24 lutego w Kijowie na Placu Niepodległości Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski oraz szereg liderów państw zagranicznych uczcili pamięć Obrońców Ukrainy. Zdjęcie ze strony internetowej Prezydenta Ukrainy
LEONID MUŻUK
WIERA KYTAJHORODSKA
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET
Od jedenastu lat nieprzerwanie trwa rosyjsko-ukraińska wojna. Jej gorąca faza rozpoczęła się na Majdanie Niepodległości w Kijowie. W lutym 2014 roku, gdy stało się oczywiste, że Rewolucja Godności zwycięży, na bezpośredni rozkaz Putina zorganizowano krwawą rzeź w Parku Mariińskim i w dzielnicy rządowej, której szczytem stały się rozstrzeliwania na ulicy Instytuckiej 20 lutego. Tego samego dnia Putin rozpoczął okupację Krymu. Wtedy właśnie Rewolucja Ukraińska przerodziła się w narodowowyzwoleńczą wojnę, która trwa do dziś i może zakończyć się wyłącznie po zniszczeniu „kolosa na glinianych nogach”, który dziś nazywa się Federacją Rosyjską. – Już wtedy w Parku Mariińskim zetknął się rosyjski terrorysta Girkin z chłopakami, którzy kilka miesięcy później gnali go jak psa ze Słowiańska. A funkcjonariusze GRU „Pietrow” i „Boszirow” podszywali się pod rosyjskich nacjonalistów i zapisywali się do majdanowców. Już wtedy do nieba odchodzili nie tylko Bohaterowie Niebiańskiej Setki, ale żołnierze rosyjsko-ukraińskiej wojny – wspomina autor terminu Rewolucja Godności, wówczas poseł do Rady Najwyższej Ukrainy, a obecnie główny sierżant kompanii wsparcia ogniowego 5. Brygady Szturmowej Sił Zbrojnych Ukrainy Jurij Syrotiuk. Rewolucyjny Majdan w lutym 2014 roku to najnowsze Krути ukraińskiej państwowości. Niebiańska Setka – rycerze światła, podobnie jak krutianie, którzy swoją krwią pokazali, co jest warty ukraiński naród. Dobrze pamiętamy trumny, które płynęły morzem zapłakanych ludzi na Majdanie Niepodległości przy dźwiękach „Płynie kaczka po Tysmenicy…”. Ta żałobna msza 21 lutego 2014 roku za poległymi bohaterami Rewolucji Godności stała się w symbolice kształtowania naszego państwa w jednym szeregu z wielotysięcznymi pogrzebami poległych w bitwie pod Krutami Bohaterów, które odbyły się 19 marca 1918 roku. Podczas pogrzebu Bohaterów Niebiańskiej Setki nad Majdanem, mimo deszczu, przeleciał łabędź – nisko, tuż nad spalonym Domem Związków Zawodowych, gdzie mieściły się sztab i szpital. To był symbol wieczności i nieśmiertelności. Dlatego ich chwała i wdzięczna pamięć o nich będzie żyć na wieki wśród narodu, razem z naszą wolnością. Opętany ideą rekonstrukcji „ZSRR-2” kremlowski maniak, któremu rewolucja odebrała całkowicie kontrolowaną Ukrainę, ostatecznie oszalał i rozpoczął militarną inwazję na nasz kraj. Już rok później rosyjskie ścierwa poczuły na własnej skórze, co spotyka tych, którzy przychodzą z bronią i hasłami „russkiego mira” na naszą ziemię, podczas bohaterskiego oporu w rejonie debalcewskiego wybrzuszenia. Ale to dopiero się zaczynało… Wielu towarzyszy broni przez te lata dołączyło do niebiańskiego wojska. Tam już nie jedna Niebiańska Setka, lecz kilka Niebiańskich Brygad… A my, ci, którzy są na ziemi, trzymamy szyk mocniej i ściślej. Od trzech lat na Ukrainie trwa druga Koliszczyzna. Furia naszych ludzi jest tak straszna, że za każdego towarzysza broni ginie dziesięciu orków. I tej sprawiedliwej zemsty nie zatrzyma ani żaden Trump, ani żaden „saudyjski spisek”. Może zakończyć się tylko sprawiedliwą karą dla zbrodniarzy – czy to na polu bitwy, czy w sali sądowej, na drugim Trybunale Norymberskim. Nie, to nie są puste, patetyczne słowa. Dla bardzo wielu zemsta na zbrodniarzach-raszystach stała się już sprawą życia. I nie zakończy się ona wtedy, gdy policjant i zbrodniarz, ignorując ofiarę, złożą podpisy na jakimś świstku papieru. Dobrze wiadomo, że umowy z Rosją nie są warte nawet papieru, na którym je napisano. Nam swoje zrobi… Przeżyliśmy wtedy, podczas Rewolucji Godności. Żyjemy i będziemy żyć, aby doprowadzić sprawę Bohaterów Niebiańskiej Setki do końca. Zwycięstwo z pewnością nadejdzie! Trzeba w nie wierzyć i działać.
PRENUMERATA—2025
Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w placówkach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na 2025 rok (s. 22).
Cena wynosi: 1 mies. — 65 hrn. 3 mies. — 195 hrn. 6 mies. — 390 hrn. 9 mies. — 585 hrn. Bądźmy, przyjaciele, razem!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
patriotyzmu nie tylko dlatego, że brakowało podręczników według zaktualizowanych programów z historii Ukrainy i literatury ukraińskiej, ale także tych nauczycieli i wykładowców, którzy byliby świadomie zainteresowani budową państwa narodowego. Wiadomo przecież, że aby przekonywać innych, trzeba być przede wszystkim przekonanym samemu. A jeśli do tego dodać, że przez pewien czas kraj nadal odwiedzali estradowi goście z Rosji ze swoim światopoglądowym repertuarem, to nietrudno sobie wyobrazić, w jakim amorficznym środowisku znajdowało się nasze społeczeństwo. Znać prawdziwą historię swojego kraju, język państwowy, szanować kulturę i tradycje swojego narodu – to pierwszorzędny wymóg wobec wszystkich obywateli naszego kraju, ich konstytucyjny obowiązek. Nie na darmo mówią: źle temu człowiekowi, który nie ma tego, za co byłby w stanie oddać swoje życie. Pamiętajmy, jak w przeciwwadze do brutalnych działań caratu i komunizmu wystąpili wybitni działacze ukraińskiej kultury – patrioci Ukrainy: T. Szewczenko, I. Franko, Łesia Ukrainka, M. Łysenko, H. Tiutiunnyk, I. Dziuba – wszystkich nie sposób wymienić!.. Ale przecież wiemy, jaki los czekał ich i wielu narodowych bohaterów – więzienia, zesłania, obozy koncentracyjne i szpitale dla obłąkanych… Ale, jak widzimy, ich sprawa nie była daremna. Zjednoczeni ideą narodową, od trzech lat Ukraińcy stawiają opór hordom i bronią wartości narodowych. Wierzymy w wymarzone Zwycięstwo – zwycięstwo dobra nad złem! Zwycięstwo sumienia nad niegodziwością! Jednoczmy się! Bo przecież jesteśmy jednym narodem – Ukraińcami – od Sanu aż po Don! Rozumiemy, że wiele rzeczy wciąż znajduje się pod klauzulą „tajemnica państwowa”, ale mamy nadzieję, że nadejdzie czas – i naród Ukrainy pozna prawdę o wszystkim, co było, i od kogo zależał ich los oraz los Ukrainy. W końcu Prezydent Ukrainy musi złożyć oficjalne oświadczenie i żądać szacunku dla Państwa Ukraina. Najważniejsze – muszą połamać sobie na nas zęby. Wszyscy ci Trumpowie i spółka, putiny z ruskimi mordercami muszą zrozumieć, że za obrazę jednego Ukraińca zostaną ukarani. I na koniec. Do czego zmierzam? Chcę zrozumienia od Ukraińców: nie ma absolutnie żadnej różnicy, kto będzie u władzy w USA. Absolutnie nie jest ważne, kto tam przewodniczy w UE. Jeśli jesteście słabi – sprzedadzą was, podarują lub wymienią na jakąś błyskotkę. Dlatego żądam: dość bycia słabymi! Będziemy silni – będą nam pomagać, ale nikt nie będzie walczył za nas. Rozniecajmy potężne ognisko Ukrainy i nie pozwólmy mu zgasnąć! Nie bójmy się być inni i udowadniać, że nie ten kozak, który płynie z prądem, a ten, który płynie pod prąd. Mamy z czego być dumni i mamy z kogo brać przykład. Stoimy! Wytrwamy! Zwyciężymy! Wierzymy w siebie! Wierzymy w Ukrainę! Moja Ukraino! Buduj-muruj świat, w którym nie ma moskala. Nie daj się oszukać ponownie!
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij BUTENKO, członek NSJU, Mariupol – Odessa
Ile by czasu nie upłynęło, nie opuści nas jedno bolesne pytanie: dlaczego tak się stało, że 24 lutego 2022 roku FR wiarołomnie rozpoczęła pełnoskalową wojnę przeciwko Ukrainie? I jeśli zwrócimy się z tym poruszającym pytaniem do różnych warstw ludności naszego kraju, odpowiedzi będą różne. To zrozumiałe, powiecie, wszak każdy ma prawo do swojego zdania, które z kolei w większej mierze zależy od stanu ducha i osobistych przekonań. Dlatego raczej nie usłyszelibyśmy od przeciętnego człowieka treściwej i obiektywnej analizy przyczyn źródłowych tego strasznego wydarzenia. A gdyby przyszło nam spotkać się z osobą mającą dostęp do wysokich kręgów dyplomatycznych lub kierownictwa państwa, wtedy zapewne poznalibyśmy gruntowną charakterystykę wydarzeń i osób, od których w tamtym czasie w znacznym stopniu zależały suwerenność i niepodległość naszego kraju. I wcale nie chodzi tu o brak zaufania do oficjalnych środków informacji. Owszem, dzisiaj dzięki ukraińskiemu radiu, telewizji, sieci internet, a także prasie ludność jest wystarczająco poinformowana o tym, co dzieje się w Ukrainie i poza jej granicami. Ale przyznajcie, zorientować się w tej lawinie wiadomości wcale nie jest łatwo. Trzy lata Ukraina znajduje się w stanie pełnoskalowej wojny z podstępnym wrogiem – ordyńską moskowią, i niemal codziennie słyszymy od komentatorów politycznych i analityków wojskowych, kiedy i na jakich warunkach może się ona zakończyć. Dobrze pamiętamy, jak to się zaczynało jednocześnie na północy, południu i wschodzie Ukrainy. Samozwańczy sternik sąsiedniego państwa miał nadzieję w trzy dni zająć Kijów i przeprowadzić zwycięską paradę na Majdanie. Ale nie wziął pod uwagę, że Ukraińcy mają trzystuletnie doświadczenie walki o swoją wolność i niepodległość, najpierw przeciwko carskiej Rosji, a potem przez 70 lat – z komunistyczną tyranią. Dlatego tym razem na wszystkich frontach agresor napotkał godny opór. Lecz jakkolwiek by nas to bolało, musimy przyznać: po długich i okrutnych krwawych walkach wojska ukraińskie musiały ustąpić nasze terytoria… Do tej pory nie mamy jasnej i pełnej odpowiedzi, dlaczego wrogie wojsko z Krymu niemal bez oporu weszło na Chersońszczyznę i okupowało miasto obwodowe, dlaczego tak trudno było bronić Bachmutu, dlaczego i na jakich warunkach został zajęty i doszczętnie zniszczony Mariupol… Podobnych pytań jest wiele, ale czas zrobił swoje – cały Świat zobaczył, że niezłomni Ukraińcy będą dążyć do Zwycięstwa i nigdy nie zgodzą się na kapitulację. Więc jak działać człowiekowi, kiedy znalazł się w ekstremalnej sytuacji, albo co gorsza – w okupacji, i wróg już gospodaruje w jego domu? Trzeba nie tracić nadziei i wierzyć w to, że jej Ojczyzna nigdy nie zrezygnuje z tego, co należy do niej zgodnie z prawem i prawem międzynarodowym. Nadejdzie czas – i wszystkie miasta oraz wsie zajęte przez wroga zostaną wyzwolone, a winni popełnionych zbrodni staną przed Międzynarodowym Trybunałem! Przykro, ale niestety musimy przyznać, że w tym trudnym dla kraju czasie wśród nas, Ukraińców, są obywatele, którzy do dziś nie mają jasnego wyobrażenia o tym, kim są i do jakiego państwa należą. I ten atawizm ma swoje wyjaśnienie: do pewnego czasu na całym terytorium Ukrainy prowadzona była otwarta ekspansjonistyczna polityka wrogiego nam państwa, dlatego zrozumiałe jest, po czyjej stronie są sympatie i antypatie poszczególnych przedstawicieli narodu. To oni podważają Hołodomor jako środek ludobójstwa narodu ukraińskiego, to właśnie oni podważają ideały walki wyzwoleńczej UPA. A jeszcze mogą powiedzieć, że wina za wojnę Rosji przeciwko Ukrainie leży po stronie samej Ukrainy, a przymusowe wysiedlenia Ukraińców i krymskich Tatarów na Syberię i do Azji Środkowej nazywają wymuszonym środkiem politycznym przeciwko zdrajcom. Dla nich Stepan Bandera i Symon Petlura są wrogami i bandytami, a oto Puszkin i Stalin – dumą narodową. Uznano, że światopogląd człowieka kształtuje się dzięki środowisku, w którym się znajduje. To relacje rodzinne, nauka i wychowanie w szkole oraz na uczelniach. Nie warto również zapominać o dziedziczeniu genetycznym. Dlatego śmiało możemy powiedzieć, że pragnienie wolności Ukraińcy wyssali z mlekiem matki. Ale dlaczego więc wśród nas znaleźli się, że tak powiem, „ludzie ze szczególnym punktem widzenia”? Na to pytanie będziemy mogli odpowiedzieć, zagłębiając się w historię naszego kraju. Będziemy musieli przypomnieć ukaz emski i cyrkularz wałujewski, ciągłe niszczenie ukraińskiej elity, tłumienie woli Ukraińców i zakaz używania bliskiego im języka ukraińskiego. Kolejnymi działaniami niszczenia ukraińskiej kultury stała się konsekwentna polityka władzy radzieckiej, skierowana na stworzenie „radzieckiego człowieka”. Jak widzimy, kiedy stykamy się z ludźmi znajdującymi się pod hipnozą wrogiej propagandy, ten wirus do dziś znajduje się w ciele zewnętrznie zdrowego organizmu i niespodziewanie ujawnia się w krytycznych momentach, takich jak wojna. Trzeba przyznać, że przez lata niepodległości w Ukrainie zaszły istotne zmiany w edukacji i kulturze. Ale jakie przeszkody trzeba było pokonywać na drodze budowy państwa narodowego!.. Nasze placówki oświatowe nie zawsze w pełnym stopniu odpowiadały wymaganiom wychowania młodego pokolenia patriotów.
Tłumaczenie maszynowe
Serhij MARTYNIUK, pisarz Rzeczywistość tu i teraz. Chowanie głowy w piasek nie wyjdzie. Prezydent USA Donald Trump bezczelnie kłamie i próbuje zagnać nas w jarzmo do Moskali. Nikt, oprócz Putina i zuchwałych Moskali, nie rozpoczynał tej wojny! Wściekam się na oświadczenia Trumpa i jemu podobnych. To nie prezydent, a jakiś pijany dozorca krzyczał. Od 20 stycznia 2017 roku prezydent Trump nie widział wojny w Ukrainie? Tego dnia Trump objął urząd prezydenta USA w pierwszej kadencji. Była wojna, ale Moskale tak zamącili w głowach światu, że to niby wojna domowa i my tu po cichu wszystko załatwimy. Mówili, nie martwcie się, my z „chochołami” szybko się rozprawimy. I winni w tym kłamstwie jesteśmy wszyscy my, Ukraińcy. Bo wojna była nie gdzieś na wschodzie, a wojna była w Ukrainie. A my czekaliśmy, kiedy przyleci czarodziej i wszystko za nas załatwi. Strasznie wściekam się na oświadczenia papieża Rzymskiego, że trzeba zdjąć sankcje z Putina. Widać, dla niego krew poległych Ukraińców nie jest tak czerwona, jak jego katolickich wiernych? Jakieś deja vu popa z Rzymu. Tak, rozumiem, że w najbliższym czasie mogę stać się zbrodniarzem wojennym, bo od pierwszego dnia pełnoskalowej inwazji z własną bronią myśliwską poszedłem „moczyć” ruskich ordyńców. A co, miałem witać kwiatami? Czy to ja przyszedłem do moskiewskich miast? Musimy nabić, zabić, okaleczyć tylu najeźdźców, żeby oni przez najbliższe sto lat na jedno słowo „Ukraina” wariowali i chowali się po piwnicach. Innego wyjścia nie ma! Musimy wycisnąć, wykrztusić z siebie ruski mir, moskiewski język i literaturę, moskiewskie kino i teatr. Tak, zgadzam się, że mamy mnóstwo czekających i łotrów, którzy zdolni są tylko nienawidzić i pluć żółcią. I robią to zawsze i wszędzie. Im wszyscy są winni, wszyscy muszą pomagać w Rzymie, Paryżu czy Londynie. „Wstań i zabij pierwszy”. Wspaniały tytuł, który pokrywa się z moją tezą początku wojny – „Za Ukrainę trzeba zabijać, a nie ginąć”. Nie nauczymy się szanować siebie – nie będą nas szanować inni. I to jest aksjomat. Już był nam koniec w 2014-tym i w lutym 2022 roku. Kijów mieli wziąć w trzy dni. I co, wzięli? Dawali nam tydzień – i Ukraina miała zniknąć ze światowych atlasów świata. I co? Zniknęła Ukraina? Nas sprzedawali i chowali. Sprzedali? Nie, bo swoje słowo zaczął mówić Ukraiński naród. Nie, po moskiewsku więcej nie będzie. Kwiatów nie będzie. Moskaliki, serdecznie zapraszamy do piekła. I piekło my im urządziliśmy tutaj, w Irpieniu. Takie samo piekło i wojnę musimy robić w polityce międzynarodowej. I tutaj nie trzeba dobierać słów. Potrzeba nie słów, a działań. Od czego zacząć? MSZ powinno wezwać ambasadora USA w Ukrainie i żądać wyjaśnień oraz ostrzec, że chodzi o ingerencję w sprawy wewnętrzne Ukrainy. I ta ingerencja nie jest normalna. Rada Najwyższa Ukrainy, Gabinet Ministrów Ukrainy muszą złożyć oficjalne oświadczenia o niedopuszczalności kłamliwych oświadczeń Trumpa. Oświadczenia muszą być ostre. I wreszcie
Tłumaczenie maszynowe
W Kijowie, na Placu Niepodległości, z okazji Dnia Pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni otwarto wystawę „Bohaterowie: Majdan, wojna, pamięć”. Ekspozycja poświęcona jest uczestnikom Rewolucji Godności, którzy zginęli podczas rosyjsko-ukraińskiej wojny. Wokół pomnika Niepodległości przedstawiono 88 historii wojowników z całej Ukrainy.
