest nie tylko pomoc nowoczesną europejską bronią. Ona, „idąc do Europy”, musi przejąć także ich doświadczenie w „szacunku do siebie”. Bo, jak pisał irlandzki pisarz Thomas Davis, „stracić język ojczysty i przejąć obcy – to najgorszy znak poddaństwa”. A dla ciemiężyciela taki stan jest najodpowiedniejszy do podbicia i ujarzmienia. Dlatego już od ponad czterech stuleci moskale prowadzą nieustanną wojnę przeciwko językowi ukraińskiemu w celu zniszczenia Ukraińców jako narodu. Lingwocyd, jako jeden ze składników ludobójstwa, przejawiał się już w tamtych czasach (1622 r.), kiedy masowo palono na rozkaz carów, psiarczyków i „patriarchów” na stosach w Moskwie „Ewangeliarz pouczający” K. Stawrowieckiego, kiedy sto lat później (1720 r.) Piotr I usuwał ukraińskie teksty z ksiąg cerkiewnych, których nie wolno drukować po ukraińsku, „kurwa”-cesarzowa Katarzyna zakazała nauczania w języku ukraińskim w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, a już Mikołaj II (1914) całkowicie ocenzurował ukraińską prasę oraz czczenie Tarasa Szewczenki. Potem poszła „miotła” leninistów, stalinistów, breżniewowskich komunistów z represjami, morderstwami językowymi, a nawet zakazem (1973 r.) obchodzenia jubileuszu „Eneidy” I. Kotlarewskiego oraz dopłatami dla pedagogów za rusyfikację ukraińskich dzieci. W okresie 1939–1959 Moskwa zabijała jeden język (jeden naród) każdego roku, dokonując denacjonalizacji, asymilacji, całkowitego zruszczenia Ukraińców oraz ich fizycznego niszczenia. Jednak mimo wszystko ukraińskość walczyła, uświadamiając sobie, że „nie stanie języka – nie stanie narodowości: ona całkowicie rozproszy się pomiędzy silniejszym narodem… Oto dlaczego język ma tak wielką wagę w ruchu narodowym, i oto dlaczego stawiają go na pierwszym miejscu wśród głównych naszych spraw”. Tak twierdził jeden z najwybitniejszych językoznawców XX wieku Iwan Ohijenko. Piszę te słowa z bólem w sercu, bo 25 lutego Kijów, Ukraina, Ukraińcy żegnali swojego sławnego Syna. Przypomina się, jak 50 lat temu (1974 r.) w podziemnych warunkach eseseresowsko-moskiewskiego totalitaryzmu w zakazanym „Ukraińskim Wiestniku” Stepan Chmara opublikował swój artykuł „Etnocyd Ukraińców w ZSRR”, który był rozpowszechniany w wielu krajach Europy w różnych językach, naświetlając prawdę dla świata o ludobójczym reżimie moskiewskiej dyktatury. Od tego czasu zaistniał jako jedna z najbardziej wyrazistych postaci w ukraińskim politycznym życiu XX–XXI wieku. Mąż stanu, który służył jako strażnik naszej Tożsamości, Duchowości, Kultury ojczystej, Języka Ukraińskiego, jedynej Włodzimierzowej Cerkwi z centrum w Kijowie, Suwerenności i Bezpieczeństwa Narodu. Stał się jednym z niewielu współczesnych, który założył swoistą aksjologiczną triadę, utkaną z Prawdy, Nienawiści i Miłości. Te decydujące dla bytu Narodu cnoty Chmara przeniósł przez całe życie. Jego „niewygodna” i kłująca Prawda, która kipiała niezależnie od zmian reżimów politycznych, koniunkturalnych interesów „władców tego świata”, w końcu własnego bezpieczeństwa, stała się dla niego etyczną normą postępowania. Stał się jakby pierwowzorem i strażnikiem testamentu Szewczenki, który wzywał Ukraińców, zwłaszcza „przednie szeregi”, mówić do narodu i świata szczerą prawdą. To „poznaj prawdę, a ona uczyni cię wolnym” wykrystalizowało się w nim jako najbardziej znaczące życiowe credo. Dewiza Prawdy cyrylo-metodyjczyków, jako pierwszej politycznej ukraińskiej organizacji, służyła mu jako wierny drogowskaz w polityce, budowaniu narodu, relacjach międzyludzkich, w wyborze przyjaciół i wrogów. Dlatego tak boleśnie, z obnażonymi nerwami przyjmował Stepan Ilkowycz tragiczne karty historii narodu ukraińskiego, przede wszystkim Hołodomor-Ludobójstwo, przekonująco zaprzeczając „wielkiemu kłamstwu”, wyhodowanemu w stalinowskim bunkrze, że Ukraińców zginęło z „niedożywienia” zaledwie jakieś 3,9 miliona!? Nie zdradzał pamięci milionów niewinnie zabitych, ponieważ był świadomy skali wszechświatowej tragedii, uświadamiając sobie, do jakiego stanu zwyrodnienia doprowadzony został naród przez zdziczałych moskali, stając się amorficznym nawet wobec własnych dzieci. „A co dzieci? Przecież to i lepiej – pomrą małymi, biedy nie zaznają”, jakby wspominał dla współczesnych ostrzegawcze słowa W. Pidmohylnego („Syn”), aby podobne nie powtórzyło się. A Stepan Chmara jest postacią znaczącą także dlatego, że „przepisał” na współczesny język i wyniósł na nowy światopoglądowy poziom znane „hasło Chwylowego” – precz od Moskwy!, ponieważ żył i tworzył, ostrzegał i zaproponował jakościowo inny moralny i bezpieczeństwa wymiar – „Precz z Moskwą!”. Ze wszystkich zakątków życia ukraińskości i Ukrainy – pamięci narodowej, przestrzeni informacyjnej, kultury, gospodarki, edukacji, nauki, wojska, władzy, polityki, Cerkwi. Ta „wysoce etyczna nienawiść” do odwiecznego wroga-moskala dzięki takim Oświecicielom-Wojownikom, jak Chmara, przekształciła się w naszą najbardziej pożądaną wartość narodową, poza którą nie do pomyślenia jest nasze Zwycięstwo nad krwiożerczą Moskwą. I, chyba, o najważniejszym. Żegnając na Majdanie tego sławnego męża stanu, z jakiegoś powodu na myśl przyszły słowa z piosenki „Jaworyna” o moim znanym krajaninie Nazariju Jaremczuku: „Kochałem was wszystkich, lecz najbardziej kochałem Ukrainę”. Właśnie w tym kryje się niepokonany duch miłości do Ukrainy i miłości do ludzi Chmary, jego przez nikogo i nic nieposkromiona energia życiowa, jego niezachwiana wiara w to, że nie ma innej drogi do Miniony tydzień był przesycony, jak zawsze, wojną, która przenikała we wszystkie zakamarki życia. Jednak nawet na tle tych emocjonalnych niepokojów i tragedii poza frontem odbywały się wydarzenia, które pozbawiały nas stref neutralnych. Jedno z nich znaczyło pochód Języka Ukraińskiego (Ojczystego), ponieważ 21 lutego to Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego. I każdemu, kto “czuje się Ukraińcem”, ten dzień przypomina o najwyższym i najdroższym skarbie Narodu i Państwa – języku ukraińskim. Najwyraźniej tak ułożył się los, że właśnie w Dniu Języka Ojczystego w zaświaty i wysokości odchodził od nas Stepan Chmara. Wielki Ukrainiec, Budowniczy Państwa, Budziciel ducha narodowego, Obrońca Ojczystego Słowa, pozostawiając w spadku obecnym, żywym i nienarodzonym skarb swojej życiodajnej energii – w uczuciach, myślach, Słowie i Czynie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Akcja młodzieżowa

Z okazji Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego w Lwowskim Pałacu Sztuki odbyła się akcja młodzieżowa „Język nas łączy”, zorganizowana przez Lwowskie Obwodowe Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki. Impreza rozpoczęła się odegraniem Hymnu Państwowego Ukrainy, po którym zebrani uczcili minutą ciszy pamięć poległych w walce o Ukrainę. Wstępne słowo wygłosił przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Jarosław Pitko. Studenci i wykładowcy lwowskich uczelni oraz goście mieli możliwość nacieszyć się programem artystycznym, występami zespołów. Wśród nich znalazły się zespoły Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. Daniła Halickiego: kapela ludowa „Muzy Hipokrata”, zespół tańca ludowego „Horycwit” im. Zenona Kołobycza, zespół ludowy „Medikus”, zespół ludowy kapeli bandurzystek „Dzwiniczok” Centrum Twórczości Dzieci i Młodzieży Galicji. Zabrzmiały ukraińskie pieśni w solowym wykonaniu Anny Kowalczuk, Dmytra Romankiwa, Halyny Pańkiw i innych. Szczególnie miło było widzieć wśród słuchaczy i wykonawców młodzież lwowskich uczelni, w tym Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. Daniła Halickiego, Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu Weterynarii i Biotechnologii im. S. Grzyckiego, Lwowskiego Liceum im. Bohaterów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Apel do Gabinetu Ministrów Ukrainy i Służby Bezpieczeństwa Ukrainy w sprawie antyukraińskiej działalności sekretarza stanu MKIP Jurija Lesziuka

Organizacje społeczne Ukrainy zwracają się do Gabinetu Ministrów Ukrainy z żądaniem odwołania z zajmowanego stanowiska sekretarza stanu Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy (dalej – MKIP) Jurija Lesziuka, który w czasie rosyjsko-ukraińskiej wojny ukrywa zbrodnie popełnione przez pracowników MKIP, prowadzi antyukraińską działalność i wspiera „piątą kolumnę” w Ukrainie. Społeczeństwu ukraińskiemu wiadomo, że do Narodowego Muzeum Hołodomoru-ludobójstwa w czasie rosyjskiej agresji, na polecenie J. Lesziuka, przyjęto na stanowisko wiodącego redaktora ds. kontaktów z opinią publiczną obywatela Rosji Siergieja Okuniewa, posługującego się dokumentami na nazwisko Leonida Hryszyna. W odpowiedzi na zapytanie sekretarz stanu zaprzeczył temu faktowi, jednak taka osoba figurowała w etacie, otrzymywała wynagrodzenie i została zwolniona po tym, jak dziennikarze dowiedzieli się o tym fakcie, że Okuniew–Hryszyn aktywnie ingerował w edukacyjną działalność Muzeum, narzucał rosyjskie narracje i dyskredytował ukraińskich naukowców. Szczególnie cyniczne były jego oświadczenia wobec pracowników muzeum, że do Ukrainy „przyjdzie nowy car”. Taka działalność Okuniewa–Hryszyna świadczy o jego możliwym związku z rosyjskimi służbami specjalnymi. Rażącym faktem antyukraińskiej działalności J. Lesziuka jest przeprowadzenie 19 lutego 2024 r. w Muzeum Hołodomoru narady dotyczącej utworzenia przez O. Tkaczenkę antyukraińskiego projektu politycznego. Na tak zwanej „naradzie” obecni byli O. Tkaczenko, K. Czujewa, A. Drobowycz, L. Hasydżak oraz inne osoby. Ponadto J. Lesziuk ukrył fakty bezprawnej działalności pracowników MKIP, co potwierdzają odpowiednie materiały. Tak więc była zastępczyni ministra Katarzyna Czujewa osobiście sfabrykowała dokumenty, które stały się podstawą do bezprawnych zwolnień pracowników w sferze kultury, i wydała zgodę na zburzenie rzadkiego zabytku architektury w rejonie podolskim m. Kijowa. W związku z faktem bezprawnego zburzenia zabytku wszczęto postępowanie karne. W związku z faktami fałszowania dokumentów przez K. Czujewą w celu bezprawnego zwolnienia dyrektora generalnego Narodowego Muzeum Hołodomoru-ludobójstwa, Szewczenkowski Sąd Rejonowy m. Kijowa wydał postanowienie, którym zobowiązał Państwowe Biuro Śledcze również do wszczęcia postępowania karnego. Postępowanie karne za fałszowanie dokumentów zostało wszczęte przez sąd także wobec zastępcy kierownika wydziału wsparcia sądowo-ukierunkowany na zaangażowanie dzieci i młodzieży w kulturę, literaturę, działalność edukacyjną jako środek intelektualno-twórczego rozwoju i wychowania patriotycznego. Wielu członków Proświty było w jury konkursu, w tym Witalij Michałewski był przewodniczącym jury festiwalu-konkursu w ZOSz nr 21. Pierwszego dnia rywalizowali uczniowie klas 1–4, drugiego dnia – uczniowie klas 5–11. 22 lutego w Chmielnickim Instytucie MAUP odbyły się „Czytania Leśniane” – recytacja poezji Lesi Ukrainki, przypadająca na 153. rocznicę jej urodzin. Ogółem w czytaniach wzięło udział 52 przedstawicieli różnych obwodów Ukrainy – od lwowskiego do dniepropetrowskiego. Rywalizowali w dwóch kategoriach: uczniowie szkół oraz uczestnicy kształcenia zawodowego i wyższego (studenci). Wydarzenie odbywało się w formacie mieszanym. Siła naszego słowa i naszego ducha jest niepokonana. Nasz język to broń do informacyjnego i ideologicznego oporu, taka sama jak broń fizyczna. Witalij MICHALEWSKI, przewodniczący Chmielnickiej Organizacji Obywatelskiej «Proświta» im. T. Szewczenki, wydz. spraw prawnych departamentu zapewnienia prawnego MKIP D. Jaciszyna. Organizacje obywatelskie są zaniepokojone tym, że Ju. Leszczuk, zajmując szczególnie odpowiedzialne stanowisko, popiera rosyjskie propagandowe media. Tak więc w piśmie z 24.01.2024 r. nr 06/28/721-24 sekretarz stanu wskazał, że p.o. generalnej dyrektor L. Hasydżak osobiście podpisała, poświadczyła pieczęcią muzeum i złożyła do sądu propagandowe materiały z „Rambler”, „vesti.ru” i „vzglyad.ru” – wyłącznie w ramach postępowania sądowego. Oznacza to, że Ju. Leszczuk wprost poparł antyukraińskie materiały z rosyjskich propagandowych mediów, naruszając Konstytucję Ukrainy i normy obowiązującego prawa Ukrainy. I dzieje się to w czasie, gdy Kreml prowadzi nie tylko agresywną wojnę, ale także informacyjną kampanię propagandową przeciwko naszemu państwu, a Rada Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy podjęła decyzję o wprowadzeniu sankcji wobec rosyjskich propagandowych mediów. W czasie rosyjsko-ukraińskiej wojny głównym zadaniem Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej jest walka z rosyjską propagandą i niszczenie rosyjskich mitów. Tymczasem ten działacz otwarcie i cynicznie popiera Kreml. W ten sposób sekretarz stanu MKIP Ju. Leszczuk rażąco naruszył wymogi art. 17, 19 Konstytucji Ukrainy, Ustawę Ukrainy „O potępieniu i zakazie propagowania rosyjskiej polityki imperialnej w Ukrainie oraz dekolonizacji toponimów”, Regulamin Ministerstwa Kultury Ukrainy oraz swoje obowiązki służbowe. W związku z powyższym, kierując się art. 7, 20 Ustawy Ukrainy „O rozpatrywaniu wniosków obywateli”, organizacje obywatelskie zwracają się do Gabinetu Ministrów Ukrainy z żądaniem zwolnienia z zajmowanego stanowiska sekretarza stanu MKIP Jurija Leszczuka za antyukraińską działalność, poparcie „piątej kolumny” w Ukrainie oraz ukrywanie zbrodni. Zwracamy się również do Służby Bezpieczeństwa Ukrainy o przeprowadzenie kontroli wskazanych faktów antypaństwowej działalności sekretarza stanu Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Jurija Leszczuka. Ruch na rzecz Ukrainy w NATO Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Kongres ukraińskiej inteligencji Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Hołodomoru‑Ludobójstwa Narodowa Spółka Pisarzy Ukrainy Organizacja Społeczna „Ukraiński Dom” Ruch „Ukraińska Siła” Związek Weteranów Ukrainy m. Kijów, 26.02.2024 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Nieujarzmiona siła słowa

Chmielnicki Obwodowy Związek «Proświta» im. Tarasa Szewczenki zorganizował szereg wydarzeń z okazji Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego: spotkania z uczniami i studentami w mieście Chmielnicki oraz wyjazdowe imprezy w granicach obwodu. Przez dwa tygodnie działacze Proświty przeprowadzili spotkania w Nowodunajowieckim liceum (osiedle typu miejskiego Stacja Dunajowce, rejon kamieniecki), w Szkole nr 2 w Dunajowcach, w Centralnej Bibliotece Dunajowieckiej wspólnoty terytorialnej, w Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej, w Chmielnickim Obwodowym Muzeum Literackim, w Chmielnickim Kolegium Politechnicznym, w Chmielnickim Fachowym Kolegium Handlowo-Ekonomicznym, w Chmielnickiej Obwodowej Bibliotece dla Młodzieży, w Chmielnickim Spółdzielczym Instytucie Handlowo-Ekonomicznym, w liceum w Kuźmince (dawniej Krasiłowskim, obecnie w rejonie chmielnickim) oraz w Chmielnickiej Akademii Humanitarno-Pedagogicznej. Równolegle z obchodami Dnia Języka Ojczystego, w dniach upamiętniania Bohaterów Niebiańskiej Setki, 19 i 20 lutego, w Chmielnickim odbywał się etap szkolny Ogólnoukraińskiego Literackiego Festiwalu-Konkursu «Słowo narodu». Festiwal-konkurs został założony w 2016 roku przez komitet wykonawczy Rady Miejskiej w Chmielnickim, Wydział Edukacji i Nauki Rady Miejskiej oraz Chmielnicki Pałac Twórczości Dzieci i Młodzieży; od 2023 roku konkurs uzyskał status ogólnoukraińskiego. Obecnie biorą w nim udział uzdolnieni recytatorzy ze wszystkich obwodów Ukrainy. Ten konkurs jest unikatowy ze względu na swój cel i zadania. On

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ona jednoczy, łączy, brzmi, inspiruje…

21 lutego obchodzono Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego w Instytucie Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Instytut Szewczenkowskiego Uniwersytetu jest wielojęzyczny, ale pierwsze miejsce zajmuje w nim język ukraiński. Nasz język! On jednoczy, łączy, brzmi, inspiruje. Znamienne, że w ten lutowy dzień w auli, z okazji Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego, wystąpili znawcy, badacze i obrońcy Słowa: dyrektor Instytutu Filologii, profesor Hryhorij Semeniuk, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, profesor Pawło Hrycenko, działacz społeczny, przewodniczący Medżlisu Narodu Krymskotatarskiego Refat Czubarow. Uroczystość otworzył Hryhorij Semeniuk: „Dziś dla Ukrainy słowo ukraińskie to wymiar życia. Granica kultury. I granica państwowa! I tylko na takich pozycjach – jednego państwowego języka, rozwoju i utrwalania języka ojczystego (przy wspieraniu rozwoju innych języków mniejszości narodowych) – powinien stać każdy obywatel i każda obywatelka”. Hryhorij Fokowycz zwrócił też uwagę, że język bez własnego państwa jest bezbronny i gaśnie. Państwo bez własnego języka traci znamiona suwerenności – kulturowej, informacyjnej, a w końcu zasadniczo ideologicznej. „Wraz z utrwalaniem języka ojczystego utrwala się państwo. Język konsoliduje społeczeństwo, a nie je dzieli. Wróg może fizycznie niszczyć miliony Ukraińców, ale Słowo jest cielesnym ciałem narodu, odnawia, regeneruje, bo określa byt każdego z nas”. Jako następny do obecnych zwrócił się Pawło Hrycenko. Wezwał do uświadamiania sobie rozwoju języka ojczystego. Przez stulecia zmieniał się kod językowy Ukraińców. Dwujęzyczność i odstępstwo od języka ojczystego doprowadziły do tragedii i wojny w Ukrainie. Profesor przypomniał wszystkim historyczne wydarzenia i zbrodnie Rosjan przeciwko językowi ukraińskiemu. Nas uciskano, okaleczano nasz język. Dlatego dziś musimy dbać o czystość języka, jego jakość, bo „język to najlepszy adwokat narodu”. Na zakończenie inspirującego wystąpienia pan Pawło wezwał: „Bądźcie wierni językowi ojczystemu, uczcie się, systematyzujcie”. Jego przesłanie podjął Refat Czubarow: „Wszyscy powinniśmy pamiętać ten dzień, zwłaszcza na tle tego, co dzieje się w Ukrainie. Być może właśnie w tym jest wielki sens!” Podkreślił również, że Rosja widzi swoją przyszłość wyłącznie w zniszczeniu innych narodów – Tatarów krymskich, Ukraińców… Pan Czubarow opowiedział, że Tatarzy krymscy nie mają pojęcia „język ojczysty”, natomiast istnieje pojęcie „matczyny”, które, jego zdaniem, trafniej i dokładniej oddaje znaczenie języka w życiu człowieka. Ukraiński język codziennie rozbrzmiewa w murach uniwersytetu i zjednoczył gorących miłośników Słowa w Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego, mimo ogłoszonego alarmu. Niezłomny duch w filologicznym schronie unosił się wśród młodych studentów i doświadczonych wykładowców oraz pracowników uniwersytetu. Idziemy ku Zwycięstwu! Wydział Komunikacji Społecznej im. Wołodymyra Mukana Narodowego Instytutu Filologii KNU im. Tarasa Szewczenki. Zdjęcie: Tetiana Wasylyk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Jak prosięta ratowały gazety!

Ihor ZOC. Tą wypróbowaną metodą poszły również redakcje, które wznowiły swoją działalność na terenach wyzwolonych i przyfrontowych. I jeśli, na przykład, pokusa wygrania bimbrownika ze stosunkowo oddalonego od zagrożeń wojennych Lwowa wywołuje uśmiech, to ogłoszenie o nagrodach od „Majaka” na Charkowszczyźnie wydało mi się wzruszające. „Przyjaciele, jak najszybciej odbierzcie nagrody: kiełbasę od kombinatu „Miasnyj” i parówki od kombinatu Sałtiwskiego” – zwraca się do swoich prenumeratorów, uczestników losowania nagród, redaktorka gazety Tetiana Łuczynśka. Tymczasem, przy niemal całkowitym braku reklamy dla swoich wydań i wsparcia państwa, rzecz jasna, to właśnie gazety przyfrontowe pokazują, jak trzeba walczyć o swojego głównego inwestora-prenumeratora. Tak, „Majak”, oczywiście, nie tylko parówki oferuje. Oprócz wersji drukowanej pojawił się w prenumeracie wariant elektroniczny, zapoczątkowano wideoprojekt „Majakiwska witryna”. Swoją gazetę rejonową Tetiana Łuczynśka nazywa rodzynką bogoduchowskiego kraju, którą trzeba zachować dla potomnych. Potężnym centrum informacyjnym hromady Wełyka Pysariwka w obwodzie sumskim jest gazeta „Worskła” na czele z Ołeksijem Pasiuhą. W ostatnim czasie ta redakcja z terenu, który jest stale pod wrogim ostrzałem, rozszerzyła swoje możliwości komunikacji z czytelnikami: gazeta zdobyła status obwodowej, w prenumeracie pojawił się wariant elektroniczny, a wydanie drukowane można nabyć w redakcji i będzie to trzy razy taniej niż na poczcie. A pod koniec grudnia Ołeksij Pasiuha podzielił się innowacją: – W noworocznym wydaniu po raz pierwszy drukujemy kod QR, a dzięki temu można zobaczyć wideorelację, która będzie towarzyszyć i uzupełniać informację drukowaną w gazecie. Warto wspomnieć także o wspólnej akcji redakcji i wolontariuszki Natalii Bykanowej „Kup „Worskłę” – wesprzyj ZSU!”, która pozwoliła zakupić dla obrońców Ukrainy dwa drony. Ale jeśli te dwie gazety nie wątpiły w swoją przyszłość, to Pawło Smowż, redaktor naczelny „Trybuny praci” z Iwankowa, nie ukrywał swojego zaniepokojenia. Pod koniec 2023 roku oświadczył: – Trzeba będzie zaprzestać wydawania z powodu poważnych problemów finansowych, z którymi muszą zmagać się nie tylko w Iwankowie, ale i dziennikarze lokalnych i regionalnych wydań w całym kraju. Pomagać którym nie zamierzają ani państwo, ani rady obwodowe, ani rejonowe, ani administracje, ani deputowani i kierownicy lokalnych hromad. Chociaż ustawowo przewidziane podstawy ku temu istnieją. Tak smutno się zrobiło po tej wiadomości, przecież miesiąc wcześniej byłem na prezentacji książki Pawła Smowża „Fragmenty ukraińskiej niezłomności”. Po tym, co przeżył autor i redaktor podczas tymczasowej okupacji Iwankowa, a potem wznowił wydawanie gazety i jeszcze książkę napisał, w istocie dokumentalne świadectwo o rosyjskiej agresji i jej skutkach – nawet do głowy nie przychodziło, że taka legendarna gazeta może zostać zamknięta. Wydawało się, że władza i hromada zbiorą się wspólnymi siłami i wesprą swoją „Trybunę”... Jednak swoje pożegnalne odezwanie Pawło Smowż musiał przeredagować i wyszło ono z dobrymi wieściami: „Po pierwsze, jeden z naszych ziomków potwierdził swój zamiar dalszego wspierania w miarę możliwości „Trybuny praci” finansowo. Po drugie, znów – już po raz kolejny! – podstawił swoje niezawodne ramię przewodniczący NSŻU Serhij Tomilenko. To właśnie dzięki jego pomocy, a także kierowników Akademii Ukraińskiej Prasy W. Iwanowa i A. Kowalenki, wydawanie gazety było finansowane niemal przez cały ubiegły rok. Nawiasem mówiąc, dzięki aktywnej i konsekwentnej postawie szefa NSŻU w kwestii wszechstronnego wsparcia lokalnych i regionalnych gazet na terenach przyfrontowych i wyzwolonych wznowiło swoje wydawanie ponad 30 takich pism na Ukrainie. Po trzecie, pomoc przyszła, skąd się jej nie spodziewałem. Dowiedziawszy się o problemach iwankowskiej gazety, pewną sumę na jej wsparcie przelała żona jednego z bohaterów-obrońców Ukrainy, poległych w marcu 2022 r. w naszej Słobodzie Kucharskiej”. W ten sposób pojawiła się możliwość mówienia o wydawaniu „Trybuny praci” w ciągu pierwszego kwartału. Władza nie słyszy. A oto opinia Pawła Smowża o relacjach władzy i mediów: – Po raz kolejny, niestety, powtarzam: dzisiejszej władzy na wszystkich szczeblach prasa stała się niepotrzebna. Dlatego niemałe realne i potencjalne możliwości mediów drukowanych nie są należycie wykorzystywane. W szczególności jako kanał komunikacji władzy ze społeczeństwem i jego jednoczenia na rzecz przyspieszenia zwycięstwa nad agresorem, oraz jako jedno z narzędzi prowadzenia wojny informacyjnej z wrogiem. Właśnie dlatego o przetrwanie gazet zmuszeni są dbać sami dziennikarze. Problemy, o których opowiedział doświadczony medialny ekspert, są charakterystyczne dla wszystkich drukowanych mediów lokalnych. Prawdą jest też to, że zaczęły się one jeszcze przed rozpoczęciem pełnoskalowej inwazji wroga. Ale tak jak przed 24.02.2022 władza ignorowała zapytania dziennikarzy, tak i teraz ani Rada Najwyższa, ani rząd, ani Ministerstwo Kultury i Polityki Informacyjnej, ani parlamentarna komisja ds. wolności słowa nie reagują na apele mediów lokalnych o wsparcie. Tak, 3.10.2023 „Silśki wisti” na pierwszej stronie drukują „Apel do władzy”, w którym mowa m.in. o tym, że ponad 120 kierowników mediów drukowanych na Ogólnoukraińskiej naradzie redaktorów naczelnych, przeprowadzonej przez NSŻU, zagłosowało za apelem do Kancelarii Prezydenta, rządu i Rady Najwyższej w sprawie konieczności wsparcia ukraińskich gazet podczas wojny. „Rosjanie na zajętych ukraińskich terenach odradzają gazety, które zostały zamknięte 10 lat temu, i teraz zasypują nieprawdziwymi informacjami ludzi w okupacji, a tymczasem ukraińska prasa na wolnym terytorium znika” – podkreślają redaktorzy gazet w swoim apelu. Odpowiedzi na niego znaleźć się nie udało. Wygląda na to, że oprócz Jednolitego Telemaratonu władza woli niczego nie widzieć, nie słyszeć i nie czytać... Ale Ukraińcy mimo wszystko otrzymują informacje z różnych źródeł, w tym z kilku krajowych kanałów telewizyjnych, których działalność władza ograniczyła bez wyjaśnienia przyczyn z początkiem wojny, a także z wydań, które ukazują się na terenach przyfrontowych i informacyjnie bronią swojego państwa bez jego wsparcia! Katalog wydawnictw „schudł”, ale wybór jest! W ostatnich dniach grudnia zakończyła się kampania prenumeraty wydawnictw drukowanych na 2024 rok. Była ona najkrótszą w całej historii: oficjalnie wystartowała 30 października i finiszowała 27 grudnia. Jednak jej najważniejszą różnicą w porównaniu z poprzednimi kampaniami jest zmniejszenie liczby wydawnictw. Katalog prenumeraty na pierwsze półrocze 2024 zauważalnie „schudł”: naliczył około 600 wydawnictw, a było ich ponad tysiąc. Trzeba zaznaczyć, że lokalne media mają swoje własne katalogi. „Ukrposzta” również zaprasza do dokonania internetowej prenumeraty prawie 1500 ogólnokrajowych i lokalnych wydawnictw. Pod nieobecność świeżych oficjalnych statystyk można wyciągnąć pewne wnioski z danych, które dostarcza Książkowa Izba Ukrainy imienia Iwana Fedorowa za okres 1991–2022 lat. Otóż przez te minione dziesięciolecia właśnie w 2022 roku ukazało się najmniej gazet – 1089, a ich roczny nakład był również najmniejszy – 418 383,9 egzemplarzy. Zatem można przypuszczać, że w 2023 roku liczba i nakład były jeszcze mniejsze. W ubiegłym roku odpływ wydawnictw drukowanych trwał nadal. Na przykład zamknięto obwodową „Żytomyrszczynę”, „Wolię” z obwodu tarnopolskiego, „Słowo i czas” oraz „Nowe życie” z Rówieńszczyzny i inne gazety. Ale wróćmy do Katalogu wydawnictw Ukrainy na pierwsze półrocze 2024 roku i zastanówmy się, co proponują Ukraińcom do przeczytania. Największym jest dział „Rodzina. Dom. Życie codzienne” – ponad 60 gazet i czasopism: „Babci kompot”, „Krzyżówki dla wszystkich”, „Teściowe naleśniki” i inne. Na drugim i trzecim miejscu znajdują się wydawnictwa o ochronie zdrowia i medycynie oraz o treści uniwersalnej – jest ich po 61 w każdym z tych działów. Prawie tyle samo – 59 – stanowiły wydawnictwa dziecięce i młodzieżowe, co, moim zdaniem, nie może nie cieszyć. Wśród tych wydawnictw są na przykład „Dziecięca gazeta”, „Ścieżka”, „Jabłonka”, „Iwasyk Telesyk dla maluchów”. Trzyma szyk także „Maluch” – jeden z najstarszych magazynów Ukrainy: wydawany od 1960 roku. A oto wydawnictw społeczno-politycznych oraz literacko-artystycznych w katalogu prenumeraty jest obecnie 28 i 25%: z nich – gazeta „Ekspres” z dodatkami, które mają osobny indeks i kierunek tematyczny: „Ekspres + Historia plus”, „Ekspres + Moja spowiedź. Gazeta wierzącego człowieka” i inne – w sumie sześć dodatków. Dwa razy mniej dodatków ma tygodnik „Gospodarz”, założony swego czasu w Doniecku. Z osobnym dodatkiem wychodzi także jeszcze jedna znana lwowska gazeta – „Wysoki Zamek”. Są w tym dziale także dwie gazety, dla których do tej pory zachowano finansowanie z budżetu państwa – „Głos Ukrainy” oraz „Kurier Rządowy”. Wydawałoby się, że w takich warunkach wydawnictwa, które naświetlają działalność Rady Najwyższej i Gabinetu Ministrów, powinny być dostępne dla szerokich warstw społeczeństwa w cenie prenumeraty, ale one zwiększyły koszt trzykrotnie! Tak, „Głos Ukrainy”, który miesięcznie kosztował w ubiegłym roku 45 hrywien, w tym roku kosztuje 145! To przy tym, że niezależne wydawnictwa podniosły swoją cenę nie kilkukrotnie. Zachowały swoje pozycje na mapie prasowej kraju takie znane wydawnictwa jak „Wiejskie wieści”, „Ukraina młoda”, „Słowo Proświty”, „Szlak zwycięstwa”, „Ukraińska gazeta literacka”. Tak samo dostępne do prenumeraty są gazety dla mniejszości narodowych. W języku węgierskim wychodzi co tydzień (!) Karpati igaz szo, po polsku Nowy kurier galicyjski dwa razy w miesiącu. W Kijowie w językach polskim i ukraińskim dwa razy w miesiącu wydawany jest Dziennik kijowski. A oto z języka agresora wydawcy praktycznie zrezygnowali, z wyjątkiem kilku wydawnictw o charakterze rozrywkowym, takich jak „Babuszkin kompot” (Zbiór krzyżówek) czy „Sozwiezdie razwleczeń” (Magazyn dla rodzinnej rozrywki). W tych burzliwych czasach Ukraińskiemu towarzystwu niewidomych udało się zachować gazetę rehabilitacyjną „Promień”, która wychodzi drukiem płaskim oraz osobno pismem punktowym. Wśród niemałej liczby czasopism wychodzą, między innymi, „Kobieta”, Burda (po ukraińsku) oraz kilka czasopism literacko-artystycznych: „Kijów”, „Wszechświat”, „Dzwon”. W odróżnieniu od nich „Kraj” zwiększył częstotliwość – magazyn, który nie zalega w stołecznych kioskach, będzie wychodził dwa razy w miesiącu. Proponowane jest także wydawnictwo o bardzo aktualnym dla naszego państwa temacie: magazyn „Ukraina do Sojuszu Północnoatlantyckiego” z częstotliwością raz na dwa miesiące. Nie mogę pominąć uwagą także Ogólnoukraińskiej gazety kobiecej „Między nami babami” – nazwa mówi sama za siebie. A nagrodę za najbardziej oryginalną nazwę warto byłoby oddać założycielom gazety, którzy nazwali ją cytatem z wiersza Wołodymyra Sosiury „Tak nikt nie kochał” (Niewiarygodne historie o miłości i dramatach życiowych). I jakkolwiek nie chciałoby się na takiej liryczno-optymistycznej fali zakończyć to badanie, życie pośród wojny wnosi swoje korekty. Tak w tych dniach szef odeskiej organizacji obwodowej Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Jurij Rabotin zainicjował spotkanie robocze z udziałem Odeskiej dyrekcji spółki akcyjnej „Ukrposzta” i 21 redakcji mediów obwodu. Według słów naczelniczki działu wydawnictw periodycznych Wiktorii Szewczuk, nakład prenumeraty lokalnych wydawnictw na Odesszczyźnie wyniósł 104 tysiące egzemplarzy, co jest o 44 tysiące mniej niż w ubiegłym roku. Ze swojej strony Jurij Rabotin zauważył, że obdzwonił redakcje wszystkich gazet obwodu – okazało się, że część z nich tymczasowo wstrzymała swoją pracę. „Obecnie na Odesszczyźnie wychodzi 19 gazet, w ubiegłym roku było 25, a w 2022 – 36. Niestety, nawet niektóre duże wspólnoty terytorialne, jak miasto Izmaił z okolicznymi wsiami, zostały bez lokalnych gazet. Ale mam nadzieję, że w najbliższym czasie sytuacja się poprawi” – skomentował Jurij Rabotin. Czy sytuacja dla mediów drukowanych poprawi się w najbliższym czasie – raczej nie. Władza centralna nie wesprze: gdyby chciała zrobić choć cokolwiek przez prawie dwa lata – zrobiłaby. Mogliby przynajmniej zorganizować okrągły stół i choćby omówić problemy, ale i to się nie stało... A oto z władzą lokalną trzeba pracować, chociaż możliwości finansowe wspólnot terytorialnych istotnie się zmniejszyły. Czy rozszerzą swoją pomoc międzynarodowe organizacje medialne? One i tak wspierają, jak mogą, tutaj trzeba by nie stracić ofert grantowych, które są. Czy można mieć nadzieję, że wsparcie prenumeratorów i darczyńców nie spadnie? Tak, o czym świadczą przytoczone tutaj udane historie przetrwania lokalnych gazet. Ale sytuacja finansowa ludności może gwałtownie się pogorszyć i ludzie będą musieli wybierać: albo prenumerujesz gazetę, albo dajesz pieniądze na armię i ratujesz Niepodległość swojego kraju oraz własne życie. Możliwe, że to uproszczone podejście, ale i na to musi być gotowy kraj, który kosztem ogromnych strat zachowuje swoją państwowość i niezależne media drukowane jako ważne narzędzie społeczne. Temat przetrwania mediów drukowanych jest, oczywiście, bardzo poważny, ale, jak wiadomo, w każdej wojnie wszystkie środki są dobre, jeśli prowadzą do zwycięstwa. Dlatego kiedy, na przykład, lwowska gazeta „Ekspres” w celu przyciągnięcia nowych prenumeratorów przeprowadza loterię, gdzie między innymi można wygrać prosiaka, mini-generator, a nawet aparat do bimbru – to trzeba witać, bo innego sposobu na zwrócenie uwagi na wydawnictwo, prawdopodobnie, nie zostało. Dziennikarze Jurij Bondar i Ihor Zoc na prezentacji książki swojego kolegi Pawła Smowża

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Rodzinny dom, którego już nie ma. Z dziennika młodej donieczanki

Anna BIEŁA, studentka KNUKiM 1. Z okupowanej Karliwki do wciąż jeszcze spokojnej Awdijiwki, 23 maja 2014 r. Rozumiem, jak bardzo nie chcę iść do szkoły, kiedy mama natarczywie potrząsa mną za ramię, zmuszając do przebudzenia. Spać chciało mi się tak bardzo, że pojawiła się nawet myśl, by odepchnąć jej rękę, żeby nie przeszkadzała mi w oglądaniu słodkich snów. Ale mama kontynuuje jakoś dziwnie agresywnie szarpać mnie za ręce, ciągle powtarzając: „Aniu, budź się. Budź się”. – Mamo, nie chcę iść do szkoły – mruczę, chowając twarz w poduszce, pewna, że budzi mnie właśnie z tego powodu. – Córeczko, dzisiaj nie pójdziesz do szkoły – odpowiada jakimś dziwnym tonem. Jej drżący głos zagłusza moje poczucie mimowolnej radości z tego, że nie trzeba nigdzie iść. To podejrzane. Rodzice nigdy nie pozwalali mi wagarować. Zmuszam się do otwarcia oczu, odwracam się, zaspana, w stronę twarzy mamy. – Dlaczego nie pójdę? – nie zdążam dokończyć pytania, gdy do moich uszu docierają dziwne dźwięki. Co to? Strzały? Są wszędzie. Z każdej strony. Jakby ktoś biegał ze strzelbą wokół naszego domu. Moje oczy rozszerzają się w niezrozumieniu. Patrzę na mamę, która wszystkimi siłami stara się zachować pewny wyraz twarzy, niby „wszystko dobrze, nie martw się”. Ale mojemu sercu nie skłamiesz. Widzę panikę w jej oczach. – Mamo – głos mi drży. – Co się dzieje? – pytam, czując, jak lepki strach podchodzi do gardła. – Wszystko dobrze, córeczko, wszystko dobrze – szepcze mama, przykrywając mnie kołdrą i spychając na brzeg łóżka. Strzały trwają, teraz są jeszcze głośniejsze. Ale dziwnie jest uświadomić sobie, że przerażają mnie nie tyle dźwięki, które docierają do uszu, co drżący głos mamy. Moja mama nigdy się niczego nie boi. Jeśli ze strachu drży jej ciało, to znaczy, że dzieje się coś naprawdę strasznego. Wciąż nie rozumiem, dlaczego przesuwa mnie na brzeg łóżka. – Wszystko dobrze, nie bój się – kontynuuje szeptać mama, jak mantrę. – Córeczko, nie bój się, musisz po prostu położyć się teraz pod oknem. Rozumiesz mnie? – Co? Po co? – pytam, marszcząc brwi i podnosząc się na łokciach. – Nie wstawaj! – nakazuje, od razu ściszając głos. – Wszystko ci wyjaśnię, ale właśnie teraz musisz ostrożnie zsunąć się z łóżka i położyć pod oknem. Szybciej, Aniu, szybciej. Szczelina między moimi brwiami staje się jeszcze głębsza, podczas gdy zsuwam się na podłogę. Denerwuje mnie, gdy zmuszają mnie do robienia czegoś, sensu czego nie rozumiem. Zauważam, że na podłodze są już rozłożone koce i poduszki. Kiedy moje ciało znalazło się pod oknem, mama natychmiast staje przy mnie, przykrywając mnie prześcieradłem. – Mamo, co się dzieje? Patrzy na mnie swoimi brązowymi oczami, na chwilę zatrzymując wzrok na moich. Wydawało się, że setki myśli przemknęły przez jej głowę, ale najwyraźniej niedługo dobierała słowa. – Zaczęła się wojna – brzmiała jej odpowiedź. Wydawało się to jakimś surrealizmem, wypaczoną rzeczywistością. Chciało się myśleć, że mama żartuje. Ale dźwięki strzałów, które nie ustawały ani na sekundę, świadczyły tylko o prawdziwości jej słów. Jak to – wojna? O takim zjawisku wiedziałam tylko z książek, filmów i podręczników historii. To nie może być prawdziwe życie. Jeszcze wczoraj bawiłam się pod naszą altaną, smakując zimne lody w oczekiwaniu na gorące lato. A teraz leżę pod oknem, otulona kocami, chociaż ciało sparaliżowane strachem, żadną rzeczą nie ogrzejesz. Wtedy jeszcze nie wiedziałam, że lata w tym roku nie będzie. Że nie będzie go i potem… Od tego dnia na długie lata pozostanę w 23 maja. W życiu, któremu zostało kilka dni do lata, do dni wypełnionych szczęściem i beztroską, do dni, gdzie w głowie tylko marzenia. Lato tak i nie nadeszło. – Co? – tylko zdołałam wykrztusić ochrypłym głosem, czując, jak mimowolnie ciało zaczyna trząść się od paniki. Usłyszała się kolejna seria z automatu, tym razem głośniejsza, i natychmiast odwróciłam głowę w stronę okna, mama razem ze mną. Serce biło gdzieś przy gardle. – Mamo, co to? – szepczę, czując, jak wzrok zasłaniają łzy. – Co się dzieje? Ja nic nie rozumiem – histerycznie wypowiadam. Mama mężnie wytrzymuje moje łzy, próbując mówić jak najpewniej. – Wszystko będzie dobrze, córeczko. Posłuchaj mnie uważnie. Teraz musisz leżeć właśnie tutaj i nie wstawać. Na ulicy strzelają źli ludzie. Musimy zachowywać się jak najciszej i nie stać przy oknie. – Dlaczego? – przerażona szepnęłam. Mama wzięła głęboki oddech, najwyraźniej próbując nie przestraszyć mnie jeszcze bardziej. Jednak musiałam to usłyszeć. – Dlatego, że kiedy trafią kulą w okno, szkło może polecieć do domu i zranić nas. Zamarło mi serce ze strachu. Czy my możemy umrzeć? Mama, widać, zauważyła absolutne przerażenie w moich oczach, dlatego pospiesznie kontynuowała: – Córeczko, wszystko w porządku. Nikt nas nie zrani. Po prostu trzeba być ostrożnymi, dobrze? Powoli kiwnęłam głową, niezdolna do mówienia. Chociaż pytań chciałam zadać setki. Ale przypomniałam sobie najważniejsze i wypaliłam od razu. – Gdzie tata? – Siedzi w korytarzu – odpowiedziała mama, a w tym momencie on pojawia się przy drzwiach. – Tato, co się dzieje? – zapytałam. – Czy strzelają do nas? – Nie bój się – odpowiedział. – To tylko automaty, więc w domu jesteśmy bezpieczni. Ale trzeba odchodzić od okien. Na morwie siedzi snajper. Do niego mogą strzelać, albo on może strzelać, nie wiem. Nie daj Boże, kula trafi w okno. Dlatego zdecydowaliśmy się ciebie obudzić. Kiwnęłam mu głową, myśląc o snajperze, który siedzi na morwie. Drzewo z tymi owocami stoi prosto naprzeciwko okien salonu. Kiedy do sypialni, gdzie leżałam, otwarte są drzwi, mogę zobaczyć okna tego pokoju. Nie wytrzymałam i ostrożnie podniosłam się, wysuwając nad łóżkiem tylko swoje oczy. I rzeczywiście, na drzewie siedział jakiś mężczyzna. Przestraszywszy się, natychmiast położyłam się z powrotem. – Nie wiem, co mam zrobić z samochodem – ciężko westchnął tata, zwracając się do mamy. Patrzyła na niego niespokojnymi oczami. – Może nie trzeba wychodzić? – szepnęła nerwowo. – Nie daj Boże – nie chciała kończyć zdania. – A jeśli trafią kulą? W samochodzie są przepełnione gazem zbiorniki. Jeśli nagle wybuchnie i zniesie pół domu… – Nie wychodź – drżała mama. – Jestem niespokojna. Tata odwrócił głowę w stronę korytarza i dopiero teraz usłyszałam płacz: płakała moja siostra. – Tato, co mam robić? – słychać było jej szlochanie. – Powiedziałem, ty nigdzie nie pojedziesz! – odciął się. – Nie mogę nie pojechać! – sprzeczała się. – Nie wypuszczę cię z domu! Powiedziałem – nie pozwalam! – Mamo, co się dzieje? – odwróciłam głowę w jej stronę. – Dlaczego oni się kłócą? – Nadia ma dzisiaj egzamin państwowy – mama ciężko wciągnęła powietrze. – Rwie się do Doniecka, mówi, że inaczej wyrzucą ją z uniwersytetu. Zrobiło mi się niespokojnie. Jak jechać? Rodzice nawet nie pozwalają po domu chodzić, nie mówiąc już o ulicy. To był czysty chaos. Nagle uświadamiam sobie, że nie słyszę na podwórku szczekania psa. Od razu rozumiem, jak bardzo jest to podejrzane. Przecież nasz Richie zawsze szczeka, kiedy słyszy głośne dźwięki. – Mamo, dlaczego pies nie szczeka? – cicho pytam. – Pewnie się schował, boi się – odpowiedziała. I boję się wypowiedzieć na głos myśli, które nie wychodzą z głowy, swoich prawdziwych podejrzeń, dlaczego pies milczy. Po kilku minutach ciągnący się niepokój zaczyna wpełzać do środka. Strach ogarnia mnie, jakby falą sztormową. Kończyny drętwieją i nie potrafię wyjaśnić tego nagłego napadu zmartwień. Zamiast przedmowy. Ta publikacja składać się będzie z kilku części. Dlatego uważam za konieczne rozpocząć krótkie przedstawienie od usilnej prośby do każdego, kto będzie trzymał w rękach „Słowo Proświty”: czytać bez pośpiechu. Wtedy wyraźnie poczujecie niepowtarzalność opowieści, drżenie uczuć młodej autorki, otwartość i szczerość, świeżość i prawdziwość w wykładzie myśli. Tekst jest osobny i niezwykły także dzięki zgrabnym dialogom, porównaniom, skojarzeniom, przekonującemu i wyrazistemu autorskiemu „ja”. Fakty, szczegóły, epizody, oceny – wszystko to przepuszczone przez wrażliwą duszę. Niejednokrotnie przemyślane, wycierpiane, wyważone, oczyszczone łzą, otulone wdzięcznością i szacunkiem do tych licznych nieznajomych, których spotykała na ostrych zakrętach już zahartowanego życiowymi próbami młodego losu. W tych dialogach, rozmyślaniach i obrazkach – inny Donbas, inni doniecczanie, inna Ukraina. O czymś takim nie usłyszysz w nie zawsze uczciwych wydaniach „jedynie słusznych” maratonów czy od ubogich w myśl szeregu oficjalnych kanapowych ekspertów. Rzadko znajdziesz takie na łamach lub w wydaniach lokalnej czy centralnej dziennikarstwa – często bezzębnej, sensacyjnie powierzchownej, kopiującej i siedzącej. Autorka tego materiału – jedna z moich najlepszych studentek specjalności „Dziennikarstwo” w KNUKiM Anna Bieła, której prace twórcze często stawiam za wzór jej rówieśnikom. Urodziła się i wychowała w Karliwce niedaleko Doniecka. To ta wieś, która w maju 2014 r. stała się świadkiem pierwszej krwawej bitwy batalionu ukraińskich obrońców „Donbas” z przeważającymi siłami okupantów. Batalion znany, między innymi, z czerwono-czarnych, banderowskich, szewronów, od których najbardziej wściekali się rasiści. Zrzucona przez okupantów pierwsza bomba na Karliwkę doszczętnie zrujnowała rodzinny dom wtedy jeszcze uczennicy Ani Biełej. Dalej były wymuszone i wymęczone szlaki-drogi rodziny w ewakuacji: Selydowe, Awdijiwka, Kijów, Zaporoże. Ukończenie szkoły, wstąpienie na stołeczny uniwersytet. Tej wiosny Anna broni w KNUKiM pracę licencjacką z dziennikarstwa. Praca ta ma charakter twórczy – w formie własnoręcznie wycierpianej i napisanej prawdziwie krwią serca książki „Historie wojny – własnymi oczami”. Utalentowanie, mocno i strasznie – o młodości, opalonej wojną, o wierności i zdradzie, o niesprawiedliwych stereotypach opinii publicznej w postrzeganiu wschodnich i zachodnich, ukraińsko- i rosyjskojęzycznych Ukraińców, o prawdziwej, a nie sfałszowanej przez obcych na przestrzeni wieków duszy ukraińskiego Donbasu. W tym fragmencie dziennika utrwalone jest echo pierwszego dnia wojny rosyjsko-ukraińskiej, która zaczęła się nie dwa, a dziesięć lat temu. Mykoła TYMOSZYK, wykładowca dziennikarstwa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie mogłam się uspokoić, kiedy tata postanowił wyjść na ulicę. Z jakiegoś powodu chciało mi się krzyczeć do niego, żeby wracał do domu. I choć wrócił, choć nie odniósł żadnych ran, wciąż istniał powód, przez który mojego niepokoju nie dało się powstrzymać. Dowiedziałam się o nim jakiś czas po 23 maja. Tata dowiedział się o tym, gdy tylko wszedł do domu. Wychodząc z domu, tata stanął tuż przy samochodzie, zastanawiając się, jak postąpić, jak wyjechać nim poza granice podwórka. Ledwo chciał wsiąść za kierownicę, gdy usłyszał świst kul w powietrzu. Schyliwszy się, postanowił przeczekać. Jednak dźwięki broni, odległych wybuchów nie cichły. Pomysł odstawienia samochodu stawał się coraz bardziej niebezpieczny. Więc po kilku minutach postanowił wrócić do domu. Potem telefon na komórkę. Dzwonił przyjaciel taty. I właśnie tutaj była odpowiedź, dlaczego mojego niepokoju nie można nazwać bezpodstawnym. Okazuje się, że przyjaciel wracał rano z pracy po nocnej zmianie. Postanowił wstąpić po papierosy. Najbliżej były „Karlowe Wary”, hotel położony naprzeciwko naszego domu, który później okazał się miejscem pozycji bojowników „drl”. Kiedy mężczyzna znalazł się tam, zaczęły się walki. Z hotelu tak i nie wyszedł, chowając się przed kulami w pomieszczeniu. Pokój, który służył mu za schronienie, okazał się miejscem, skąd snajper strzelał do swoich celów. A okno, z którego wyglądała jego broń, było oknem, z którego rozpościerał się widok na nasze podwórko. Wtedy snajper ostrzeliwał wojskowych batalionu „Donbas”, którzy nosili czarny kolor, i uznał, że czarna koszulka mojego taty, w którą był ubrany, kiedy wyszedł przestawić samochód, była celem, którego właśnie potrzebował. Tylko mężczyzna, który rano po prostu przyszedł po papierosy, uratował go przed kulą. To właśnie przyjaciel taty, zdzierając gardło, krzyczał do snajpera: „To miejscowy! On nie jest wojskowym! Nie strzelaj!”. Kiedy snajper odsunął celownik, mężczyzna chwycił za telefon, żeby zadzwonić do taty i ostrzec go, aby nie wychodził na ulicę. I poradził przebrać koszulkę. I kto wie, jak potoczyłaby się ta historia, gdyby nie mężczyzna, który przyszedł rano po papierosy… *** Kiedy strzały ucichły i przestaliśmy słyszeć wybuchy, postanowiono jak najszybciej pakować rzeczy i wyjeżdżać ze wsi. Karliwka była okupowana. I pierwszym przystankiem, jednym z wielu miejsc zamieszkania, w których przyjdzie nam się zatrzymywać przez wojnę, stanie się miasto Awdijiwka w obwodzie donieckim. Awdijiwka tamtego dnia była cicha, spokojna. Do siebie przyjęła nas rodzona siostra mamy, moja ciocia. Ona wraz ze swoją rodziną w szoku słuchali naszych opowieści, dopóki siedzieliśmy przy stole obiadowym po podróży. Pamiętam, jak tamtego dnia moja kuzynka próbowała mnie uspokoić, jakoś odwrócić uwagę od tamtego strasznego poranka. I wtedy wydawało się, że wkrótce ten chaos dobiegnie końca, że wkrótce wrócimy do swojego domu, swojego podwórka i zapomnimy o tych wydarzeniach, jak rano zapominamy nocne koszmarne sny. Jednak my nie zapomnieliśmy. I do swojego domu nigdy już nie wróciliśmy. To był dopiero pierwszy dzień wojny. A my jeszcze nie wiedzieliśmy, że przed nami będą ich tysiące.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