„To właśnie z Majdanu pierwsi ochotnicy utworzyli pierwsze ochotnicze bataliony i ruszyli na front. Zatrzymywali „russkij mir”. Tu jest 88 wojowników, bohaterów, ale w rzeczywistości jest ich znacznie więcej. To nie tylko pary oczu, nie tylko odwaga i heroizm, to ich rodziny, które miały własne tradycje, dobrze znały naszą historię, w ich rodzinach była tradycja społecznego aktywizmu, albo pochodzili z rodzin, które broniły Ukrainy w poprzednich konfliktach zbrojnych” – powiedział podczas otwarcia dyrektor Narodowego Kompleksu Memorialnego Bohaterów Niebiańskiej Sotni – Muzeum Rewolucji Godności Ihor Poszywajło.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
utworzono pierwszy strzelecki batalion zagraniczny, w którym znajdują się głównie osoby anglo- i hiszpańskojęzyczne, które dobrowolnie dołączyły do Sił Zbrojnych Ukrainy w celu obrony Ukrainy. Gazeta „Silśki wisti” (nr 7, 20.02.) pisze, że w ciągu ostatnich sześciu lat na Ukrainie znacząco zmieniły się ceny chleba. Jeśli porównać jego koszt z polskim, to krajowy okaże się droższy. Obecnie niektóre pozycje oferowane są po ponad 50 hrywien, chociaż jeszcze sześć lat temu cena za ten niezbędny do życia produkt nie przekraczała 22 hrywien. W radzie miejskiej Obuchowa w obwodzie kijowskim utworzono specjalną komisję, która zbada unikalny młyn wodny we wsi Semeniwka, której mieszkańcy stworzyli petycję o nadanie mu statusu obiektu chronionego. Informuje o tym Obukhiv first! Młyn w Semeniwce to jedyny zachowany autentyczny młyn obwodu kijowskiego, a miejscowi mieszkańcy dążą do wpisania go do Państwowego rejestru nieruchomych zabytków Ukrainy. W minionych dniach w Kijowie na stacji metra „Zołoti worota” otwarto wystawę fotograficzną „Wytrwałość w jedności”. W ekspozycji zaprezentowano zdjęcia od pierwszych dni rozpaczy i strachu do stopniowego odradzania się niektórych sfer życia. Poinformowało o tym Kijowskie Metro. W kijowskim podziemiu ludzie chronią się również obecnie, gdy rozbrzmiewa alarm powietrzny. Organizatorem wystawy jest międzynarodowa pozarządowa organizacja humanitarna IsraAID, która akcentuje potrzebę dalszego wsparcia ludności cywilnej ze strony społeczności światowej. Ekspozycja potrwa do 14 marca włącznie. W Czerniowcach zaprezentowano książkę językoznawczyni Nadiji Babycz. Już po śmierci naukowczyni w wydaniu zebrano teksty jej autorskiej audycji radiowej „Język. Człowiek. Czas”, która była emitowana przez ponad dziesięć lat. Z okazji Dnia Języka Ojczystego „Suspilne Czerniwci” opowiedziało o językoznawczyni i jej książce. A prezentacja wydania odbyła się w Sali Szewczenkowskiej Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego – miejscu, gdzie Nadija Babycz uczyła się i pracowała przez dziesiątki lat. W książce znajdują się teksty 43 nagrań audycji radiowej „Język. Człowiek. Czas”. Podczas audycji radiowych naukowczyni opowiadała o funkcjonowaniu niektórych słów w języku, o związku języka z życiem, a także dzieliła się swoimi przemyśleniami na temat wydarzeń. Audycja była emitowana do 2017 roku. W książce znajdują się również kody QR przy każdym tekście, dzięki czemu czytelnicy mogą także posłuchać nagrania audycji radiowej. „Ta audycja radiowa to taka unikalna historia, ponieważ były w niej tematy o ludziach i tematy dla ludzi. Umownie Nadija Denysiwna szła ulicą, zwróciła uwagę na coś, co ją poruszyło. Postanowiła poruszyć ten temat ze słuchaczami radia. Ale ponieważ nie było bezpośredniego kontaktu zwrotnego na antenie, to stale obserwowałam takie momenty, kiedy po prostu na ulicy sąsiedzi, znajomi spotykali się i zaczynała się dyskusja o audycji radiowej, która wybrzmiała” – zaznaczyła córka językoznawczyni Ołesia Żuk, która również pracowała w radiu, a obecnie jest współpracowniczką „Suspilne Czerniwci”. Przygotował Ihor ZOC Zdjęcie ze źródeł otwartych
Tłumaczenie maszynowe
Dziennikarka Tetiana Danyłenko, która 23 lutego na konferencji prasowej Prezydenta Ukrainy reprezentowała „Ukraińską prawdę”, oburza się na Facebooku, że nie dano jej możliwości zadania pytania. „Nawet Janukowycz wysłuchiwał pytań od UP!” – zauważa dziennikarka i dodaje: „Ogólnie konferencję prasową Wołodymyra Zełenskiego można scharakteryzować jako ciepłą kąpiel z pytaniami, których ogólny sens brzmi: co u pana z Trumpem i jak to się stało, że świat do tego doprowadził?”. Zdaniem pani Tetiany, „zamiast tego teatru kabuki prezydent mógłby zademonstrować, że nie jest »przeterminowanym dyktatorem«, a legitymizowanym i demokratycznie wybranym liderem. Tym bardziej, że pytań – właśnie pytań, a nie komplementów – nagromadziło się bardzo wiele. Na przykład: Dlaczego prezydent Ukrainy współpracuje z Rosjanami? Już w okresie wojny o przetrwanie z Rosją de facto stworzono koalicję z prorosyjską OPZZ, prowadzi się współpracę z Portnowem (rząd otwarcie drwi z pytań o to), prorosyjskim politykom udziela się wsparcia w kwestii swobodnego wjazdu i wyjazdu przez granicę. Na Poroszenkę nałożono sankcje za współpracę z Rosjanami i Medwedczukiem. A OPZZ z Rosjanami i Medwedczukiem nie są w żaden sposób powiązani? Czy zostaną ukarani ministrowie Kamyszin i Smetanin za dostarczanie niskiej jakości amunicji na front? Czy Zełenski wpisał kwestię swojego politycznego przetrwania do porządku obrad »rozmów pokojowych«?” – napisała dziennikarka na swojej stronie na Facebooku. Gazeta „Ukraina mołoda” (nr 6, 12.02.) pisze, że Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski pokazał niedawno szefowi Komitetu Wojskowego NATO Giuseppe Cavo Dragone pocisk manewrujący „Piekło” i zapewnił, że nowy model został już uruchomiony do produkcji seryjnej i jest stale udoskonalany. Jak wiadomo, ten piekielny podarunek jest zdolny pokonywać odległość do 700 kilometrów i leci z prędkością 700 kilometrów na godzinę. „Wkrótce na froncie pojawi się także broń laserowa” – informuje gazeta. Wydawnictwo „Bukwy” donosi, że 22 lutego w stolicy Wielkiej Brytanii, Londynie, odbyła się akcja poparcia dla Ukrainy z okazji trzeciej rocznicy pełnoskalowej inwazji Federacji Rosyjskiej. Początkowo ludzie zebrali się przy pomniku Świętego Włodzimierza o godzinie 12:00 czasu lokalnego, następnie przemaszerowali do ambasady Rosji w Wielkiej Brytanii i przeprowadzili tam wiec. Protestujący domagali się niedopuszczenia do podziału Ukrainy, zwiększenia pomocy wojskowej oraz całkowitego wycofania rosyjskich wojsk z terytorium Ukrainy. „Waszyngton w niebiesko-żółtych flagach” – pod takim nagłówkiem FREEДОМ opowiada, że w całej Ameryce odbywają się akcje poparcia dla Ukrainy. W szczególności 22 lutego w Waszyngtonie, przy pomniku Lincolna, zebrały się setki ludzi. Wśród protestujących byli Amerykanie oraz przedstawiciele ukraińskiej diaspory. Obecni twierdzą, że większość Amerykanów opowiada się za kontynuacją pomocy USA dla Ukrainy i widzi w tym inwestycje w bezpieczeństwo strategiczne. „Jesteśmy za kontynuacją pomocy dla Ukrainy przez Stany Zjednoczone, za wiernością naszym sojusznikom z NATO i za tym, aby Putin poniósł zdecydowaną porażkę. Musimy nadal wspierać Ukrainę. To słuszne i konieczne” – cytuje media jednego z uczestników wiecu. Kilka tysięcy ludzi wyszło na Rynek Staromiejski w Pradze na wiec pod nazwą „Razem dla Ukrainy”, aby uczcić trzecią rocznicę rozpoczęcia pełnoskalowej wojny Rosji przeciwko Ukrainie, informuje korespondent Radia Swoboda. Uczestnicy wydarzenia i jego organizatorzy wzywali, by „pokazać światu, że stoimy za Ukrainą i będziemy za nią stać tak długo, jak będzie trzeba”. Przed zgromadzonymi wystąpili czeski prezydent Petr Pavel, ambasador Ukrainy w Czechach Wasyl Zwarycz, a także czescy obrońcy praw człowieka i artyści. Pisarka Tamara Horiha Zernia na swojej stronie na Facebooku wypowiedziała się na temat ostatnich wydarzeń politycznych: „Na oburzające, wyssane z palca oskarżenia o dyktaturę i uzurpację władzy przeciwko Zełenskiemu mogłaby odpowiedzieć demokratyczna ukraińska opozycja. Wyjść i oświadczyć pełnym głosem, że to kłamstwo. Że na Ukrainie, mimo wojny, trwa proces polityczny zdrowego człowieka, że u nas zachowana jest równowaga między gałęziami władzy, że u nas opozycja wypełnia należną jej funkcję kontroli parlamentarnej i jest dopuszczona do podejmowania decyzji. Tylko ups. Przeciwko liderowi opozycji wprowadzono sankcje pod wymyślonym pretekstem, bez sądu i śledztwa, ale na bezpośrednie polecenie Zełenskiego. Deputowana z partii Zełenskiego przeprowadza ankietę w sprawie zakazu opozycyjnej frakcji parlamentarnej. Spiker parlamentu z partii Zełenskiego wprowadza represyjny reżim wobec opozycyjnych deputowanych, pozbawia ich prawa głosu, aż do blokowania komentarzy na czatach roboczych i zakazuje wyjazdów służbowych. Oskarżenia o zamach na wolność słowa mogliby rozbić wolni dziennikarze. Niezależna prasa i telewizja pokazałyby materiały o tym, jak pracują media na Ukrainie w całej różnorodności programów społeczno-politycznych. Tylko ups. Eter u nas jest zmonopolizowany pod jedyny maraton, w którym kwitnie cenzura polityczna, który transmituje kłamstwa i wykonuje zamówienia Bankowej. Telewizja zamieniła się w narzędzie rozprawy z oponentami Zełenskiego. Oskarżenia o nieefektywne prowadzenie działań wojennych i rozkradanie pomocy wojskowej mogliby sprostować ukraińscy żołnierze i generałowie. Tylko że problem w tym, iż generałów Zełenski wsadził do więzienia, a żołnierzom nigdy nie da dojść do głosu, w armii go nienawidzą i nim gardzą. Nawet nie wiem, co ma robić dalej. Pewnie zacząć rozstrzeliwać niewygodnych – no tych, którzy nie zdążą zmienić obywatelstwa, uciekając z kraju od mądrego, demokratycznego i odpowiedzialnego władcy Zełenskiego, który oczywiście nie trzyma się władzy, a po prostu przywarł rękami i nogami tak, że nie oderwiesz”. Petro Poroszenko na tle gwałtownego zaostrzenia w relacjach między władzami Ukrainy a administracją prezydenta USA Donalda Trumpa wezwał do przejścia od emocji do racjonalnych działań, aby przezwyciężyć niebezpieczny dla Ukrainy kryzys międzynarodowy. Informuje o tym Censor.NET, powołując się na służbę prasową „Europejskiej Solidarności”. „Jako polityk oczywiście powinienem dołączyć do potężnego chóru krytyki pod adresem Trumpa, żeby zgarnąć swoją porcję śmietanki. Ale jako mąż stanu uważam za konieczne zaproponować przejście od burzliwych emocji do rozsądnego racjonalnego myślenia. Czas wreszcie zacząć dorosłą rozmowę i dokonać analizy sytuacji, aby zrozumieć, jak mamy przezwyciężyć kryzys w relacjach z naszym głównym strategicznym partnerem – USA. Pozostają oni dla nas kluczowym ogniwem ratunku państwa. A my ryzykujemy utratę tego partnerstwa. A to z kolei znacząco utrudni sytuację Ukrainy w wojnie z Rosją” – uważa polityk. „I Macron, i Starmer, i wreszcie sam Zełenski uznali, że bez Ameryki wygrać jest niemożliwe, bo trzeba będzie nieodpowiednimi rankingami zbijać balistykę. Zatem na tle wszystkiego, co powiedziano, potrzebujemy odpowiedzi na pytanie, jak ratować sytuację i co Ukraina ma robić. Uderza, jak pokazowo i bardzo szybko przeszli od strategii i planu zwycięstwa do mierzenia rankingów, które są dziesiątą sprawą, a które, niestety, z jakiegoś powodu stały się główną” – cytuje pana Poroszenkę wydawnictwo.
„Trump staje się pożytecznym idiotą w rękach Putina” – oświadczył amerykański dyplomata Matthew Bryza w wywiadzie dla kanału telewizyjnego „Espreso”. Jego zdaniem główny problem polega na tym, że Donald Trump nie zna historii i nie interesuje się nią. Przez to nie rozumie, co tak naprawdę próbuje zrobić Putin. „Ja, jako dumny Amerykanin polskiego pochodzenia, znam tę historię. Pamiętam, jak w 1989 roku, kiedy dopiero zaczynałem swoją karierę dyplomatyczną w Polsce, codziennie słyszałem od Polaków rozmowy o Jałcie i poczuciu zdrady, które wciąż odczuwali. Wspominali Wandę Wasilewską i innych polskich komunistów, którzy pracowali dla ZSRR. Trump nie tylko o tym nie wie – jest mu to obojętne. W ogóle nie obchodzi go Ukraina. Nie interesują go ani „skrwawione ziemie”, ani tragedie, które przeżyła Europa Środkowa i Wschodnia. Ponieważ Hitler napadł nie na Rosję, a najpierw na Polskę i Ukrainę. To właśnie Ukraina poniosła największe straty w wyniku nazistowskiej okupacji. Po tym nastąpiła okupacja sowiecka, masowe deportacje z Estonii, Łotwy, Litwy, Polski i innych krajów w okresie zimnej wojny. Trump nie wie o tym wszystkim. Jest mu to obojętne. I właśnie dlatego stał się pożytecznym idiotą w rękach Putina” – cytuje Matthew Bryzę serwis „Espreso” 23.02.2025 r. Do Trzeciej Oddzielnej Brygady Szturmowej (3. OSzB) poprzez różne programy co miesiąc dołącza ponad 500 osób. Wskaźniki rekrutacji ochotników do jednostki wojskowej stale rosną. Wydanie „Ukraiński deszcz” informuje, że opowiedział o tym podczas briefingu szef rekrutacji 3. OSzB Dmytro Kucharczuk. Według jego słów, w czasie istnienia jednostki w listopadzie 2024 roku pobito rekord rekrutacji ochotników – 565 osób w ciągu miesiąca. „Jeśli mówić o źródłach, które bezpośrednio dzisiaj mamy, to mówimy o ludziach, którzy po prostu zgłaszają się z ulicy, którzy przychodzą z innych jednostek wojskowych na przeniesienie, tak samo pracuję z ludźmi z więzień, tak zwane UDZ (warunkowe zwolnienie z odbywania kary), i ten projekt nam bardzo dobrze wyszedł, i pracujemy z SZCz (chodzi o tych, którzy samowolnie opuścili jednostkę wojskową)” – powiedział Kucharczuk. Oprócz tego opowiedział, że obecnie na bazie 3. OSzB
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
studencki przyjaciel – poeta, członek Związku Pisarzy, frontowiec Ołeś Żołdak (1918–2000), i był po prostu zdumiony samym tylko faktem istnienia księgarni. A przeglądanie nowych wydań wywołało u nich ożywioną dyskusję, do której stosunku, oczywiście, nie miałem – byłem mały. I dopiero w 1995 roku Ołeś Żołdak napisał w czasopiśmie „Ukraina” o epizodzie z czasów II wojny światowej, który rzucił światło na przeszłość tych osobistości. Wspomina tam, jak w 1943 roku, podczas odpoczynku między walkami, odbył się koncert zorganizowany własnymi siłami: „Nastrój u wszystkich świąteczny, podniosły, wszak niedaleko, za rzeką Mius, już zaczynała się Ukraina… Przed nami walki okrutne i krwawe, i sam nie wiesz, czy uda ci się dotrzeć do brzegów Dniepru. Więc na tym amatorskim koncercie kolej doszła i do mnie. Znałem niemało wierszy i mogłem na pamięć przeczytać „Zabij Niemca”. Lecz nagle przyszło mi na myśl Zaporoże, gdzie studiowałem w instytucie pedagogicznym, i młodzieżowa gazeta, w której pracowałem po tym. I przypomniałem sobie jeszcze swojego przyjaciela ze studenckich lat, młodego poetę Olesia (Ołeksija) Zoca, który już drukował wiersze. I zacząłem czytać, jeden z nich nazywał się – „Ukrainie”. Przekładać go na język rosyjski nie było potrzeby: wśród gwardzistów i oficerów było wielu Ukraińców i Kubańczyków. Ten wiersz, przeczytany pod gołym niebem, poruszył wielu”. Wiersz brzmiał jak przysięga na wierność Ukrainie. Wojownik szczerze sławi swoją ojczyznę: „Nie mogę się napatrzeć na twoją urodę, ziemio ukraińska złota, a twoich (Ukraino) ludzi z jednego słowa na krańcach wielkiej ziemi rozpoznaję po ich śpiewnej mowie, wyhodowanej szelestem pól”. A dalej liryczny bohater,
Tłumaczenie maszynowe
Ihor Zoc. Wojna dotarła do wschodniej granicy Dniepropietrowszczyzny z Doniecczyzną: w ostatnich tygodniach w wiosce Nowopawliwka raszyści zniszczyli bombami lotniczymi wiele prywatnych domów, a także Dom Kultury, radę wiejską, ambulatorium, młyn i liceum z tablicą pamiątkową ku czci urodzonego w tej wiosce znanego ukraińskiego poety i tłumacza Wasyla Mysyka. Współczuję wszystkim poszkodowanym, dzielę ból mieszkańców Nowopawliwki, z którymi kiedyś byłem współmieszkańcem... Nie do końca osobiste. Wspomnienia o Nowopawliwce to kilka lat dzieciństwa w wiosce, gdzie mój ojciec Ołeksij Antonowycz Zoc (1919–2004) pracował jako nauczyciel języka ukraińskiego i literatury w szkołach, a przez pewien czas był dyrektorem szkoły zaocznej w centrum rejonowym Meżowa. W Nowopawliwce poszedłem do pierwszej klasy szkoły średniej, w której ojciec nie pracował, i tam zdobyłem list pochwalny – pierwsze małe zwycięstwo. Z czasem ojciec otrzymał przydział do sąsiedniej Iwaniwki, do rodzinnej wioski mojej mamy Paraski Tarasiwny Zoc (Biłyckiej), ale Nowopawliwka na zawsze pozostała w moim sercu. Dobrze pamiętam tę dużą wioskę, która w latach 70. ubiegłego wieku miała wszystkie warunki dla swoich mieszkańców. Szkoła średnia, szpital, nowy Dom Kultury, sklepy, stadion… Chyba tylko basenu nie było, ale po co, skoro jest rzeka Sołona i malownicze rozlewisko Hapczynowe – czy przetrwało ostatnie pół wieku… Nie każda wioska mogła pochwalić się własnym muzeum, a w Nowopawliwce wtedy było. Kiedyś jako dzieciaki przyszliśmy do niego, a dozorca – zasłużony weteran – do muzeum nie wpuścił, mówiąc, że dzisiaj będziemy czyścić broń, przyjdźcie innym razem. A myśmy się nie obrazili: broń to rzecz święta. Dobrze pamiętam bibliotekę, do której zapisał mnie ojciec, a dalej już sam chodziłem za pozwoleniem i bez. Nawet na stronę gazety „Czerwona zirka” trafiło moje zdjęcie w bibliotece z podpisem „Młody czytelnik”. Od tego momentu ciągnęło mnie do informacji, do gazet, i już kiedy przeprowadziliśmy się do Iwaniwki, gdzieś w trzeciej klasie, prenumerowano mi „Prapor junosti”, a dziadek Taras Biłycki „Zorię” czytał tradycyjnie. „Prawdą” w rodzinie nigdy nie pachniało, sojusznicze wiadomości otrzymywaliśmy z „Izwiestii”. Poeci z wojny. A była też w tamtym czasie w Nowopawliwce księgarnia – osobny budynek! Przypomina mi się, jak do ojca przyjechał z Kijowa jego dawny. Tablica pamiątkowa poety idąc na bój, przysięga nie zdradzić rodzinnej strony, a jeśli to nagle się stanie: Niech twoja ziemia spod moich stóp się wyrwie, Nie przygarnie do swoich piersi, Każda twoja ścieżka, Ukraino, Niech mnie w przepaść zaprowadzi! W swoich wspomnieniach Ołeś Żołdak opowiedział, jak w 1943 roku otrzymał list od Zoca, gdzie ten napisał: „Do armii poszedłem później o sześć dni od ciebie – motałem się po całym Związku. W 1941 roku pod Moskwą powiedział mi jeden moskwiczanin: „Nad tobą świeci gwiazda”, a godzinę później go zabili, a ja do tej pory żywy i cały…”. A z czasem, jak pisze Żołdak, Zoc donosił mu: „Słowo o rodzinnej matce” (wiersz M. Rylskiego) znam na pamięć, wiersz wzrusza mnie, zapewne dlatego, że dawno nie byłem na Ukrainie. Wybacz mi za taką wzniosłość, ale powiem ci – niech będę przeklęty, jeśli zapomnę ją, jej język i wszystko, co razem składa się na naszą rodzinną Matkę… (8 listopada 1944 r.)”. Tych stron z życiowej drogi ojca nie znałem: był dość powściągliwym człowiekiem – wiele mógł opowiadać o innych, a o sobie mało. Wojna była dla niego na tyle wrażliwym tematem, że omawiał ją tylko z takimi jak on, z frontowcami. Tak z czasem dowiedziałem się, że mój ojciec przyjaźnił się z Iwanem Nadtoczijem, urodzonym w Nowopawliwce, bohaterem Związku Radzieckiego, który otrzymał ten tytuł w 1943 roku za forsowanie Dniepru. Iwan Iwanowycz stracił wtedy nogę, ale nie upadł na duchu, życie poświęcił pracy społecznej, często przyjeżdżał na Meżowszczyznę, pomagał rodakom. Przedwcześnie odszedł z życia, w 1983 roku, ale parę lat przed tym Iwana Nadtoczija sfotografował w Kijowie Ołeksandr Kłymenko, który z czasem zostanie korespondentem wojennym i będzie na linii frontu wojny rosyjsko-ukraińskiej. Wycinek z gazety z barwnym Nadtoczijem zachował się i pomyślałem, że w życiu jest niemało nieprzypadkowych zbiegów okoliczności, wszak z Kłymenką znamy się jeszcze ze studenckich lat. W tamtych pokojowych czasach nikt nie mógł pomyśleć, że na każde ukraińskie pokolenie przypadnie wojna. W kwietniu 2004 roku ojciec odszedł za wieczną granicę, a w styczniu 2008 roku – mama. Wspominając ich każdego dnia, nie mogę pozbyć się myśli, że oni zapewne nie przeżyliby tej wojny, która w 2014 roku rozerwała wybuchami ich mogiłki na cmentarzu przy Donieckim lotnisku i zamieniła je w takie sobie pomniki nieznanego żołnierza. Wygnańcowi z rodzinnego domu pozostaje mi tylko modlić się za spokój ich ukraińskich dusz. Ze strony Meżowskiej. Dobrze pamiętam, że w Nowopawliwce w moje życie weszły imiona urodzonych w wiosce – poety-liryka Wasyla Mysyka (1907–1983) i literaturoznawcy Wiktora Iwanysenki (1927–1997). Obaj – uczestnicy II wojny światowej. Ojciec mówił o nich z wielkim szacunkiem, jak o znanych na Ukrainie ludziach i, co najważniejsze, naszych rodakach – kiedyś też chodzili ulicami malowniczej Nowopawliwki. O tym, że ci godni ludzie doznali represji, nie opowiadano mi, a zapewne i nie zrozumiałbym wtedy, jak to możliwe: za słowo – do więzienia, jak stało się z Mysykiem, czy zakaz wykonywania zawodu, jak z Iwanysenką. Tymczasem koło historii obróciło się w taki sposób, że wraz z ogłoszeniem Niepodległości powróciło z niepamięci wiele imion. Stało się to nie tylko w stolicy, ale i w Doniecku, gdzie pracowałem jako redaktor naczelny gazety obwodowej „Donecczyna” w latach 1992–2014. Nasze wydawnictwo twardo stało na pozycjach odrodzenia narodowego, właściwie byliśmy jedyną na Doniecczyźnie ukraińską gazetą wielkiego formatu. Oprócz „Donecczyny” wydawaliśmy jeszcze „Switłycię” do czytania rodzinnego, dawaliśmy światło amatorom poezji i, oczywiście, znanym pisarzom. Jednym z nich był Iwan Kostyria (1932–2003), urodzony na chutorze Fedoriwka, lekarz z zawodu i autor kilkudziesięciu książek, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. A także mój kuzyn w trzecim pokoleniu. Mieszkał w Doniecku od 1970 roku, ja zostałem donieczaninem w 1985 roku i ułożyły się między nami nie tylko rodzinne, ale i twórcze relacje. Iwan Serhijowycz przyjął za zasadę dzielić się ze mną swoimi planami, często radził się, jak poprawnie używać tego czy innego słowa. Wszedł do literatury jako pisarz rosyjskojęzyczny, ale swoją podsumowującą książkę napisał po ukraińsku.
W „Meżiwśkij storoni”, która ukazała się w czterdziestym dniu po śmierci autora, w 2003 r., zebrano szkice o pisarzach, którzy urodzili się na Meżiwszczyźnie. Okazało się, że ściśle związani z Nowopawliwką są nie tylko Tetiana Sułyma, która żyła i tworzyła na przełomie XIX–XX wieku, Arkadij Kazka, Wasyl Mysyk, Wiktor Iwanysenko, ale i sam Kostyria. Oto urywek z jego książki: „U Mysyka nie znalazłem konkretnych wzmianek ani o Sołonej, na brzegach której się urodził i wychował, ani o sąsiedniej Wowczej. Jego rodzinną Nowopawliwkę dobrze znałem jeszcze od czasu, gdy uczyłem się w Dniepropetrowskiej szkole felczerskiej i odbywałem tam, w wiejskim szpitalu, praktykę przeddyplomową. I dlatego łatwo odgadywałem opisy tamtejszej przyrody…” Pisarz cytuje wersy z wiersza Wasyla Mysyka „Poszukiwacze”: Jasno w oddali pamięci Widzi się i dzisiaj Szlak, wiatraki złote Na górze, pod górą Uliczka cicha, co stromo Schodzi w toń… „Czytałem i poznawałem Nowopawliwkę, górę nad nią, rzekę Sołoną, z jej pokrytymi gęstym rdestem brzegami i Hapczyną tonią. I cieszyłem się, oczywiście” – wyznaje Iwan Kostyria. Dalej w swojej książce zaznacza, że Wasylowi Mysykowi właściwe było myślenie planetarne: „Czuł się nie tylko ukraińskim, narodowym poetą, ale i poetą całej ludzkości, jak przystało wielkiemu mistrzowi i obywatelowi, który wyznaje w swojej poezji chrześcijańskie dobro”. Na potwierdzenie tej tezy pisarz cytuje wersy z wiersza „Planeta”, gdzie poeta z „chłopską gospodarnością” mówi: Planetę by trzeba doglądać, jak grządkę… Nigdy nie doprowadzać do upadku… Trzymać czystą, niczym świetlicę… W swoim eseju o W. Mysyku, napisanym w 1997 roku, autor zwraca się do władz rejonowych z prośbą o uwiecznienie pamięci poety w Meżowej, gdzie pracował w rejonowym domu chłopa. „Trzeba to zrobić nie dla niego jednego, a dla nas, żywych, zwłaszcza zaś ziomków, abyśmy nie tracili w dzisiejszym chaosie wdzięcznej pamięci o potomkach, bez której nie może być ani pojedynczego człowieka, ani całego narodu, do którego mamy zaszczyt należeć” – napisał I. Kostyria o jednym poecie, ale, jak mi się wydaje – w odniesieniu do całej literackiej plejady z Meżiwskiej strony. Potomkowie apel usłyszeli! W 2014 roku tablicą pamiątkową w Meżowej uczczono samego Kostyrię, a w Nowopawliwce w 2017 roku – Mysyka. O tym napisaliśmy w „Donecczynie” jako o wydarzeniu o skali narodowej. Tutaj warto zaznaczyć, że tablicę pamiątkową stworzył krajoznawca z Charkowszczyzny Mykoła Szakin. A o tym, że twórczość naszych ziomków jest interesująca dla wszystkich Ukraińców, świadczy wydana w 2016 roku książka Ołeksandra Szuhaja „Kwiat wiśni, albo utracona miłość Wasyla Mysyka”. Zapewne była w Nowopawliwskiej bibliotece, ale czy zachowała się po barbarzyńskich ostrzałach raszystów? O literaturoznawcy Wiktorze Iwanysence wiemy mniej. Między Odsłonięcie tablicy pamiątkowej w Nowopawliwskim liceum, 2017 r.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tym, ten mężczyzna przeżył może najokrutniejszą karę: zakaz pracy w swoim zawodzie! Za swoje proukraińskie stanowisko w 1970 roku kandydat nauk filologicznych stracił pracę i został wykluczony z partii oraz Związku Pisarzy. Nie aresztowano go, ale nigdzie nie mógł się zatrudnić, a jego artykułów nie przyjmowano do druku. Przez całe 20 lat uczony był wyrzucony z życia, skazany na nędzną egzystencję. Pomagali przyjaciele, zwłaszcza mój dobry towarzysz Pawło Zamostian, który kiedyś wspominał, jak jego ojciec – uczony Witalij Pawłowicz Zamostian – udostępniał Iwanisence mieszkanie poza stolicą, wspierał go, jak tylko mógł. A system był obojętny, właściwie on właśnie istniał po to, by tłumić osobowości... Jednak, jak Wiktor Panasowicz Iwanisenko przyznaje w liście do Kostyr, jego ojciec Panas Jakowycz Iwanisenko, tak samo jak później syn, został oskarżony o ukraiński nacjonalizm w latach 30. na Doniecczyźnie, dokąd uciekli przed głodem na Miżyrzeczu. Trzeba było wracać. Przez pewien czas mieszkali w Iwaniwce, potem znowu w Nowopawliwce, skąd w 1941 roku ojciec poszedł na wojnę, a w 1944 roku powołano do wojska Wiktora… Dzieciństwo było ciężkie, ale, jak pisze, „najcenniejszym, czym obdarzyło mnie ono, jest miłość do rodzinnego stepowego kraju z jego bezkresnymi przestrzeniami, czystym niebem, wolnym pachnącym wiatrem”. „Zdarzało się, że wchodziłem na jakąś wysoką mogiłę i godzinami siedziałem tam, wpatrując się w stepową dal. Wiele wędrowałem pieszo – z Iwaniwki do Mychowej, do Nowopawliwki. Takie wędrówki były szczególnie piękne wiosną, kiedy step przypominał zielone morze, migocące pod łagodnym słońcem, a na niebie dzwoniły niewidzialne skowronki, a nad drogą przy swoich norach gwizdały susliki”, – wspomina Iwanisenko, być może najszczęśliwsze chwile swojego życia. Myślę, że to poczucie stepu, tego niezwykłego żywiołu przyrody, w szczególny sposób wyróżniało twórców z Miżyrzeckiej strony jako ludzi silnych, niepokonanych na swojej życiowej drodze. Dotknąć ich losu, zaczerpnąć coś ważnego z ich unikalnego doświadczenia – to wyjątkowy dar dla potomnych.
Przywrócić nagrodę im. Myśyka
Na tle zniszczenia Nowopawliwki przez rosjan i cudem ocalałej pamiątkowej tablicy Wasylowi Myśykowi przyszło mi do głowy, że dobrze byłoby zachować nie tylko samą tablicę, lecz także przywrócić literacką nagrodę im. Wasyla Myśyka. Ustanowiono ją w 1995 roku, wręczano do 2018 roku, a w latach 2001–2009 i 2011–2016 nie była przyznawana. Wśród laureatów są Ołeksandr Wertil, Serhij Borszczewskyj, Inna Kowalczuk, Raisa Charytonowa i inni znani poeci. W sytuacji, gdy zniszczeniu uległ Dom Pisarzy w Kijowie, a NSPU zbiera wspólnymi siłami środki na jego odbudowę, raczej nie jest słuszne kierowanie do Związku pytania o nagrodę im. Myśyka. Moim zdaniem, w imię dobrej sprawy mogliby odpowiedzieć ukraińscy mecenasi! Chodzi bowiem o dziedzictwo kulturowe, które trzeba zachować. Czyż nie?
najcenniejszych”, powiedział zastępca dyrektora Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego, przewodniczący Połtawskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” Taras Pustowit. W programie konferencji zgłoszono 44 referaty. Wystąpili naukowcy Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, Katedry Dziennikarstwa i Komunikacji Językowej Narodowego Uniwersytetu Biozasobów i Przyrodokorzystania Ukrainy, w szczególności doktor nauk filologicznych, profesor Mykoła Stepanenko; Katedry Literatury Ukraińskiej Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego (kierowniczka – doktor nauk filologicznych, profesorka Switłana Lenska), pisarze, wydawcy, dziennikarze. Państwowe Archiwum Obwodu Połtawskiego zaprezentowało wystawę dokumentalną „Będę duchem twoim, moja droga Ojczyzno, Będę z tymi zawsze, Kto toruje twą drogę!” W Soborze Katedralnym św. Zaśnięcia Matki Bożej Kościoła Prawosławnego Ukrainy odbyło się nabożeństwo żałobne za wybitnego połtawianina, które odprawił ojciec Serhij. Uczczono także pamięć Petra Rotacza również przy jego grobie. W Połtawskim Literacko-Memorialnym Muzeum I. Kotlarewskiego zorganizowano literacko-artystyczny wieczór „W naszych duszach siał ziarna prawdy…”. Zaś w filii nr 7 Centralnej Biblioteki Połtawskiej Gminy Miejskiej przeprowadzono wieczór wspomnień „Lata bólu i nadziei Petra Rotacza”. O losach Petra Pietrowycza Rotacza w ramach projektu „Zemlaky” nakręcono film. Jego pokaz w bibliotece odbył się z inicjatywy przedstawicielstwa Instytutu Pamięci Narodowej w Połtawie oraz działaczki społecznej Zoi Kowalenko. Uczestnicy wieczoru wspomnień mieli możliwość nie tylko obejrzeć film, ale także porozmawiać z jego autorką i reżyserką Innoju Snarską. Opowiedziała ona o pracy nad filmem, o spotkaniach z krewnymi regionalisty – żoną Allą Ołeksandriwną i synem Ołeksandrem, gdyż w czasie zdjęć filmowych Petra Pietrowycza już nie było wśród żywych. Przez całe życie Petrowi Rotaczowi zakazywano drukowania jego utworów, bo nie chciał służyć komunistycznemu reżimowi Kremla. Prześladowania, comiesięczne przesłuchania, a potem publiczne piętnowanie. Działo się to w 1970 roku, kiedy 16 stycznia w „Zorі Połtawszczyny” opublikowano obszerny artykuł „Pokrzywa”, w którym wylano stos błota i niesprawiedliwej krytyki na Petra Pietrowycza i sformułowano kategoryczny wniosek: utworom artystycznym, prozie literaturoznawczej Petra Rotacza, który „maskuje swoje nacjonalistyczne oblicze, nie ma miejsca w prasie radzieckiej, powołanej do niesienia w masy blasku leninowskich idei”. Prawdziwy rozkwit i wolność twórczości przyszły po odzyskaniu niepodległości. Głównym obiektem naukowych zainteresowań pisarza zawsze był Taras Szewczenko. Petro Pietrowycz przez całe życie gromadził kartotekę informacji związanych z pobytem Tarasa Hrehorowycza na Połtawszczyźnie, z kręgiem jego współtowarzyszy, znajomych, badaczy, miłośników twórczości Kobzarza, artystów, którzy uwiecznili jego wizerunek w swoich dziełach. Dzięki niemu mamy zatem unikatowe dwutomowe dzieło „Połtawska Szewczenkiana”. Informacje o działaczce społecznej, pierwszej przewodniczącej zarządu regionalnego Ruchu, haftiarce Zoi Kowalenko znajdują się w „Połtawskiej Szewczenkianie”; ona spotykała się z Petrem Pietrowyczem i udzielała informacji o sobie. Obecnie często wykorzystuje wiersze z jego utworów w swoich haftach. Kolejną pracę wyhaftowała dla wojskowych Sił Zbrojnych Ukrainy z hasłem wzywającym: „Za jasny dzień złotego trójzębu!”. Olesia Czajka zaśpiewała pieśń kozacką, którą lubi wykonywać także podczas występów na frontach ludowej rosyjsko-ukraińskiej wojny o niepodległość.
Przedstawicielstwo UINP w Połtawie. Zdjęcie Ołeksandra Rozuma, filia nr 7 Biblioteki Centralnej Połtawskiej Gminy Miejskiej
Tłumaczenie maszynowe
W 1925 roku na chutorze Kaleniwszczyna w powiecie romeńskim na Połtawszczyźnie w chłopskiej rodzinie urodził się Petro Rotacz – poeta, pisarz, literaturoznawca, encyklopedysta, tłumacz, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (1992), honorowy członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (1998), laureat nagrody im. Symona Petlury. Jubileusz wybitnego budowniczego ukraińskiej kultury narodowej z inicjatywy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) oraz zgodnie z uchwałą Rady Najwyższej jest w tym roku obchodzony na szczeblu państwowym. Szereg wydarzeń z okazji stulecia urodzin Petra Rotacza odbył się w Połtawie. W Państwowym Archiwum Obwodu Połtawskiego odbyła się ogólnoukraińska konferencja naukowo-praktyczna „Petro Rotacz (1925–2007) – encyklopedysta, pisarz, krajoznawca: w 100. rocznicę urodzin wybitnego połtawianina”. Zorganizowały ją Państwowe Archiwum Obwodu Połtawskiego oraz Połtawskie Muzeum Krajoznawcze im. Wasyla Kryczewskiego. Aktywnie włączyły się również Instytut Literatury im. T. G. Szewczenki NAN Ukrainy, Państwowa Instytucja Naukowa „Wydawnictwo Encyklopedyczne”, Narodowy Uniwersytet Zasobów Biologicznych i Przyrodniczych Ukrainy, Połtawski Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny, Połtawski Uniwersytet Ekonomii i Handlu, Centrum Badań Historii Połtawszczyzny Rady Obwodu Połtawskiego, Połtawska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa im. I. P. Kotlarewskiego. Zaktualizowano kwestie o charakterze biograficznym i dorobku twórczym pisarza, współpracy z instytucjami naukowymi, muzealnymi, archiwalnymi i organizacjami społecznymi, działalności oświatowej, upamiętnienia i inne. Syn pisarza, krajoznawca, który opracowuje spuściznę ojca, Ołeksandr Rotacz, przesłał z Monachium referat oraz powitalno-dziękczynne Słowo do wszystkich uczestników konferencji: „Dzisiaj, w warunkach obrony przez Ukrainę w walce z rosyjskim agresorem swojej państwowości i tożsamości narodowej, jak nigdy dotąd, ważne jest zachowanie i pomnażanie narodowego dziedzictwa kulturowego”. Z powitalnym słowem wystąpili doktor nauk filologicznych, akademik NAN Ukrainy, dyrektor Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki NAN Ukrainy Mykoła Żułynski, doktor nauk historycznych, profesor, rektor Połtawskiego Uniwersytetu Ekonomii i Handlu, przewodniczący Połtawskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Ołeksej Nestula, zastępca dyrektora Departamentu Działalności Informacyjnej i Komunikacji Społecznej Połtawskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Ołeksandr Otycz. Prelegenci zaznaczali: Petra Rotacza szanuje się za ogromny dorobek naukowy i twórczy, jako patriotycznego i uczciwego człowieka. „Przeżywszy koszmar rozkułaczania i Hołodomoru, trafił w tryby II wojny światowej, stając się »ostarbeiterem«. I już tam, na Zachodzie, zaczął drukować swoje wiersze i prozę o prawdziwej »radzieckiej rzeczywistości«, poznał takich samych aktywnych patriotów rodzinnej ziemi. Powrócił do najmilszej sercu Ukrainy, gdzie na 40 lat trafił pod »niezmordowane oko« organów KGB. Przez całe życie ofiarnie zbierał źródła z historii życia literackiego i artystycznego Połtawszczyzny, odrodzenia narodowego i duchowego. Od drugiej połowy lat 80. XX wieku zaczął przekazywać je do instytucji archiwalnych, muzealnych i bibliotecznych obwodu. W wyniku tak owocnej współpracy fundusz osobowy P. P. Rotacza jest przechowywany w państwowym archiwum, jest jednym z
Tłumaczenie maszynowe
Leonid MUŻUK
Premiera kinowa nowego filmu Wołodymyra Tyhyjego „Jednego latał Ukrainie” (Obiedynienie filmowe „WAWYLON’13”) skłania nie tylko do rozmyślań nad jego historycznie prawdziwą treścią dokumentalną, ale także do konieczności przemyślenia tego dzieła. Ta ekranowa historia wydawałaby się lokalna. Bo główne wydarzenia rozgrywają się na typowym, działającym poligonie („gdzieś w Ukrainie” – tak właśnie określona jest geografia w napisach). Jednak z czasem obraz współczesnej wojny przedstawiony w filmie okazuje się zbyt rozległym uogólnieniem. Podobnie na ekranie widzimy uogólniony i zbyt jaskrawy obraz bohaterskiego człowieka, który w tej ciężkiej wojnie dobrowolnie ryzykuje swoje życie w imię sprawiedliwego zwycięstwa.
Głównymi bohaterami filmu są przede wszystkim amerykańscy ochotnicy jednego z wojskowych oddziałów międzynarodowej legii, która obecnie walczy za Ukrainę. Wśród nich są także inni cudzoziemcy, zwłaszcza Czeczeni, którzy również świadomie walczą o ukraińskie zwycięstwo i równie publicznie dają na ekranie wyraz swojemu ostremu stanowisku wobec moskiewskiego agresora. Akcja na ekranie toczy się w przyspieszonym tempie i jest gęsto nasycona wydarzeniami oraz trudnymi czynami bohaterów w bardzo złożonych warunkach ich walki o przetrwanie. Film jest dokumentalny, więc przed obiektywem kamery, oczywiście, nikt niczego nie odgrywa. Ludzie żyją tu i działają tak, jak tego wymaga obecna wojna. Słowem, bohaterowie filmu to żołnierze, którzy w ekstremalnych warunkach potrafią właściwie działać, a nawet myśleć o tym, jak należy pięknie żyć. Choć każdy z nich przede wszystkim myśli na wojnie o tym, jak przetrwać w warunkach ciężkiego boju. Wreszcie ich losy, ich ludzkie przeznaczenie, uwarunkowane są dla nich wspólnym faktem historycznym – świadomym wyborem być może najtrudniejszej ludzkiej sprawy: dobrowolnym wyruszeniem na cudzą wojnę, by pomóc Ukraińcom osiągnąć sprawiedliwe zwycięstwo.
Obserwacja czynów bohaterów oraz krótkie ekranowe świadectwa i refleksje samych bohaterów filmu skupiają się w głównej linii fabularnej, gdzie dynamicznymi epizodami rozwija się specyfika wojenna i wyczerpująca monotonia napiętej żołnierskiej pracy. Bo złożone treningi wojenne odbywają się po to, by wypracować współdziałanie żołnierzy w walce. Ale ta niezwykle ciężka praca żołnierska realizuje najwyższy ludzki cel, który determinuje kategoryczny wymóg: nie tylko zwyciężyć w rzeczywistym boju, ale także każdy z żołnierzy musi pozostać przy życiu – zarówno podczas natarcia, jak i w obronie. „Ludzie powinni robić wszystko właściwie” – tak w tej sprawie powiedział jeden z bohaterów filmu. A po krótkiej pauzie znaczeniowej, mając na myśli nie tylko treningi poligonowe, ale także świadome ludzkie czyny, dodał: „Myślę: postąpiłem słusznie, że teraz jestem tutaj, w Ukrainie, i walczę o nią” – szczerze wyznał, bez cienia patosu, ale z mocnym przekonaniem.
Legioniści w tym filmie są nie tylko odważni i dobrze obeznani z wojskową sprawą, lecz także mądrymi ludźmi, obciążonymi wielkim praktycznym doświadczeniem wojownika. Interesująco jest obserwować ich czyny, a przyjmując ich świadectwa, wspólnie z nimi myśleć o tym, co jest najważniejsze w ludzkim życiu. Dzięki kontaktowi z nimi na ekranie w końcu dokładnie rozumiemy, że ci dowcipni i dzielni cudzoziemcy to charakterne osobowości o wysokiej misji afirmującej życie, dla których historyczna sprawiedliwość jest najwyższą prawdą, o którą właśnie walczą. Zatem obserwując na ekranie bieg współczesnych rzeczywistych wydarzeń i zagłębiając się w wyrażone moralne imperatywy głównych bohaterów filmu, widz koncentruje się na zrozumieniu faktografii historycznej, która równolegle z epizodami współczesnej wojny kompozycyjnie zgrupowana jest jeszcze w dwóch dodatkowych utworach fabularnych. Jednorodnych pod względem kompozycyjnego przeznaczenia, ale kardynalnie przeciwstawnych pod względem wewnętrznej istoty ich treści. Mimo to obie te linie fabularne pełnią w tym filmie równie ważną funkcję artystyczną, zarówno ze względu na treść, jak i formę.
Jedna z nich – wizualnie skomponowana w formie rozbudowanego dynamicznego epizodu, w którym w porządku chronologicznym zestawione są znaczące fakty historyczne, dotyczące głównych etapów i kluczowych okresów kształtowania, utrwalania i niszczenia ukraińskiej państwowości. Ten epizod jest wypełniony jaskrawymi symbolicznymi obrazami i wzbogacony lakonicznym informacyjnym towarzyszeniem napisów, które na ekranie ukazują odpowiednie daty historyczne. Jednak wszystkie te momenty historyczne są ze sobą powiązane w taki sposób, jakby kalejdoskopowo przewracały się na ekranie główne wehikuły wielowiekowej historii Ukrainy. Aż wszystkie te pamiętne ukraińskie procesy historyczne w końcu natknęły się na konkretne kronikalne zjawisko brutalnego momentu historycznego – wojskowy parad, rozwinięty masowym marszem na głównym moskiewskim placu, obok Kremla. Jest to kronika zuchwałej demonstracji agresywnych możliwości zarówno żywej siły, jak i technicznego potencjału wojskowego reżimu Putina. Za tym paradnym spektaklem z zainteresowaniem przyglądał się sam obecny kremlowski przywódca i jego klika zarządzająca. Ten tradycyjny dla współczesnej moskiewskiej historii parad odbył się 9 maja, a już nieco ponad rok później, 24 lutego 2022 roku, rozpoczęła się szeroko zakrojona wiarołomna inwazja moskiewskiego agresora na Ukrainę.