W Irpieniu „odnowiono” muzeum

I w jednej chwili słyszę – zamykają się drzwi domu. Tata wyszedł na ulicę. Panicznie wstaję spod okna, patrząc na mamę. – Mamo, dokąd on poszedł?! Patrzy na mnie takimi samymi przerażonymi oczami, choć stara się udawać, że się nie martwi. – Aniu, wszystko w porządku, zaraz wróci – próbuje mnie uspokoić. – Po co on poszedł?! – nie mogę się uspokoić. – Tam strzelają, mamo. Co, jeśli… co, jeśli… – nigdy nie wypowiadałam na głos swoich najstraszniejszych podejrzeń. Te kilka minut, kiedy taty nie było obok, to jedne z najstraszniejszych chwil w moim życiu. Ogarnął mnie strach tak wielki, że byłam gotowa krzyczeć z rozpaczy. Kiedy usłyszałam, jak otwierają się drzwi, jak w domu znów „pojawił się” głos taty, zalała mnie fala niewysłowionej ulgi – wrócił, żyje! Krzyczałam do niego, żeby nigdzie więcej nie szedł. Ze łzami prosiłam, żeby więcej nie wychodził na ulicę. Trochę się uspokoiłam, kiedy tata wybierał numer dziekana mojej siostry, żeby poprosić o przeniesienie jej egzaminu na inny dzień. Początkowo dziekan nie zrozumiał przyczyny nieobecności studentki, ale kiedy usłyszał w telefonie strzały i wybuchy, powiedział tylko: – Oczywiście, niech dziecko zostaje w domu! Coś wymyślimy z egzaminem. Jednak u taty pojawił się nowy powód do niepokoju. Do tej pory słyszeliśmy serie z automatu i odległe dźwięki wybuchów. Jednak coraz bliżej słychać było granatniki i moździerze. Jeśli broń strzelecka nie stanowiła dla nas zagrożenia, dopóki przebywaliśmy w domu (trzeba było tylko trzymać się z dala od okien), to przed ciężką artylerią ściany domu już nie chroniły. Kiedy usłyszeliśmy, jak pociski wybuchają we wsi, zrozumieliśmy, że dom nie jest już gwarancją bezpieczeństwa. – Ubierajcie się – rozkazał tata – tutaj jest niebezpiecznie, musimy zejść do piwnicy. Mama pełzała pod oknami, żeby przynieść mi ciepłe ubrania, zbierała do toreb najpotrzebniejsze rzeczy: dokumenty, pieniądze, leki. Tata zaczynał już napomykać o tym, że będziemy musieli opuścić dom na czas nieokreślony. Okna sypialni wychodziły na podwórko, gdzie nie powinny dosięgnąć nas kule. Kiedy wszyscy się zebrali, tata podsunął stół pod okno, na który wchodzili wszyscy po kolei. Piwnica była obok domu, więc kiedy wyskoczyliśmy z okna, zostało nam do niej kilka kroków. Z siostrą stałyśmy, zginając się, przy wejściu, podczas gdy mama odsuwała drzwi. Kiedy kłódka kliknęła, a żelazne drzwi ze skrzypieniem się otworzyły, ukazał się nam obraz, którego nigdy nie zapomnimy. Uśmiechu z przeogromnej radości nie potrafiłam powstrzymać. W końcu piwnicy, gdzie kończyły się schody, w ciemności, którą przez otwarte drzwi oświetlało słońce, siedział nasz pies – mały Richie. Psie oczka radośnie rozbłysły, kiedy nas zobaczył, jakby mówiąc: „Doczekałem się”. Zadziwiające, jak pies jako pierwszy domyślił się, żeby schować się w piwnicy, kiedy usłyszał wybuchy. Jakby wiedział, co robić. We piątkę przesiedzieliśmy w zimnej piwnicy około godziny. *** Jak to jednak serce potrafi odczuwać niepokój. Dlaczegoś przecież dusza nie Anatol ZBOROWSKI, trzykrotnie zwolniony dyrektor Irpieńskiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego W tygodniku „Słowo Proświty” (nr 21 z 25-31 maja 2023 r.) opisano zniszczenie Irpieńskiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego. I oto wreszcie, prawie po roku, „odnowione”, jak poinformowały władze, muzeum otworzyło swoje drzwi dla zwiedzających. Zatem, co „odnowiono”? Dioramę „Rzeka Irpień” z charakterystyką przyrody regionu wyrzucono. Cała ekspozycja o regionie do 1900 roku zniknęła. Była tam między innymi kolekcja przedmiotów codziennego użytku ukraińskiej wsi, która służyła za podstawę opowieści o ukraińskiej kulturze ludowej. Znaleziska archeologiczne również zniknęły. Była mapa granicy na rzece Irpień między Rzecząpospolitą a Carstwem Moskiewskim. Również zniknęła. Przypominała ona, że po wojnie wyzwoleńczej pod wodzą Bohdana Chmielnickiego Moskwa zajmowała Ukrainę częściami. Tak próbuje robić teraz. „Odnowiciele” muzeum uznali, że takie przypomnienie nie jest potrzebne. Ekspozycja rozpoczyna się mieszanką dawnych mebli z obrazami współczesnych artystów. To niby wnętrze irpieńskich dacz z początku XX wieku. Dla scharakteryzowania Irpienia wydrukowano fragmenty mojej książki „Historia regionu Irpienia”. Artysta Władysław Zadworski na ścianie namalował Irpień tamtych czasów. Ale wtedy działki były duże i takiego skupiska domów nie było. W następnej sali obrazy trzech artystów: Wołodymyra Sydoruka, Matwija Doncowa i Borysa Pianidy, a na stole cztery arkusze z tekstem, gdzie wymieniono, kto z pisarzy był w Irpieniu i co napisał. Napisano niedbale, z błędami. Trzecia sala „Irpień niepokonany” poświęcona jest obronie Irpienia. W adnotacji sama patetyka i nic konkretnego o walkach o Irpień. Napisano, że obecnie łańcuch zwycięstw Ukrainy „ciasną pętlą zaciska się wokół wiotkiej szyi wroga”. Niestety, szyja wroga wcale nie jest wiotka. Nie ma co oszukiwać ludzi obietnicami szybkiego zwycięstwa. Zdjęcia zniszczonego Irpienia, odłamki rzeczy. W kącie leży kukła rosyjskiego desantnika w masce przeciwgazowej. Próbują udowodnić, że Ukraińcy używali zakazanej broni chemicznej – gazów? Zwiedzający odnoszą wrażenie, że w Irpieniu od początku XX wieku do 2022 roku, oprócz pisarzy i artystów, nikogo i niczego nie było. Przed otwarciem muzeum przyprowadzono tutaj pełniącego obowiązki ministra kultury i polityki informacyjnej Ukrainy Rostysława Karandiejewa. Wycieczkę dla niego prowadził zastępca naczelnika wydziału kultury rady miejskiej Irpienia Witalij Kowalenko. Moim zdaniem wykorzystał on fakt, że minister prawdopodobnie nie zna historii Irpienia i „nawieszał mu makaronu na uszy”. Powiedział, że była tu flora i fauna, a w związku z obecnymi wydarzeniami muzeum zmieniono. Zgodnie z „odnowieniem” zbędne okazały się materiały o naszym krajaninie atamanie Orłyku (Fedorze Artemence), którego Ostrowski w powieści „Jak hartowała się stal” przedstawił jako bandytę, a on oddał życie za Niepodległość Ukrainy. Zresztą materiały o innych bojownikach o wolność naszej Ojczyzny wyrzucono. W Rosji literatura o Hołodomorze na Ukrainie jest zakazana. Więc i z muzeum wyrzucono materiały o Hołodomorze. W Rosji zakazano organizacji „Memoriał”, która badała historię masowych represji w ZSRR. I z ekspozycji materiały o tych zbrodniach wyrzucono. Putin powiedział, że Rosja zwyciężyłaby Niemcy i bez Ukrainy. I ekspozycja o Irpieniu podczas II wojny światowej, o wkładzie irpieńców, a i Ukraińców w ogóle, w zwycięstwo Narodów Zjednoczonych nad nazistowskimi Niemcami zniknęła. Nie można trzymać w muzeum tego, co wywoła wątpliwości co do prawdziwości słów Putina. Dobrze, że wspomniano o uwięzieniu pisarzy, tłumaczy-irpieńców Hryhorija Koczura i Dmytra Palamarczuka za ukraiński nacjonalizm. Ale ani słowa o tym, że Dmytro Palamarczuk był w OUN i UPA. Przecież Putin nazwał te organizacje pomocnikami niemieckich faszystów, więc jakże można o nich wspominać w muzeum?! Zniknął dział ekspozycji „Bohaterowie naszych czasów”, poświęcony tym naszym krajanom, którzy za cenę własnego życia zatrzymali natarcie rosyjskich wojsk w Donbasie i tym samym dali Ukrainie czas na przygotowanie się do pełnoskalowej inwazji. Już pisałem, kiedy muzeum zamknięto i pokazywano pomalowane łuski, że trzeba przedstawić materiały o zabitych przez rosyjskich najeźdźców naszych cywilnych mieszkańcach. Wśród tych ofiar – ludzie znani zarówno w Irpieniu, jak i na Ukrainie. Na przykład wykładowca uczelni wyższej i tłumacz na język ukraiński z kilku języków literatury liturgicznej, filozoficznej i historycznej Ołeksandr Kysluk, 75-letnia Łarysa Osypowa, która ponad 40 lat kierowała przedszkolem w Irpieniu i wieloma innymi. Drogowy znak Irpień, podziurawiony kulami rosyjskich okupantów i przekreślony przez odnowicieli, stał się symbolem odnowienia muzeum. Ale przecież Putin powiedział, że rosyjscy wojskowi do cywilów nie strzelają. A żeby zamydlić zwiedzającym oczy, proponuje się im zabawę goglami VR. Ciekawa zabawka. Zakładasz i na ekranie widzisz panoramę zniszczonego Irpienia. Przypomina to, jak małe dziecko od czegoś odwraca się uwagę: „Patrz, jaka ładna zabawka”. Wielu irpieńców poszło bronić Ukrainy i niemało już poległo na polu bitwy. Niedawno Irpień chował Dmytra Chomenkę, który był wolontariuszem, wyjechał za granicę, a kiedy Moskwa rozpoczęła pełnoskalową inwazję, wrócił do Ojczyzny i dobrowolnie poszedł do armii. Moździerzysta Dmytro Chomenko zginął w boju. W ekspozycji muzeum było zdjęcie, gdzie Chomenko jest obok uczestnika ATO Jurija Kalinina i innych wolontariuszy. Jurij Kalinin zginął na początku pełnoskalowej inwazji. To zdjęcie też usunięto z ekspozycji. O udziale irpieńców w walce o niepodległość Ukrainy prawie nic nie zostało. Zwiedzający dowie się, że były dacze, pisarze pisali książki, artyści – obrazy. A potem była bitwa. Można powiedzieć, że przyjechali banderowcy z zachodu Ukrainy i Rosjanom przyszło wyzwalać od nich Irpień. Na tej dywersji „odnowienie” się nie kończy. Na moje zapytanie pierwszy zastępca mera Andrij Krawczuk odpowiedział, że na remont muzeum z budżetu miejskiego wydano 935 339 hrywien. W czasie wojny na remont muzeum, który remontu nie wymagał, wydano prawie milion hrywien, żeby przemalować ściany w czterech niewielkich salach i kupić nowe zasłony! Mer Ołeksandr Markuszyn wcześniej obiecywał oddać pod muzeum całe piętro. Już w tym roku zarząd Funduszu Emerytalnego obiecują przenieść do innego pomieszczenia. Więc co, znowu będą robić remont? Czy zostawią muzeum w tych salach? Przecież po „odnowieniu”, czyli wyrzuceniu historii z muzeum, tutaj już jest wolna sala. Zaczęto przeprowadzać wystawy. Starają się działaniami przykryć zniszczenie muzeum. Niektórzy pochlebcy władzy robią selfie w muzeum i piszą na Facebooku, jakie ładne „odnowione” muzeum. Pomieszczenie w centrum miasta wielu przyciąga. Widocznie ktoś dowiedział się, że Fundusz Emerytalny się przeprowadza i jakimiś argumentami przekonał Ołeksandra Markuszyna, by nie oddawał zwolnionego pomieszczenia muzeum. Ktoś bardzo wpływowy i antyukraiński, sądząc po tym, jak z muzeum starannie wyczyszczono prawie wszystko, co ukraińskie. A potem i to, co zostało z muzeum, wyczyszczą. Tutaj też harmonijnie wpisało się moje zwolnienie. Te witryny wraz z wieloma innymi dla odnowicieli okazały się zbędne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Lesia Korolyk: „Zasadzę wierzbę od Kobziarza”