Reżyserska realizacja tego epizodu, kluczowego dla dalszego rozwoju wydarzeń na ekranie, wywołuje uderzający efekt emocjonalny, wynikający z artystycznego odbioru dokumentalnego materiału włączonego do tego epizodu. Osiągnięty zostaje zasadniczo artystyczny efekt swoistej eksplozyjnej reakcji, która pobudza świadomość błyskawicznym uświadomieniem sobie realnego niebezpieczeństwa, zagrażającego dziś nam wszystkim, Ukraińcom. Można by tylko ten wysoki rezultat artystyczny określić metaforycznie, porównując wywołany przez niego wybuch emocjonalny właśnie do jasnego błysku pioruna, którego echo toczy się długo jak niegasnący grzmot. Ponadto siła emocji jest tu tak potężna, że pobudzona obrazami ekranowymi ludzka świadomość nieprzerwanie dąży do wnikliwej analizy wszystkich dalszych wydarzeń ekranowych jako faktów rzeczywistych. Tych faktów historycznych, dzięki którym zmysłowo ukazuje się – aż po krańce ludzkiej wyobraźni – prawdziwa historyczna istota wojny moskiewskiej: podstępny zamach na los naszego narodu. A aby w rezultacie tego głębokiego uświadomienia choć w jakiś sposób pozbyć się udręki rozpaczy, dusza odczuwa nieprzeparte pragnienie – zachować jak najdłużej wywołane dokumentalnym filmem niewypowiedziane ludzkie poczucie: utwierdzić w sobie pobudzoną siłę woli do sprawiedliwej walki o naszą prawdę. We współczesnym ukraińskim czasie sztuka filmu dokumentalnego, zapewne właśnie tak powinna ostrzegać naród przed dla niego realnie śmiertelnym niebezpieczeństwem. Rzeczywiście, wszystko to, co powyżej zostało określone, trwa na ekranie bardzo krótko, niemal w jednej chwili. Ponadto – w jednym, że tak powiem, kluczowym dla rozwoju zewnętrznego konfliktu epizodzie. Bo w znaczeniowym kontekście rozwoju i ukoronowania autorskiego zamysłu za pomocą historycznej prawdy kronikalnych kadrów ten epizod stał się fundamentem głównej stałej idei jako znaczeniowego szczytu w poszukiwaniu artystycznego potwierdzenia ukraińskiej prawdy. I stało się to dzięki naturalnej organicznej jedności reżyserskiej syntezy jako praktycznego kinematograficznego stopienia wszystkich komponentów ekranowych w całościowy symboliczny obraz. Ten obraz filmowy pobudza tu, w tym filmie, długie refleksje o historycznych zwycięstwach i porażkach narodu w odwiecznej ukraińskiej walce o swoją narodową prawdę. Bo we wszystkich bez wyjątku ukraińskich epokach historycznych ukraińska państwowość zawsze była trudno wywalczana (od dalekiej przeszłości aż po czasy obecne).
Inny pomocniczy wątek fabularny to także swoista kinematograficzna konstatacja prawdy historycznej. Ale on już dotyczy pamięci historycznej społeczeństwa amerykańskiego. Chodzi o udział Ameryki w Drugiej wojnie światowej. Echa tamtego odległego czasu, heroicznego i tragicznego dla Amerykanów, słyszymy w świadectwach samych Amerykanów, odbierając prawdę historyczną na tle wyrazistych symboli głównych kompleksów pamięci narodowej Ameryki. A odbieramy refleksje i świadectwa przedstawicieli różnych pokoleń współczesnego społeczeństwa amerykańskiego w kontrapunktowym zestawieniu z równoległym wojennym dziejem, który dziś trwa w Ukrainie. Historyczne skutki faszyzmu, który kiedyś pogrążył świat w wojennym obłędzie Drugiej wojny światowej, zbiegają się z analogicznym niebezpieczeństwem dla świata, jakie niesie obecnie moskiewska wojna, uporczywie wciąż niszcząca Ukrainę i duchowo wyczerpująca nasz lud na jego ziemi ojczystej. Wojny zaborcze są jednakowo podstępne. Ale wszystkie moskiewskie wojny, zmierzające do zagarnięcia Ukrainy, wyróżniały się jeszcze dzikim poziomem ordyńskiego okrucieństwa. Jednak obecna wojna jest szczególnie specyficzna. Wyróżnia się swoim „hybrydowym” czynnikiem jako główny ideowy fundament historycznego obłędu. I dlatego przewyższa wszystkie wcześniejsze moskiewskie zamachy, których doznała Ukraina. Ta wojna od dawna była zaplanowana przez Kreml i przez długi czas systematycznie przygotowywana do swojego wiarołomnego historycznego startu. I starannie utwierdzana w ogólnoimperialnej świadomości społecznej wulgarnym publicznym narzucaniem doktryn szowinistycznych z unowocześnionego arsenału psychologicznych operacji specjalnych starej czekistowskiej metodologii. Ale ta praca była prowadzona przez wroga po współczesnemu: przy stałym udziale zmobilizowanych do tej wojennej sprawy praktycznie wszystkich środków propagandowych segmentu informacyjnego czekistowskiej imperii. A teraz moskiewska wojna równie aktywnie jest przez nie wspierana. Dlatego tę wojnę słusznie nazywa się hybrydową. A jej składowa informacyjna, choć jest gigantycznym wielogałęziowym kompleksem wszystkich istniejących imperialnych środków informacyjno-propagandowych (wraz z kinematografią, głównym twórcą imperialnych szowinistycznych „skrepów”), to jednak obecnie jest skrajnie uproszczona ze względu na jej ideologiczną istotę. Bo główny cel absolutnie wszystkich moskiewskich „informatorów” sprowadza się dziś do zdradliwego informacyjnego przykrywania kremlowskich zbrodni historycznych. A ich działalność opiera się wyłącznie na brudnych specjalnych technologiach produkowania fałszywek, brutalnego wypaczania prawdy historycznej i manipulowania świadomością. Czy mają oni wśród swojej „federalnej” ludności całkowity sukces? Częściowo. Ale i to wśród tych, którzy nie zdołali wyemigrować za granicę. Jednak to już inny temat. Zastanawiać się nad nim jako nagłym problemem przyjdzie nie tylko Ukraińcom. Jednak pilne jest nasze ogólnonarodowe zrozumienie prawdziwego zamiaru Kremla. Bo współcześni moskiewscy faszyści uporczywie kierują wojnę zaborczą przeciwko Ukrainie ku realizacji swojego dawnego dzikiego celu – całkowitej likwidacji ukraińskości. Zniszczenie ukraińskiego etnosu. Dlatego właśnie niszczą ukraińskie państwo. Czy ta okrutna wojna osiągnęła swój szczyt – dotąd nie do pomyślenia, a dziś realny fakt wojennego obłędu? Udział amerykańskich ochotników w tym prawdziwym filmie uzasadniony jest ich osobistym udziałem wojennym w moskiewskiej wojnie. Niech to będzie niewielka, ale po ludzku najszczersza część z całej rzeczywistej, już udzielonej nam gigantycznej amerykańskiej pomocy. Co się stanie z ukraińską perspektywą, jeśli Ameryka odwróci się od Ukrainy? Zignoruje naszą prawdę. A jaka ona jest, ta ukraińska prawda? Nie tylko dla nas, ale i dla Amerykanów. I jak ją wspólnie obronić? Dlatego ważne jest, aby ten film w porę trafił do amerykańskiego widza. Bo premiera filmu zbiegła się w czasie z objęciem po raz drugi w historii urzędu prezydenta Stanów Zjednoczonych przez Donalda Trumpa. I nikomu na świecie, sądzę, nie jest tak ważne, jak Ukraińcom, aby jasny amerykański sen – ustanowienie sprawiedliwej demokracji na świecie – nie utonął nagle w moskiewskim politycznym bagnie, poryty czekistowskimi kretami. Pod wpływem tego filmu nasuwają się bardzo bolesne rozmyślania. Ale przede wszystkim: jak na najwyższym szczeblu zarządzania bezbłędnie działać, aby zjednoczyć naród ukraiński dla jego sprawiedliwego historycznego zwycięstwa? Wszystkie te rozmyślania rodzi
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
film. Ciężka prawda szarpie świadomość pod wpływem niepohamowanych emocji, wywołanych kulminacyjnym momentem filmu „Pewnego lata na Ukrainie”. Tytuł dzieła niby zagęszcza trudny moment ukraińskiej historii do krótkiego odcinka realnego ukraińskiego czasu. Ale tym samym nadaje tej historii symboliczne brzmienie. W epizodzie przebiegu realnej walki w okopach, z jej przerażającym bezpośrednim odczuciem wojennej rzeczywistości, obraz samej wojny wywyższa się tutaj do porażającego symbolu najokrutniejszego niebezpieczeństwa. Tak silnie, wydaje się, dotąd jeszcze nigdy obraz artystyczny nie został przez nikogo wizualnie wyjawiony właśnie środkami kina dokumentalnego. Zbyt wysoka jest tutaj amplituda tego artystycznego obrazu. Bo jego absolutna dokumentalna natura i niewiarygodna wybuchowa siła emocjonalna artystycznego postrzegania tego heroicznego we wszystkich sensach dramatycznego widowiska – jest w istocie organicznym artystycznym procesem tworzenia unikalnego odkrycia artystycznego. I to odkrycie dokonało się jako zjawisko estetyczne. Takim jest ten film. Więc jaka jest jego siła artystyczna? Dla każdej żywej duszy z osobna i dla nas wszystkich razem jako narodu. Każdy powinien pod wpływem tego filmu zrozumieć swoją osobistą odpowiedzialność. Zwłaszcza w tym przypadku, jeśli ktoś nigdy sam nie siedział w realnym okopie. Każdy śledczy i każdy sędzia, który na czyjeś polecenie usiłuje, naruszając obowiązujące prawo, sądzić bojowych generałów, powinien przynajmniej zastanowić się nad tym, w jakim świecie my wszyscy już teraz się znaleźliśmy. Unikalne zdjęcia finałowej części tego filmu, wykonane w niepomyślany dotąd sposób, trzeba wszystkim zobaczyć, aby wreszcie ostatecznie zrozumieć, że dla każdego z nas dawno nadszedł czas, by „…wszystko czynić właściwie”. Więc co będzie z Ukrainą? I co nam, Ukraińcom, trzeba robić, aby Ukraina przetrwała, a Ukraińcy żyli po ludzku? Właśnie do takiego sensu i całkiem zasadnie skłania film, by myśleć, by szukać odpowiedzi na krytyczne dla wszystkich Ukraińców wspólne pytania. Kto jest zdolny obecnie zjednoczyć całą ukraińską wspólnotę, duchowo rozszarpaną przez moskiewskiego wroga i jego tutejszych podziemnych emisariuszy, aby wspólnymi siłami ochronić spustoszoną, ale póki co żywą ukraińską duszę? Zniekształconą przez wieczny totalny terror, który wciąż pragnie panować na ukraińskiej ziemi, najbogatszej na świecie. Najbogatszej, ale już dawno ograbionej przez obcych i miejscowych złodziei. Kto zjednoczy Ukraińców w niezwyciężoną siłę narodową dla pilnego wykonania najaktualniejszej ukraińskiej potrzeby: ratunku ukraińskiej państwowości? Jasna sprawa, że utwierdzenie ukraińskiego państwa i pełnowartościowe jego funkcjonowanie możliwe jest tylko pod kategorycznym warunkiem – nieuchronnego ukraińskiego zwycięstwa nad moskiewskim wrogiem. I najważniejsze: naród musi wreszcie zrozumieć ukrytą istotę trudnego dla niego faktu historycznego – zaplanowanego przez wrogów i sztucznie wytworzonego na naszej ziemi państwowego chaosu. Tragiczne skutki tego chaosu, który opanował i okrutnie szarpie nasze społeczeństwo, póki co nie zostały należycie przemyślane przez naród. A zwycięża tylko świadomy naród. między sztuką muzyczną, dramatem i literaturą. O swoim wkładzie w zbiorową pracę opowiedzieli językoznawca, profesor katedry języka ukraińskiego i lingwistyki stosowanej Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, członek korespondent Europejskiej Akademii Nauk, Sztuk i Literatury (Francja), doktor honoris causa Instytutu Kultury (Francja), doktor nauk filologicznych Jurij Mosenkis oraz historyk sztuki, sekretarz akademicki wydziału teorii i historii sztuki Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, doktor kulturoznawstwa, profesor Władysław Kornijenko. W szczególności pan Kornijenko nazwał książkę „pracą ukrainocentryczną”, a pan Mosenkis zaznaczył, że wsparcie uczestników wydarzenia inspiruje do dalszego rozwijania wybranej przez współautorów tematyki. Obecny na wydarzeniu informacyjnym pisarz, literaturoznawca, doktor nauk filologicznych, zastępca przewodniczącego Komitetu ds. Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Dmytro Czystiak podziękował organizatorom za zaproszenie Komitetu do odwiedzenia dyskusji nad pracą nominowaną do Nagrody. „Dziękuję za uważną lekturę, perspektywiczne refleksje, stosowną krytykę (również naszej pracy) uczestnikom dyskusji, w szczególności laureatom Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki” – zaznaczył profesor Dmytro Czystiak. Własna inf.
Tłumaczenie maszynowe
W Kijowie w Ukrinformie jeszcze przed Dniem Jedności zaprezentowano publikację Wałerija Bitajewa, Władysława Kornijenki oraz Jurija Mosenkisa „Wielowiekowa literacko-artystyczna broń ukraińskiego zwycięstwa”, a w ostatnich dniach o książce mówiono podczas wydarzenia informacyjnego w Agencji Informacyjnej „Nahłos” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Otwierając spotkanie, przewodniczący „Proświty” Pawło Mowczan przypomniał obecnym, że w takich samych, jak teraz, niepokojących dniach, 36 lat temu – 11-12 lutego 1989 roku – w Kijowie w Republikańskim Domu Kina odbyła się konferencja założycielska, na której przyjęto statut i wybrano organy kierownicze Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. Towarzystwo z czasem stało się podstawą odrodzonego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Na propozycję Pawła Mowczana uczestnicy uczcili pamięć przedstawicieli sławnej kohorty bojowników o Ukrainę i państwowość jej języka. Zwracając się do obecnych, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Pawło Mowczan zaznaczył, że to właśnie „Proświta” wysunęła książkę „Wielowiekowa literacko-artystyczna broń ukraińskiego zwycięstwa” do zdobycia w 2025 roku Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki w dziedzinie „Literaturoznawstwo i kulturoznawstwo”, gdyż jest to znaczący wkład do współczesnego ukraińskiego literaturoznawstwa, zaprezentowany w popularnej formie dla szerokiego grona patriotycznych czytelników. „Ta książka podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej jest bronią!” – powiedział Pawło Mychajłowycz. Szerzej mówca wypowiedział się o pracy w swoim artykule „Dlaczego ta książka jest potrzebna Ukrainie właśnie teraz?” w „Słowie Proświty” (nr 5, 6-12 lutego 2025 r.). Dobre słowa o autorach książki – nominowanej do Nagrody Narodowej – wybrzmiały w wystąpieniach innych laureatów Nagrody Szewczenkowskiej: poety Jurija Buriaka, ludowego artysty Ukrainy Wałerija Franczuka, reżysera filmowego Leonida Mużuka, a także pisarki Lubow Hołoty oraz dyrektora Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Mykoły Żułynskiego, którzy zdalnie wypowiedzieli się na poparcie publikacji. W swoim wystąpieniu akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Heorhij Filipczuk nazwał pracę „nadzwyczaj potrzebną i na wskroś przesiąkniętą ukraińskością”. „Jest napisana żywym językiem” – dodał. Według doktora nauk historycznych Petra Czernehy, takich książek, które rozwiewałyby rosyjskie mity imperialne, potrzeba więcej. „Książka, która odcina zakusy Rosji na naszą historię” – tak powiedział o publikacji deputowany ludowy Ukrainy wielu kadencji Iwan Zajeć. Wysoko ocenili treść książki doktorzy nauk filologicznych Switłana Szewczuk i Mykoła Waskiw, doktor filozofii Serhij Prysuchin oraz inni uczestnicy spotkania. W końcowej części wydarzenia do obecnych zwrócili się autorzy książki. „Zadanie celowe, które stawiano przed tą publikacją, polegało przede wszystkim na zbadaniu genezy ukraińskości – czym jest ukraińska kultura, jakie są zakładane zasadnicze składniki, które dzisiaj dają nam prawo mówić o narodowej odrębności naszego narodu” – zaznaczył jeden z autorów książki – historyk sztuki, kulturoznawca, pierwszy wiceprezes Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy, doktor nauk filozoficznych, profesor Wałerij Bitajew. Według niego pierwsze materiały dotyczące prehistorii ukraińskiej kultury odnoszą się do XII wieku. W szczególności w kontekście wpływu sztuki na budowanie państwa w książce „Wielowiekowa literacko-artystyczna broń ukraińskiego zwycięstwa” rozpatrywane są byliny, ludowe pieśni obrzędowe, kroniki, ukraiński epos muzyczny. Wiele uwagi poświęcono analizie „Słowa o wyprawie Igora”. Wałerij Bitajew zauważył, że zespół autorski starał się jak najszerzej objąć wszystkie procesy w dziedzinie kultury Ukrainy, które zachodziły na przestrzeni wielu wieków. Gdyż na wczesnych etapach kultury nie było wyraźnego podziału
Tłumaczenie maszynowe
Serhij Trymbacz, filmoznawca. Zdjęcie Serhija Bordenjuka. 14 lutego w Domu Kina odbył się pokaz filmu Wałentyna Sperkacza „Kubańscy kozacy. A już lat dwieście”. Akcję poświęcono rocznicy (luty 1918 roku) proklamowania przez Kubańską Radę Ustawodawczą Samodzielnej Kubańskiej Republiki Ludowej oraz przyjęcia rezolucji o przyłączeniu Kubania na warunkach federacyjnych do Ukrainy. Film, wyprodukowany w 1992 roku, otwiera plansza: „Pierwszym zaporoskim kozakom, którzy wylądowali na Tamaniu 25 sierpnia 1792 roku, dedykuje się”. Fakt historyczny: właśnie wtedy pierwsza grupa zaporoskich kozaków (3847 osób), pod dowództwem pułkownika Czarnomorskiego Wojska Kozackiego Sawy Biłego, wylądowała na Tamaniu. Uzbrojeni, w tym w armaty, na 51 łodziach. Osiedlili się wzdłuż rzeki Kubań, tworząc tradycyjne dla Zaporoża kurenie, którym nadawano zaporoskie nazwy (Kaniwski, Umański, Baturynski, Perejasławski, Połtawski itd.). Ogółem liczba pierwszej fali przesiedleńców, która trwała kilka lat, wynosiła ponad 25 tysięcy osób. Właściwie film Wałentyna Sperkacza jest o dramatycznej historii Ukraińców, potomków zaporoskich kozaków, na Kubaniu. Władza imperialna wielokrotnie podejmowała represyjne wysiłki, aby tamtejsza ukraińska społeczność zapomniała o swoich historyczno-kulturowych korzeniach, rozpuściła się w ogólnorosyjskiej masówce. Jednakże Ukraińcy to ludzie uparci i nie za bardzo poddawali się temu naciskowi. Stawało się to szczególnie widoczne w okresach, gdy rosyjskie imperium chwiało się – w latach 1917–1922 oraz na początku lat 90. Właśnie wtedy kubańscy Ukraińcy stawiali pytanie o autonomię, a nawet przyłączenie do Ukrainy. W finale filmu jeden z potomków zaporoskich kozaków mówi do kamery: „My nie moskale… My ci sami Ukraińcy… I nie trzeba oddzielać nas od Ukrainy!”. Nic dziwnego, że film Sperkacza zabroniono pokazywać w Federacji Rosyjskiej, a reżyserowi do dziś przesyłane są stamtąd groźby: jak śmiał? Lecz sprawiedliwość istnieje i o nią trzeba walczyć. Przypomnę zeszłoroczny dekret Prezydenta Ukrainy „O historycznie zamieszkanych przez Ukraińców terytoriach Rosji”. Dokumentem postanowiono „wnieść pod obrady plan działań dotyczących zachowania tożsamości narodowej Ukraińców w Federacji Rosyjskiej”. W tym na historycznie zamieszkanych przez nich ziemiach, w szczególności na Kubaniu, w szczególności w obwodzie kurskim… Wieczór w Domu Kina otworzył przewodniczący Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy Serhij Bordenjuk. Gruntowne były wystąpienia akademików Mykoły Żułynskiego i Serhija Komisarenki, profesora Dmytra Biłego, którego prace o historii Ukraińców na Kubaniu odkrywają prawdę historii. Była to wspólna akcja Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy i Towarzystwa „Ukraina – Świat”, przy udziale Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Międzynarodowego Funduszu Dobroczynnego Pamięci Narodowej Ukrainy. Film „Kubańscy kozacy. A już lat dwieście” (Zjednoczenie-studio „Ukraina”, 1992. Reżyser Wałentyn Sperkacz, scenariusz Bohdana Diacenki i W. Sperkacza, operator Serhij Łysecki, dźwiękowiec Wiktor Łukasz, słowo od autora Bohdan Stupka).