Niedawno w Iwano-Frankiwsku odbył się galowy koncert zwycięzców i laureatów Międzynarodowego Festiwalu-Konkursu Artystycznego Bożonarodzeniowo-Noworocznego „Formidable”. To czarujące dwugodzinne widowisko dobiegło końca, a jego uczestnicy i liczni widzowie byli jakby oczarowani: w duszy każdego jeszcze długo lśniły i dźwięczały barwy oraz dźwięki, które przed chwilą przelewały się niczym powódź na scenie, gdzie rozbrzmiewały nie tylko kolędy, ale i ukraińskie pieśni patriotyczne, kompozycje instrumentalne, a wszystkimi barwami tęczy rozkwitały inscenizacje choreograficzne. Dzisiaj gościem „Słowa Proświty” jest Lesia Korolyk-Bojko, współprzewodnicząca komitetu organizacyjnego, organizatorka festiwalu-konkursu i przewodnicząca jego jury. Iwan HAWRYŁOWYCZ, członek NSPU i NSJU, zastępca przewodniczącego Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Związku Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. – Pani Lesiu, jak trudno było zorganizować i przeprowadzić festiwal w trudnym dla Ukraińców czasie zbrojnego oporu wobec wroga? – Festiwal-konkurs „Formidable” (w tłumaczeniu – „najlepszy, błyskotliwy”) przeprowadziliśmy w formacie mieszanym: online – od 19 grudnia ubiegłego roku do 17 stycznia, oraz offline – 28 stycznia 2024 roku w stołecznym Domu Uczonych NAN Ukrainy, gdzie odbył się galowy koncert zwycięzców i laureatów z Kijowa, jego okolic, obwodów winnickiego, żytomierskiego i donieckiego, a 2 lutego w Iwano-Frankiwskiej Filharmonii Obwodowej im. Iry Małaniuk zebrali się, by odebrać nagrody i wystąpić, talenty Przykarpackie. Festiwal-konkurs zorganizowały Kijowskie Miejskie Centrum Twórczości Ludowej i Badań Kulturoznawczych (dyrektor Fedir Bałandin) przy wsparciu departamentu kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej oraz kierowane przeze mnie stowarzyszenie kulturalno-oświatowe „Mist-Il Ponte” z włoskiego miasta Gubbio, gdzie mieszkam już od 23 lat, ale często przyjeżdżam do rodzinnej Ukrainy. Z artystycznego punktu widzenia festiwal-konkurs był poszukiwaniem nowych form gatunków twórczych: każdy uczestnik miał możliwość zaprezentowania swojego talentu i osiągnięć twórczych w sztuce ludowej, tradycyjnej i współczesnej. – Wielkie zainteresowanie iwano-frankiwskiej publiczności, która wypełniła salę filharmonii, wywołał galowy koncert zwycięzców i laureatów festiwalu-konkursu „Formidable”. Kto z nich szczególnie zaimponował Pani jako przewodniczącej jury? – Na szczere pochwały zasługują wszyscy 32 uczestnicy koncertu galowego, którzy występowali w różnych kategoriach i gatunkach, spośród nich wymienię tych, którzy zostali zdobywcami Grand Prix i otrzymali od jednego z naszych partnerów – Organizacji Społecznej „Federacja Kobiet na rzecz Pokoju na Świecie” (m. Kijów, przewodnicząca Tetiana Koceba) honorowe wyróżnienie – „Kryształową nagrodę”. Są to: miejski chór kameralny „Hałyćki peredzwony” (dyrygent Ihor Demjanec) oraz kwartet bandurzystek „Herdan” Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Stefanyka (kierownik Wioletta Dutczak). Członkowie jury przyznali Grand Prix również znanemu profesjonalnemu zespołowi – Narodowemu Akademickiemu Zespołowi Pieśni i Tańca „Huculiya”, Ludowej Amatorskiej Kapeli Chóralnej „Surma” Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego (IFNUM), zespołowi wokalnemu „Oprysziwśki sołoweyky” liceum nr 6 im. Iwana Rewczuka z centrum obwodowego, który, nawiasem mówiąc, mile nas zaskoczył wiązanką powstańczych (żołnierzy UPA) kolęd, szczedriwek i winszowań, Wzorcowemu Orkiestrowi Dętemu „Zołoti surmy” oraz zespołowi mażoretek „Suzirja” Kałuskiej Dziecięcej Szkoły Muzycznej. Grand Prix wręczono również Wzorcowemu Amatorskiemu Zespołowi Tanecznemu „Kałynonka” Domu Kultury wsi Radcza (kierownik Tetiana Waceba), Studiu Tańca Wschodniego i Współczesnego „Mahija schodu” z Kałusza, Chórowi Studenckiemu Uniwersytetu Króla Daniela (kierownik Ihor Demjanec), Sofii Oryniak i Katerynie Szyndyriwśkiej – studentkom tego samego Uniwersytetu, Jurijowi Hresko i zespołowi wokalnemu „Chorne i bile” – studentom Naukowo-Badawczego Instytutu Sztuki Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka (klasa wokalu Olhy Mołodij), Sofii Petrowśkiej i Markijanowi Skotnykowi – uczniom Dziecięcej Szkoły Muzycznej nr 2 im. Wasyla Barwińskiego (klasa wykładowców Iryny Hońskiej i Tetiany Fuczenko), Oldze Chrypunenko i Alinie Żazi – uczennicom studia wokalnego „Soprano” przy Centrum Edukacyjno-Artystycznym (kierownik Tetiana Szyptur) oraz dyrektorce Domu Kultury wsi Tiazów w gminie Jamnycia, Oksanie Kowalczuk, za autorską piosenkę, gościom ze Lwowa – wychowance studia wokalnego Dianie-Katerynie Horin, uczennicy liceum wsi Uhryniw, Anhelinie Kaczkan, która zgłosiła na konkurs zbiór swoich utworów prozatorskich „Poryw słów”, a na koncercie galowym przeczytała fragment poświęconego mamie utworu „Mrii”. – Proszę opowiedzieć o literackim komponencie tej wielogatunkowej rywalizacji twórczej, biorąc pod uwagę, że jest Pani nie tylko pedagogiem muzycznym z zawodu, ale i członkinią Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, które dąży do aktywnego umacniania w naszym państwie języka ukraińskiego. – Oczywiście, także gatunek literacki znalazł należne miejsce na festiwalu-konkursie. Dyplom laureata pierwszego stopnia festiwalu-konkursu otrzymała nauczycielka języka i literatury ukraińskiej liceum w Uhrynowie, Iryna Saduła. Grand Prix wręczono głównej specjalistce departamentu kultury Rady Miejskiej Iwano-Frankiwska, szefowej platformy literackiej „Obiednani słowom”, Lesi Henyk, która przeczytała swój wiersz „Widhomonyć kolyś ocia bida…”. Od niedawna jestem w Ogólnoukraińskim Towarzystwie „Proświta” im. T. Szewczenki. Legitymację z podpisem Pawła Mowczana, szefa „Proświty”, wręczyła mi w zeszłym roku przewodnicząca Iwano-Frankiwskiego Związku Miejskiego, Marija Huczoł. Odebrałam to jako wysokie wyróżnienie, ponieważ mieszkając we Włoszech, prowadzę pracę oświatową wśród ukraińskiej diaspory, nawiązuję kontakty, zwłaszcza podczas moich przyjazdów do Ojczyzny, z „Proświtą” i innymi patriotycznymi organizacjami społecznymi. Kieruję międzynarodowymi projektami artystycznymi. Od grudnia 2022 roku trzy takie zakrojone na szeroką skalę wydarzenia kulturalno-oświatowe zorganizowałam wraz z Kijowskim Miejskim Centrum Twórczości Ludowej przy wsparciu departamentu kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Jestem więc zadowolona i przy okazji chcę podziękować pani Marii za to, że po raz pierwszy do naszego międzynarodowego projektu artystycznego dołączyła także iwano-frankiwska miejska „Proświta”. – Komu chciałaby Pani w pierwszej kolejności podziękować za udaną realizację tego projektu artystycznego w warunkach wojennych? – Przede wszystkim jego organizatorom – Kijowskiemu Miejskiemu Centrum Twórczości Ludowej i Badań Kulturoznawczych, jego dyrektorowi Fedorowi Bałandinowi, departamentowi kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, stowarzyszeniu kulturalno-oświatowemu „Mist-Il Ponte” oraz merowi Iwano-Frankiwska Rusłanowi Marcinkiwowi – za stałe wsparcie naszych międzynarodowych projektów artystycznych, rektoratowi IFNUM, który wystąpił jako sponsor festiwalu-konkursu „Formidable”, dyrekcji filharmonii za udostępnienie sceny i sali na koncert galowy. Wielkie podziękowania dla wszystkich, którzy przyczynili się do realizacji tego projektu – organizacjom społecznym, działaczom kultury i sztuki Ukrainy, Włoch, Polski, Litwy, Estonii, Szwajcarii, Chorwacji, Hiszpanii, Słowenii, Francji, Belgii, Niemiec, Luksemburga, Grecji, USA. Chcę szczerze podziękować za chęć tworzenia w tym wojennym czasie w różnych gatunkach dla pomnożenia skarbca ukraińskiej kultury wszystkim uczestnikom festiwalu i galakoncertów w Kijowie i Iwano-Frankiwsku oraz specjalistom, którzy uczyli ich podstaw wokalu, tańca, muzyki instrumentalnej, sztuk plastycznych i dekoracyjno-użytkowych, kunsztu literackiego i recytacji, przyczynili się do przygotowania i przeprowadzenia tego wydarzenia – kierownikom zespołów artystycznych, wykładowcom uczelni i nauczycielom liceów, akompaniatorom, rodzicom za wsparcie swoich młodych talentów, wszystkim moim rodakom – za nieobojętność! – O Pani nieobojętności, Pani Lesiu, słyszałam od wielu ludzi. – Moskale wtargnęli zbrojną nawałą na Ukrainę, aby nie tylko zagrabić jej terytoria, – wróg niszczy pociskami artyleryjskimi, bombami lotniczymi, „szahedami” placówki oświaty i kultury, centra oświatowe, wycofuje z bibliotek zajętych miast i wsi oraz pali ukraińskojęzyczne książki. Chociaż mieszkam we Włoszech już 24. rok, czuję się tam w stu procentach Ukrainką, a po drugie, Ukraińcy bronią przed raszystami nie tylko swojej danej przez Boga ziemi, siebie i swoich rodzin, ale stali się też tą tarczą, która przeszkadza najazdowi krwiożerczej raszystowskiej hordy do Europy. Międzynarodowe projekty kulturalno-oświatowe, którymi kieruję, mają na celu jednoczenie Ukraińców na całym świecie po to, aby nie tylko odkrywać młode talenty i tworzyć możliwości dla ich rozwoju, ale także aby dziewczęta i chłopcy dorastali z miłością do Ukrainy – wiedzieli, czyich rodziców są dziećmi, byli patriotycznie nastawieni. – Jest Pani muzykiem, dyrygentem, śpiewaczką, działaczką społeczną – raz we Włoszech, raz na Ukrainie. Jak Pani ze wszystkim nadąża? – Kieruje mną jedyna, ale potężna motywacja – swoją działalnością artystyczną i społeczną pragnę być użyteczna dla swojego rodzinnego kraju i Włoch, gdzie obecnie mieszkam, łączyć ludzi. Mam wielu znajomych i tu, i tam. Mimo że założyłam stowarzyszenie kulturalno-oświatowe „Mist-Il Ponte”, teraz pracuję nad stworzeniem jeszcze jednej międzynarodowej organizacji społecznej – „Postęp kobiet-niosących pokój w diasporze”. Wchodzę w skład Rady Koordynacyjnej zrzeszenia społecznego „WGO Postęp kobiet-niosących pokój”, które działa na Ukrainie, i przyjaźnię się z jego założycielką i szefową – kijowianką Zoją Rużyn – poetką, znaną działaczką kulturalną i społeczną, prawdziwą strażniczką wartości narodowych. Latem ubiegłego roku po naszej wycieczce do Kaniowa na Górę Czerniecza, gdzie pochowany jest Szewczenko, Pani Zoja zaszczyciła mnie honorem dołączenia do międzynarodowej akcji „Tarasowa wierzba”. Jak wiadomo, ściętą gałązkę tej wierzby, którą Kobziarz na zesłaniu zasadził w suchą ziemię Mangyszłaku i pielęgnował ją, z Kazachstanu poeta Andrij Malyszko przywiózł w 1963 roku do muzeum-posiadłości Maksyma Rylskiego, którego dyrektorem w tamtym czasie był jego wnuk Maksym Heorhijowycz Rylski. Dzięki wsparciu Fundacji Charytatywnej „Róże i winogrona”, z tej gałązki w szklarni wyhodowano kilka sadzonek. Tak oto Tarasowe wierzbki pojawiły się w różnych miejscach Ukrainy, jedna z nich – na podwórku Żaszkowskiego Muzeum Historycznego, w obwodzie czerkaskim. Od 2014 roku, kiedy Ukraińcy obchodzili 200-lecie urodzin Kobziarza, na całej Ukrainie zasadzono już dwieście wierzbek, wyhodowanych z gałązek tego drzewa, które rośnie obok wspomnianego muzeum. Zoja Rużyn poprosiła mnie, abym w ten sposób sławiła imię Tarasa Szewczenki także za granicą. W zeszłym roku we wrześniu przywiozłam do Włoch około ćwierć setki ściętych w Żaszkowie gałązek drzewa, które właściwie jest „córką” Tarasowej wierzby. W domu puściły korzonki, a potem listki. W ramach międzynarodowej akcji „Tarasowa wierzba” zasadziłam te gałązki już w trzech krajach: w Zagrzebiu (Chorwacja), Przemyślu (Polska) i Bergamo (Włochy). Tam w zeszłym roku w listopadzie odbyła się po raz piąty akcja „Drzewo życia”, którą organizuje stowarzyszenie wolontariackie „Złahoda”. Każdy chętny może zasadzić swoje imienne drzewo. Przed dwoma laty w Bergamo zasadziłam grab, a w zeszłym roku – Tarasową wierzbę dla upamiętnienia pamięci geniusza ukraińskiej literatury i Proroka naszego narodu. Nawiasem mówiąc, w parku tego miasta od początku wielkiej moskiewsko-ukraińskiej wojny sadzą imienne drzewa, także z wypisanymi na tabliczkach nazwiskami naszych obrońców, aby pamiętały o nich przyszłe pokolenia Ukraińców i Włochów. – Czy zmieniło się na korzyść wyobrażenie Włochów o Ukrainie od czasu Pani przyjazdu do Włoch? – Kiedy w 2000 roku postawiłam stopę na włoskiej ziemi, miejscowi mieszkańcy nazywali mnie „russa”. Nalegałam na to, że nie jestem z Rosji, jak nazywali też cały dawny ZSRR, a z Ukrainy, która istnieje od wieków. Argumentowałam tym, że my, Ukraińcy, mamy swój melodyjny język, niezliczoną ilość pieśni ludowych, swoich wybitnych pisarzy. W szczególności wymieniałam nazwisko Na scenie zespół „Huculia”. Na pierwszym planie: dyplom Lesi Korolyk-Bojko wręcza mer Rusłan Marcinkiw, po prawej – prowadząca wydarzenie Marija Hucol

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Nieprzemijająca wartość „Pieśni lasu”: próba wizualnego odczytania

Szewczenki: „To nasz genialny poeta”. Ale wrócę do tematu mojego udziału w akcji „Tarasowa wierzba”. Za każdym razem podczas moich przyjazdów na Ukrainę Zoja Rużyn daje mi ścięte gałązki żaszkowskiej „córki” wierzby Szewczenki. W tym samym Zagrzebiu posadziłam Tarasową wierzbę pod koniec września ubiegłego roku, kiedy w Chorwacji odbywały się Dni Kultury Ukraińskiej, przy pomniku Kobziarza, wzniesionym przez Ukraińców, którzy urodzili się i żyją w tym kraju. Zrobiłam to z polecenia pani Zoi także w polskim Przemyślu, na wzgórzu nad Sanem, obok budynku, w którym obecnie mieszkają ukraińscy uchodźcy, a w przyszłości będzie akademik dla ukraińskich studentów, którzy będą się uczyć w tym mieście. Jeśli chodzi o Tarasowe wierzby, to i w tym roku będę rozszerzać w Europie ich „areał”. U mnie w domu w Gubbio stoją w wodzie i rozwijają się ponad 30 wierzbowych gałązek (niestety, nie wszystkie one przeżywają), które przy kolejnym naszym spotkaniu dała mi pani Zoja. Jedną z nich posadzę w hiszpańskim mieście Barcelonie podczas Dni Szewczenkowskich, przypadających na 210. rocznicę dnia jego urodzin. Na to święto zaprosiła mnie nauczycielka tamtejszej ukraińskiej szkoły, której uczniowie – dzieci migrantów zarobkowych – staną się świadkami także tego uroczystego momentu, kiedy będę sadzić „wierzbę od Tarasa Szewczenki”. – Do tych wielu miast Polski, Rumunii, Czech, Słowacji, z którymi Iwano-Frankiwsk utrzymuje stosunki partnerskie, dołączyło od niedawna i Gubbio, gdzie pani mieszka. – To był mój pomysł, do jego realizacji dołożył się też mój mąż Alfredo Morelli. Z propozycją nawiązania współpracy z Gubbio od razu dwie włoskie organizacje społeczne – kierowana przeze mnie „Mist-Il Ponte” oraz „Maggio Eugubino”, której aktywistą jest Alfredo, zwróciły się do Rady Miejskiej Iwano-Frankiwska. Jej deputowani poparli tę propozycję. W zeszłym roku pod koniec marca sekretarz rady miejskiej Wiktor Synyszyn przyjechał do Włoch i w ratuszu Gubbio złożył swój podpis pod umową o współpracy między dwoma miastami. – We Włoszech liczni Ukraińcy w większości opiekują się osobami starszymi i zniedołężniałymi. Pani też musiała zapomnieć o zdobytym na ukraińskiej uczelni wykształceniu muzycznym? – Nie, ja nawet na obczyźnie nie zrywałam z ukochaną pracą, której fachowe podstawy opanowałam na Przykarpackim Uniwersytecie Narodowym im. W. Stefanyka, a zawsze znajdowałam możliwość zajmowania się nią. Dla Ukraińców w diasporze tymi ośrodkami, gdzie się zbierają, są ukraińskie cerkwie. Więc i ja w każdą niedzielę chodziłam do Bożej świątyni, żeby spotkać się ze swoimi rodakami. Tam założyłam – dla wsparcia naszych religijnych i kulturowych tradycji – chór cerkiewny. Ogółem kierowałam dwoma takimi chórami, stworzonymi przy cerkwiach UKGK: 12 lat w mieście Gubbio, gdzie mieszkam, i 10 lat – w Perugii, która jest centrum administracyjnym regionu Umbria. Zaprosił mnie do poprowadzenia chóru przy tamtejszej cerkwi ukraiński ksiądz. Już pięć lat śpiewam we włoskim chórze przy rzymskokatolickiej świątyni. – Czy we wszystkim wspiera pani działalność pani mąż-obcokrajowiec? – Tak. Alfredo – półżartem czy może całkiem poważnie – mówi, że po naszym poznaniu on najpierw przeze mnie zakochał się w Ukrainie, a dopiero potem we mnie, Ukraińce Lesi. Bo ja mu tak ciekawie i z wielkim entuzjazmem opowiadałam o naszym narodzie, kulturze i mentalności Ukraińców, o bogactwach naturalnych naszej ziemi. Moja miłość do Ukrainy zachwyciła Alfredo. Pewnego razu tak właśnie powiedział: „Wtedy nie wiem, po co tu przyjechałaś – Włochy wyraźnie nie są dla ciebie. Jedź do domu, na Ukrainę, i tam realizuj swój twórczy potencjał, który został w tobie złożony przez Pana Boga i rodziców”. Obecnie, w czasie rozpętanej przez moskali przeciwko Ukrainie wojny, Alfredo finansuje moje wyjazdy na Ukrainę w celu realizacji projektów artystycznych – dostrzega w mojej pracy na niwie kultury i duchowości równoległe wsparcie heroicznych działań ukraińskich wojowników, którzy dają należytą odprawę rozwścieczonym raszystom, uważa, że także artyści swoją działalnością powinni przyczyniać się do przybliżenia zwycięstwa nad wrogiem. Bojownicy trzymają tarczę na froncie, a my trzymamy swój kulturalno-artystyczny szyk. Natalia HUMNYCKA, m. Lwów W dorobku twórczym genialnej Łesi Ukrainki dramat-feeria „Pieśń leśna” zajmuje szczególne miejsce; ze względu na głębię myśli filozoficznej, siłę estetyczną i piękno poetyckiego słowa sięga ona szczytów arcydzieł literatury światowej. Ten utwór pisarka napisała w 1911 roku w zaledwie dwa tygodnie, w jakimś tajemniczym porywie. Łesia Ukrainka uważała „Pieśń leśną” za swoje najwyższe osiągnięcie artystyczne, które praktycznie wybuchło spod jej pióra w okresie zaostrzenia choroby podczas leczenia w Kutaisi, kiedy znajdowała się na granicy życia i śmierci. Być może ten stan graniczny obudził żywe wspomnienia z dzieciństwa i nostalgię za rodzimą wołyńską przyrodą, wyraźnie uwidocznił w pamięci Łesi malownicze mityczne obrazy tajemniczego kraju. Oto jak o tym wspomnieniu dzieciństwa pisze w liście do matki: „Wydaje mi się, że po prostu przypomniałam sobie nasze lasy i zatęskniłam za nimi. A poza tym już dawno tę Mawkę »w umyśle trzymałam«, jeszcze od czasu, gdyś ty w Żaborycy opowiadała mi coś o mawkach, jak szłyśmy jakimś lasem z małymi, ale bardzo gęstymi drzewami. Potem w Kołodnie w księżycową noc biegałam samotnie do lasu (wy o tym nikt nie wiedzieliście) i tam czekałam, żeby przywidziała mi się Mawka”. Praca nad tym arcydziełem z jednej strony była kołem ratunkowym w jej walce z ciężką chorobą, a z drugiej – z jej listu: „Tłum obrazów nie daje mi spać po nocach, męczy jak choroba – wtedy już przychodzi demon bardziej srogi niż wszystkie choroby i nakazuje mi pisać, a potem znowu leżę jak pusta torba”. Te niezapomniane wspomnienia z dzieciństwa są wyrazistym świadectwem zakochania Łesi Ukrainki w rodzimym kraju, w duchowej sile narodu ukraińskiego, w bogactwie jego folkloru i tradycji. Ważne, że do tego narodowego arcydzieła Łesia Ukrainka szła prawie 30 lat! Co ciekawe, odważyła się napisać odę do ukraińskiego ustroju duchowego dopiero po opracowaniu dzieł antyku, literatury światowej tego gatunku mitopoetyckiego. Właśnie dlatego „Pieśń leśna” do dziś budzi zainteresowanie artystów i krytyków nie tylko na Ukrainie, ale i na świecie, o czym świadczą jej przekłady na wiele języków świata. Utwór ten naświetla niezaprzeczalne marzenie Łesi Ukrainki o wiecznych uniwersalnych wartościach – Wolności, Harmonii, Pięknie, Miłości, które sięgają głębi antyku, przedchrześcijańskich tradycji narodowych. Utwór jest nowoczesny, napisany w czasie kształtowania się i rozwoju impresjonizmu. Intelektualny obszar Łesi Ukrainki pozwolił jej stworzyć swój magiczny świat obrazów, w którym wciela swoje główne marzenie – powrót współczesnego człowieka do swojej przeszłości, do źródeł harmonijnego życia z Przyrodą jako jej nieodłączną częścią. Właśnie postać Mawki jest tym idealnym marzeniem, piękną delikatną dziewczyną, która uosabia najlepsze cechy, jakie ludzkość w procesie nierozsądnego rozwoju cywilizacyjnego utraciła. Przede wszystkim utraciła swoją współtwórczość, pokrewieństwo z Przyrodą, szacunek do jej praw rozwoju. W postaci Łukasza Łesia Ukrainka podkreśla tragiczną dualistyczną naturę człowieka, który nie może wznieść się duchowo do poziomu Mawki, ulegając potrzebom materialnym na żądanie Matki i Kyłyny. Właśnie dlatego tak ważne dla zrozumienia tej niełatwej dramy-feerii Łesi Ukrainki jest wizualne odczytanie, wzmocnienie sensów każdej postaci utworu, rozkodowanie jego znaczenia ideowego i semantycznego. To niełatwe zadanie dla artysty jest jednocześnie wyzwaniem, jak i wielką radością zanurzenia się w głębokie warstwy tego klasycznego arcydzieła. Każde słowo, każdy wysoce poetycki wers poematu zawiera tajemniczą zagadkę wieków naszych przodków, która budzi się w nas gdzieś na poziomie intuicji ledwo zauważalnym migotaniem, mgiełką delikatnie nakreślonych drżącymi konturami dziwnych istot. A do tego – piękno wołyńskiej przyrody, jej tajemniczych lasów, błękitnych jezior, niepowtarzalnej symfonii flory i fauny tego powabnego kraju. To wyzwanie artystka Ołesia Witowśka poczuła sercem i zdołała w impresjonistycznym stylu oddać główną ideę (marzenie) utworu – harmonijną współtwórczość, współżycie człowieka z Przyrodą, czyli powrót człowieka do swojej, niezamulonej procesami cywilizacyjnymi przeszłości. Taki styl artystycznej wizualizacji utworu tego mitopoetyckiego gatunku z punktu widzenia filozofii należy zaliczyć do kategorii „myślenia sercem”. Właśnie tak, sercem i głęboką intuicją, pisała swój nowoczesny arcydzieło Łesia Ukrainka. Odczucie przez artystkę dramatu głównych postaci Mawki i Łukasza zostało oddane poprzez zmienną kolorystykę, która odpowiada zarówno symbolice i mitycznym wyobrażeniom naszych przodków, jak i koresponduje z pojęciami semantycznymi współczesnych czytelników. Taki kolorystyczny sposób transformacji archetypów przeszłości do nowoczesnych realiów jest ważnym twórczym odkryciem artystki. Subtelnie, na poziomie intuicji, ilustratorka w unisonie z każdym poetyckim słowem Łesi Ukrainki tworzy swoje tajemnicze postacie, atrakcyjne dla każdej grupy wiekowej czytelników: dzieci odbierają poemat jako radosną baśń, a dorośli – jako głęboki utwór filozoficzny. Tragizm dualistycznej natury Łukasza artystka rozwiązuje poprzez czarny ubiór w ostatniej scenie jego spotkania z idealistycznym obrazem Mawki w jej delikatnej, ledwo nakreślonej białej sylwetce. W tej kolorystycznej gamie przeciwstawienia bieli i czerni artystka dotyka także egzystencjalnego problemu współżycia człowieka z Przyrodą według jej nienaruszalnych praw cyklicznych. Człowiek zlekceważył te prawa harmonii, dlatego Przyroda mści się okrutnie. Łukasz w ciemnym kostiumie współczesnego młodzieńca dąży do wartości materialnych i nie zdołał, według słów Mawki, „...swoim życiem do siebie dorównać...”, a uległ codziennym potrzebom Matki i Kyłyny. Ta głęboka filozoficzna idea Łesi Ukrainki dotycząca tragizmu ambiwalentnej natury człowieka kończy się nadzieją w słowach Mawki: „...Jestem żywa // Będę wiecznie żyć // W sercu mam to, co nie umiera!”. I tę ofiarną, niezniszczalną, życiodajną Miłość artystka oddała poprzez słoneczny kolor ognia w tajemniczym portrecie wołyńskiej „Giocondy” na okładce książki. Niezwykły obraz Mawki w ognistej koronie bujnych włosów na zielonym barwnym tle z przymkniętymi oczami i lekko uśmiechniętymi ustami wabi i wzywa do idealnych szczytów duchowości, ukrytych w głębokich warstwach antyku, przedchrześcijańskich czasów naszych przodków, którzy czuli się nieodłączną cząstką Przyrody i szanowali oraz ubóstwiali jej organiczną i nieorganiczną rzeczywistość. A ogień jest symbolem wieczności życia, o czym Mawka mówi Łukaszowi. Piękno wołyńskiej przyrody zostało oddane przez artystkę w delikatnej migotliwej pastelowej kolorystyce, która wabi i grzeje promiennym blaskiem pięknej przeszłości. Archetypem utworu jest drzewo, którym artystka kończy swój ilustracyjny komentarz do nieprzemijającego utworu Łesi Ukrainki. Z jednej strony artystka kładzie nacisk na wieczność obiegu Życia, a z drugiej – na aktualny problem zachowania Przyrody w jej harmonijnym pięknie. Poprzez cykliczną zmianę pór roku Ołesia Witowśka zdołała oddać pulsujące biorytmy żywej przyrody, w których całkiem organicznie czują się te tajemnicze leśne istoty. Wśród nich są też dobre i nie bardzo, ale mimo wszystko artystka maluje je w spokojnej tonacji, podkreślając nienaruszalność harmonijnych relacji między nimi. Tym przyciąga nie tylko uwagę dzieci, ale i dorosłych, którzy wierzą w baśń, w bezwarunkowy triumf dobra nad złem. Postać wilkołaka niesie ciężar ludzkiej cywilizacji, która utraciła ważne sensy odczuwania świata, zdradziła wieczne wartości, naruszyła egzystencjalne fundamenty swojego bytu, przedkładając komfort materialny. Łukasz jest okrutnie ukarany. Ale bezgraniczna miłość Mawki ratuje go – i na zaśnieżonej leśnej polanie wybija się jasne drzewko. W postaci czystej, bezgranicznie kochającej Mawki Łesia Ukrainka wciela swoje marzenie-baśń w idealną Miłość, zdolną przywrócić człowieka do jego embrionalnego związku z Przyrodą, do współtwórczości z nią według jej nienaruszalnych praw, które są gwarantami wiecznych wartości egzystencjalnych, ideałów – Harmonii, Piękna, Miłości, Wolności! Tylko wolny człowiek może tworzyć! I tę egzystencjalną potrzebę tworzenia, według głębokiego przekonania Łesi, może zapewnić człowiekowi powrót do przeszłości, do swoich głębokich źródeł, czyli do przyszłości. Artystka bardzo mistrzowsko poprzez rytmikę, kolorystyczną transformację, koronkowe migotliwe magiczne obrazy, które zdają się wabić nas w warstwy odległych czasów, próbuje uwidocznić duszę Mawki, duszę narodu ukraińskiego, którą wiosenną porą obudził Łukasz niezwykle piękną starodawną ukraińską melodią. „Jak słodko gra // jak głęboko kraje...”. Tymi słowami Mawka budzi się, wychodzi z głębin zapomnienia, aby przeżyć ludzkie prawdy, ludzkie krzywdy i niezwykłej siły ofiarną miłość, którą w postaci Łukasza pokazuje ludzkości drogę do zdobycia wymarzonej wolności (woli), a co za tym idzie – twórczości i duchowego wzrostu. Dlatego wyrzuty Mawki wobec Łukasza, że nie zdołał „swoim życiem do siebie dorównać”, brzmią jak kamerton egzystencjalnego credo człowieka odrodzenia, człowieka antycznych ideałów, harmonijnej doskonałości z wysokim komponentem duchowym. Właśnie takiej doskonałości swoim pełnym trudu twórczym życiem starała się osiągnąć Łesia Ukrainka. I osiągnęła. „Pieśń leśna” stała się „diamentową koroną” jej twórczości, jej prawdziwą odą do ukraińskiej Duchowości i Przyrody. A okrzyk Mawki: „Wolna jestem! Wolna!” koresponduje ze współczesną walką Ukrainy o swoją Wolność, o odwieczne wartości duchowe, o mądre współistnienie z Przyrodą, uosobieniem którego jest wujek Lew. Właśnie ta mądra filozofia wujka Lwa jest egzystencjalnym wymogiem współczesnej cywilizacji, która albo przywróci duchową i materialną równowagę swoich potrzeb, albo zniszczy ostatecznie przyrodę i siebie jako jej nieodłączną część. Artystka demonstruje głębokie przeniknięcie w ideały filozoficzne genialnej pisarki i trafnie przekazuje ich brzmienie dzisiejszemu pragmatycznemu społeczeństwu zarówno poprzez adekwatną wyrafinowaną stylistykę, jak i zmysłową magiczną kolorystykę obrazów. Takie odczytanie poetyckich kontekstów przez artystkę wymagało nie lada opracowania nie tylko dramaturgii, ale i epistolografii Łesi Ukrainki. I z tym niełatwym i ambitnym zadaniem Ołesia Witowśka godnie się wywiązała i wniosła w niemały ilustracyjny dorobek „Pieśni leśnej” swój nowy, impresjonistyczny w charakterze styl.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Mariupolskie cmentarzysko