Tłumaczenie maszynowe
Na Berlinale odbyła się światowa premiera filmu dokumentalnego „Taśma czasu” w reżyserii ukraińskiej reżyserki Kateryny Hornostaj. Po pokazie sala biła brawo na stojąco przez dziesięć minut, informuje Suspilne Kultura. Na pierwszy pokaz filmu zebrała się pełna sala. Przy czerwonym dywanie zespół filmowy witała grupa wsparcia z ukraińskimi flagami, która odśpiewała hymn narodowy. Kateryna Hornostaj pojawiła się na premierze zaledwie dwa dni po urodzeniu syna. W tym czasie w szpitalu z niemowlęciem pozostał jego ojciec – montażysta filmu Nikon Romanczenko. Według zespołu filmu jest to pierwszy w historii Berlinale przypadek, gdy podczas festiwalu na świat przyszło dziecko uczestniczki. Film „Taśma czasu” opowiada o tym, jak ukraińskie szkoły, nauczyciele i uczniowie kontynuują naukę i pracę w warunkach wojny, mimo stałego zagrożenia na deokupowanych terytoriach i w pobliżu stref działań bojowych. Zdjęcia realizowano od Charkowa i Zaporoża po Kijów, Czernihów, Czerkasy, Odessę, Mikołajów, Oczaków i Kamiańskyj. Kateryna Hornostaj zadedykowała film pamięci swojego młodszego brata Maksyma Hornostaja, który zginął na wschodzie Ukrainy w 2023 roku. „Taśma czasu” trafiła do głównego konkursu Berlinale po raz pierwszy od prawie trzydziestu lat udziału Ukrainy w festiwalu. W 1997 roku podobny sukces odniósł film Kiry Muratowej „Trzy historie”. Film Kateryny Hornostaj jest jedynym filmem dokumentalnym, który rywalizuje o główną nagrodę – „Złotego Niedźwiedzia”. Ponadto film został zgłoszony w kategorii Documentary Award.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET
23 lutego już po raz piąty obchodzono Dzień Ukraińskiego Komiksu, który jest inicjatywą społeczną upamiętniającą Leonida Perfeckiego – malarza batalistę, autora pierwszego ukraińskiego komiksu „Ukraina w walce”, a także uczestnika ukraińskich zmagań wyzwoleńczych podczas I i II wojny światowej. Od 2022 roku w tym dniu wręczana jest również nagroda „Komiks Roku”, nosząca imię malarza batalisty. Niestety, z powodu trwającej rosyjskiej agresji nie ma możliwości godnego obchodzenia tego święta i przeprowadzenia uroczystej ceremonii wręczenia nagrody. Członkowie kolegium redakcyjnego (tak nazywa się komitet organizacyjny inicjatywy oraz jury nagrody) w zdecydowanej większości obecnie walczą na froncie. Dlatego na podstawie zdalnego posiedzenia kolegium redakcyjnego jednogłośnie postanowiono wybrać laureatem nagrody „Komiks Roku” imienia Leonida Perfeckiego za 2024 rok utwór „Farsz”, który ukazał się w serii „Bogowie wojny” i jest poświęcony szlakowi bojowemu żołnierza Trzeciej Oddzielnej Brygady Szturmowej Ołeksandra Swiszcza. W komiksie opowiedziano o walce, którą przyjął ochotnik o pseudonimie „Farsz” w okolicach Bachmutu we wrześniu 2023 roku. Dzięki pomyślnie przeprowadzonemu rajdowi 3 OBSzt mogła później otoczyć siły wroga i wyzwolić miejscowość Andrijiwka, ale „Farsz” tego już nie zobaczył – podczas wykonywania zadania bojowego zginął. Pośmiertnie Ołeksandr Swiszcz otrzymał tytuł Bohatera Ukrainy. W ten sposób nagroda symbolicznie honoruje wszystkich obrońców Ukrainy, wśród których jest wielu twórców, którzy nie zdążyli napisać i wydać swoich dzieł – zginęli w wyniku rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie. Część pieniężną nagrody przekazano Służbie Patronackiej „Anioły” – organizacji zajmującej się leczeniem i rehabilitacją rannych żołnierzy Trzeciej Oddzielnej Brygady Szturmowej.
turalno-charytatywny projekt „Oda do wytrwałości – symfonie wolności w czasach prób”. Ta trasa muzyczna obejmie pięć dużych miast Ukrainy i stanie się symbolem niezłomności ducha narodu ukraińskiego. W Kijowie premiera połączyła Liatoshynskyi Capella: Orchestra Narodowego Domu Muzyki oraz artystów Narodowej Orkiestry Prezydenckiej. Koncertem dyrygował Serhij Łychomanenko – oficer Sił Zbrojnych Ukrainy i naczelnik wydziału komunikacji 5. Oddzielnej Brygady Szturmowej. Były dyrygent Charkowskiej Filharmonii Obwodowej powrócił do pulpitu po trzyletniej przerwie, spowodowanej służbą w obwodzie donieckim, aby przedstawić światowe premiery utworów napisanych podczas wojny. „Oda do wytrwałości” to hołd pamięci poległym Bohaterom i wsparcie dla tych, którzy nadal bronią Ukrainy. Po raz pierwszy wykonano nowe symfoniczne opracowania utworów fortepianowych Wiktora Kosenki i Borysa Latoszynskiego, a także utwory współczesnych kompozytorów, w tym koncert na ocalały fortepian Włada Sołodownykowa oraz koncert na fortepian z orkiestrą nr 1 „Ukraiński” włoskiego kompozytora Gabriele Denaro. Wśród solistów projektu wystąpili znani ukraińscy pianiści Wałentyn Rukomojnikow i Jewhenij Hepluk, którzy są laureatami międzynarodowych konkursów, a sam Gabriele Denaro wykona własny utwór w ramach koncertu w Odessie. Trasa obejmuje także Zaporoże, Odessę, Czerkasy i Lwów.
Według informacji Ministerstwa Kultury i Komunikacji Strategicznej
„Po deokupacji wraz z rodziną przeprowadziliśmy się pod Kijów, do Irpienia, żeby było bezpieczniej. Osiem lat budowaliśmy tam dom, jednak rok 2022 przekreślił wszystkie marzenia o spokojnym życiu. Rosyjskie samoloty i żołnierze zrujnowali wszystko” – wspomina kobieta. Podzieliła się z dziennikarzami odczuciem, że pisanie własnej historii było dla niej szczególnie trudne. „Napiszesz zdanie – i dwa dni nie możesz dotknąć tekstu. Potem jeszcze kilka linijek – i zalewasz się łzami. Od tego nie da się uciec… Nawet praca z psychologiem nie pomaga. Być może ten ból pozostanie na całe życie” – opowiada Hałyna Tyszczenko. Książka „Żyć mimo wszystko” powstała z inicjatywy organizacji pozarządowej „Wschodnioukraińskie Centrum Inicjatyw Społecznych”. Jej wersja elektroniczna jest dostępna bezpłatnie.
Dzień Ukraińskiego Komiksu – inicjatywa społeczna, coroczne święto twórców ukraińskiego komiksu, które obchodzone jest 23 lutego, w dniu urodzin Leonida Perfeckiego. Po raz pierwszy świętowano go w 2021 roku, inicjatorami byli „Instytut Rozwoju Narodowego” oraz WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wspólnie z niezależnym centrum działalności wydawniczej RAINSHOUSE. W poprzednich latach laureatami nagrody „Komiks Roku” za znaczący wkład w rozwój narodowej branży komiksowej zostali: Saśko Komjachow z powieścią graficzną „TATO. Kuźnia broni” (2021), amerykański dziennikarz Mike Thompson z komiksem-opowieścią „Ukraińska stal” – o obronie Mariupola (2022) oraz Mykoła Krawczenko – za powieść graficzną „Czarny Klin” (2023).
Tłumaczenie maszynowe
W trzecią rocznicę pełnoskalowej rosyjskiej napaści na Ukrainę oraz w Narodowy Dzień Modlitwy, 24 lutego 2025 roku, Jego Blażenstwo Metropolita Kijowski i całej Ukrainy Epifanij odprawił modłę w katedralnej Soborze Świętego Michała Złotokopułowego w stolicy. Przed rozpoczęciem nabożeństwa Jego Blażenstwo zwrócił się do obecnych z refleksjami w związku z rocznicą pełnoskalowej wrogiej agresji, w których, w szczególności, zaznaczył: „Państwo rosyjskie swoją zbrodniczą wojną oraz dążeniem do jej usprawiedliwienia poprzez ideologię „russkiego miru” jawnie i bezwstydnie narusza podstawowe przykazania Boże. Zamiast Prawa Pańskiego i moralności ewangelicznej utrwala się tam wiara w „russkij mir” i oddawanie mu czci jak bałwanowi, z codziennym składaniem krwawych ofiar. Codziennie państwo rosyjskie łamie przykazania „nie zabijaj”, „nie kradnij”, „nie składaj fałszywego świadectwa”, „nie pożądaj tego, co należy do bliźniego”. Nikt z tych, którzy naprawdę są chrześcijanami, nie może tego nie widzieć i nie rozumieć. A widząc i rozumiejąc, chrześcijanie powinni potępiać to zło i przeciwdziałać mu... Wierzyliśmy w zwycięstwo trzy lata temu, kiedy mało kto na świecie uważał je w ogóle za możliwe, sądząc, że siła rosyjska jest niezwyciężona. Ale niech zginie ona, jak wojsko faraonowe w wodach morza, jak asyryjskie hufce, które oblegały Święte Miasto, lecz zostały dotknięte gniewem Bożym! Wiemy, że po stronie Ukrainy i narodu ukraińskiego jest prawda. W prawdzie – Bóg. A z Bogiem – zwycięstwo. Mimo wszystkich przeszkód, oporu wrogów i wewnętrznych sporów, mimo wszystkich zagrożeń, wyzwań i niebezpieczeństw, naród ukraiński przez ostatnie trzy i pół dziesięciolecia nieustająco szedł drogą wolności i pokonywał to, co wydawało się niepokonane. Upadło więzienie narodów – Związek Radziecki, poniosły klęskę próby zbudowania tyranii w naszym kraju, ponieważ naród na majdanach stanowczo podniósł głos za wolnością. Imperium zła, mimo 11 lat wojny, nie zdołało złamać naszego ducha i naszej woli. Bo we wszystkich krytycznych momentach tej najnowszej historii Pan pomagał nam i prowadził nas w walce. Dlatego wierzę, że mimo wszystkich obecnych wyzwań i niebezpieczeństw – naród ukraiński osiągnie prawdziwy pokój, prawda zwycięży, a zło i jego twórcy zostaną osądzeni i ukarani. Zatem z Bogiem – do zwycięstwa!” Razem z Zwierzchnikiem Prawosławnego Kościoła Ukrainy modlili się arcybiskup wyszogrodzki Ahapit, biskup rówieński i sarneński Gawriił, biskup wasylkowski Jefrem, liczne duchowieństwo oraz obrońcy Ojczyzny.
Na zakończenie molebnu Metropolita Epifaniusz wezwał wszystkich do nieustannego zanoszenia modlitw do Pana o zwycięstwo prawdy i ustanowienie sprawiedliwego pokoju.
Biuro prasowe Kijowskiej Metropolii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego (PCU)
Tłumaczenie maszynowe
23 lutego, w przeddzień trzeciej rocznicy pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, 5. Samodzielna Brygada Szturmowa Sił Zbrojnych Ukrainy przedstawiła matkę jeńca wojennego, który od 11 lat przebywa w niewoli, od 2014 roku. „Ostatnio, w 2022 roku, dowiedziałam się, że mój syn jest przetrzymywany w Federacji Rosyjskiej, w mieście Nowoczerkask, w 14. kolonii. Trzymają go w centralnej części kolonii pod ochroną Federalnej Służby. Mam nadzieję na jego powrót, kiedy Ukraina zwycięży, bo mój syn jest azowcem, ochotnikiem, majdanowcem. Rosja wcześniej nie wypuszczała takich jeńców i, niestety, nie chce ich wypuszczać teraz. Przyjechałam do waszego miasta, żeby powiedzieć wszystkim: jeśli chcemy jak najszybciej odnieść zwycięstwo, każdy musi dokładać do tego maksimum wysiłku na swoim miejscu. Bo nasza armia powstrzymuje wroga ponadludzkim wysiłkiem. Jeśli wspólnie nie zdołamy obronić naszego państwa, to ja, tak jak wiele innych matek, nie doczekam syna z niewoli. I wtedy jeszcze więcej ludzi będzie zmuszo-
Tłumaczenie maszynowe
24 lutego w Białocerkiewskim Muzeum Krajoznawczym odbyła się prezentacja książki „Żyć mimo wszystko. Opowieści kobiet o wojnie, 2014 i 2022”. Informuje o tym portal informacyjny „Moja Kijowszczyzna” z odwołaniem do „Espreso. Biała Cerkiew”. Wydawnictwo opowiada o doświadczeniach 11 kobiet, które przeżyły tragiczne wydarzenia wojenne w latach 2014–2022. Przeszły przez rosyjską okupację, utratę bliskich, majątku i zdrowia, niewolę, seksualną i płciowo uwarunkowaną przemoc. Mimo wszystkich prób te kobiety znalazły w sobie siłę, by żyć dalej, i podzieliły się swoimi historiami z całą Ukrainą. Na prezentację do Białej Cerkwi przybyły dwie uczestniczki projektu – Ludmiła Biełeńka i Halina Tyszczenko. Ludmiła Biełeńka –
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zaświadczył, że szedł do siebie jak do świątyni: „Dzielą Boga – wszak Bóg niepodzielny: / Jak podzielisz, to i Boga nie ma…” Bądźmy uczciwi wobec siebie, to będziemy uczciwi wobec Boga i innych ludzi... My zaś prosimy o przebaczenie Jedynego Żywego Boga za wszystko, co zostało przez poetę uczynione, a co było sprzeczne z Jego wolą, bo przecież „Nie ma na ziemi człowieka sprawiedliwego, który by czynił dobrze i nie grzeszył” (Księga Koheleta 7:20)… Stanę przed Bogiem w bezgranicznej samotności. I pieśń łabędzia, i młodości skrzydło, I wierna Ukraina, i radosne ziele Pozostaną bez mnie, i żal będzie mi – Jak listeczki zielone migną w oddali. Barwinku, żegnajmy się, żegnajmy. Minie wszystko i nie zechce pieśni pić Mego życia niewymuszona tajemnica… Tajemnica życia poety: „A wy mnie pochowajcie / W głębi starego lasu / I nie płaczcie nade mną / Może stanę się duchem lasu, / Może i z wami, może zdążę… / Żeby w duszy brzmiała pieśń / O nieśmiertelnej Ukrainie!” Nie było dane usłyszeć poecie pieśni „O nieśmiertelnej Ukrainie”. „Żyj i nie bój się” – mówi Bohdan Czepurko, ale on w dniu zmartwychwstania przyjdzie i zapyta nie Boga – zapyta nas, obecnych na tym wydarzeniu: gdzie byliście, co robiliście, żeby wywalczyć, zachować dla wieczności Ukrainę, wolność dla przyszłych pokoleń, żeby na cały świat brzmiała pieśń „O nieśmiertelnej Ukrainie”: Pochowawszy poetów, Nie oddajmy w łapy śmierci Ich – przenikającą Wszechświat – Bezmierną miłość. Nie oddamy, bo głos przeszłości będzie wzywał naszą pamięć – w teraźniejszości wyraźnie widzimy, „a co minęło – znów żyje i działa” (Goethe). „I uśmiechnie się do ciebie świat w objęciach tajemnicy”, drogi kolego: „Ja nie jestem winien nikomu niczego, / Ja życia swego wypiję wino”. Więc napijmy się i my z „kielicha wieczności” i wina – życia i szczęścia myślącego człowieka: „No, bywajcie żywi i zdrowi – / Już zegar na ratuszu bije”… Bądźmy nieśmiertelni – gdzie cicho, co ciszej od ciszy… Pamięć nie ma prawa się starzeć, być zapomnianą, żeby nie przerywała się duchowa nić całości ukraińskości. Już jako siwowłosi zrozumiemy, jakie to szczęście, kiedy ktoś myśli o nas, modli się za nas i jest połączony z naszym sercem niewidzialną duchową nicią życia. Mamy nadzieję, że gdzieś tam, w niebieskiej Ojczyźnie, nasz niezapomniany i dobry Bohdan Czepurko złoży swoją szczerą modlitwę za Ukrainę, swoich bliskich, kolegów, tych, którzy kochają i zachowują w swoich sercach pamięć o nim… P. S. Bohdan Czepurko urodził się 26 sierpnia 1949 roku w Osiwcach w rejonie buczackim obwodu tarnopolskiego. Autor czterdziestu siedmiu książek prozy i poezji. Przez pół wieku twórczych zmagań opublikował w periodykach ponad tysiąc różno-gatunkowych tekstów. 11 lutego 2025 roku Bohdan Czepurko odszedł za granicę… ________ Barwinek – wieloletnia wiecznie zielona roślina zielna. W tekście fragmenty wierszy z książek B. Czepurki „Kerwawycia”, „Dywynia”, „Hrisznycia zi swiatym imenem”.
Tłumaczenie maszynowe
Bohdan DIACZYSZYN, m. Lwów
I na jakimś tam odcinku czasu wyjdę ja na kosmiczny Majdan i wspomnę, że byłeś ty Tarasem, i ty wspomnisz, że byłem ja Bohdan. Istota człowieka – być sobą, nie zdradzić siebie, swojej pamięci. Ona przecież jest podstawą naszego rozumu, który służy wieczności. Momenty przeżytego skłaniają do przemyślenia duchowego świata człowieka, aby refleksje nie pozostawiały nas sam na sam z teraźniejszością, a zachęcały zbliżyć się do zrozumienia, co daje nam łza oczyszczająca. Jeśli, poznając naturę rzeczy, odczuwamy i widzimy łzy, to coś jednak zrozumieliśmy, coś jednak nasze serce poznało i zapamiętało; tak ze łzą, która niczym wiosenna rosa, cytuję tekst Mychajła Saczenki (“Korzenie”): W tej chwili, gdy dziad umarł, usłyszał, jak głośno idzie zegar. “Usłyszał, jak głośno idzie zegar”, – zapłakali w myślach rodzina, koledzy i wszystkie słowa poezji wieczności poety. Życie, doświadczenie, wiedza zaświadczają – są światy, “w których nienawiści nie ma”. Ależ nasza teraźniejszość wzywa do skamieniałych ludzkich serc, do głosów pamięci przeszłości i teraźniejszości, bo i “Natura walczy nie z Bogiem, / A o życie swoje pod Niebem”. Głosy przeszłości wzywają do naszej pamięci: Słyszy je krew komórkami wszystkimi – Z głębi wieków lecą one nad nami. O czym ich zew – mogilnymi pagórkami? O czym mówi pieśń ta prosta? Dlaczego tak ciężko myśl dorasta… “Myśl dorasta…”. Myśli – to nie po prostu pulsowanie świadomości, które skłania do myślowego działania, a i skupisko energii słowa, języka, darowanego nam przez Boga. U Bohdana Czepurki – każde słowo wyrafinowane, metafory dodają głębokiej treści działania, obecna jest wszechobecna harmonia wiersza, harmonia w każdym wersie, coś odczytuje się między wierszami… Szacunek do słowa języka ojczystego – to poezja, która skłania do rozmyślań, wychowuje ukraińskość czytelnika. Literatura na papierze do syta śmieje się i płacze: “Kiedy kamieniami ściśnięta dusza, / Sama staje się, jak ten biblijny kamień?” Człowiek w życiu – istota twórcza i wolna, “skrzydła ma, ale nie lata”, bo ból ją trzyma. “Ale mija czas i dowiadujemy się, że już nigdy nie usłyszymy jasnego śmiechu kogoś z nas, i wtedy staje się jasne, że ta oaza – na zawsze zabroniona dla nas. Od tego momentu zaczyna się nasza prawdziwa rozpacz, nie ta, która rozrywa duszę, a jakaś gorzka” (Antoine de Saint-Exupéry, “Ziemia, planeta ludzi”). Dlaczego tak ciężko iść moim uczuciom, Mnie samemu do strasznego bólu – Po niezasianym cmentarnym polu, Którego ja nikomu nie oddam! Pamiętajmy tych, którzy odeszli za granicę… Gustave Le Bon (1841–1931) – francuski psycholog, socjolog, antropolog, najbardziej znany jako założyciel psychologii społecznej – pisał: “Nie tylko żywi, ale i martwi odgrywają znaczącą rolę we współczesnym życiu każdego narodu. Oni są twórcami jego moralności i nieświadomymi kierownikami jego zachowania”. Co jeszcze? Pisarz-myśliciel zdołał połączyć przeszłość z przyszłością! Bo jak wtedy nam połączyć swoje życie z przeszłością, jak zachować w pamięci tych, których już nie ma pośród nas? Jak głęboko wszystko to, co odeszło, ma przeniknąć nasze serca? A jednak musi przeniknąć jak najgłębiej, żeby ono, to serce, nie zdziczało, nie pozbawiło nas związku z przyszłością. Nie jeden ja całe życie szukałem prawdy i ideału. Rozczarowanie i zniszczenie stereotypów pomogły uświadomić, że Prawda – to nic innego, jak zrozumienie tego, że my jesteśmy i stworzeni przez Boga. Ja, my – jesteśmy: “…ja i jestem pamięć, i dlatego ja wieczny” (Pawło Zahrebelny, “Ja, Bohdan”). Skropiona obfitym deszczem-krwią naszych wojowników światła ukraińska ziemia przemawia do nas ich samoofiarną miłością do Ukrainy, wolności i wzywa nasze serca, by zachować pamięć o nich: Narodzie mój, na samym skraju, Na pograniczu prawdy i piękna – Ja pamięcią głęboką stosił: Nie ma martwych w rodzinnym kraju! “Są jednak łzy rzeczy, i co śmiertelne – dotyka serca”. (Wergiliusz): “Barwinku, żegnajmy się, żegnajmy…” Oto i wszystko. Na wieki. Vita nova. Uśmiechem zdławione łkania. “Życie moje – poezja wieczności”, – mówił Bohdan Czepurko, bo życie jego płonęło jasną gwiazdą – ukraińskością… On zdołał “swoim życiem do siebie dorównać” (Łesia Ukrainka, “Pieśń leśna”) i dlatego miał śmiałość napisać: “A Bóg mnie głaszcze twardą jak prawda ręką”, ależ w tym świecie wszystko od czasu i przypadku zależy. Ukraina, my – wieczni, bo taki jest zakon życia Bożej prawdy: “Prawda – to “to, co ma być”. Prawda niesie dynamikę i celowość, porusza do rozwoju i doskonalenia” (Wikipedia). Serca nasze obolałe przeszłością, zmęczone teraźniejszością, a jednak patrzą z nadzieją na przyszłość: “Dusza moja przyjazna do Boga poleci. / Minie się zła godzina, minie się srogie zło”: “I wróci proch w ziemię, jak był, a duch wróci znowu do Boga, który dał był go” (Księga Koheleta 12:7). “Oprócz elementarnego prawdopodobieństwa, jest niemało fizycznych teorii, z których wynika nieśmiertelność człowieka” (Jurij Olijnyk, “Żywi i martwi”). Kwantowa nieśmiertelność – zgodnie z wieloświatową interpretacją mechaniki kwantowej istoty, które mają zdolność do samoświadomości – są nieśmiertelne. Pisma hinduskie wyjaśniały teorię mechaniki kwantowej jeszcze 5000 lat temu: “Bo ty, jak i Ja, jak i ci, którzy umrą nawet dziś, / Trwali zawsze, i nikt z nich nigdy nie zginie” (Bhagawadgita [Pieśń Boga] / Przekład Mykoły Ilnyckiego, Pieśń druga, 12). Andrij Sodomora rozmyśla: “– Bo śmierć, Mychajle, to jest śmierć. Dusza, choć ona nieśmiertelna, ale niełatwo jej rozstawać się ze śmiertelnym ciałem… Śmierć to wielka tajemnica, Mychajle… Dziwna tajemnica…”. I to – książka Andrija Sodomory “Uśmiech rzeczy” o świecie rzeczy, który my straciliśmy, ale zachowaliśmy w pamięci... Czy wie ktoś, że Bóg jedyny, Jak ten wieloimienny bez? I ja kiedyś w ten raj odlecę, Gdzie nie ma myśli, słów, ni łez. A póki co my tu jednak, Choć poróżniliśmy się w myślach, – I moja dusza śmieje się i płacze, Żeby jeszcze sto razy ten bez zapachniał! (bez – bez lilak. – B. D.) Syn Ukrainy, poeta z Natury całym swoim życiem zaświadczał miłość do Ukrainy: “Ty wiesz, Ukraino, jak ja cię kochałem. / Tobie miłość w wiano sam Bóg pobłogosławił… Moje słowa – milczący świadkowie: / nic życia nie zwycięży!”. Świecą na niebie gwiazdy i ludzie, Łagodne wiersze, czułe pieśni. Zechce Ukraina uczyć się u Boga – Wszechświat objąć Duchem świętym. Przeczytuję “Wybrane listy” Pliniusza Młodszego (przeł. z łac. Andrija Sodomory): “Mnie zaś zawsze wydaje się okrutną i przedwczesną śmierć tych, którzy pracują nad czymś nieśmiertelnym. Bo ci, którzy oddają się przyjemnościom, żyją, można powiedzieć, jednym dniem: przeżył dzień – i już jakby wyczerpał powody do dalszego życia. Kto zaś myśli o następnych pokoleniach, kto chce przedłużyć pamięć o sobie w swoich dziełach, – ich śmierć, kiedykolwiek by nie nastąpiła, zawsze wydaje się nagłą, bo zawsze przerywa jakiś zamysł”. Ależ życie – nieodgadniona tajemnica… Przemyślenie istoty życia utrzymuje się na granicy dwóch otchłani: otchłani nieskończoności Wszechświata i otchłani niebytu (według Pascala). Prawdą żyje człowiek, prawdą też ona wszystko zwycięża, prawdą toruje swoją drogę do wieczności... Swoim życiem Bohdan Czepurko był kronikarzem ukraińskiej przestrzeni”. Na wieczorze wystąpił ukraiński kobziarz, lirnik, laureat nagrody imienia Tarasa Szewczenki, zasłużony artysta Ukrainy, ludowy artysta Ukrainy Wasyl Neczepa.
Według informacji Rówieńskiego obwodowego zjednoczenia WUT “Proświta” im. T. Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Uroczystość z okazji 120. rocznicy urodzin Ulasa Samczuka rozpoczęła się od złożenia kwiatów pod pomnikiem pisarza na Placu Teatralnym. Kapela bandurzystów „Czuraj” (Kijów) wykonała a cappella wraz ze wszystkimi obecnymi pieśń „Czerwona kalina”. Następnie kapela wystąpiła w Równieńskim Muzycznym Kolegium Zawodowym RDGU. W Muzeum Literackim im. Ulasa Samczuka odbyły się uroczystości, podczas których wręczono Miejską Nagrodę Literacką im. Ulasa Samczuka Walentynie Lulicz. Wystąpili także naukowcy i regionaliści-prosvitianie, którzy podzielili się swoimi badaniami dotyczącymi życiowej i twórczej drogi Ulasa Samczuka. Przewodniczący obwodowego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Iwan Wietrow wręczył specjalne wyróżnienia – dyplomy za badania naukowe nad życiem i twórczością Ulasa Samczuka: Jewhenowi Szmorhunowi, Andrijowi Żyw’juku, Wiktorowi Mazanemu, Jarosławowi Poliszczukowi, Petro Kraliukowi, Mykole Fedoryszynowi; podziękowania za zachowanie i popularyzację twórczości Ulasa Samczuka: Oksanie Prychodko, Natalii Sawczuk, Ołenie Panasiuk, Ludmile Szlapak, Fedorowi Jefimczukowi, Innie Nahornej. Odbyło się wręczenie nagród zwycięzcom konkursu publicystyki młodzieżowej „Młodzi
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
pami. W szczególności zorganizowała ona łączność listowną z innymi ukraińskimi kółkami w Chinach. Jej uczestnicy aktywnie propagowali ukraińską ideę narodową wśród obcokrajowców, wydrukowali wiele artykułów o tematyce ukraińskiej w prasie rosyjskiej, angielskiej, niemieckiej i chińskiej. Nawiązano przyjazne stosunki z Gruzinami i Sybirakami. „Proświta” zorganizowała obchody Niepodległości i Soborności Ukrainy, upamiętnienie Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Iwana Mazepy, Olhy Kobylańskiej, Jurija Fedkowycza, Iwana Neczuja-Łewyckiego, Mychajła Hruszewskiego, tragedii pod Bazarem i innych. Odczytano wiele referatów o tematyce ukraińskiej. Towarzystwo gromadziło pamiątki z historii ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego na Dalekim Wschodzie. 4 sierpnia 1933 roku Rada „Proświty” wystąpiła z apelem do wszystkich miejscowych organizacji ukraińskich o zwołanie wspólnego wiecu, aby wyrazić protest przeciwko zorganizowanemu przez bolszewików głodowi i terrorowi w Wielkiej Ukrainie. „Proświta” utrzymywała kontakty z organizacjami ukraińskimi w innych krajach. Ukraińscy emigranci polityczni, którzy brali udział w narodowowyzwoleńczej walce na Ukrainie, na Zielonym Klinie i na Syberii, stali się najbardziej politycznie aktywną częścią naszej diaspory w Mandżurii. Nie uznawali światopoglądowych kompromisów. Charakteryzowała ich ostra antyradziecka orientacja. Jednocześnie ta grupa osób aktywnie występowała przeciwko wielkomocarstwowym pretensjom antybolszewickiej (białej) emigracji rosyjskiej i nie chciała mieć nic wspólnego z jej instytucjami. W wyniku procesów samoorganizacji w tej grupie w 1929 roku powstał ideowo-polityczny ośrodek pod nazwą Ukraińskie Centrum Polityczne („czwórka”). Jego kierownictwo było wyrazistym ucieleśnieniem soborności organizacji ukraińskich w Chinach. W skład kierownictwa centrum weszli: Dmytro Barczenko z Wołynia, Petro Marcyszyn z Galicji, Iwan Swit ze Słobożańszczyzny oraz Pawło Jachno, urodzony na Zielonym Klinie. Latem 1932 roku z inicjatywy Ukraińskiego Centrum Politycznego w Harbinie założono klub „Prometeusz” (przewodniczący Iwan Swit). Celem klubu stało się zbliżenie i wspólna walka zniewolonych narodów (przede wszystkim Ukraińców, turko-Tatarów i Gruzinów) o wyzwolenie spod władzy Moskwy. Jego członkowie aktywnie występowali przeciwko podporządkowaniu organizacji diaspory nierosyjskiej kierownictwu emigracji rosyjskiej. Przedstawiciele Ukraińskiego Centrum Politycznego w maju 1934 roku, w wyniku uporczywych działań, uzyskali dla Ukraińców, Tatarów, Kaukazczyków i innych prawo do zaznaczania w dokumentach swojej prawdziwej narodowości. W 1932 roku „Proświta” rozpoczęła wydawanie dwutygodnika „Ukraińskie listy z Dalekiego Wschodu”. 15 grudnia 1931 roku organizacje ukraińskie tworzą Ukraiński Narodowy Komitet Społeczny. W styczniu następnego roku w Harbinie powstała Ukraińska Gromada w granicach Mandżurii i Mongolii. W latach 1933-1934 powstają Związek Ukraińskiej Młodzieży „Zielony Klin”, Ukraińskie nauczycielskie
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij ZBOROWSKI
Wiele napisano o historii ukraińskiej diaspory w Ameryce Północnej i Południowej, Australii, Europie, ale prawie nic nie wiadomo o Ukraińcach w Azji. Mało kto wie, że już sto lat temu w Chinach rozwijało się ukraińskie życie społeczno-polityczne i kulturalne. Tę lukę wypełnia encyklopedyczny informator „Ukraińcy w Chinach (pierwsza połowa XX w.)”, który ukazał się drukiem w Odessie. Opracowujący informator Wiaczesław Czornomaz zapoznał się z tym tematem pod koniec 1991 roku dzięki ukraińskiemu dziennikarzowi Ołeksandrowi Neżywemu, który odnalazł w ukraińskich archiwach prace ukraińskiego historyka Dalekiego Wschodu Iwana Swita. A potem było ponad ćwierć wieku żmudnej pracy, kiedy W. Czornomaz dosłownie po okruchach zbierał informacje o ukraińskich organizacjach, poszczególnych osobistościach, faktach z ukraińskiego życia społecznego i kulturalnego w Chinach po archiwach i bibliotekach Władywostoku, Chabarowska, Moskwy, Kijowa, Lwowa. Źródła o tym życiu można podzielić na trzy grupy. Do pierwszej grupy należą prace Iwana Swita, z których niemało zaginęło, oraz wspomnienia Hryhorija Kupećkiego „Tam, gdzie słońce wschodzi”. Do drugiej grupy należy ukraińska prasa, która wychodziła w Chinach w latach 1917–1944, oraz rosyjskojęzyczna prasa, która również wychodziła tam w tym czasie. Trzecią grupę stanowią akta osobowe emigrantów z tak zwanego Biura do spraw rosyjskich emigrantów w Mandżurii, które obecnie przechowywane są w odpowiednim funduszu Państwowego Archiwum Kraju Chabarowskiego. Miejscem najbardziej zwartego ukraińskiego osadnictwa na terenie Chin stała się Mandżuria (obecnie podzielona między Chiny, Rosję i Mongolię), gdzie pod koniec XIX wieku Imperium Rosyjskie otrzymało w koncesję pas ziemi pod budowę Kolei Wschodniochińskiej, która miała połączyć Syberię z terenem rosyjskiego Dalekiego Wschodu (Zielonym Klinem). Odpowiednio od 1898 roku na budowę kolei i miasta Harbin, gdzie miał być jej ośrodek administracyjny, zaczęły przybywać pierwsze grupy robotników-Ukraińców. Byli Ukraińcy także w składzie rosyjskich urzędników państwowych i wojska Straży Ochronnej kolei (później – Zaamurskiego Okręgu Oddzielnego Korpusu Straży Granicznej). W składzie wojsk rosyjskich brali oni udział w wojnie rosyjsko-japońskiej 1904-1905 lat. Wielu z nich po zakończeniu służby pozostawało tutaj do pracy na kolei, zajmowało się handlem itp. Wielu Ukraińców jechało w poszukiwaniu zarobku. Mniej więcej w tym czasie pojawili się Ukraińcy w chińskich miastach Szanghaju, Tiencinie, Qingdao, Hankou itp. Przebywali oni tutaj w składzie rosyjskich placówek dyplomatycznych, handlowych i religijnych (w szczególności w składzie Pekińskiej misji duchownej jeszcze od XVIII wieku). Przebywali w Pekinie i innych miastach Chin także poszczególni Ukraińcy – studenci Instytutu Wschodniego we Władywostoku, którzy pracowali nad nauką języka chińskiego. Na początku XX wieku występy ukraińskiej trupy Kosti Myrosławskiego po całej Mandżurii dały impuls do założenia tutaj amatorskich ukraińskich kółek teatralnych.
Jedną z pierwszych ukraińskich organizacji na terenie Chin stała się Ukraińska Hromada, utworzona w 1905 roku w Szanghaju. Założyli ją Ukraińcy – urzędnicy rosyjskich instytucji państwowych i prywatnych w tym mieście. W 1905 roku przesłała ona do Petersburga 400 rubli na wydanie Ewangelii w języku ukraińskim oraz na ukraińską prasę, a w 1908 (1910) roku – taką samą sumę na budowę pomnika Tarasa Szewczenki w Kijowie. Jednak hromada istniała niedługo. Pierwszą ukraińską organizacją statutową na terenie Mandżurii stał się Ukraiński Klub w Harbinie, utworzony 7 grudnia 1907 roku na bazie ukraińskiego amatorskiego kółka teatralnego. Działalność klubu miała charakter wyłącznie kulturalno-oświatowy i miała na celu zachowanie tożsamości narodowej oraz rozwój świadomości narodowej miejscowych Ukraińców poprzez popularyzację ukraińskiej historii, literatury, muzyki, a także udzielanie pomocy materialnej swoim członkom. W wymienionym okresie na terenie rosyjskiego pasa wywłaszczenia Mandżurii wytworzyły się sprzyjające warunki dla ukraińskiego życia kulturalnego i społecznego w porównaniu z właściwym terytorium Imperium Rosyjskiego. W znacznej mierze przyczyną tego był przychylny stosunek do Ukraińców generała D. Chorwata, który stał na czele rosyjskiej administracji Kolei Wschodniochińskiej. Przychylność wobec ukraińskiego życia okazywali także zastępca generała D. Chorwata do spraw administracyjnych generał M. Afanasjew, dowódca wojsk ochrony kolei generał M. Perewierziew, szef sztabu Zaamurskiej brygady kolejowej pułkownik A. Iwaszkiewicz. Ci urzędnicy pochodzili z Ukrainy. W 1909 roku w miejscowej rosyjskiej gazecie „Charbin” istniał stały dział „Ukraińskie życie”. W 1910 roku o ukraińskim życiu informowała miejscowa gazeta „Nowyj kraj”. Redaktorem obu gazet był Ukrainiec S. Poletyka. W 1914 roku Ukraiński Klub w Harbinie zorganizował uroczyste obchody 100-lecia urodzin Tarasa Szewczenki. Z początkiem I wojny światowej klub rozwinął aktywną działalność w celu zbierania funduszy dla szpitali i pomocy ludności cywilnej Ukrainy, która ucierpiała w wyniku wojny. Jesienią 1916 roku za wsparciem administracji Kolei Wschodniochińskiej została utworzona pierwsza na Dalekim Wschodzie ukraińska szkoła początkowa. Obalenie caratu w Rosji w marcu 1917 roku sprzyjało znacznemu wzrostowi aktywności politycznej ukraińskiej ludności w Mandżurii. 12 marca 1917 roku z inicjatywy zarządu Ukraińskiego Klubu w Harbinie odbył się ukraiński wiec z udziałem około 200 osób, na którym wybrano
Tymczasowe biuro ukraińskie, z czasem przekształcone w radę ukraińską w mieście Harbin. Wkrótce utworzono liniowe Rady Ukraińskie na wielu stacjach Kolei Wschodniochińskiej. 16 lipca 1917 roku wybrano Mandżurską Ukraińską Radę Okręgową, która zjednoczyła wszystkie organizacje ukraińskie w Mandżurii. Po ogłoszeniu przez III Uniwersał Ukraińskiej Republiki Ludowej na początku grudnia 1917 roku Mandżurska Ukraińska Rada Okręgowa przyjęła uchwałę, że „wszyscy Ukraińcy mieszkający w Mandżurii, zarówno cywilni, jak i wojskowi, w walce socjalistycznych partii rosyjskich nie powinni brać udziału, a organizować swoje oddzielne jednostki wojskowe i organizacje ludności ukraińskiej. Poprzez zorganizowany tuż po tym… sztab wojskowy oraz Ukraińską Mandżurską Radę Okręgową być do dyspozycji i podlegać Ukraińskiej Centralnej Radzie oraz jej Sekretariatowi Generalnemu w Kijowie”. W grudniu 1917 roku w Harbinie przez pewien czas przebywali delegaci Ukraińców z Ameryki do Ukraińskiej Centralnej Rady O. Doswitnij oraz W. Bilyński. Występowali oni z wykładami o życiu Ukraińców w Ameryce. Przedstawiciele Ukraińców z Mandżurii brali udział we wszystkich czterech Ukraińskich zjazdach dalekowschodnich, które odbywały się w latach 1917–1918 na Zielonym Klinie, w pracach sesji Ukraińskiej Dalekowschodniej Rady Krajowej w latach 1918–1920 oraz w Ukraińskiej Dalekowschodniej Naradzie Krajowej we Władywostoku w 1921 roku. W kwietniu 1918 roku Mandżurska Rada Okręgowa wysłała do rządu ukraińskiego w Kijowie swojego przedstawiciela, porucznika Petra Twerdowskiego. Złożył on rządowi hetmana P. Skoropadskiego memorandum, w którym wysunięto żądanie przyłączenia Zielonego Klina oraz strefy wywłaszczenia w Mandżurii do państwa ukraińskiego. W tym samym miesiącu Twerdowski został mianowany konsulem państwa ukraińskiego na Dalekim Wschodzie z rezydencją w Harbinie. W czerwcu 1917 roku Klub Ukraiński wydał pierwszy numer gazety „Wisti Ukrajinśkoho Klubu w m. Charbini”, która stała się pierwszym ukraińskim czasopismem na terenie Chin. W latach 1918–1920 wzniesiono budynek Klubu Ukraińskiego. Rozwijało się szkolnictwo ukraińskie. 26 listopada 1922 roku w budynku Klubu Ukraińskiego poświęcono tymczasową świątynię ku czci Opieki Matki Bożej, w której od Zwiastowania 1924 roku rozpoczęto nabożeństwa w języku ukraińskim. Według danych spisu ludności ukraińskiej w Mandżurii, przeprowadzonego przez lokalne organizacje ukraińskie na początku 1918 roku, mieszkały tu 22 tysiące Ukraińców. W czasie i po zakończeniu wojny domowej w Rosji liczba Ukraińców w Chinach znacząco wzrosła. Z czasem trafiali tu pojedynczy uciekinierzy-Ukraińcy z Syberii, Zielonego Klina, Ukrainy i Kubania, którzy ratowali się przed kolektywizacją, głodem i represjami. Poza granicami Mandżurii najwięcej Ukraińców na początku XX wieku mieszkało w Szanghaju. W latach 30. XX wieku mieszkało tu kilka tysięcy Ukraińców. Po kilkaset i kilkadziesiąt osób przebywało w tym czasie także w innych miastach Chin, w szczególności w Tiencinie, Qingdao, Hankou. Pojedyncze osoby mieszkały w Dalianie (Dairenie), Hongkongu (Xianggang), Mukdenie (Shenyang), Changchun (Xinjing) i innych. Wraz z klęską walki narodowowyzwoleńczej na Ukrainie oraz ukraińskiego ruchu narodowego na Zielonym Klinie na początku lat 20. XX wieku zaczęło podupadać także życie społeczne Ukraińców w Mandżurii. Przestają istnieć ukraińskie organizacje społeczne. Władze chińskie zakazują działalności ukraińskiej. Jednak w latach 1925–1929 w Szanghaju, Qingdao, Hankou, Tiencinie powstają „Proświty” i inne organizacje ukraińskie. A 14 lipca 1926 roku przy amerykańskim Chrześcijańskim Stowarzyszeniu Młodzieży, które korzystało w Chinach z praw eksterytorialności, powstaje towarzystwo „Sicz”, które 2 grudnia 1928 roku zostało przemianowane na towarzystwo „Proświta” (przewodniczący I. Pasławski). 14 czerwca 1930 roku towarzystwo to otrzymało status filii „Proświty” we Lwowie. Przy towarzystwie utworzono chór, kółko dramatyczne, istniała duża biblioteka. Przy „Proświcie” utworzono Kółko Kobiece i kółko młodzieżowe, z którym wiąże się wznowienie działalności Związku Młodzieży Ukraińskiej. „Proświta” występowała jako instytucja bezpartyjna, która miała wychowywać przekonanych ukraińskich niepodległościowców, niezależnie od tych czy innych form partyjnych. Towarzystwo jednoczyło przedstawicieli różnych poglądów politycznych – nacjonalistów, hetmańców, członków URL i bezpartyjnych, nie mając żadnych nieporozumień partyjnych. „Proświta” zaktywizowała życie ukraińskie, które zaczęło podupadać, zachowała aktyw ukraiński przed rozproszeniem i doprowadziła do współpracy między poszczególnymi gru-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
związek, Ukraińskie Towarzystwo Miłośników Literatury, Nauki, Sztuki, ośrodek zwolenników ruchu hetmańskiego Ukraiński Związek Rolników-Państwowców, towarzystwo „Sicz” im. hetmana I. Mazepy, które również orientowało się na berlińskie centrum ruchu hetmańskiego. W latach 1934–1937 Prowód OUN wysyła do Mandżurii swoich przedstawicieli Omelana Chmelowskiego, Mykołę Mytluka (B. Łukowenkę) i Mychajła Zatynajka (R. Kordu-Fedorowa), którzy nawiązują kontakty z miejscowymi organizacjami ukraińskimi i sprzyjają aktywizacji ich działalności antyradzieckiej. Przede wszystkim członkowie OUN próbowali stanąć na czele ukraińskich organizacji młodzieżowych. Jednak jesienią 1936 roku M. Mytluk, mianowany przedstawicielem OUN na Dalekim Wschodzie, zginął w tajemniczych okolicznościach na granicy na północy Mandżurii podczas próby nielegalnego przejścia na terytorium radzieckie. W grudniu tego samego roku pod kierownictwem R. Kordy-Fedorowa odbyła się reorganizacja Związku Ukraińskiej Młodzieży w Ukraińską Dalekowschodnią Sicz, która podzielała zasady ideologiczne OUN. W 1937 roku Sicz wydała jeden numer czasopisma „Dalekowschodni Nacjonalista” i trzy broszury dotyczące kwestii ukraińskiej. Przy Siczy zorganizowano Ukraiński Klub Sportowy. 27 listopada 1937 roku do Charbinu z Włoch przybyła grupa członków OUN w składzie H. Kupećkyj (w Charbinie – H. Markow), M. Hnatow (S. Wasyliw) i H. Fajda (M. Iwanow). W 1938 roku H. Kupećkyj stanął na czele Ukraińskiej Dalekowschodniej Siczy, po czym jej działalność znacznie się zaktywizowała. W 1938 roku „Sicz” prowadziła różne akcje na rzecz wsparcia Ukrainy Karpackiej. Autor opracowania Czornomaz zwraca uwagę: „Ukraińskie życie w Chinach było częścią całego ukraińskiego życia, Ukraińcy w Chinach utrzymywali kontakty ze współrodakami na całym świecie, ostro reagowali na wszystkie wydarzenia zarówno na ziemiach ojczystych, które znajdowały się pod różnymi okupacjami, jak i w różnych krajach osiedlenia... Ukraińskie społeczności w Chinach stanowiły jaskrawy przykład ucieleśnienia idei soborowości Ukrainy i narodu ukraińskiego, która była tutaj wtedy nie ideą, nie hasłem, a dokonanym faktem. Łączyły one przybyszów z różnych zakątków Ukrainy, ze wszystkich ziem ukraińskich – od Galicji i Chełmszczyzny po Wschodnią Słobożanszczyznę, Donbas, Krym, Kubań włącznie, a także osoby urodzone już na Zielonym Klinie oraz w Mandżurii”. Ukraińska gazeta „Mandżurski Wiestnik” w marcu 1936 roku konstatowała, że ukraińskie organizacje Dalekiego Wschodu liczą ponad 800 świadomych członków. Wiaczesław Czornomaz zaznacza: „Wśród nich byli zarówno gorący patrioci Ukrainy, świadomi niepodległościowcy i nacjonaliści, jak i nosiciele małorosyjskiej mentalności, ugodowcy, zwolennicy współpracy z rosyjską emigracją. Jednak szczególnie unikalnym zjawiskiem jest udział w miejscowym ukraińskim życiu społecznym i politycznym młodszego pokolenia ukraińskich emigrantów, już urodzonych tutaj, w Chinach, a także na Syberii i na Zielonym Klinie, którzy nigdy nie widzieli Ukrainy i opanowali język ukraiński już w ukraińskich organizacjach młodzieżowych, ale często byli bardziej świadomymi Ukraińcami, bardziej radykalnymi ukraińskimi nacjonalistami niż ich rodzice”. Od końca 1934 roku tolerancyjny stosunek japońskiej administracji do ukraińskich organizacji całkowicie się zmienił. Japonia rozpoczęła wojnę w Chinach, której skutkiem było skomplikowanie stosunków z USA. W japońskiej polityce wziął górę tak zwany ogólnorosyjski kurs, który przewidywał wsparcie najbardziej reakcyjnych, „jednoniedzielnych”, szowinistycznych kręgów rosyjskiej emigracji, przede wszystkim Rosyjskiej Partii Faszystowskiej, która została stworzona w 1931 roku w Charbinie. W praktyce objawiło się to w próbach podporządkowania ukraińskiego życia społecznego rosyjskim strukturom emigracyjnym, w szczególności utworzonemu w tym czasie Biuru ds. Rosyjskich Emigrantów w Mandżurii. 