Olha SAMOLEWSKA, reżyserka filmowa, laureatka i dyplomantka międzynarodowych festiwali. Prawie dwa lata komisja ds. przemianowań przy Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej rozpatrywała naszą propozycję nadania imienia Mykoły Makarenki kijowskiemu skwerowi, który znajduje się na linii jego oporu – między ocaloną Sofią a odbudowanym Soborem Michajłowskim. I oto wreszcie jest skwer imienia M. Makarenki. Bardzo bym chciała, żebyśmy po wojnie zdołali postawić w tym miejscu pomnik Mykole Omeljanowyczowi Makarence. Syn kozaka-rolnika z obwodu sumskiego, został studentem Petersburskiego Instytutu Archeologicznego, potem był pomocnikiem głównego kustosza Ermitażu, wchodził w skład rady Cesarskiej Komisji Archeologicznej, przez 17 lat badał stanowiska archeologiczne, w tym również na terytorium Ukrainy. To wielki uczony-encyklopedysta, naukowiec, badacz, kolekcjoner, historyk sztuki. Pracując w Ermitażu, co roku Mykoła Makarenko. Zdjęcie z akt śledczych bywał na Ukrainie, starannie mierzył i opisywał starodawne cerkwie, kierował wykopaliskami archeologicznymi kurhanów scytyjskich. Zamierzał opracować i wydać historię sztuki ukraińskiej. W 1907 r. za rekomendacją światowej sławy artysty-filozofa Mykoły Rericha M. O. Makarenko zostaje współpracownikiem Cesarskiego Towarzystwa Archeologicznego, a w 1910 r. – członkiem rzeczywistym tej głównej instytucji archeologicznej Imperium Rosyjskiego. W kolejnych latach bierze aktywny udział w działalności innych komisji i komitetów związanych z badaniem i ochroną zabytków historii i kultury. Bardzo go szanowano i wysłano do Niemiec w celu studiowania kultury okresu romańskiego, a następnie do Turcji. Po rewolucji M. O. Makarenko powrócił na Ukrainę, ponieważ czując się Ukraińcem, wiązał wielkie nadzieje z nową władzą ludową. Mykoła Makarenko jako jeden z pierwszych przyjął obywatelstwo Ukraińskiej Republiki Ludowej. W Kijowie pracował w wydziale historyczno-filologicznym Wszechukraińskiej Akademii Nauk, wraz z kolegami stworzył bibliografię dotyczącą kijowskiej architektury czasów średniowiecza, sporządził dokumentację i kosztorys renowacji starodawnych świątyń. Zbadał Sobór Sofijski, zabytki państwa kijowskiego, Ławry Peczerskiej, Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach. Brał udział w wykopaliskach archeologicznych Olbii, kompleksu Krejdzyszczańskiego w pobliżu Sum; na terenie białocerkiewskim, badał Sobór Spaski w Czernihowie. Został członkiem rzeczywistym Ukraińskiego Towarzystwa Naukowego, stanął na czele sekcji sztuki Ukraińskiej Akademii Nauk, pracował jako docent prywatny Uniwersytetu Kijowskiego, profesor Ukraińskiej Państwowej Akademii Sztuki. Od 1920 roku – pracownik naukowy wydziału historyczno-filologicznego Wszechukraińskiej Akademii Nauk. W latach 1921–1929 – członek Komisji Sofijskiej. Był wśród patriotów, którzy przy pomocy francuskich komunistów uratowali przed zniszczeniem Sofię, wykorzystując fakt, że królowa Francji Anna była córką założyciela Sofii, księcia Jarosława Mądrego. Wybitny zabytek kultury XI wieku, dziedzictwo całej ludzkości, Sofia Kijowska w 1990 roku została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Ponad pół wieku wcześniej, w 1934 roku, Sofia bardzo przeszkadzała rządowi radzieckiemu, ponieważ stała dokładnie na prostej drodze z dworca kolejowego do centrum rządowego, co oznaczało, że drogę dla nowej władzy trzeba było oczyścić. Pracując w 1987 roku nad filmem dokumentalnym „Pamięci zniszczonych budowli”, znaleźliśmy ówczesny plan architektoniczny Placu Rządowego: na miejscu starożytnej Sofii – nędzny skwer. Na całym terytorium ZSRR hegemon niszczył architektoniczne arcydzieła wielkich przodków. Z 54 174 cerkwi w Imperium Rosyjskim po bolszewickim najeździe działało mniej niż 13%. Z 1025 klasztorów pozostało 15. Jaka kolosalna niszczycielska energia była skierowana na bezlitosne unicestwienie dziedzictwa duchowego i kulturowego! W protokole Wszechukraińskiej Akademii Nauk z 20 lutego 1922 roku napisano, że M. Makarenko jako przewodniczący Komisji Archeologicznej Wszechukraińskiej Akademii Nauk „stanowczo odmówił z powodów osobistych bycia przedstawicielem w komisji likwidacyjnej”. Po tym fakcie uczony został objęty nadzorem GPU. Będąc dyrektorem Muzeum Sztuki Wszechukraińskiej Akademii Nauk, Mykoła Omeljanowycz zrobił bardzo wiele dla badania i zachowania unikalnego dziedzictwa Bohdana i Warwary Chanenków. Kontynuował kształtowanie muzeum, uzupełniając jego kolekcję, tworząc i publikując katalogi oraz opisy. To muzeum, które obecnie nosi imię swoich założycieli, stało się jednym z najlepszych w kraju w dużej mierze dzięki udziałowi M. Makarenki. Sprowadził z Moskwy 90(!) skrzyń z ikonami, dziełami malarstwa i sztuki użytkowej, co wywołało falę oburzenia i prowokacyjnych ataków przeciwko temu bezkompromisowemu człowiekowi. Rozpoczęło się nękanie, uprzedzone podejście do wszystkiego, co robił. A uczony działał aktywnie i pretensji do niego było wystarczająco dużo. Kontrole w muzeum następowały jedna po drugiej. Przeszkadzał radzieckim urzędnikom, ignorantom i łajdakom. Na kolejną rocznicę rewolucji październikowej w 1930 roku w Mariupolu przy ujściu rzeki Kalmius zaplanowano budowę wielkiego pieca. Właśnie wtedy miała rozpocząć się budowa wielkiego kompleksu stalowniczego, który później nazwą „Azowstalem”. Na badania archeologiczne cmentarzyska neolitycznego zespół M. O. Makarenki otrzymał zaledwie dwa miesiące. „Pracowaliśmy do wyczerpania. Pracę rozpoczynaliśmy o godzinie 7 rano. Cały personel zostawał na cmentarzysku i pracował do 7–8 wieczorem, oczyszczając szkielety. Nie znaliśmy dni wolnych. Doszło do tego, że niektórzy pracownicy dosłownie nie wytrzymywali – padali z nóg… Wielkie zainteresowanie okazywali robotnicy mariupolskich zakładów. Codziennie na wykopaliska szły tysiące robotników i otaczały miejsce cmentarzyska, które było ogrodzone drutem kolczastym… Te wizyty i wielki tłum sprawiały niemało kłopotu personelowi badawczemu. Każdemu chciało się wziąć do ręki rzecz, którą trzymał w rękach jego poprzednik kilka tysięcy lat temu” – pisał M. Makarenko. Przy znikomym finansowaniu, pracując na granicy swoich możliwości, zespół Mykoły Makarenki uratował 130 pochówków z V tysiąclecia p.n.e., cztery pochówki neolitycznej kultury skelańskiej. Razem z Mykołą Omeljanowyczem pracowała jego żona Anastasija Fedorowa-Makarenko. Wyniki wykopalisk przerosły najśmielsze marzenia badaczy. Według świadectwa starszej pracownicy naukowej Instytutu Archeologii. Sobór Michajłowski o Złotych Kopułach. Zdjęcie z początku XX w. archeologii NAN Ukrainy, kandydat nauk historycznych Natalii Mychajłowej, “neolityczne cmentarzysko stanowiło unikatowe zjawisko – zmarli byli wyposażeni w niespotykaną jak na swoje czasy liczbę i różnorodność ozdób. Dlatego zabytek od razu stał się sensacją w świecie naukowym. Według danych etnograficznych ozdoby są niewerbalnym środkiem przekazywania informacji zarówno między członkami społeczeństwa, jak i “między światami”. Materiałami służyły zęby zwierząt, muszle, kości, różne rodzaje kamienia. Formy paciorków i zawieszek były wymyślne, niespotykane na innych zabytkach Europy tamtego czasu. Najbardziej zdumiewały ozdoby wykonane z oszlifowanych i przewierconych kłów dzika – nosili je zarówno dorośli, jak i dzieci – być może wyroby te były znakiem rodu. Szczególne zainteresowanie wzbudziła statuetka zwierzęcia (zapewne byka lub dzika), którą znaleziono na szkielecie dziecka. Dzięki wysiłkom M. O. Makarenki dwa szkielety z bogatym wyposażeniem udało się wyciąć wraz z ziemią – każda taka wycinka ważyła 1,5–2,0 t. Te monolity zostały złożone do specjalnie wykonanych drewnianych skrzyń i przewiezione do Muzeum w Mariupolu. Z wielkimi trudnościami zostały podniesione i przez okna wstawione na drugie piętro muzeum. Jednocześnie Muzeum w Mariupolu przyjęło od kierownika wykopalisk M. O. Makarenki 595 znalezisk, a także bezcenne fotografie i negatywy pochówków oraz znalezionych tam przedmiotów. Znaczna część artefaktów została przekazana do muzeów w Doniecku, Ługańsku i Moskwie. Znaczenie nekropolii w Mariupolu w ukraińskiej archeologii jest tak wielkie, że jej nazwa jest używana do określenia typu kompleksów pogrzebowych, rozpowszechnionych w późnym mezolicie i neolicie na terenach od Dniestru do Donu”. Przeczuwając bliskie aresztowanie, uczony śpieszył się, by opublikować wyniki swoich wyjątkowych badań. W 1933 roku M. Makarenko ukończył swoje ostatnie fundamentalne dzieło – “Mariupilśkyj mohylnyk” (“Cmentarzysko w Mariupolu”), w którym przekonująco dowodził światowego znaczenia opisanej przez siebie nadazowskiej kultury scytyjskiej. Pod względem jakości publikacji książka wyprzedziła swój czas, i to nie tylko na terenach Związku Radzieckiego. Ale do czytelnika to luksusowe wydanie w nakładzie 2000 egzemplarzy tak i nie dotarło, ponieważ jego autora ogłoszono wrogiem ludu i nakazano zniszczyć cały nakład. Była to pierwsza ukraińska monografia z archeologii. Liczyła 207 stron, gdzie oprócz materiału tekstowego znalazły się 53 zdjęcia, 100 rysunków i 2 plany. Ta praca i dzisiaj może być wzorem do naśladowania pod względem staranności opisu znalezisk archeologicznych oraz kultury ich ilustrowania. Ale zanim rozprawiono się z Mykołą Makarenką, najpierw jego, archeologa światowej klasy, władza stalinowska w 1934 roku wybrała do grona czołowych działaczy kultury, którzy musieli podpisać wyrok na “małowartościowy Sobór Michajłowski”, aby na świętym miejscu w sercu Kijowa wznieść coś niespotykanego – centrum rządowe, godne zwycięzcy-proletariatu. Właśnie wtedy stolicę Ukrainy przeniesiono z Charkowa do Kijowa, a “budowniczowie nowego świata” jako prawdziwi wrogowie zaczęli w czasie pokoju przygotowywać do własnoręcznego zniszczenia staroruski Sobór, zbudowany jeszcze przez wnuka Jarosława Mądrego, Światopełka. Aby nadać swojemu barbarzyństwu naukowe uzasadnienie, każdemu ze specjalistów postawiono mefistofeliczny warunek, gdyż każdy doskonale rozumiał niezaprzeczalną unikatowość soboru, zbudowanego na początku XII wieku, jak rozumiał też to, że własny podpis pod aktem zniszczenia świątyni oznaczać będzie sprzedanie duszy diabłu. Podpisali wszyscy – i reżyser filmowy O. Dowżenko, i malarz I. Grabar… Ołeksandr Dowżenko jako jeden z pierwszych w 1932 roku oświadczył, że “przy rozwiązaniu problemu budowy parku kultury klasztor Michajłowski poprosi się o “odejście”, przeżył swój wiek. Absolutnie niedopuszczalnie jest nawet myśleć, że te ściany są komuś potrzebne. Myślę, że kiedy zburzymy klasztor Michajłowski, to budowa parku da potrzebny efekt”. W 1987 r. sfilmowaliśmy świadectwa byłych studentów profesora Ipolita Morhilewskiego. Podpisawszy akt, szlochał jak dziecko i kajał się przed studentami. Jednak każdy kontynuował swoje życie, oprócz profesora Mykoły. Wiele lat temu, kiedy zebraliśmy setki podpisów w sprawie upamiętnienia imienia Mykoły Makarenki, okazało się, że w Kijowie jest i ulica Makarenki, i zaułek Makarenki. W rejonach Desniańskim i Dnieprowskim. Ale są one na cześć radzieckiego pedagoga Antona Makarenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Instytutu Archeologii. Niemieccy faszyści wywieźli książki, ale w powojennych latach komisja, w składzie której pracował Iwan Hawryłowycz Słowkoplas, odnalazła je i zwróciła do Kijowa. Dopiero wraz z odrodzeniem niepodległości Ukrainy książki stały się dostępne dla czytelników. Iwan Hawryłowycz zachował Pana małe zdjęcie paszportowe i właśnie ono zostało powiększone do naszego filmu „Pamięci poległych budowli”, który ukazał się 50 lat po Pana rozstrzelaniu, czyli wtedy, gdy możliwa już była praca nad pierwszym ukraińskim filmem o zniszczeniu przez bolszewików bezcennych kijowskich zabytków. A Pana prace naukowe przez dziesięciolecia pozostawały rozproszone po archiwach, muzeach i prywatnych kolekcjach. Niemieccy faszyści rozstrzelali około 19 tysięcy mariupolskich Żydów i radzieckich jeńców wojennych. Mniej więcej tyle samo mariupolczyków nie wróciło z pól II wojny światowej. W Pana jubileuszowym roku rosyjscy faszyści zrobili z „Azowstali” to samo, co niemieccy faszyści – oni ją zniszczyli. Zakład był twierdzą heroicznego pułku „Azow” oraz heroicznych pododdziałów 36. Samodzielnej Brygady Piechoty Morskiej. Po tym słowo „stal” stało się jednym z symboli ukraińskiej niezłomności w wojnie z Rosją. Nasi wojskowi przez 86 dni mężnie utrzymywali obronę. Raszyści zasypywali ich pociskami zapalającymi z warstwami termitu, których temperatura spalania wynosi około 2-2,5 tysiąca stopni Celsjusza. A Pana szczodry Mariupol w 2022 roku stał się wielkim, przerażającym cmentarzyskiem. Nikt nie wie, ilu ludzi zginęło, ale jest ich ponad dwadzieścia tysięcy. Na pamiątkę swoich zbrodni przed wejściem do każdego swojego teatru Rosjanie powinni napisać: DZIECI! Od bezpośredniego uderzenia lotniczego cmentarzyskiem stał się teatr w Mariupolu, w którym zginęło ponad 300 osób. W gruz zamieniono szpital, w domu porodowym zamiast cudu narodzin zapanowała śmierć. Od pocisków zapalających wieżowce płonęły jak świece. Razem z ludźmi. Raszyści zasypali miasto wszystkim, co mógł wymyślić człowiek, aby zabić innego człowieka. I ludzie ginęli całymi kwartałami. Zakopywano ich prosto na podwórkach. Kiedy ostrzały ustały, mariupolczycy poczuli obecność czterech jeźdźców Apokalipsy: ludzie zaczęli ginąć od załamań nerwowych, braku opieki medycznej, antyhigieny i zniszczonej głodem odporności. Płomień raszystowskiego natarcia zniszczył Mariupolskie Muzeum Krajoznawcze. Zginęło 60 tysięcy eksponatów. Większa część Pana bezcennej kolekcji, Mykoło Omelianowyczu, na zawsze została utracona dla historii. Zginęły unikalne artefakty mariupolskiego cmentarzyska i wykopaliska z pochówkami. Ocalałe relikwie, które pozostały po zniszczeniu, zostały zrabowane i wywiezione do Moskwy na wystawę „Russkij Azow”. Jak takie szaleństwo stało się możliwe? – Rosjanie niszczą i grabią całe ukraińskie miasta i wsie, w których sami bywali, gdzie mieszkają ich znajomi, przyjaciele, a nawet krewni… „Ja czuję się nie między ludźmi, a między zwierzętami. Chyba to, co kiedyś zwano ludźmi, zniknęło z powierzchni ziemi. Społeczeństwo zagnane, zastraszone, tchórzliwe, nie ma żadnego poczucia godności. Te wartości, które formowały się i zachowywały na Ukrainie od XVII wieku, za czasów kozackich, zniknęły bez śladu i na ich miejscu nastało żałosne tchórzostwo. U radzieckiego człowieka – bezgraniczna cierpliwość, co chcesz, to i rób z nim, on wszystko ścierpi. Komuniści – moi najbardziej zaciekli wrogowie”… 90 lat minęło od czasu, gdy sowieccy donosiciele zapisywali za Panem te słowa. A jakby powiedziano o dzisiejszej Rosji. Mykoło Omelianowyczu, Ukraina przetrwa! Zrujnowany przez Rosję Mariupol. Zdjęcie 2022 r. narodził się herb, który połączył całą Tarnopolszczyznę. Na moim pierwszym spotkaniu wzięła igiełkę z nitką trzyletnia dziewczynka Jewhenka Mychajłowska, córka poległego wojownika. Jak ona się cieszyła, gdy ciągnęła niteczkę. Chciała szyć jeszcze dalej, ale mama powiedziała, że to trzeba zrobić jeszcze innym ludziom. A w jednej z gmin dołączył wojownik ze swoją córeczką i śpiewali pieśń o ręczniku. W tym ręczniku zawarto wielką miłość. Ta miłość niech będzie naszym Zwycięstwem”. Do rozmowy dołączył ks. Mykoła Kwycz: „Ukraiński ręcznik – to ikona haftu. Zawarto w nim wiele emocji różnych wspólnot, które w obecnym czasie przeżywają niełatwe chwile w swoim życiu. Musimy odnowić w pamięci swoją historię i trochę zajrzeć naprzód. Naprzód, gdzie widzimy nadzieję, gdzie musimy wierzyć i prosić naszego Stwórcę, aby pobłogosławił naszą Ukrainę”. O misji tarnopolskiej „Proświty” opowiedziała Iryna Szumada: „Tarnopolska Proświta wzięła na siebie wielką misję oświecenia. W każdym zakątku, w którym bywaliśmy, mówiliśmy o tym, jak ważne jest dziś wychowanie narodowo-patriotyczne młodzieży. Dlatego że najlepsi z najlepszych poszli na front, a wojna z Rosją trwa 300 lat. I dziś nie mówimy o zwyczajach i tradycjach, nie o naszej kulturze, mówimy o głębokim utwierdzeniu naszego ukraińskiego języka, o tym, że w każdym z nas musi żyć duch ukraińskości, musimy nie zapominać, czyimi jesteśmy dziećmi i gdzie są nasze rodowe korzenie. Zawsze musimy chronić i szanować pamięć o tych, którzy oddali życie za wolność i niepodległość Ukrainy. Nie można żyć bez wiary w przyszłość”. Dobre płótno, barwne nici zakupiła organizacja społeczna „Związek Kobiet Tarnopolszczyzny”. Jej członkinie starały się wspierać żywym słowem i zawsze nieść pozytyw, dokądkolwiek jechały kobiety z „Ręcznikiem wolności”. Przewodnicząca organizacji Olesia Kapusz uroczyście przekazała inicjatywę-sztafetę zapoczątkowanego projektu przewodniczącej „Związku Kobiet Ukrainy” Leokadii Herasymenko i przewodniczącej „Związku Kobiet Lwowszczyzny” Dani Mechedowej. Teraz każda obwód będzie wyszywać swoje „Ręczniki wolności” przyrodzonym tylko jej ornamentem, aby z czasem połączyć wszystkie ręczniki na wielkim święcie Zwycięstwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