21 maja 1941 roku zarządzeniem policji Sicz została zamknięta jako organizacja szkodliwa. Ale byli członkowie Siczy zjednoczyli się w Kółko Ukraińskiej Młodzieży Narodowej, które kontynuowało jej sprawę w warunkach półlegalnych. W przeddzień Bożego Narodzenia 1942 roku Kółko rozpoczęło wydawanie nielegalnego maszynopisowego czasopisma „Surma”. Lecz w kwietniu 1942 roku wydawanie zostało wstrzymane pod groźbą represji ze strony władz japońskich. Z tego samego powodu zarząd Kółka podjął decyzję o zakończeniu jego działalności. Wraz z rozpoczęciem w grudniu 1941 roku wojny na Pacyfiku władze japońskie nasiliły nacisk na utworzoną w 1935 roku Ukraińską Kolonię Narodową. W 1942 roku Ukraińska Kolonia Narodowa została zarejestrowana w Biurze ds. Rosyjskich Emigrantów w Mandżurii, co jeszcze bardziej wzmocniło kontrolę nad jej działalnością ze strony japońskiej administracji. Po wkroczeniu w sierpniu 1945 roku do Mandżurii wojsk radzieckich działalność ukraińskich organizacji została tutaj przerwana, a wielu ich aktywnych uczestników przymusowo wywieziono do ZSRR. Część z nich zginęła w obozach koncentracyjnych, ktoś potem wyszedł na wolność i dożywał swoich dni w „kraju Rad”. Kogoś represje ominęły i został po prostu deportowany („repatriowany”). Nierzadko dotyczy to ludzi, którzy urodzili się w Chinach i nigdy nie byli obywatelami ZSRR. Mniejsza część ukraińskiej diaspory w Chinach zdołała wyjechać do USA, Argentyny, Brazylii, Paragwaju i Australii. W informatorze encyklopedycznym „Ukraińcy w Chinach” przedstawiono historię formowania i rozwoju ukraińskiego życia społeczno-politycznego i kulturalnego na terenie Chin w pierwszej połowie XX wieku, podano informacje o ukraińskich organizacjach społecznych, które istniały tutaj w wymienionym czasie, ukraińskiej prasie, działalności teatralnej i chóralnej, sylwetki wybitnych ukraińskich działaczy społecznych w Chinach itp. Wiaczesław Czornomaz pisze w szczególności: „Losy zaś większości chińskich czy mandżurskich Ukraińców, niestety, pozostają nieznane. Niech wszystkim im ziemia będzie lekką, gdziekolwiek spoczęli na świecie, i wieczna pamięć! A ta książka niech stanie się przypomnieniem dla nas i przyszłych pokoleń o nich. Bo naród – to nieprzerwany łańcuch „i umarłych, i żywych, i nienarodzonych”.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeh MATIJUK, inżynier, proświcianin, m. Mikołajów. 25 lutego obchodzony jest dzień urodzin Łesi Ukrainki. Oto kilka wspomnień o wybitnej poetce, związanych z rejonem Korablelnym miasta Mikołajowa. Przypominam sobie 120. jubileusz Łesi w 1991 roku. W stoczni „Ocean” Wiktor Spycia, kierownik laboratorium badań mechanicznych Centralnego Laboratorium Zakładowego i przewodniczący komórki Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki, Borys Moroz, inżynier działu Głównego mechanika zakładu, Rostysław Bohdanowycz, inżynier działu Głównego budowniczego, Wołodymyr Andrijiwśkyj, robotnik, proświcianki-robotnice Hałyna Kukurowska i Hanna Szachował, Mychajło Kurinnyj, były główny reżyser ukraińskiego teatru w Mikołajowie, umawiają się z kierownikiem zakładowego ukraińskiego chóru ludowego Stanisławem Bitkowem na występ w szkole nr 33 z okazji rocznicy urodzin Łesi Ukrainki. Uzgadniałem przeprowadzenie uroczystości w szkole z dyrektorką Lidiją Lach. Razem z Wiktorem Iwanowyczem przygotowaliśmy i wydaliśmy gazetkę ścienną dla szkoły. Ponad dwudziestu uczestników zakładowego chóru prezentowało program koncertowy zespołu uczniom i nauczycielom na szkolnej scenie. Akcent w występie amatorskim położono na dramat „Bojarynia”, na wezwania do kochania swojej ziemi, nie wyrzekania się ojczystego języka i zwyczajów, realistycznego przedstawiania relacji między Ukrainą a Rosją. Dopiero z czasem zaczynasz rozumieć, jak współbrzmiały ze współczesnością tamte, minione, nasze kroki. Druga opowieść dotyczy obchodów 140-lecia Łesi Ukrainki (2011 r.) przez Witowskie Towarzystwo Ukraińskie. W sierpniu 2010 roku telefonicznie skontaktowałem się z ówczesną dyrektorką muzeum Łesi Ukrainki w Kołodzieżnem Wirą Komziuk, która odpowiedziała na prośbę i przesłała scenariusz przeprowadzenia święta z okazji jubileuszu wielkiej poetki, opracowany przez Lubow Merżwynśką – wiodącą pracownicę naukową muzeum. W szkolnych zespołach Mikołajowa, oczywiście, były opracowane, być może, i lepsze scenariusze, ale wartość otrzymanego polega na tym, że jest on z ojczyzny Łesi. Nieco zdziwiło to, że był on napisany zwykłym długopisem. Tamara Bojko z Witowskiego Towarzystwa Ukraińskiego razem z nauczycielką-proświcianką Ałłą Wasiną, robotnikiem-proświcianinem zakładu „Ocean” Pawłem Rososzynśkim roznieśli i przekazali wcześniej przygotowane kopie szkołom rejonu Korablelnego miasta. Olha Jaśko, kierowniczka filii nr 18 biblioteki miejskiej im. Marka Kropywnyćkiego, na wysokim poziomie przeprowadziła jubileusz Łesi Ukrainki w bibliotece razem z miejscową poetką Hanną Korol. Częstowała herbatą z ciasteczkami uczniów trzeciej klasy szkoły nr 29 i w dowód szacunku oraz wdzięczności podarowała książkę nauczycielce Ałle Toporkowej. Listy pochwalne i książki od Witowskiego Towarzystwa Ukraińskiego przekazał jego ówczesny przewodniczący Heorhij Sawczenko nauczycielom szkoły nr 48 Olenie Bucharewej, Switłanie Szweć, Irynie Woronko, Lubowi Kyryluk, Switłanie Sawyczan, uczniom Ołeksandrze Baranowej i Jewhenowi Hadamaczukowi. H. Sawczenko razem z T. Bojko w Mikołajowskim Liceum Ekonomicznym nr 1 podarowali książki licealistom, organizatorowi święta, zastępcy dyrektora ds. wychowawczych Switłanie Afoninej. Przekazali również książki dla najlepszych organizatorów i wykonawców w pierwszej szkole im. Ołeha Olżycza. Wszystko to robiono własnym kosztem, „Proświta” pomogła książkami. To, że scenariusz był napisany ręcznie, doczekało się nieoczekiwanej kontynuacji. Miejska szkoła nr 1 im. Ołeha Olżycza na czele z ówczesnym dyrektorem M. Matijukiem z dobrowolnych datków nauczycieli, rodziców i z pomocą sponsora, miejskiego dostawcy internetu „Dykyj sad”, zakupiła nowoczesny komputer osobisty. Prezent w dniu jubileuszu, 25 lutego 2011 roku, przekazała muzeum w Kołodzieżnem delegacja szkolna, która przybyła do stron Łesi. Honorową misję wykonała Włada Iwanenko oraz przedstawiciele szkoły Antonina Szpaczenko i Natalija Petrycznowycz. Po kilku dniach muzeum podłączyło się do sieci Internet, a impulsem do tego był nasz, mikołajowski komputer, podarowany muzeum Łesi Ukrainki. P.S. Mikołajowskie gimnazjum nr 48 było największą szkołą rejonu Korablelnego. Zburzone latem 2022 roku w wyniku uderzenia trzech raszystowskich rakiet. Obchody 140-letniego jubileuszu Łesi Ukrainki w szkole nr 48 rejonu Korablelnego, 2011 r. „...tradycji i emocji” zebrała w naszej placówce doborowe towarzystwo. Obecnym gościom ciekawie było dowiedzieć się, że i poprzez pocztówki można poczuć niesamowitą atmosferę minionej epoki, zrozumieć myśli i uczucia ludzi, którzy w niej żyli. Dzięki mądremu, wyważonemu słowu goście dowiedzieli się o osobistej historii poprzez korespondencję wybitnych osobistości XX wieku – Olhy Szewczukewycz (z domu Bażanśka) – córki znanego ukraińskiego pedagoga, pisarza i folklorysty Iwana Bażanśkiego, oraz Denysa Onyszczuka (1901-1975), pedagoga, pisarza, działacza teatralnego, który odegrał znaczącą rolę w rozwoju literacko-artystycznego ukraiństwa poza granicami ojczystej ziemi. Ałła Mykołajiwna Antofijczuk – znana ukraińska językoznawczyni, laureatka proświcianśkiej nagrody im. Jurija Fedkowycza ciekawie, fachowo i z pasją opowiadała naszym gościom: „Jeśli chodzi o treść pocztówek, to przeważnie są to posłania z życzeniami z dobrze przemyślanym rozbudowanym tekstem gratulacyjnym. Co świadczy o głębokim szacunku nadawcy do adresata. Jednak są też pocztówki o treści informacyjnej – podziękowania czy prośby, dotyczące działalności zawodowej. Korespondencja Olhy Szewczukewycz i Denysa Onyszczuka – to żywy dowód na to, że pocztówki mogą nieść osobiste historie i odzwierciedlać świadomość narodową. My razem odbyliśmy podróż w świat pocztówek – tych niewielkich, ale niezwykle znaczących artefaktów przeszłości. Zobaczyliśmy, jak one nie tylko przekazywały wieści czy pozdrowienia, ale stawały się lustrem epoki, odzwierciedlając kulturę, sztukę, relacje społeczne, a nawet zmiany polityczne. Niech to spotkanie stanie się dla nas jeszcze jednym impulsem do przemyślenia przeszłości i przywrócenia uwagi unikalnym dokumentom, które przechowują naszą pamięć kulturową. Chociaż tradycja wysyłania pocztówek w naszych czasach prawie zanikła, ich wartość historyczna pozostaje niezaprzeczalna. One nadal żyją w archiwach, kolekcjach i naszych sercach jako przypomnienie o tych emocjach, które kiedyś wkładano w każdą napisaną linijkę”. Brzmiała liryczna muzyka w wykonaniu bukowińskiego skrzypka Mariana Zubżyckiego. Znane utwory klasyki muzycznej, wśród których także melodie piosenek Wołodymyra Iwasjuka „Miła moja” i „U doli swoja wesna”, stworzyły liryczny melancholijny nastrój w przededniu wiosny. Olena ŁOHINOWA, pracownica naukowa Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka
Tłumaczenie maszynowe
W Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Memoriałowym im. Wołodymyra Iwasiuka rozpoczęto cykl spotkań „Rozmowa ciszy” z naukowczynią, badaczką dyskursu epistolarnego Bukowiny XIX–XX w., docentką Katedry Współczesnego Języka Ukraińskiego Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedʹkowycza Allą Antofijczuk. Ta wymowna nazwa pochodzi z poezji znanego ukraińskiego pisarza Witalija Kołodija. Pierwsze spotkanie „Portret epoki: pocztówki jako zwierciadło kultu-
Tłumaczenie maszynowe
To szczere wyznanie dotyczy sześciu dni (15–20 sierpnia 1857 roku), kiedy nowi znajomi poety, głównie absolwenci Uniwersytetu św. Włodzimierza w Kijowie, po raz pierwszy samodzielnie dokonali w Astrachaniu pełnych wdzięczności wpisów o spotkaniu z Tarasem Szewczenką w jego Dzienniku. Opowiem także o innych postronnych, w tym niepochlebnych notatkach, sporządzonych 25 sierpnia, 11 września, 4 października 1857 roku oraz 13 maja 1858 roku. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Miałem w brudnym i zakurzonym Astrachaniu takie jasne, wspaniałe święto…” Otóż, wyruszywszy 2 sierpnia 1857 roku w drogę z Twierdzy Nowopietrowskiej do Petersburga, Szewczenko 5 sierpnia przypłynął łodzią rybacką do Astrachania, gdzie 15 sierpnia odwiedzili go byli studenci Uniwersytetu Kijowskiego, nauczyciel miejscowego gimnazjum Iwan Kłopotowski i lekarz floty Stepan Niezabytowski. Obaj zostali jako pierwsi z postronnych dopuszczeni do Dziennika, który poeta prowadził od 12 czerwca 1857 roku, i Kłopotowski własnoręcznie zapisał, że „w dzień Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny spotkałem w Astrachaniu mojego starego byłego profesora Uniwersytetu Kijowskiego, najdroższego i najukochańszego naszego poetę, i spotkałem go z ogromną radością w tak dalekiej stronie; spotkałem jak ojca, jak brata, jak największego przyjaciela…”. W swoich wspomnieniach o Szewczence, zapisanych przez dziennikarza Wasyla Klarka po 35 latach, Iwan Kłopotowski rzekomo twierdził: „W pierwszej połowie lat 40. Uniwersytet Kijowski św. Włodzimierza powierzył wolnemu artyście petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych Tarasowi Hryhorowyczowi Szewczence wygłoszenie kilku wykładów z teorii malarstwa i sztuk. Jako student tego uniwersytetu, Iwan Petrowycz Kłopotowski słuchał wykładów Szewczenki i był znajomy z nim „tylko jako student z profesorem””. Machnijmy ręką na to, że Kłopotowski studiował na uniwersytecie w drugiej połowie lat 1840. (1845–1849), a dokument – świadectwo na tytuł nieklasowego artysty – wypisano Szewczence w Akademii Sztuk Pięknych w grudniu 1845 roku. Bo w ogóle nie ma żadnych dokumentalnych potwierdzeń, żadnych aluzji Szewczenki, żadnych autorytatywnych wspomnień o wymyślonych przez Kłopotowskiego wykładach. Opierając się na pośrednio przekazanym świadectwie, komentatorzy „Wspomnień o Szewczence”, wydanych w 1982 i 2011 roku, przypuszczali, że Kłopotowski „poznał się z Szewczenką w Kijowie jeszcze przed zesłaniem”. W rzeczywistości Kłopotowski wtedy mógł co najwyżej słyszeć pogłoski o tym, że w marcu 1847 roku Szewczenko został zaliczony na stanowisko nauczyciela rysunku na Uniwersytecie Kijowskim. Poeta sam marzył właśnie o tym, w liście do Mykoły Kostomarowa z 1 lutego tego roku pisał: „Gdyby to Bóg dał mi przytulić się do uniwersytetu…”. Wszakże, jak wiadomo, 5 kwietnia Szewczenko został aresztowany i już następnego dnia wysłany do Petersburga do kazamatu osławionego III Oddziału… Według twierdzenia Kłopotowskiego, przed wyjazdem z Astrachania Szewczenko prosił go „i innych astrachańskich przyjaciół o napisanie na pamiątkę w jego notatniku po kilka wierszy, co chętnie zostało zrobione przez jego wielbicieli”. Mówiąc po szewczenkowsku, to – nonsens. W rzeczywistości wpisy robiono nie w jednym momencie, a w kolejności, która jest odzwierciedlona w Dzienniku i pokazana w tej publikacji. Stepan Niezabytowski zapisał w Dzienniku Szewczenki: „Tego samego dnia i ja byłem uszczęśliwiony spotkaniem z ulubionym i szanowanym przeze mnie poetą Tarasem Hryhorowyczem Szewczenką, z którym spędzam te dni, co pozostawi we mnie głębokie wspomnienie na zawsze”. Mało wspomina się, że Niezabytowski wielokrotnie bywał u poety, powiedzmy, 18 sierpnia przepisał sobie do zeszytu z „Małej książki” poemat Szewczenki „Mnich” (1848), opublikowany w „Osnowie” cztery lata później, oraz wiersz „A. O. Kozaczkowskiemu” (1847). A Szewczenko własnoręcznie przepisał do tego samego zeszytu poezję z 1847 roku „Jeszcze jak byliśmy kozakami…” („Polakom”) z dedykacją: „Stepanowi Niezabytowskiemu na pamiątkę. 20 sierpnia 1857”. Zgodzicie się, że łącznie był to szeroki gest Szewczenki… Lecz wróćmy do Dziennika, w którym odnotował się także wychowanek Uniwersytetu Kazańskiego, młodszy lekarz załogi floty w Astrachaniu Jewtychij (Jewhen) Odincow, że „16 sierpnia spędziłem dzień z poetą Małorosji Szewczenką”. Tego samego dnia swoje szczere uczucia utrwalił w Dzienniku, który najwyraźniej był już dostępny dla gości, absolwent Uniwersytetu Kijowskiego z 1853 roku, lekarz Fedir Czelcow: „Z duchowym zachwytem spotkałem i spędziłem kilka godzin z moim drogim ojcem, starym kozakiem Tarasem Szewczenką, za co jestem bardzo wdzięczny Bogu, który doprowadził mnie do bycia razem z nim”. Oczywiste jest, że Fedir Czelcow słyszał o nazywaniu Szewczenki ojcem z innych ust, ale mógł też sam tak szczerze nazwać „starego kozaka” Tarasa Szewczenkę. Nawiasem mówiąc, leksem „ojciec” i pochodne od niego – „ojcowi”, „ojcze” itd. – Szewczenko używał w poezjach ponad 100 razy. I jego czytelnicy jeszcze od „Kobziarza” z 1840 roku przylgnęli do tego magicznego słowa. Powiedzmy, w poemacie „Kateryna” (1838–1839): Siedzi ojciec u końca stoła, Na ręce skłonił się, Nie patrzy na świat Boży: Ciężko zasmucił się. Lecz to dla Ukraińców sam Szewczenko! Zasmucił się nie tylko losem Kateryny, przyniesionym przez podłego moskala, ale i losem całej Ukrainy, którą „rozpina” Moskiewszczyzna… Następnego dnia – 17 sierpnia – Fedir Czelcow znów wziął się za pióro i zupełnie nieoczekiwanie obszernie wyłożył anegdotę… o biesie (czarcie, szatanie) – Iwanie Rohożynie, który z przyjaźni do jakiegoś Perfita poszedł na pół roku za niego do wojska, ale nawet w tak krótkim terminie nie wytrzymał ciężkiego losu: „Od tamtej pory żaden bies już nie chciał służyć w wojsku; a ty przecież, ojcze, dziesięć lat przebyłeś w nim”. Żartobliwy obraz czarta – Iwana Rohożyna – stał się dla Szewczenki niby pseudonimem Czelcowa, którego on nazywał Rohożynem. Między innymi, Iwan Ohijenko (metropolita Iłarion) pisał, że poeta „omijał słowo „czart” i używał go bardzo rzadko…”. Nie do końca tak. Przecież to słowo, jak i słowo „szatan”, można spotkać i w utworach poetyckich, i w korespondencji. Pamiętacie w poemacie „Warnak” (1848): „Porzuciłem niwę ja i radło, / Porzuciłem chatę i ogród, / Wszystko porzuciłem. Czart doradził”. Albo w poemacie [Maryna] (1848): „A pan prosi słoniny, / A czart jeść prosi”. W liście do Jakowa Kucharenki w kwietniu 1854 roku Taras Szewczenko na długo przed Mychajłem