“Ręcznik wolności” – amulet miłości

Makarenkę, który nie pogodził się z barbarzyństwem, nie mógł żyć i udawać, że zbrodnia jest życiową normą. Z Londynu do M. Makarenki osobiście nadeszło zaproszenie do wzięcia udziału w konferencji naukowej. Czekało na niego zasłużone światowe uznanie. Ale tutejsza neandertalska władza przygotowywała już inny los jedynemu obrońcy Soboru Michajłowskiego. Znane w świecie naukowym nazwisko Mykoły Makarenki powstrzymywało przed tym, by go rozstrzelać natychmiast, dlatego niszczono go „etapami”. W 1934 roku Mykołę Omelianowycza wysłano do Kazania. Za nim pojechała wierna żona. Dekabrystki nie wyginęły nawet w czasach totalitaryzmu – Anastasija Serhijiwna porzuciła komfortowe mieszkanie w akademickim budynku w centrum Kijowa. W 1936 r. na podstawie donosu podstawionych tajnych współpracowników M. Makarenkę ponownie aresztowano. Ciekawy dokument otrzymałam z Kazania. Tajny współpracownik Prokopowycz (syn księdza), dając świadectwo, zapisał słowa Mykoły Makarenki: „Jeśli chcesz coś wydrukować, to koniecznie drukuj w bolszewickim duchu, inaczej napotkasz mnóstwo przeszkód. Udarnictwo, zwłaszcza w dziedzinie nauki, ruch stachanowski – to idiotyzm. To kolejny krzyk i blef. W historii, chyba, jeszcze nie było takiego ucisku, jaki mamy w Związku Radzieckim”. Wybitnego uczonego, chorego na gruźlicę kości, wysłano do odbycia kary do Tomska – do kolonii karnej nr 2, na fermę świń. W 1937 r. aresztowano go po raz trzeci – jako uczestnika „kadetowsko-monarchistycznej organizacji powstańczej”. 4 stycznia 1938 r. profesora M. Makarenkę rozstrzelano. Jego żona przez wiele lat obijała progi różnych instytucji, dowodząc, że jej mąż nie jest w niczym winny. W kwietniu 1966 r. 83-letnia Anastasija Makarenko zwróciła się do Tomskiego zarządu KGB z kolejną prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy jej męża. Czytając postanowienie o rehabilitacji z powodu „braku znamion przestępstwa”, nie wytrzymała ataku serca i zmarła. Przed męstwem Mykoły Omelianowycza Makarenki, przed wiernością jego wdowy chce się schylić głowę i uklęknąć. A oto kagebiści, naśladowcy enkawudzistów, przeżyli! I nie odpokutowali! Co więcej, oni do dziś w Rosji są u władzy! Zbyt drogo kosztuje świat ich przebywanie na Ziemi… Mykoło Omelianowyczu, kijowianie odbudowali Michajłowski Złotokopuły! Jeden w polu wojownik – jeden w niebie Bóg. Prawie cały nakład Pańskiej książki „Mariupilśkyj mohylnyk” został zachowany dzięki męstwu jednego z pracowników. Walentyna SEMENIAK Zdjęcie autorki. Pomysł wyhaftowania przez wspólnotę „Ręcznika wolności” należy do niestrudzonej działaczki społecznej Iryny Skaskiwi („Dom weterana”). Pół roku temu dołączyły do niej znane w naszym regionie liderki z różnych organizacji. One też stały się rdzeniem dobrej inicjatywy. Wśród nich Iryna Szumada (Tarnopolskie zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki), Wiktorija Krywonis („Szkoła Borszcziwskiej koszuli”), Wira Horoszok (Tarnopolska obwodowa biblioteka naukowa), Olesia Kapusz („Związek kobiet Tarnopolszczyzny”). „Ręcznik wolności” objął prawie wszystkie zakątki Tarnopolszczyzny. Opowiada Iryna Skaskiwi: „Celem było stworzenie amuletu jako dążenia do naszego Zwycięstwa, jako dążenia do zakończenia wojny. W końcu połączenie tradycji haftu wszystkich nieobojętnych krajan i tych ludzi, którzy tymczasowo przebywają w naszym obwodzie. Praca nad ręcznikiem wystartowała jeszcze w sierpniu 2023 roku. Pobłogosławił tę dobrą sprawę ksiądz Mykoła Kwycz (koordynator kapelanstwa wojskowego przy Tarnopolsko-Zborowskiej archieparchii UKGK, prezbiter). We wszystkich zakątkach obwodu w różnym czasie kładły się krzyżyki na płótno. W Czortkowie, Krzemieńcu, w Zbarażu, Borszczowie, we wsi Wełyki Haje. W Szumsku wyszywali herb. Dołączyło do haftowania wiele rodzin naszych obrońców”. „Otwarcie wspólnego narodowo-patriotycznego projektu w murach Tarnopolskiej obwodowej biblioteki naukowej – wspomina Wira Horoszok – było jeszcze w sierpniu. Naszym celem było rozsławienie naszych wojowników-obrońców, rozsławienie pamięci o tych, którzy oddali swoje życie, broniąc Ukrainy. Kiedy zrodził się pomysł wyhaftowania ręcznika, nie wiedzieliśmy, jaki będzie odzew w społecznościach. Ale teraz, kiedy praca jest zakończona, kiedy ręcznik jest już tutaj, mogę powiedzieć, że to była bardzo dobra i potrzebna idea. I narodziła się w porę i nie na darmo. U niektórych uczestników ten projekt odbił się gorzkim, ciepłym, pełnym miłości, poetyckim słowem. A mianowicie – u matki Bohatera, który zginął, Pawła Rymara – Tetiany Rymar. Przypominam sobie, jak do biblioteki przychodzili ludzie i na chwałę naszym obrońcom towarzyszyli swojemu haftowaniu ukraińską narodowo-patriotyczną pieśnią. W każdym krzyżyku tego amuletu zapisana jest historia naszej wielostradalnej Ukrainy. Dzisiaj trzeba brać udział w takich projektach, bo to nasza, niechby niewielka, wdzięczność naszym obrońcom i obrończyniom. Nie mamy moralnego prawa stać z boku i być obojętnymi. Nasi wojownicy robią dla nas znacznie więcej”. Wiktorija Krywonis, która w sierpniu była na wystawie we wspomnianym muzeum, zainspirowała się zobaczonymi wzorami, tak w jej wyobraźni narodził się schemat wzorów przyszłego ręcznika. „Czarny kolor, który jest na hafcie, – to nasza ziemia, która przerasta kwiatami, drzewami, która daje życie, – mówi ona. – W tym muzeum zobaczyłam ręcznik z kolekcji Uliany Perchaluk, tak. Uroczyste wydarzenie odbyło się w Tarnopolskim obwodowym muzeum krajoznawczym. „Ręcznik wolności”, który wyszywało ponad 300 osób w różnych społecznościach Tarnopolszczyzny, przekazano do muzeum. „Ręcznik wolności” od uczestniczek projektu przyjmuje dyrektor muzeum Jarema Szatarskyj.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kijowskim uniwersytecie, w ich posiadłości, kiedy jeszcze żył dziadek Fedir, gościł Hryhorij Skoworoda. Wieczorami dźwięczała gitara Ołeksija, a Taras wyśpiewywał „Zirońkę”. Szewczenko mieszkał w chacie, zbudowanej z mocnych dębowych bali, z trzema pokojami i kuchnią. Z jednego okna widać było zbocze góry, pokryte rumiankiem, patrząc na które, poecie otworzyła się przyszłość Ukrainy. Była ona póki co w „cudzej chacie”, ale poeta widział ją w niepodległej Ukrainie w postaci młodej dziewczyny z wiekową ukraińską kulturą, zachowaną w symbolach na ręcznikach. Odzwierciedlił to w wierszu „Oj na hori roman cwite”, który stworzył 7 czerwca 1859 r. w Łychwynie na Charkowszczyźnie. W Charkowie istnieje dawna tradycja organizowania festiwalu „Charków artystyczny”. Był przypadek, kiedy 25 sierpnia 1816 r. po raz pierwszy przyjechał do Charkowa na zaproszenie impresaria I. F. Sztejna wtedy jeszcze mało komu znany aktor – chłop pańszczyźniany Mychajło Semenowycz Szczepkin. I właśnie w Charkowie jego talent rozkwitł. Szczepkin również wysoko ocenił wielu przedstawicieli naukowego, literackiego, artystycznego świata Charkowa. Był znajomym założyciela uniwersytetu W. Karazina, pisarzy H. Danylewskiego, P. Hułaka-Artemowskiego, wydawcy „Ukraińskiego almanachu” I. Sreznewskiego. O relacjach i przyjaźni Szczepkina i Szewczenki można napisać powieść. Ale my wspomnimy o jednym epizodzie, związanym z Charkowem. Była możliwość załatwienia Katerynie Piunowej pracy w Charkowskim teatrze. Czytamy zapis w Dzienniku 14 stycznia 1856 r.: „Napiszę list do dyrektora Charkowskiego teatru i będę prosił Mychajła Semenowycza Szczepkina o jej wstawiennictwo”. Szewczenko tak właśnie zrobił. Napisze list do Charkowa do Szczepkina, znany aktor da dobrą rekomendację Piunowej – i będzie pozytywna odpowiedź dyrektora Charkowskiego teatru. I będzie list z 30 stycznia 1858 r., napisany przez Szewczenkę do Kateryny Borysiwny: „Zostać waszym mężem dla mnie największe szczęście i zrezygnować z tej myśli będzie trudno”. Myślał Szewczenko, że los ich połączy i oni parą przyjadą do Charkowa. Lecz nie było pisane tak, jak chciał poeta. Ale myśl o Charkowie nie opuszczała go. Pisze 16 lutego 1858 r. do J. Kucharenki z Niżnego Nowogrodu: „Jeśli nie wpuszczą do Pitera, to czmychnę do Charkowa”. Wtedy akurat Szewczenkę wpuścili do Pitera i Charków Szewczenki nie zobaczył. Ale podczas pierwszego przyjazdu na Ukrainę w 1843 r. Szewczenko widział występ Charkowskiej trupy. W powieści „Bliźniacy” pisze: „Przyjechali na pierwszą Przeczystą do Łubniów akurat pod gorące dni jarmarku i wieczorem chodzili do teatru i widzieli jak wystawiali „Kozaka – wierszopisa”. To był spektakl Charkowskiego teatru. Wdzięczni charkowianie nazwali Charkowski akademicki teatr dramatyczny imieniem Szewczenki. W Charkowie w posiadłości rodziny Alczewskich w 1899 r. został ustawiony pierwszy na świecie pomnik Szewczenki, przy którym zbierała się młodzież, czytali wiersze, śpiewali pieśni. 9 marca 1861 r. do Petersburga do Szewczenki przyszła depesza z Charkowa – pozdrowienia i życzenia. Był to ostatni Słobożański pokłon Tarasowi Hryhorowyczowi Szewczence w jego ziemskim życiu. I on pobłogosławił nasz kraj, cicho wymawiając – Dziękuję. Luty 2024 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Charkowszczyzna Szewczenki

Anna STOLAROWA, działaczka Proświty, m. Charków Charkowszczyzna zawsze była ważnym ośrodkiem rozwoju kultury ukraińskiej, a jej mapa literacka obfituje w nazwiska znanych twórców słowa. Szewczenko zbudował Dom Duchowy dla naszego narodu i nadał mu imię – Kobziarz. Pierwsze wydanie mieściło zaledwie osiem wierszy. I właśnie w fundament książki został włożony wiersz, poświęcony charkowskiemu pisarzowi H. Kwitce-Osnowjanence – „Ciebie ludzie szanują, / Dobry głos masz; / Śpiewajże im, mój gołębiu, / O Siczy”. Osobiście się nie spotkali. Była to znajomość korespondencyjna, szczera i serdeczna wymiana listów. Z listu Kwitki-Osnowjanenki z 23 października 1840 r. dowiadujemy się, że wiersze Szewczenki czytał w formie rękopiśmiennej i nie znał autora, domyślał się, że pisał Perebendia. Kiedy wydrukowano „Kobziarza”, jeden egzemplarz Szewczenko przesłał Kwitce-Osnowjanence, o czym pisarz pisał do poety: „A książkę jak rozwinąłem, patrzę – Kobziarz... Ja go przytuliłem do serca, bo bardzo szanuję Was i Wasze myśli mocno zapadają w duszę”. Przyjacielskie stosunki panowały między literatami. Szewczenko darował Kwitce-Osnowjanence egzemplarze poematu „Hajdamacy” i pisał: „Pocałujcie drogiego Hułaka-Artemowskiego i oddajcie mu książeczkę, a drugą oddajcie Korsunowi”. Petro Petrowycz Hułak-Artemowski był rektorem uniwersytetu. Aktywną działalność literacką zaczął jako tłumacz autorów europejskich, twórca pierwszych na Ukrainie ballad romantycznych, oryginalnych bajek, kunsztownych pod względem formy wierszy lirycznych, pięknych burleskowych przeróbek z Horacego. W powieści „Bliźniacy” Szewczenko z zachwytem wspomniał przeróbkę z Horacego „Do Parchoma”. W „Dzienniku” poeta często wspomina Semena Hułaka-Artemowskiego – bratanka Petra Petrowycza. W 1838 r. doszło do osobistego poznania utalentowanego śpiewaka z genialnym poetą, niemal rówieśników, rodaków-Ukraińców. Przyjaźń między nimi była dobra i szczera. S. Hułak-Artemowski napisał muzykę do tekstu pieśni ludowej „Stoi jawór nad wodą” i zadedykował ją Szewczence. Wspomniano nazwisko Korsun. Ołeksij Ołeksijowycz Korsun – ukraiński poeta-romantyk, w 1839 r. w Charkowie wydał zbiór „Ukraińskie wierzenia”, do którego weszły także bajki ludowe. Był wydawcą almanachu „Snip”, w którym drukowano utwory Szewczenki. Korsun rozprowadzał w Charkowie bilety na poemat „Hajdamacy”. O. Korsun w 1890 r. w czasopiśmie „Russkij archiw” wystąpił ze wspomnieniami o M. Kostomarowie, w których pisał o zachwycie czytelników „Kobziarzem” Szewczenki. Iwan Jehorowycz Becki wydawał w Charkowie ukraiński almanach literacko-artystyczny „Mołodyk”. W „Mołodyku” na 1843 rok w drugiej księdze opublikowano utwory Szewczenki „Utopiona”, „Dumka” („Ciężko-trudno na świecie żyć”), „N. Markowyczowi”. Szewczenko czytał almanach „Mołodyk”, był zadowolony, co wiadomo z listu samego Szewczenki do S. O. Buraczka w marcu 1844 r.: „Dziękuję Wam za tego „Mołodyka”, jeśli macie jeszcze ostatnie książki tego „Mołodyka”, to dajcie, bądźcie łaskawi, do przeczytania”. Zachował się list Szewczenki do M. I. Kostomarowa z 1 lutego 1847 r. z Borzny do Kijowa: „Przyjacielu mój wielki Mikołaju. Gdybyście byli pracowici i dobrzy, żeby wypytać na uniwersytecie, czy ja jestem zatwierdzony przy uniwersytecie?”. Kostomarow Mikołaj Iwanowycz studiował na Uniwersytecie Charkowskim, w 1844 r. obronił pracę magisterską, wybrany profesorem Uniwersytetu Kijowskiego. Kostomarow znał wiersze Szewczenki, zachwycał się jego poezją, w 1843 r. w almanachu „Mołodyk” dał wysoką ocenę zbiorowi „Kobziarz”. Osobiście poznali się wiosną 1846 r. w Kijowie. Na ten czas przypada znajomość i zbliżenie Szewczenki z wieloma członkami Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. Wielki był wpływ na twórczość Szewczenki „starej” literatury charkowskiej, w szczególności H. Skoworody, A. Metłynskiego, I. Sreznewskiego, J. Szczohołewa. Szewczenko poetycką twórczością Skoworody zachwycał się jeszcze w dzieciństwie, przepisywał jego wiersze z rękopiśmiennego odpisu nauczyciela – diaka P. Rubana: „Małą książeczkę z Krzyżami / I wzorkami z kwiatkami / Wkoło listki obwiodę / I przepisuję Skoworodę”. Szewczenko w swoich utworach wykorzystywał co nieco z twórczości Skoworody. W powieści „Najmyczka” wspomniano, że diak lubił śpiewać „Każdemu miastu obyczaj i prawa”. Wstęp do satyrycznego poematu Szewczenki „Sen” przypomina 10. pieśń z „Sadu Boskich pieśni” Skoworody. Jakiw Iwanowycz Szczohołew ukończył Uniwersytet Charkowski, wydział filologiczny, pisać wiersze zaczął wcześnie, poezję jego drukowano w Petersburgu i w charkowskim „Mołodyku”. Szewczenko zachwycał się jego wierszem „Greczkosij” (przemianowany na „W polu”). Obaj poeci kochali przyrodę Ukrainy, ich myśli przeplatają się w wierszach Szewczenki „Sad wiśniowy koło chaty”, „Kniażna” (Wieś! I serce odpocznie. / Wieś na naszej Ukrainie – / Niczym pisanka wieś) i Szczohołewa „Złota bandura” (W sadki słoboda wesoło się wtuliła, / W wiśnie i kalinę owinęły się chatki; / Pod ciężarem jagód śliwa się przegięła / I płoną, jak czerwień, makowe grządki). Czytamy list Szewczenki z 22 maja 1842 r. z Petersburga do Charkowa, pisany do P. M. Korolowa: „Dziękuję ci, dobry człowieku, za łaskawe słowo, za pieniądze i za „Starożytność zaporoską”... Leżę oto piątą dobę i czytam „Starożytność”, dobra książka, dziękuję wam i Sreznewskiemu. Ja myślę co nieco z niej zrobić,... tam dużo jest czegoś takiego, że aż wargi oblizujesz”. Izmaił Iwanowycz Sreznewski – znany ukraiński folklorysta, pisarz, wybitny uczony-slawista. Jako jeden z pierwszych uznał, że język ukraiński jest odrębnym językiem słowiańskim. W wieku 14 lat ukończył Uniwersytet Charkowski. Wiele zrobił dla kultury ukraińskiej. Sreznewski w latach 1838–1839 wydał sześć wydań „Zaporoskiej starożytności”, która sprzyjała wzmocnieniu zainteresowania historią Ukrainy, jej odrębnością i heroizmem. Właśnie materiały tych zbiorów Szewczenko wykorzystał do napisania poematów historycznych „Tarasowa noc”, „Iwan Pidkowa”, „Hamalija”. W liście do P. M. Korolowa 18 Dom braci Zaleskich, gdzie zatrzymywał się T. H. Szewczenko. Nadzór licealny. Przygotowywał się do rewizji. I kiedy przyszli do niego policjanci, wyciągnął pistolet, początkowo celował w żandarma, a potem strzelił sobie w usta. M. O. Hołowko był pierwszym z tych tysięcy ludzi, którzy stanęli w obronie słowa Szewczenki. Długie lata Szewczenko przejmował się losem ojczystego słowa. I oto pojawiła się ona – ideowo i twórczo bliska, pokrewna w talencie swoim, w uczuciu narodowym Maria Ołeksandriwna Wilinśka-Markowycz. Maria odebrała naukę w prywatnej pensji w Charkowie. Tutaj zdobyła znajomość języków obcych i muzyki. W pełni wykorzystała otoczenie kulturowe, zwłaszcza ten ośrodek w Charkowie, który był tak silny wśród młodzieży studenckiej uniwersytetu. Pierwszy utwór wydrukował w 1857 r. P. Kulisz, pod tytułem „Opowiadania ludowe Marka Wowczka”, dokąd weszło 11 opowiadań. Tę książkę P. Kulisz wysłał Szewczence do Niżnego Nowogrodu. Osobiście poznali się w Petersburgu 24 stycznia 1859 r. Poeta wysoko cenił utwory pisarki, jej Szewczenko zadedykował wiersz „Markowi Wowczkowi”. Podczas trzeciej podróży do ojczyzny wiosną 1859 r. Szewczenko jechał w karecie Dmytra Ołeksandrowycza Chruszczowa, ziemianina, członka Charkowskiego gubernialnego komitetu „do spraw urządzenia stanu włościańskiego”. To ziemianin zaprosił Szewczenkę do wspólnej podróży. Szewczenko zgodził się, bo było to taniej, a i solidne dokumenty delegacji Chruszczowa zapewniały podstawienie koni pocztowych poza kolejnością. Żona Chruszczowa Natalia Ołeksandriwna nalegała na to, aby mąż zaprosił poetę do siebie w gościnę do majątku Łychwyn koło m. Sumy guberni charkowskiej. W Charkowie uważano Chruszczowa za człowieka liberalnego i niezależnego, jego żona oczarowywała wszystkich swoją urodą, a jeszcze bardziej rozumem, kulturalnością, głębokim zainteresowaniem poezją i polityką. W rodzinie Chruszczowów arystokratyzm łączył się z dużą dozą demokratyzmu. Szewczenko poznał ludzi, którzy przyjęli go ze szczerą gościnnością. Jego, poetę i malarza, znano tu od lat czterdziestych. W powiecie rozpowszechniano akwaforty „Malowniczej Ukrainy”. Szewczenkę ciepło przyjęto w domu braci Ołeksija i Maksyma Zaleskich. Ołeksij uczył się w Charkowie. W listopadzie 1842 r. Szewczenko pisze: „Dziękuję ci, mój gołąbku, że chociaż ty o mnie nie zapominasz. Pokłońcie się Metłynskiemu, zbawi go Bóg za jego „Dumy i jeszcze co nieco”. Amwrosij Łukianowycz Metłynski – znany charkowski poeta, tłumacz, etnograf, wydawca, teoretyk literatury. Właśnie jego utwory czytał Szewczenko na kirgiskich stepach. Kimże jest P. M. Korolow? Pyłyp Mychajłowycz Korolow ukończył Uniwersytet Charkowski, wydział nauk matematycznych, pracował jako wykładowca fizyki i matematyki w drugim gimnazjum charkowskim. Wiele czasu poświęcał działalności społecznej. Zachwycał się poezją Szewczenki, rozpowszechniał wśród charkowian bilety na wydanie jego utworów. Zebrane pieniądze przesyłał autorowi do Petersburga. Korespondował z poetą, podarował mu zbiór „Zaporoska starożytność”. To właśnie jego Szewczenko serdecznie nazywał ziomkiem, gołąbkiem, przyjacielem. Po długiej, prawie piętnastoletniej przerwie, w maju 1843 r. Szewczence udało się odbyć pierwszą podróż na Ukrainę. Tutaj doszło do wielu spotkań, znajomości, pojawili się nowi przyjaciele. Jakiw Petrowycz de Balmen po ukończeniu gimnazjum w Nieżynie wstąpił do służby wojskowej jako junkier Biełgorodzkiego pułku ułanów, który przez długi czas stacjonował w Czuhujewie i innych miejscowościach Charkowszczyzny, a mianowicie – Burłuk, Koczetok, Peczenihi, Artemiwśk. Wśród znalezisk literackich trzeba wyróżnić zbiór opowiadań, które zostały przez niego napisane w różnych zakątkach Charkowszczyzny. To, co widział młody oficer i przeżywał sam, przekazywał w opowiadaniach „Sen”, „Wygnaniec”, „Samobójca”. Opowiada się w nich o ciężkim żołnierskim życiu z jego okrutnymi arakczejewskimi porządkami. Kiedy Szewczenko był już na zesłaniu, jeden z jego przyjaciół, Serhij Petrowycz Łewycki, pisał do niego: „W Petersburgu niemało ludzi, którzy wspominają o Szewczence. Jest wśród nich Hołowko, magister z Charkowa. Oto dusza prawdziwa: skoro się zejdziemy, pierwsze słowo o was... On mówi, choć was już nie ma, ale znajdzie się 1000 gotowych stać za wszystkim, co mówiliście”. Ten list podczas rewizji u Szewczenki 27 kwietnia 1850 r. skonfiskowano i wysłano do Petersburga. Tam wszczęto śledztwo i za Mykołą Ołeksijowyczem Hołowkiem prowadzono nadzór licealny. Z wielkim wzruszeniem czytamy listy od Zarządu Uniwersytetu Charkowskiego do T. Szewczenki w latach 1844–1845, w których zwracają się do niego z prośbą o przysłanie „Malowniczej Ukrainy”, nazywając go „Wasza Wysokobłagorodie!”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