Bułhakow utrwalił w Moskwie nadprzyrodzoną istotę, ucieleśniającą zło: „No tak i jest, że to mnie w Moskwie spotkał nie kto inny, jak sam Herodowy syn szatan”. Według świadectwa Kostomarowa, poeta potrafił wybuchnąć swoim „dziecięcym zachwytem” operą (już po powrocie z zesłania) okrzykiem: „Matko jego sto kopek diabłów, jakże sławnie!”. Czy jest wspomnienie tegoż Kostomarowa, że jeszcze w 1847 roku aresztowany Szewczenko podczas śledztwa powiedział jednemu z żandarmskich oficerów: „Nie jaki diabeł nas wszystkich tutaj zaniósł, jeśli nie ta biesia muza!”. Wszakże w sytuacji, o której mowa, Taras Hryhorowycz najwyraźniej przyjął – i na długo! – żartobliwą grę nowych przyjaciół, wszak podarował Czelcowowi zaświadczenie kwarantannowe na wjazd do Astrachania, wydane mu przez komendanta Nowopietrowskiego umocnienia Iraklija Uskowa. Na odwrocie dokumentu poeta zapisał fragment wiersza „Carowie” oraz dedykację „Fiodorowi Czelcowowi (I. Rogożynowi) na pamiątkę. 16 sierpnia 1857”. Taras Hryhorowycz nazywał Czelcowa Rogożynem i w liście do Iwana Kłopotowskiego z 6 listopada 1857 roku – w takim samym lekkomyślnym tonie, chociaż chodziło o policyjny zakaz mieszkania w Moskwie i Petersburgu: „Tak oto co mi narobił wróg rodzaju ludzkiego Iwan Rogożyn!”. Otwarcie spodziewał się nowych przygód z nowymi przyjaciółmi: „A może jeszcze raz w nocy pójdziemy z Niezabutowskim pod dowództwem Iwana Rogożyna i szczerego przyjaciela jego Pierfiła szukać sióstr miłosierdzia, żeby zmiłowały się. Dajże Boże!”. Ważne, że już w pierwszym wierszu listu Szewczenko przez Iwana Kłopotowskiego zwracał się z dobrym słowem do astrachańskich znajomych: „Przyjaciele moi, szczerzy moi, będący w Astrachaniu, pokój i miłość, z wami na wieki”. Na zakończenie listu poeta prosił: „Nie zapominajcie mnie, przyjaciela waszego szczerego i szczęśliwego T. Szewczenki”. I to nie wszystko! Niedługo po wyjściu w świat „Kobziarza” w 1860 roku Szewczenko podarował egzemplarz anegdociarzowi: „Fiodorowi Czelcowowi (onże i Iwan Rogożyn) od autora. 12 lutego 1860 roku”. Zapamiętał się Tarasowi bieski zapis w jego Dzienniku… Swoją drogą, tego samego dnia poeta podpisał „Kobziarza” i Niezabytowskiemu: „Stepanowi Niezabyt. T. Szewczenko. Na pamiątkę 17 sierpnia 1859 roku. 12 lutego 1860”. Dobra i ciepła pamięć pozostała u Szewczenki o astrachańskich spotkaniach… Kontynuując poprzednią opowieść, zaznaczę, że 18 sierpnia w Dzienniku krótko odnotował się dawny znajomy Szewczenki Wołodymyr Kyszkin – kapitan parowca „Kniaź Pożarski”, na którym poeta już 22 sierpnia wyruszył z Astrachania do Niżnego Nowogrodu: „W. Kyszkin, spotkanie ze starym znajomym”. A 19 sierpnia – tylko trzy autografy w języku polskim: lekarza Karola Nowickiego oraz jeszcze dwóch, którzy przyszli z nim, ale informacji o tych ludziach nie ma – Pawła Radziejowskiego i Tytusa Szalewicza. Pewnie nie tylko Szewczenko, ale i Dziennik jego stał się modny w Astrachaniu… Wreszcie 20 sierpnia pojawił się szczery i wzruszająco-podniosły zapis po polsku absolwenta Uniwersytetu Kijowskiego z 1850 roku lekarza Tomasza (Chomy) Zbrożka, który przytaczam w całości w tłumaczeniu: „Wymowa nie wielu przypadła w udziale; mnie zaś, pozbawionemu tego boskiego daru, pozostaje tylko milcząc dziwić się i błogosławić twórczą twoją potęgę, święty narodowy proroku – męczenniku Małorosji (wyróżnienie moje. – W. M.). Teraźniejszy twój pobyt wśród nas czyni mnie całkowicie szczęśliwym, i chwile obcowania nigdy nie zatrą się z mojej pamięci. O stokroć, stokroć błogosławię ten drogi dzień, kiedy niebo dało mi możliwość osobiście poznać się z tobą, gorliwy i bezstraszny zwiastunie słowa prawdy. Niechajże te kilka słów przypominają tobie, poeto-malarzu, o głębokim szacunku szanującego ciebie Tomasza Zbrożka”. „Narodowy proroku – męczenniku Małorosji” – znamienne słowa! Nie są one dla nas niespodziewanymi i wyjątkowymi, jednak w danym kontekście dotąd nie ocenione w należyty sposób. Wszak Tomasz Zbrożek czy nie pierwszy za życia Szewczenki nazwał go narodowym prorokiem, i zrobione to nie dla publikacji, a od szczerego serca bezpośrednio dla samego Tarasa Hryhorowycza. Hryhorij Hrabowycz zauważył, że dla ukraińskiego społeczeństwa Szewczenko w tamtym czasie jest narodowym poetą i męczennikiem za sprawę, „ojcem”, a następnie i prorokiem: „Uznanie to utwierdza się przeważnie w dyskursie testamentarnym, w większości nie wcielonym jeszcze w druku – to będzie zaraz po jego śmierci. Na razie ono odbywa się w nieco bardziej intymnym planie: na przyjęciach i bankietach, w korespondencji, w pamiętnikach. Skrajnie ważnym źródłem jest „Dziennik”, który Szewczenko prowadził właśnie w tym okresie…”. To ważne i trafne spostrzeżenie, w naukowym kontekście jest ono dokładniejsze od twierdzenia Jewhena Swerstuka o tym, że „od samego początku w Szewczence czuli proroka, który przypomina narodowi o jego powołaniu przed Bogiem…”. Chociaż, oczywiście, zrozumiałe, o co chodzi. W ukraińskich duszach od tamtego czasu narodziło się sakralne odczucie słowa Szewczenki. Ale jednak warto zaznaczyć, że ogólnoukraińskie postrzeganie i rozumienie Szewczenki jako narodowego Proroka dokonało się nie „od samego początku” i nawet nie od razu po jego śmierci, a z czasem. Powiedzmy, Pantełejmon Kulisz, wspominając swoje spotkanie z Szewczenką w Kijowie w 1847 roku, podkreślił: „To już był nie kobziarz, a narodowy prorok”. Ale to było napisane dopiero w 1882 roku, czyli ćwierć wieku po wspomnianym przypadku. A Tomasz Zbrożek zrobił to za życia Tarasa Szewczenki, w jego obecności i dla niego! Możliwie, to zabrzmi patetycznie i przesadnie, wszakże wygląda na to, że Zbrożek ujrzał w Szewczence sakralny sens proroczego służenia Ukrainie, później oddany przez poetę Markowi Wowczok: Pan Bóg posłał Ciebie nam, łagodnego proroka I oskarżyciela okrutnych Ludzi nienasyconych. Nie zapomnieli, że i Zbrożek błogosławił ten drogi dzień, kiedy samo niebo dało mu możliwość osobiście poznać się z Szewczenką? Na zakończenie powiem, że od 16 do 22 sierpnia w mieszkaniu Kłopotowskiego była urządzona wystawa jego rysunków, zrobionych w Nowopietrowskim umocnieniu. Rozegrane w loterii, przyniosły one Szewczence około 800 rubli, ale, według słów Kłopotowskiego, dzieła zostały zwrócone artyście. Przytaczam to świadectwo tylko dlatego, że przyjął je Petro Żur. Ale skłonny jestem przyłączyć się do znanego literaturoznawcy Jeremiego Ajzensztoka, który uważał, że rysunki, rozegrane w loterii, „dostały się Sapożnikowowi”. I nie tylko dlatego, że wspomnienia Kłopotowskiego okazały się niewiarygodne, a przede wszystkim dlatego, że, według mojego badawczego uogólnienia, „w przypadku z O. O. Sapożnikowem należy mówić… o bezsumiennym stosunku do Szewczenki”1.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Absolutnie nieoczekiwane, wydawałoby się przypadkowe zapisy w Dzienniku (nikt z autorów nawet nie marzył o tak rzadkiej i szczęśliwej możliwości!) w rzeczywistości stały się ważnymi dokumentami historycznymi, z których niezaprzeczalnie wynika, że Taras Szewczenko, odgrodzony od świata w Twierdzy Nowopietrowskiej – „bezgranicznym więzieniu” w „nieskończonej bezludnej pustyni”, „jaskini niegodziwości”, „ciemnym zakątku imperium” – był znany i szanowany na Ukrainie i w całym imperium, co tak jednoznacznie i błyskotliwie okazali znajomi poety w Astrachaniu. „Pamięć o tych dniach wniosę do skarbca swego serca” A co Taras Hryhorowycz? Jak ocenił astrachańskie spotkania z nowymi przyjaciółmi? Według słów Kłopotowskiego, zapisanych przez Klarka, w kontaktach z nimi Szewczenko „był dość powściągliwy w rozmowach”… Ale zacytuję dosłownie specjalny zapis poety w Dzienniku, dokonany 23 sierpnia już na parowcu „Kniaź Pożarski”, czyli nie pod wpływem chwili, a następnego dnia po odpłynięciu z Astrachania do Niżnego Nowogrodu: „Od 15 do 22 sierpnia miałem w brudnym i zakurzonym Astrachaniu takie jasne, wspaniałe święto, jakiego jeszcze nie było w moim życiu. Rodacy moi, w większości kijowianie, tak szczerze, radośnie, po bratersku powitali moją wolność i do tego stopnia rozciągnęli swoją gościnność, że pozbawili mnie wolności samodzielnego prowadzenia mojego dziennika i wzięli ten obowiązek na siebie. Dziękuję wam, szlachetni, bezinteresowni przyjaciele moi. Podarowaliście mi taką radość, takie pełne szczęście, które ledwie mieszczę w moim wdzięcznym sercu. I pamięć o tych najszczęśliwszych dniach wnoszę nie do prozaicznego dziennika mojego. Wniosę do skarbca mojego serca”. Po raz pierwszy po zesłaniu Szewczenko z przejmującą radością poczuł, że jego sława poetycka, mimo długich lat nieobecności, nie tylko przetrwała, ale i wzrastała. Oczywiście miał informacje o tym, jednak teraz już nie korespondencyjnie, a osobiście, wśród nieznajomych, ale bliskich duchem ludzi. Przypomnijmy gorzkie i bolesne uczucie porzucenia, które nieuchronnie otaczało poetę na zesłaniu, oraz strach, że został zapomniany, że nie usłyszą go: Mój Boże miły! jak chciało się, Żeby ktoś mi powiedział Choć słowo mądre; żebym wiedział, Dla kogo piszę? po co? Za co ja Ukrainę kocham? Idźmy dalej. W Słowniku języka ukraińskiego wśród definicji pojęcia „szczęście” jest i takie: „Radość ze spotkania z kimś bliskim…”. Miałem okazję badać ciepłe relacje Szewczenki z przyjaciółmi i wyniosłem uzasadnione przekonanie, że największe szczęście spotkania podarował mu wielki Ukrainiec, artysta Mychajło Szczepkin. Przecież sam Taras Hryhorowycz wyznał kiedyś o przyjaźni z nim: „Oto to, co nazywa się przyjacielem. I jestem nieskończenie szczęśliwy, mając takiego szczerego przyjaciela… Jestem nieskończenie szczęśliwy”. W tych słowach – serce, które zamiera z zachwytu. Jak zauważał Iwan Dziuba, oceny poety dotyczące przyjaźni ze Szczepkinem „wznoszą się do apoteozy szczęścia”. Czy można to porównać z astrachańskimi spotkaniami? I nie trzeba. Za to można wyjaśnić, co zrobił absolutnie szczerze sam Szewczenko w zapisie w Dzienniku z 28 sierpnia 1857 roku: „Teraz dopiero uświadamiam sobie wstrętny wpływ dziesięcioletniego upokorzenia. Teraz dopiero w pełni czuję, jak głęboko we mnie zasiadły koszary ze wszystkimi ich upokarzającymi szczegółami. I tak szybki oraz nieoczekiwany kontrast nie pozwala mi jeszcze dojść do siebie. Proste ludzkie traktowanie mnie teraz wydaje mi się czymś nadprzyrodzonym, niewiarygodnym”. A my już wiemy, że chodziło nie tylko o proste ludzkie podejście do wczorajszego zesłańca, a o szczery zachwyt Tarasem Szewczenką – wielkim ukraińskim poetą, ojcem, prorokiem… Już w drodze z Astrachania do Niżnego Nowogrodu, 25 sierpnia 1857 roku, w Dzienniku Szewczenki zrobił niewielki zapis, właściwie tylko przedstawiając się, bufetowy parowca „Kniaź Pożarski” Ołeksij Panow, wolny chłop, skrzypek. Taras Hryhorowycz sam wspaniale wyjaśnił, dlaczego tak się stało: „Trzy noce z rzędu ten wolny cudotwórca bezinteresownie wznosi moją duszę do twórcy wiecznej harmonii czarującymi dźwiękami swoich ludowych skrzypeczek. Mówi, że na parowcu nie można trzymać dobrego instrumentu, ale z tego niedobrego wydobywa czarujące dźwięki, zwłaszcza w mazurkach Chopina. Ja nigdy nie nasłucham się tych ogólnosłowiańskich, serdecznych, głęboko smutnych pieśni. Dziękuję ci, pańszczyźniany Paganini. Dziękuję ci, mój przypadkowy, mój szlachetny”. T. Szewczenko. Autoportret. 1857 r.
“Urodził mi się wspaniały projekt: przy obiedzie upić się do nieprzytomności”. Ostrzegałem, że opowiem także o nieprzyjemnych zapisach, które, oczywiście, zostały zamieszczone w akademickim wydaniu Dziennika poety. Pierwszy z 11 września należy do wspomnianego już Kyszkina – kapitana parowca “Kniaź Pożarski”, na którym Szewczenko płynął do Niżnego Nowogrodu. Ołeksandr Konyski, drukując pod koniec XIX wieku tłumaczenie Dziennika, skrócił ten niemały zapis “z powodu jego niesmacznego charakteru” do kilku wierszy, które, co prawda, oddawały istotę sprawy. W tłumaczeniu Leonida Biłeckiego zapis w ogóle przeniesiono do przypisów z wyrazistą uwagą: “Przetłumaczyć na język ukraiński ten… zapis, pisany przez kapitana na kacu, – nie można”. Rzeczywiście, nikt później nie podejmował się tego… Zapis, mówiąc słowami Biłeckiego, “bardzo nieudolnie wystylizowany… w manierze mowy pisarza Pistiaka z ‘Konotopskiej wiedźmy’ Kwitki-Osnowjanenki”. Lecz już pierwsze zdanie wyjaśnia to, co najważniejsze: “Tak jak od pijańskiego wybryku u Tarasa drży prawica (czyli prawa ręka, a z dalszego tekstu zupełnie jasno wynika, że i lewa ręka była mu nieposłuszna. – W. M.)… z litości i miłości do nieudolnego podejmuję trud opisania dnia, znikającego z pamięci słabnącej…”. Mówiąc krótko, Kyszkin opowiedział, jak w stanie, który “muchą się zowie”, Szewczenko “głosił niegodne wyroki grzesznemu światu temu, wypluwając nań przekleństwa, występując z łoża swego bosy i w samej koszuli…”. Spodobało mi się, że w postscriptum (!) do swojego zapisu Kyszkin skrupulatnie odnotował, jak poprawiał sobie zdrowie Taras Hryhorowycz, wypiwszy niemało wiśniówki, “do tego cebuli i kiszonych ogórków wielkie mnóstwo”. Zaznaczę, że nie był to przypadkowy, a wręcz przeciwnie, zaplanowany raut, wszak jeszcze 9 września, przepływając Symbirsk, Szewczenko z bólem wspomniał, jak trzydziestotrzyletniego najpierw “wsadzili mnie do pietropawłowskiej katowni i drzwi zamknęli, a wkrótce, w 1847, przewiózł mnie feldjegier obok Symbirska” na katorżnicze zesłanie, gdzie przez dziesięć lat imperium wytrzepywało z niego żywą duszę i morzyło ciało, wysuszyło najlepsze lata... Kto rzuci kamień w ukraińskiego Poetę, który po okrutnych ograniczeniach i upokorzeniach, wyrwawszy się na wolność, próbował się nią nasycić i właśnie naprzeciw Symbirska urodził mu się i szybko urósł wspaniały projekt: przy obiedzie upić się do nieprzytomności w otoczeniu przyjaciół i życzliwych ludzi. Ale początkowo ten projekt “udał się tylko w połowie”. Wszakże po dniu Szewczenko nadrobił zaległości… Następny zapis w Dzienniku obcą ręką został zrobiony 4 października… pod dyktando samego Szewczenki… przez Mychajła – służącego znajomego poety, Pawła Owsiannikowa. Dlaczego? Według wyznania Tarasa Hryhorowycza, u niego jeszcze 5-go dnia “drży prawica od przedwczorajszego pijańskiego wybryku”. Tak więc nie tylko Kyszkin używał tego dokładnego sformułowania… Odnośnie tego dnia Szewczenko samokrytycznie oświadczył: “Chciałem za przykładem Juliusza Cezara i pracować, czyli malować, i dyktować, ale ani jedno, ani drugie mi się nie udało… A dyktować, powiadają, mógł jednocześnie listy o pięciu zupełnie różnych przedmiotach, ale w to prawie nie wierzę”. Serhij Jefremow jakoś trafnie zauważył, że “Szewczenko i tutaj pokazuje siebie jako człowieka oczytanego w klasycznej starożytności”. Bo rzeczywiście, chyba tylko starogrecki historyk i filozof Plutarch, którego poeta wspomina, powiedzmy, w powieści “Artysta”, mógł “powiedzieć” o mało znanych talentach Cezara. Lecz trzymać te szczegóły w jeszcze nieprzejaśnionej głowie… Wtedy też, 5 października, poeta zanotował, że “Mychajło – dobry służący, ale na sekretarza się nie nadaje, mało piśmienny”. Tak czy inaczej, Mychajło zapisał z ust podpitego Szewczenki, że tego dnia malował portret żony jego znajomego Mykoły Bryłkina – Adelajdy (imię Mychajło nie tylko zniekształcił, ale i napisał małą literą). Portret ten nie został odnaleziony, zresztą artysta sam przyznał, że “ja wczoraj tylko udawałem, jakobym rysował, ale gdzie tam… Tak tylko, żeby było”. Następnie Szewczenko “wystroił się jak pierwszorzędny elegant (chociaż w tamtym czasie odzież jego była niezbyt bogata. – W. M.) i rozpoczął swoją wizytację” do generała Ołeksandra Wejmarna, który w opinii poety, “wyróżnia się tym, że nie jest podobny do rosyjskiego generała”, w szczególności w rozmowie zgodzili się co do tego, że rosyjska “wojskowa rasa, jednym słowem, jest zupełnie wstrętna”. Swoją drogą, jeszcze trzy miesiące temu zesłaniec zapisał w Dzienniku, że nie udało mu się spotkać, nawet w gwardii, porządnego człowieka w mundurze. Mowa była podczas spotkania także o tym, że “drogi komunikacji w Rosji są bardziej niż podłe”. Zatem wychodzi na to, że Szewczenko rozgadał Wejmarna na dwa mentalne rosyjskie tematy – głupcy i drogi… Oczywiście, stosunek Tarasa do alkoholu wcale nie jest tematem tego artykułu, jednakże transmitując wyczerpującą prawdę o poecie, podkreślę, że jeszcze jego pierwszy biograf Ołeksandr Konyski ponad wiek temu systemowo udowodnił, że wszelkie próby szkalowania Kobziarza nadmierną skłonnością do kieliszka były “sroczymi plotkami”, mówiąc słowami autora, “kłamstwo w istocie było potwarczym kłamstwem”. Mnie również przypadło gruntownie pokazać prawdziwość zapewnień Szewczenki, skierowanych do Mychajła Szczepkina, który łajał przyjaciela za pijackie hulanki: “Pluj, mój gołąbku siwy, na to wstrętne kłamstwo i wiedz, jeśli mnie niewola i nieszczęście nie pokonały, to sam ja nie upadnę…”. Morał w tym, że po dawnych i nowożytnych oszczercach i partaczach zostają donosy i plotki, a po Geniuszu – niedoścignione dzieła sztuki.
Pozostały jeszcze tylko dwa wpisy, dokonane jednego dnia – 13 maja 1858 roku. Poeta zanotował: „Wieczorem byłem u Żeligowskiego i zapisał mi swój piękny wiersz. A Kamieniecki zapisał małorosyjską pieśń”. Z polskim poetą i zesłańcem politycznym Edwardem Witoldem Żeligowskim (pseudonim Antoni Sowa) Szewczenko nawiązał kontakt listowny za pośrednictwem Bronisława Zaleskiego, jeszcze przebywając w Twierdzy Nowopietrowskiej, a poznał go już następnego dnia po powrocie do Petersburga – 28 marca 1858 roku. Wiersz „Bratu Tarasowi Szewczence”, wpisany przez autora do Dziennika w języku polskim, Żeligowski napisał jeszcze wtedy, gdy poeta przebywał na zesłaniu; być może Taras Hryhorowycz zapoznał się z nim, gdyż 10 lutego 1855 roku prosił Bronisława Zaleskiego, by „ucałował go (Żeligowskiego – W. M.) za mnie, za jego piękne, serdeczne wiersze”. Zapewne wcześniej w Petersburgu rozmawiali o bezpośrednim wpisaniu wiersza polskiego poety, bo wychodzi na to, że mamy do czynienia z rzadkim przypadkiem, kiedy Szewczenko zabrał swój Dziennik ze sobą w gości. Pierwsza strofa wiersza (w przekładzie Maksyma Rylskiego): Synowi i śpiewakowi narodu / Przystoi duma, miły bracie, / Laury, pyszna nagroda, / Czyste, jak twój smutek skrzydlaty. Ukraińską pieśń „Zabieliły śniegi, zabolało ciało, jeszcze i główeczka”, którą Szewczenko nazwał „pierwszą pieśnią, którą znam bez rymu”, zapisał w Dzienniku folklorysta i etnograf Danyło Kamieniecki, który kierował drukarnią Pantełejmona Kulisza i brał udział w wydaniu „Kobziarza” w 1860 roku. Wspomniane dwa utwory były ostatnimi, zapisanymi w Dzienniku nie ręką Tarasa Hryhorowycza – tydzień później poeta przestał go prowadzić. Jak wiadomo, Szewczenko pozostawił w swoim Dzienniku 299 dni bezcennych własnoręcznych notatek, ale i 10 dni, w których wpisów