„Czy nie porzucić nam, niebogo…”

Nadia NAUMOWA, pracownica naukowa Muzeum historycznego Centrum miasta Kijowa Powiedz mi, Panie, o końcu moim i o liczbie dni moich, jaka ona, niech wiem, kiedy umrę. Odmierzyłeś Ty moje dni Twoją ręką, i moje życie przed Tobą. (Ps. 38: 5—6) Tak się złożyło (i jest w tym głęboka symbolika), że Taras Szewczenko zmarł następnego dnia po dniu swoich urodzin, i oto teraz dla nas te daty się pokrywają, obchodzimy je jedna po drugiej. Przeżył zaledwie 47 lat, wypełnionych wydarzeniami, radościami i cierpieniami, i w dniu swoich urodzin jeszcze przyjmował gratulacje przyjaciół w swojej pracowni. Następnego dnia poety zabrakło. Na dziesięć dni przed swoim odejściem „na tamten świat … do Boga” poeta napisał swój ostatni wiersz, którym obecnie kończy się „Kobziarz”. Po raz pierwszy został opublikowany w czasopiśmie „Osnowa” (1861. – nr 5 – s. 3-5), później podany w wydaniu Wołodymyra Domanickiego (SPb., 1910), a w „Kobziarzu”, który wyszedł nakładem D. E. Kożanczykowa (SPb., 1867), został wydrukowany z pewnymi opuszczeniami. Ostatni utwór poetycki poety przyciągnął uwagę wielu badaczy, począwszy od F. Kołessy, zwracali się do niego L. Biłecki, S. Nenadkewycz, J. Iwakin, J. Barabasz, interpretując go w różnych kontekstach, w związku z tematami i motywami innych poezji. Wreszcie, artykuł podsumowujący (autorka – Nina Czamata) w Pełnym zbiorze utworów Tarasa Szewczenki podaje wszystkie znane dane i wersje dotyczące treści, miejsca i czasu powstania. Można sobie wyobrazić ten ponury dzień 14 (1) lutego 1861 roku, do przeżycia pozostało już bardzo niewiele (zaledwie dziesięć dni). Nikomu, jak powiedziano w Psałterzu, nie jest dane znać czasu swojego końca, ale są momenty, kiedy człowiek czuje, że ziemska droga się kończy. I oto na odwrocie arkusza z wydrukowanym na nim autoportretem w kożuchu i czapce (znany akwaforta), Taras zaczął wykładać to, co miał w duszy: jest to w pewnej mierze rozmowa z samym sobą i swoista spowiedź. Nawiasem mówiąc, nie jest to jedyny przypadek, kiedy używał odwrotu jakiegoś arkusza, który wpadł pod rękę, czy akwaforty. Tak, na odwrocie jeszcze jednego z autoportretów zapisana jest poezja „Kiedyś to jeszcze za czasów owych...”, a na odwrocie autoportretu ze świecą – autograf brudnopisu „Płaczu Jarosławny”. Mówi nam to o charakterze Szewczenki, który często spontanicznie chciał szybko zapisać to, co układało się w wiersz. Ostatnie miesiące pracował w pracowni, tutaj drukował ryciny, a arkusze z czystym odwrotem leżały po prostu na stole. Zatem pod rękę wpadła akwaforta-autoportret w kożuchu i czapce. A może i nie przypadkowo poeta napisał ostatnie swoje przesłanie, zwrócone do Muzy i do nas: „Czy nie porzucić nam, niebogo...”, kończąc zapis Walentyna KOWALENKO Śmiej się, srogi wrogu! Lecz nie bardzo, bo wszystko ginie – Sława nie polegnie; Nie polegnie, a opowie, Co działo się na świecie, Czyja prawda, czyja krzywda I czyimi jesteśmy dziećmi. T. Szewczenko Nędzny wrogu, śmiej się, lecz nie bardzo: na kamień nasze łzy nie spadną – za krzywdę tę tobie krwawe róże na siedem kolan wypłakały biedę. Ciebie, kacie, za niewinnie zabitych jeszcze będzie bić zbitnica o drogę – z rodzinnych chat za wyżytych i zżytych, za wyżęte pożarami pola... za wyzolone bólem wdów i sierot, za „wyzwolonych” w obczyznę cudzą i tych, co w łonach, bestią drapieżną wpatrzeni... – żeby na twoją nie połakomili się miedzę? A gdzież granica, moskiewski mierniczy? Jak krokwią – kłamstwem mierzysz świat słowami „Pobłogosław mnie, przyjacielu, sławą świętą”. Następnego dnia Szewczenko dopisał zakończenie już na przedniej stronie, nieco zmieniając ton z nadzieją oszukania „Charona i Parki prządki”. Poeta ucieka się do obrazów podręcznikowej mitologii greckiej i traktuje przejście-przewóz na tamten świat z subtelnym, delikatnym humorem, nieco obniżając patos. Niektórzy badacze dzielili utwór na dwa wiersze, argumentując to datami: 14 i 15 lutego. Ale to nie tak, tutaj nawet nie warto dyskutować. Następnego dnia rano poeta poczuł się, być może, nieco lepiej. A może rzeczywiście zjawił się lekarz i dał jakąś nadzieję? A zresztą, czy powie ci nawet lekarz całą prawdę: zostało dziesięć dni… Więc „Do Eskulapa na podarek…”. Ale w Eskulapa poeta już nie bardzo wierzy, bo dalej kontynuuje „Chodźmy lepiej do Charona – // Przez Letę bezdenną // i mętną // Przepłyniemy, przeniesiemy // i sławę świętą”. Nawet te powtórzenia, Leta i Sława, ta sama intonacja, pożegnalny ton mówią o tym, że to jeden utwór. Obecnie znanych jest sześć odbitek tegoż akwaforty z autoportretem, każda ma swoje bytowanie, swoją drogę. Estampa z autografem pozostała w pracowni artysty w Akademii Sztuk Pięknych i została zakupiona na aukcji przez Mychajła Łazarewskiego 14 maja 1861 roku, potem przeszła do spadkobierców Łazarewskich, od nich – do innych ludzi, ślady jej na pewien czas zaginęły. I dopiero w 1847 roku portret został odnaleziony już w bardzo uszkodzonym stanie i przekazany do Literacko-pamiątkowego Domu-muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie. Ma on numer G-1537 (dotarł znacznie później od innych artefaktów i obecnie znajduje się w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki). Był nawet eksponowany w dawnej ekspozycji muzeum. Prawda, było prawie niemożliwe odczytanie tekstu, ale sam eksponat zawsze robił wrażenie na zwiedzających. Czy próbowaliście kiedykolwiek czytać Szewczenkę z rękopisu? Jego dziennik, listy? To coś zupełnie innego niż czytanie go w wydaniu drukowanym. W rękopisie, nawet nieczytelnym, zawsze można wyczuć charakter człowieka, pewne poruszenia nastroju, stan emocjonalny, w jakim przebywał autor wtedy, 163 lata temu, kiedy zapisywał wersy, które układał jako swoiste podsumowanie przebytej drogi. Przeczytajmy go jeszcze raz… Poezja Tarasa często zaczyna się od pytania, pytania retorycznego, zwróconego do samego siebie, takiego, które nie wymaga odpowiedzi. O tym, kto jest adresatem posłania, istniały różne przypuszczenia: jedno z nich, które zostało opublikowane w roku jubileuszowym w jednym z czasopism, mogłoby stać się sensacją jeszcze dzięki nagłówkowi. Autor artykułu „Anna z Łuhów – tajemna i ostatnia narzeczona Tarasa Szewczenki, albo jak poeta był zaręczony na dziesięć dni przed śmiercią” opowiada hipotetyczną historię zaręczyn Tarasa Szewczenki z Anną Szarikową. Ta historia wymaga sprawdzenia, poważnego sprawdzenia, bo nie mamy na nią żadnych potwierdzeń, chociaż można je przy chęci naciągnąć. Ale kiedy poeta zwraca się do „sąsiadeczki ubogiej” jako realnej narzeczonej, to czyż chce on zabrać ją ze sobą „na tamten świat…”? Większość interpretacji tekstu poezji, komentarz w wydaniu akademickim i artykuł encyklopedyczny mówią o obrazie Muzy i całkiem logicznie wskazują na tematyczną i emocjonalną bliskość ostatniej poezji do wiersza „Muza”, zapisanego 9 lutego 1857 roku w Dzienniku, który, nawiasem mówiąc, też napisany prawie w przeddzień dnia urodzin (często człowiek właśnie wtedy myśli o przebytej życiowej drodze). Moja radości święta! Moja ty dolo młoda! Nie opuszczaj mnie... …………………………… A jak umrę, moja święta, Moja ty mamo! Połóż Swego ty syna do trumny I choć jedną łzę W oczach nieśmiertelnych pokaż. Obie poezje połączone są elegijną, przejmującą tonacją, z jaką poeta zwraca się do tej doradczyni-towarzyszki, która zawsze uczyła „niekłamanymi ustami powiedzieć prawdę…”. I oto teraz nadszedł czas „...szykować wozy w daleką drogę…”. „Zmęczyliśmy się i podstarzeli, // i rozumu jednak nabraliśmy, // to i będzie z nas!”. W tej poezji poeta przemawia w pierwszej osobie liczby mnogiej: „my”, a do muzy zwraca się na „ty”. Już nie Annę Szarikową poeta nazwał „O, mój towarzyszu święty!”. To w żaden sposób nie może być konkretna osoba. W tych kobietach, które Taras spotykał w życiu, on, oczywiście, chciałby widzieć ją, muzę, idealną towarzyszkę życia artysty. Ale jakoś nie wyszło… nie było sądzone... W poezji „Czy nie porzucić nam, niebogo…” Jurij Barabasz wyodrębnił trzy „najważniejsze, nieprzemijające wartości” dla poety: Wiara, Muza jako Boże powołanie i Ukraina. Tak, tym, którzy krzyczeli o tym, że poeta był niewierzący, nie wyspowiadał się przed śmiercią, można odpowiedzieć: oto był jego szczery, spontaniczny ruch ku spowiedzi przed samym sobą i przed Bogiem: „Lecz nieskalanymi ustami pomódlmy się do Boga, i ruszajmy cichutko w daleką drogę…”. Wiara – to rzecz bardzo intymna, i ona tutaj jest obecna. U poety nie słychać żalu czy beznadziei, przygnębionego nastroju, żadnej próżności, żadnych sentymentów czy narzekań na los, tylko szczypta goryczy brzmi w słowach przejętych lekką samoironią, kiedy mówi o swojej twórczości, o tych „heksametrach (co pójdą) myszom na śniadanie”. To, w ogóle, był właściwy poecie sposób mówienia o sobie, łączący humor, intelekt, stan emocjonalny. On kocha bez zastrzeżeń ten ziemski świat, ale rozumie, że w końcu nadchodzi czas go opuszczać, szybciej czuje sercem, że jego misja w życiu jest skończona. A co tam za granicą? Nie jeden Taras Szewczenko myślał o tym… Co człowiek zabierze ze sobą z tego, co zdobył tutaj, na ziemi? Ten ostatni poetycki zryw, w którym nieobecny jest strach przed śmiercią, mówi o gotowości człowieka do wejścia w wieczność, bo przeżył życie uczciwie. Testament, spowiedź, końcowy wiersz kończy się słowami o Ukrainie, rozmyślaniem o tym, że ona będzie i tam z nim. Każdy normalny, myślący człowiek myśli o tych transcendentnych rzeczach. Można powiedzieć, że każdy swój wiersz Szewczenko pisał jak „Testament”, jakby po raz ostatni. Pozostać człowiekiem, zachować wiarę w to, że wszystko mądrze jest urządzone na świecie, że wieczność istnieje. Ona czeka na ciebie, ważne jest z godnością podejść do granicy, która dzieli ziemskie życie i zaświaty. Tam, w życie przyszłego wieku, nie weźmiesz ze sobą majątku, pieniędzy, ziemi i domów, pozornego dobrobytu. Dla Szewczenki to, co chciałby zabrać ze sobą – to ten „sad wiśniowy koło chaty”, „raj-ogródek” taki, jak w rodzinnej Ukrainie, i jego Muza, wszystko co kochał, co było w duszy za życia, pozostanie z nim i tam: …nad Styksem, w raju, Niby nad Dnieprem szerokim, W gaju, przedwiecznym gaju, Postawię chateczkę, ogródek Wkoło chaty zasadzę, Przylecisz ty w cień, Ciebie, jak królową posadzę. Dniepr, Ukrainę wspomnimy, Wesołe osady w gajach, Mogiły-góry na stepach I wesoło zaśpiewamy… Rzeczywiście, w osobie naszego poety mamy absolutny autorytet moralny. I właśnie jego poezje dają odpowiedzi na wiele pytań, które stawiał poeta i sobie, i swojemu narodowi. „Jakich rodziców, czyje dzieci?”, „Jeden drugiego pytamy, // po co nas matka przywiodła // czy dla dobra, czy to dla zła... // Po co żyjemy, czego pragniemy?”, „Mój kraju drogi, niewinny, // Za co cię Pan Bóg karze, // Karze ciężko? Za Bohdana // I za szalonego Piotra”. Jego ocena postaci historycznych (ukraińskich i rosyjskich), jego miłość do Ukrainy, jego wieszczy duch wzywa nas: „Walczcie – zwyciężcie!”. W te niełatwe czasy widzimy i słyszymy Tarasa, rozumiemy: jego poezje od pierwszej („Dumy moje…”) do ostatniej brzmią proroczo, one nawracają nas do naszej narodowej pamięci: Prawda i Wolność Ukrainy – ponad wszystko! To było marzeniem poety i największym jego pragnieniem. Gdzie, u jakiego narodu jeszcze był poeta, żeby w „ostatnią, ciężką minutę” tak myślał o swojej Ojczyźnie: Za nią Pana Boga módlcie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

“…А він на порі: “Борітеся”! Поборіть!”

I czyż nie czas odrzucić paplaninę-niewiarę, że my – “odwiecznie” poddani Moskwie? Od wieków ostrzyłeś zęby na Ruś pradawną, złodziejsko ją okradałeś od wieków: do czołobitności przynaglałeś Bohdanów i szykowałeś Tarasom kajdany nowe. I zawziąłeś się karczować znowu w tysiąclecia wrośnięte Słowo i Ducha… Lecz Ukrainie zakute okowy – Tobie teraz nosić po rodzie. A naszej sławy już nie zatrzymać, a naszą prawdę wolno świat wdycha… Byliśmy i jesteśmy z ojców rodowici, a z ciebie, kacie, – byle jaka poczwara! *** “Niewolnicy, podnóżki, błoto Moskwy” T. Szewczenko Dość ślinić esbeckie sutanny, pomazana gundiajowska trzodo, i modlić się do cudzych ikonostasów, z kacapstwem usprawiedliwiać “pokrewieństwo”, i palić świece za “zdrowie” Rosji, Ukrainę zaś – niby wiedźmę – na ogniu... I pielęgnować orły dwugłowe “na nasienie”, a sokoły wyganiać z rodzinnych gniazd. Jesteście błądzącymi owcami, a nie sługami Bożymi – dżumą “niewolnicy, podnóżki, błoto Moskwy”, przy was bicz-słowa te na straży postawiłby Szewczenko-wartownik. Wam kajać się – nie katowi potakiwać: z jego kropidła pryska nasza krew... i szykuje niebo wojowników skrzydlatych pod żółto-niebieski atłas chorągwi. Lecz błogosławieństwa my się doczekamy: czasownik-dzwon dźwięczniej kołacze... I Słońce pełnowidzi. A wasz demon rozchełstanie zawył na błotach. *** “U Boga za drzwiami leżała siekiera...” “...trzeba światem, gromadą obuch hartować, i dobrze wyostrzyć siekierę...” “...Za co bronowali włóczniami moskiewskie żebra?” T. Szewczenko A Bóg siekiery nie ustrzegł jednak: zza drzwi Moskal ją ukradł i zawziął się rąbać cudze sady i mościć swojemu przychówkowi chałupy... I gnieździć tron dwugłowemu carowi i kadzić chaty kadzidłem esbeckim... Siedem lat drwił z siekiery przybłęda, pożary czarne krakał czarny kruk... Lecz siwym wschodem zerkał step serdecznie… Na ósme zaś – stylisko wypadło z rąk, – i zabrało się obuch hartować, ostrzyć siekierę o moskiewskie żebra, i gnać ordę błotną za “pariebrik” – uwolnić praruski kraj od niewoli. I stał się cud: z czarnej popiołu sady wyrosły w nowe pędy sprężyste i zwycięsko wyprostowały się róże – na hołotę wiekopomnie wstrętną: na placu czerwonym ataman Załużny palił raszystowskie tyłki i łapcie! A ZSU siekierę strzegły!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Odrodził ukraiński Kościół na Słowiańszczyźnie. W 1008. rocznicę urodzin archimandryty Walentyna

Tetiana ŁYSAK, przewodnicząca krajoznawców Słowiańszczyzny, honorowy krajoznawca Ukrainy. Obecne pokolenie wywalcza w okrutnej, krwiożerczej wojnie z rosyjską nawałą swoją ukraińską tożsamość, a ukraiński Kościół zajmuje jedno z pierwszych miejsc wśród jej składowych. Obecnie wspominamy człowieka, który wziął na siebie niezwykle trudną odpowiedzialność za odrodzenie ukraińskiego Kościoła prawosławnego na Słowiańszczyźnie i wypełnił ją z honorem. W autobiografii archimandryta Walentyn, który kierował odrodzeniem ukraińskiego Kościoła na Słowiańszczyźnie, zaznaczał: „Ja, Kolczenko Walentyn Iwanowycz, urodziłem się 2 października 1924 roku w mieście Słowiańsku w obwodzie donieckim w rodzinie urzędnika. Wychowywałem się w duchu religijno-prawosławnym, ponieważ mama, rodzice mamy i rodzice ojca byli bardzo religijnymi, kościelnymi ludźmi i zawsze zabierali mnie do cerkwi. Kochałem cerkiew. W naszym mieście było dobre i wykształcone teologicznie duchowieństwo, a zwłaszcza protojerej o. Kostiantyn Runycki (magister teologii). Przez pewien czas byłem posłusznikiem Pustelni Glińskiej (obwód sumski). Po rozwiązaniu klasztoru w 1962 roku większa część mnichów wyjechała na Kaukaz, mnie postrzyżono na mnicha i przez pięć lat mieszkałem w mieście Szczygry w obwodzie kurskim. Pracowałem przy renowacji cerkwi i w ten sposób zarabiałem środki. Sześć lat mieszkałem w mieście Tambowie, a potem przeprowadziłem się do mojego rodzinnego miasta Słowiańska, ponieważ mama oślepła, a siostra bardzo ciężko zachorowała. Na Ukrainie rozpoczęło się duchowe i narodowe odrodzenie, brałem w tym odrodzeniu aktywny udział i ks. bp Antonij Masendycz wyświęcił mnie na hieromnicha”. Zgodnie z kserokopiami dokumentów kancelarii Patriarchatu Kijowskiego, mnich Walentyn (Kolczenko Walentyn Iwanowycz), podczas Świętej Liturgii w Cerkwi Refektarzowej św. Jana Teologa w Monasterze Michajłowskim w Kijowie 20 lutego 1992 roku, w dniu św. Teodozjusza, za natchnieniem Ducha Świętego został wyświęcony przez zarządzającego sprawami Patriarchatu UAOC Metropolitę Perejasławskiego i Siczysławskiego Antonija na stopień kapłana. Dekretem zarządzającego sprawami Patriarchatu UAOC Metropolity Perejasławskiego i Siczysławskiego Antonija nr 11 z dnia 17 kwietnia 1992 roku hieromnich Kolczenko Walentyn Iwanowycz zostaje mianowany proboszczem parafii św. Apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego w mieście Słowiańsku w obwodzie donieckim. Przez eparchię doniecko-ługańską pod nr 40 z dnia 18.04.1995 roku wydano zaświadczenie, że hieromnich Walentyn (Kolczenko), proboszcz cerkwi św. Andrzeja Pierwszego Powołanego w mieście Słowiańsku, został podniesiony przez biskupa donieckiego i ługańskiego Izajasza, podczas Boskiej Liturgii, do godności ihumena, z powierzeniem mu obowiązków duchownego eparchii. Dekretem eparchii doniecko-ługańskiej nr 17 z dnia 19 marca 1996 roku z podpisem biskupa Izajasza błogosławiono Słowiańskie Błahoczynnie ze wszystkimi parafiami rejonu słowiańskiego: św. Andrzeja Pierwszego Powołanego w Słowiańsku, Wszystkich Świętych w Słowiańsku, Matki Bożej w osiedlu typu miejskiego Rajhorodok, parafią we wsi Prelesne, którego dziekanem mianowano ihumena Walentyna (Kolczenkę). 21.06.1997 r. na prośbę biskupa donieckiego i ługańskiego Joasafa za gorliwą służbę Cerkwi Bożej Jego Świątobliwość, Najświętszy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy, nagrodził ihumena Walentyna (Kolczenkę) godnością archimandryty. Ojciec Walentyn od razu włączył się w budowę ukraińskiego Kościoła. Oto jak wspomina go w swoich zapisach dziennikowych Ołeksandr Wozniak. Od początku października 1991 r.: „Przed rozpoczęciem kolejnego zebrania podszedł do mnie człowiek niskiego wzrostu, około 65 lat, przedstawił się jako Walentyn Kolczenko, powiedział, że jest mnichem zamkniętej przez władze w latach 60. Pustelni Glińskiej (obwód sumski), uczył się w seminarium w Odessie, ale został wydalony za „nieprawomyślność”, mieszczanin Słowiańska z dziada pradziada, mieszka przy ul. Komunarów (dawnej Kowalskiej) i chciałby przyłączyć się do parafii św. Andrzeja. Potem wystąpił na zebraniu. Opowiedział nieco o Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, wszystkim bardzo się spodobał. Dla nas był to po prostu dar Boży i zdecydowaliśmy, że będzie naszym duchownym”. Od 20 listopada 1991 r.: „Jestem w Kijowie. Zarządzający sprawami Patriarchatu UAOC arcybiskup Antonij uzgodnił Statut parafii z przyłączeniem do eparchii kijowskiej. Opowiedziałem mu o mnichu W. Kolczence. Na moją prośbę o skierowanie do nas kapłana powiedział, że brakuje ich nawet w tych parafiach, gdzie są cerkwie, a nam poradził korzystać z usług o. Wiktora (Maryńczaka) z Charkowa, z którym już się znaliśmy. Pozwolił oddelegować do Kijowa Walentyna Kolczenkę na staż”. Od 25 listopada 1991 r.: „Walentyna Kolczenkę oddelegowaliśmy do Kijowa. Mamy nadzieję, że wkrótce w Słowiańsku, a także w Donbasie będzie wreszcie przynajmniej jeden ukraiński kapłan”. Od 30 stycznia 1992 roku: „Ja, o. Walentyn i Wołodymyr Melnyczuk byliśmy na przyjęciu u przewodniczącego komitetu wykonawczego W. Honczara. Rozmowa o pomieszczeniu na cerkiew. Mamy prawo. Cerkiew Świętej Trójcy w centrum miasta władze zburzyły jeszcze w latach 60. Zdziwiło to, że Miejskiemu Zarządowi Gospodarki Komunalnej w centrum prawie nic nie należy. Większość zasobów to obiekty resortowe. Honczar zaproponował nam obejrzenie pomieszczenia przy ul. K. Marksa 29. Chodziliśmy pod wskazany adres. Z ul. K. Marksa jest wejście do punktu wypożyczania sprzętu wideo i kaset. Dalej za ladę nas nie wpuścili, ale pewne informacje o pomieszczeniu uzyskaliśmy. Powierzchnia ogólna około 35 m2, za zabitymi drzwiami mieszkanie, wejście od strony podwórza. Odwiedziliśmy mieszkańców. Gospodyni, pani Dworkina, uczestniczka wojny, stoi w kolejce po mieszkanie. Syn wyjechał do Izraela. Razem z nią starsza mama. Przeciwko cerkwi nie protestuje. Naradziwszy się między sobą, zdecydowaliśmy, że, jak to mówią, z marnej owcy choć kłak wełny, czyli trzeba się zgadzać, przynajmniej miejsce jest odpowiednie”. Od 1 lutego 1992 r.: „Napisałem list do przewodniczącego komitetu wykonawczego W. Honczara o przyznanie nam niemieszkalnego pomieszczenia przy ul. K. Marksa 29. List, oprócz mnie, podpisali o. Walentyn i p.o. przewodniczącego rady parafialnej Wołodymyr Melnyczuk, ponieważ Owczarenko był w delegacji”. Od 22 lutego 1992 r.: „Kijów. Cerkiew św. Pokrowy. Wielka Rada Bractwa, oprócz przewodniczących Bractw z całej Ukrainy, wielu duchownych. Spotkałem się z o. Walentynem. Co za radość! Jest już hieromnichem. Wyświęcony na kapłana 20-go w cerkwi św. Jana Teologa (Refektarzowej) Monasteru Michajłowskiego. Byłem na przyjęciu u zarządzającego sprawami Patriarchatu Arcybiskupa Antonija (Masendycza), prosiłem, żeby puścił o. Walentyna do nas. Obiecał”. Od 15-17 marca 1992 r.: „Następnego dnia staliśmy w pikiecie, przychodził do nas o. Walentyn. Powiedział, że trzeba pisać list do Antonija, żeby puścił go do Słowiańska, do domu”. Od 7 maja 1992 r.: „Chwała Bogu! Dzisiaj w komitecie wykonawczym dowiedziałem się, że wreszcie naszą prośbę zaspokojono. Decyzją

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Dwie historie o Kotyhoroszku

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie udostępnione przez teatr Tak, w Kijowskim Akademickim Teatrze „Koło” odbyła się premiera bajki „Trzy magiczne siły. Kotyhoroszko”. Ukraińska w swej istocie i współczesna w problematyce sztuka współczesnej ukraińskiej dramatopisarki Nadiji Symchycz, oparta na dawnym bajkowym wątku, jest pełna humoru, współczesnych problemów, życiowej mądrości o Wiedzy, Odwadze i Wierze. Ale główną siłą Ukraińców jest Jedność. – Specyfika pracy nad spektaklami dla dzieci różni się od spektakli dla dorosłych – opowiada reżyserka Maria Hruniczewa. – Ważne jest, by znać psychologię dzieci, jak wszystko odbierają, jak reagują. Jeśli mówić o sztuce Nadiji Symchycz, to trafiła do mnie przypadkiem. Na początku pełnoskalowej wojny aktywnie zajmowaliśmy się teatrem online. Wypuściliśmy spektakl na podstawie sztuki Williama Szekspira „Sen nocy letniej”. Potem zdecydowaliśmy, że kolejną inscenizacją będzie bajka. Właśnie wtedy poznałam ten utwór. Zaczęliśmy pracować. Ale wtedy były ciągłe ostrzały, wyłączenia prądu. Nie dokończyliśmy tej pracy. Kiedy zaś pojawiło się pytanie, jaką dziecięcą bajkę współczesnego ukraińskiego dramaturga wystawiać w teatrze „Koło”, przypomniałam sobie o tym utworze. Przeczytałam ponownie i zrozumiałam, że sztukę będzie bardzo stosownie wystawić na scenie w zwykłym formacie. Nieco przerobiliśmy utwór, ponieważ szanowana dramatopisarka ma bardzo wielu bohaterów. Do tego, moim zdaniem, nie było tam wyraźnie zaznaczonego negatywnego bohatera. Jestem przekonana, że taki bohater musi być, a dzieci powinny go widzieć, powinny z nim walczyć. Dodaliśmy Żmija jako pełnoprawną postać, a Czarownica nabrała negatywnych cech. Dało to możliwość zaostrzenia walki. Jeszcze jedno reżyserskie odkrycie – zebranie wspólnoty, to widzowie. Spektakl wystawiono dość szybko. Wzięliśmy materiał praktycznie od zera. Uszyliśmy kostiumy, zrobiliśmy rekwizyty, napisaliśmy piosenki, a jeszcze były próby. Na wszystko to poświęciliśmy tylko dwa miesiące. U Nadiji Symchycz główny bohater Kotyhoroszko cały czas był na scenie. Zdecydowaliśmy nieco zmniejszyć jego obecność, a więcej uwagi poświęcić wspólnocie. Sens bajki w tym, że zwyciężają wszyscy, a Kotyhoroszko (w bajce Marko z Kotyhorosziwki) jest tylko katalizatorem tego zwycięstwa. Myślę, że morał tego utworu stanie się dobrym przesłaniem dla dzieci – po to, by zwyciężyć, trzeba wszystkim się zjednoczyć i mocno stać. Właściwie to nasza teraźniejszość. W bajce jest Stary Kozak Wernyhora, zachował trzy grochy od pradziadka i przekazuje wszystkie sekrety Kotyhoroszkowi. To jak zachowanie naszych własnych korzeni, naszej historii, ludowej mądrości, która przekazywana jest z pokolenia na pokolenie. Tę informację musimy zachować jako naród. Dziad Wernyhora jeszcze dość silny, ale już nie może zwyciężyć Żmija bez pomocy Kotyhoroszka i innych członków wspólnoty. Czarownica u nas pod wszystkich się podkłada, jak właściwie każda gadzina, która chce coś zdobyć. Próbuje odkryć wszystkie sekrety wspólnoty, by dowiedzieć się, kto jest głównym wrogiem Żmija, żeby go zniszczyć lub przeciągnąć na swoją stronę. Rolę Marka z Kotyhorosziwki gra Wiktor Bakunow, Czarownicę – dwie aktorki: Olha Armasar i Olha Wasyniuk. Wujek Nie-Najem-Się, który jest jakby głową wsi, u nas to Ołeksandr Kokariew, Skorochód – Rostysław Fomenko, Chweska – Ołena Tertyczna. Starego Kozaka w różnych składach też grają dwaj aktorzy – Arsen Bojczuk i Wiaczesław Szechowcow. Mariczka Wernydub – Anhelina Zubal. Nad spektaklem pracowała choreograf Hanna Łysenko, z którą współpracuję już wiele lat. Muzykę stworzył kompozytor Illa Czoporow. Z nim razem pracowaliśmy przy spektaklu „Kwiatowy bum”, wyszło, moim zdaniem, bardzo udanie. Zaprosiliśmy i do udziału w bajce. A teksty piosenek napisała Maryna Hraczowa, to również nasza daleko nie pierwsza wspólna praca. Nad spektaklem pracował kaskader Nazar Majboroda, który pomógł ustawić scenę walki i scenę, kiedy Stary Kozak kręci Markiem z Kotyhorosziwki i rzuca swoją laską. Jest u nas i scena boksu. Kiedy zaczęliśmy robić spektakl, to zdecydowałam, że rekwizyty będą nieco przerysowane. Tworzyliśmy kreskówkowy styl, uważam, że się udało. Świadomie unikaliśmy użycia ukraińskiej symboliki aż do samego finału. Dopiero na końcu mowa o samoidentyfikacji, ludzie uświadamiają sobie siebie i swoje korzenie. Chciałam pokazać, że często w życiu przedkładamy rzeczy materialne, zapominając o duchowym spadku, duchowych wartościach. Jakichś szczególnych dekoracji nie tworzyliśmy. Nacisk kładliśmy na jaskrawe kostiumy i jaskrawe rekwizyty. Praca nad spektaklem jeszcze trwa. W szczególności chcę dodać światła. Będziemy też kontynuować próby. Już teraz mogę powiedzieć, że podoba mi się, jak wszyscy aktorzy stworzyli swoje kreacje. Chcieliśmy zabawić zarówno dzieci, jak i dorosłych. Dlatego zawarliśmy żarty, które powinny spodobać się i jednym, i drugim. Mamy nadzieję, że spektakl będzie grany długo i będzie cieszył się popularnością. – Moje zapoznanie z teatrem „Koło” odbyło się jeszcze w latach 90. – kontynuuje rozmowę dramatopisarka, autorka sztuki Nadija Symchycz. – Od razu zaimponowała mi przytulna kameralna atmosfera teatru, starannie dobrany repertuar, arcydzielna gra aktorów. Pamiętam, jak wrażenie zrobiła niewielka kawiarnia, gdzie przed kolejnym spektaklem wykonywał własne piosenki przy gitarze kijowski bard. Od tamtej pory ten teatr stał się dla mnie prawdziwą wizytówką Zjazdu Andriejewskiego. A współpraca z „Kołem” rozpoczęła się od sztuki „My – Majdan!”. Dyrektorka teatru Iryna Kliszczewska zapoznała się z antologią „Majdan przed i po”, wydaną przez laboratorium dramaturgiczne Narodowego Centrum Sztuki Teatralnej imienia Lesia Kurbasa, do której weszła i ta sztuka. Pani Irynie sztuka się spodobała i wkrótce została wystawiona na scenie „Koła” (w 2017 roku ten spektakl otrzymał nagrodę teatralną „Kijowska Pektoral”). Parę lat temu reżyserka Maria Hruniczewa zainteresowała się jeszcze jedną moją sztuką – „Marko z Kotyhorosziwki”. Sztukę napisałam w 2011 roku. W 2013 otrzymała dyplom Ogólnoukraińskiego konkursu „Koronacja słowa” w nominacji „Scenariusze filmowe dla dzieci” pod tytułem „Trzy grochy dla Kotyhoroszka” (zatem istnieje jeszcze wersja kinematograficzna sztuki). Nawiasem mówiąc, w 2016 roku wystawiał ją już teatr amatorski „Harmyder” z Łucka pod tytułem „Żmij”. I oto w „Kole” odbyła się premiera spektaklu „Trzy magiczne siły. Kotyhoroszko”. Twórcy spektaklu nieco przemyśleli wątek sztuki, do czego odnoszę się z szacunkiem i zrozumieniem. Jednak dla widza, który oczywiście nie jest zaznajomiony z tekstem mojej sztuki, chciałabym powiedzieć kilka słów o pewnych różnicach w stosunku do spektaklu. Według wątku sztuki, niebo nad Kotyhorosziwką trzymało się na Kijowski teatr dramatu i komedii na czterech filarach (aluzja do ludowych wyobrażeń o budowie świata i poszukiwaniach tych filarów przez małego Tarasa Szewczenkę). Żmij, który wyrwał się z Międzyczasu, wbił się w jeden z nich, przez co niebo się przechyliło. Czarownica w sztuce jest postacią pozytywną. Przybyła do Kotyhoroszówki, aby potomkowie sławnych rycerzy, którzy mieszkają we wsi, a zwłaszcza jeden z nich – Kotyhoroszko – pokonali Żmija i zagonili go z powrotem do Międzyczasu. Postacie w sztuce dzielą się na dwie kategorie: jedna – postacie o charakterystycznych imionach Nie Najem Się, Piję Nie Napiję Się, Słuchacz, Skorochód – to ci, którzy idą na współpracę ze Żmijem, dogadzają mu; a druga – Wernydub, Wernygora, Krutywusycha z małym Krutywusem oraz Kotyhoroszko stają do walki ze Żmijem i zwyciężają go. Czyż nie podobne wydarzenia dzieją się teraz w Ukrainie? Czyż nie napadł na nas wróg, zajmując część naszej ziemi, przechylając nasze niebo? Czyż nie jest podzielone i nasze społeczeństwo na te dwie kategorie? W czasie, gdy jedni, zjednoczywszy się, z ostatnich sił dają bitwę okrutnemu, bezlitosnemu wrogowi, inni nijak nie mogą ani najeść się, ani napić. A zwycięstwo świętować przybiegną pierwsi... Przypominam: sztuka została napisana w 2011 roku. *** A w Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru niedawno przedstawiono spektakl dla dzieci Natalii Ihnatiwej „Kotyhoroszko” na motywach ukraińskich bajek ludowych. To historia o tym, jak zawsze znajdzie się bohater, który wcale nie planował nim być. Do tego doprowadzają go ciężkie czasy, bo nie można stać z boku, kiedy cię atakują. Właśnie takim bohaterem jest Kotyhoroszko, który ratuje od Żmija ukochaną dziewczynę, towarzyszy broni, a przy okazji i cały biały świat. Także – to historia-podróż, w której – zgodnie ze wszystkimi wymogami gatunku – bohater poznaje siebie i świat. A jeszcze – to historia na motywach ukraińskiej bajki ludowej, więc zachowuje w sobie ludowy koloryt i poczucie prawdziwego tradycyjnego święta, bo podróż Kotyhoroszki rozpoczyna się i kończy w Boże Narodzenie. – Kiedy w naszym teatrze zdecydowano, by wziąć na warsztat bajkę – wspomina reżyser spektaklu Wołodymyr Cywiński – to długo myśleliśmy, co to ma być za utwór. Przeczytaliśmy wiele współczesnych i klasycznych sztuk-bajek. W końcu dyrektorka-artystyczna kierowniczka naszego teatru Ołesia Żurakiwska oraz główna reżyserka Tamara Trunowa zatrzymały się na „Kotyhoroszce”. Przecież ten utwór bardzo rezonuje z naszymi czasami. Robiliśmy spektakl dla dzieci 6+, miała to być interaktywna bajka. Żeby mały widz brał udział w działaniu, które dzieje się na scenie, a nie tylko oglądał. Stąd pojawiło się wiele zwracania się bohaterów do widza. Aktorzy zapraszają dzieci do udziału w tej grze. Musi być też specyficzny humor, aby śmiesznie było właśnie dzieciakom. Możliwe, że ten humor musi być nieco prostszy niż dla dorosłych. Ale myślę, że starszy widz też znajdzie w tym spektaklu jakieś ciekawe dla siebie rzeczy. Pracę nad spektaklem rozpoczęliśmy w listopadzie. Nie mogę powiedzieć, że proces prób podczas pełnoskalowej wojny bardzo różni się od tego, który był wcześniej. Wojna już siedzi w mózgu i krwi ludzi, jakkolwiek smutno to brzmi, i oni już się do niej przyzwyczaili. Praktycznie taki sam, jak w minionych latach, był proces poszukiwań. Ogólnie to spektakl o narodzinach bohatera. Jak człowiek staje się bohaterem, czy przygotowuje się do tego? Nasz Kotyhoroszko pragnie robić dobre rzeczy, pomagać wszystkim. Ale nie zawsze mu to wychodzi. To jabłonkę złamie, to płot przewróci, a to nawet połowę placu targowego zburzy. Wszyscy się z niego śmieją. Ale kiedy przychodzi bieda, to on jedyny mówi: „Ja pokonam Żmija. Ja uratuję Ołenkę”. I to brzmi prosto, bez patosu i silnie. Myśleliśmy o tym, jak wcielić na scenie tę prostotę i siłę. Wyszła nam dość energiczna historia, bo gra w niej wielu młodych ludzi, którzy chcą być na scenie. I to bardzo dobrze widać. Energia jest po prostu szalona. Czego warci są tylko studenci kursu Mykoły Bokłana, którzy odbywają praktykę w naszym teatrze. Oni są niezwykli. Gdzie młodość, tam pieśni i tańce. W spektaklu tego dobra jest wiele. Mistrz naszego teatru Ołeksandr Dmytrowycz Kurij, który odpowiadał za część muzyczną spektaklu, wykonał kolosalną pracę i u nas zaśpiewali wszyscy. Nawet ci, którzy wcześniej mówili, że nie potrafią śpiewać. Teraz nasz chór brzmi epicko. Scenografem spektaklu została profesjonalistka w swoim fachu Wira Zadorożna. Od razu poczuła stylistykę przyszłego widowiska. Z takimi ludźmi jak Wira zawsze przyjemnie się pracuje. Wielkie znaczenie w wizualnej części naszej historii ma wideo. Pierwszym zamysłem było to, że skoro to współczesna bajka, to Żmij powinien być jakby w grze komputerowej, bo dzieci bardzo lubią gry akcji. Później koncepcja się zmieniła, ale animowany Żmij i otoczenie z gry komputerowej pozostały. Aktor-Żmij w ważnych momentach zmienia się w animowanego Żmija i w takiej postaci wchodzi w interakcje z innymi postaciami. Jak przyznawały dzieciaki, bardzo podobała im się taka animacja. Za wizualną część odpowiadał Unreal Engine generalist ze Lwowa Witalij Chomjak. Bohaterowie mają ukraińskie stroje narodowe, moim zdaniem to ładne i nowoczesne. Ciekawy efekt miała idea połączenia ukraińskiego kolorytu ze współczesnymi tańcami (rozwiązanie plastyczne Anton Wachliowśkyj). To również spodobało się dzieciakom. I kiedy aktorzy schodzą na widownię i śpiewają kolędy oraz pieśni bożonarodzeniowe, to mali widzowie chętnie tańczą razem z nimi. W spektaklu są reminiscencje do współczesności. W bajce zapisani są bohaterowie (bogatyrzy), a my zdecydowaliśmy, że mogą być nie tylko Ukraińcami, ale i przedstawicielami zaprzyjaźnionych narodów, którzy pomagają pokonać Żmija. Celowo teraz nic nie mówię o aktorach-wykonawcach ról, bo jest ich tu wielu i o każdym można długo mówić. Powiem jedno: jestem z was dumny. Jesteście prawdziwymi profesjonalistami. Kiedy jest odzew na sali, kiedy ludziom się podoba, kiedy widz się śmieje, sam bierze udział w działaniu – znaczy, że spektakl się udał. Jeszcze podczas prób widziałem momenty, w których dzieciaki będą się śmiać. Kiedy aktorzy wychodzą na scenę, zaczynają grać, a młodzi widzowie naprawdę współczują bohaterom, próbują im coś podpowiedzieć, pomóc, to czuje się wewnętrzną satysfakcję. Zatem wszystko zrobiliśmy dobrze. I chociaż nigdy nie jestem w pełni zadowolony ze swojej pracy, ale tutaj, moim zdaniem, spektakl się udał. Na pierwszy spektakl bilety sprzedawały się niemrawo. Ale zadziałała „poczta pantoflowa”. Już podczas trzeciego pokazu była pełna sala, teraz bilety sprzedają się z miesięcznym wyprzedzeniem. Więc jeśli jeszcze nie widzieliście naszego spektaklu – serdecznie zapraszamy. Nie pożałujecie. Ukraińska bajka ludowa „Kotyhoroszko” pozostaje aktualna. Do wystawienia spektakli na jej motywach niedawno zwróciły się dwa stołeczne teatry.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

twórów Borysa Hrinczenki. Ogólnie w naszym repertuarze jest wiele jego utworów. Już je śpiewaliśmy, i weszły one do zbioru „Pieśni ukraińskiej rewolucji”. Ale tego wieczoru utwory brzmią w innej interpretacji. Obecni na sali mieli możliwość obejrzenia z dużego ekranu slajdów z jubilatem sfotografowanym za jego życia. Na pierwszym zdjęciu – jeszcze zupełnie młody nauczyciel ludowy. Dalej – fotografie wykonane w Czernihowie, Kijowie, na Galicji. Na nich Borys Hrinczenko razem z Iwanem Frankiem, Wołodymyrem Samijlenką, Michajłem Kociubynskim, Serhijem Jefremowem, Mykołą Michnowskim, żoną Marią Hrinczenko-Zahirnią. Na ostatniej fotografii przedstawiono moment, gdy pisarza odprowadzano na leczenie do Włoch, skąd nie wrócił. Tutaj obok niego są przyszli twórcy Ukraińskiej Republiki Ludowej. Unikalny program koncertu „Borys Hrinczenko – 160” zawierał rzadko wykonywane utwory na wiersze jubilata – inspiratora walki o ukraińską tożsamość i państwową niepodległość na przełomie XIX i XX wieku. Chóry klasyczne i romanse Kyryła Stecenka, Mykoły Leontowycza, Modesta Łewyckiego i Michajła Stepanenki kontrastowały z współczesnymi pieśniami kobzarskimi i balladami Tarasa Kompaniczenki i Wasyla Żywosyła. Ozdobą wieczoru były występy właściciela wspaniałego basu, światowej gwiazdy sceny operowej, Artysty Ludowego Ukrainy Serhija Magery oraz czarującej sopranistki, solistki Narodowej Filharmonii Ukrainy Kariny Kondraszewskiej. Wśród niespodzianek programu było wykonanie utworu „Jeszcze nie umarła…” w trzech wersjach: na skrzypce solo, z muzyką chóralną Kyryła Stecenka oraz w literackim prześpiewie Borysa Hrinczenki. Estetyczny posmak wydarzenia jeszcze długo będzie brzmiał głosami „Chorei kozackiej”, „Kapeli Rewuckiego” oraz oryginalnymi poezjami klasyka w interpretacji prowadzącego Kyryła Bułkina.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Pasjonat ukraińskiego ducha

W Sali Kolumnowej imienia Mykoły Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy odbyła się wielka akademia artystyczna „Borys Hrinczenko – 160”. Jej organizatorami byli kijowska „Proświta” oraz Kijowski Uniwersytet Stołeczny imienia Borysa Hrinczenki. Symboliczne jest to, że koncert odbył się 21 lutego – w Międzynarodowym Dniu Języka Ojczystego. Kyryło Stecenko. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Eduarda Meżuła. – W panteonie pasjonatów ukraińskiego ducha i państwowości Borys Hrinczenko zajmuje zaszczytne miejsce w pierwszej piątce – jest przekonany szef kijowskiej „Proświty”, artysta ludowy Ukrainy Kyryło Stecenko. – A ta piątka wygląda następująco: Taras Szewczenko, Iwan Franko, Mychajło Hruszewski, Borys Hrinczenko oraz Mykoła Michnowski. To właśnie Borys Hrinczenko jako pierwszy wydał słownik żywego języka ukraińskiego w czterech tomach. Po raz pierwszy wyznaczył etniczne granice narodu ukraińskiego i wyraźnie zauważył, że tam, gdzie kończą się bałałajki, a zaczynają bandury – zaczyna się Ukraina. Tam, gdzie kończą się czastuszki, a zaczynają kolędy – również zaczyna się Ukraina. Tam, gdzie kończą się leszy i kikimory, a zaczynają mawki i perelesnyki – to już jest Ukraina. Borys Hrinczenko jako pierwszy opracował metodykę patriotycznego wychowania ukraińskiego, aby wyrastali nie moskaliki, lecz ukraińscy patrioci. A ponadto walczył przeciwko ugodowości i dwulicowości, głoszącej, że z Moskowią można się jakoś pogodzić i uzyskać pobłażliwe traktowanie. Był założycielem Towarzystwa Tarasowców, którego celem było wcielenie w życie testamentów Tarasa. W 1906 roku Hrinczenkę wybrano przewodniczącym kijowskiej „Proświty”. Oprócz tego był pierwszym ideologiem niepodległości państwowej Ukrainy, praktycznie poprzednikiem Mykoły Michnowskiego, a być może nawet jego nauczycielem. Dbał nie tylko o etnografię, ale także o to, by Ukraińcy mieli władzę na swojej ziemi. Hrinczenko jest autorem ponad 50 tomów prac literackich, naukowych, artystycznych i publicystycznych. To robi wrażenie, jeśli wziąć pod uwagę, że przeżył niespełna 47 lat. – Jesteśmy obecni na historycznym wydarzeniu – podkreślił autor pomysłu projektu, docent Kijowskiego Uniwersytetu Stołecznego imienia Borysa Hrinczenki Ihor Stamboł. – Jeszcze nigdy nie było koncertu, na którym brzmiałoby tyle pieśni do słów Borysa Hrinczenki, do tego na tak wielkiej scenie, z wspaniałymi artystami. – W naszym programie jest wiele debiutów – zdradził sekret lider zespołu „Choreja Kozacka” Taras Kompanyczenko. – W tak krótkim czasie, bez bazy prób, przygotowanie podobnego programu było niezwykle trudne. W tym programie są debiuty wokalne, własne opracowania

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe dla wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz — 1000 hrywien. 2. Sakowśka Wałentyna Wasyliwna — 1000 hrywien. 3. Łyzanczuk Wasyl Wasylowycz — 500 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279 41 46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn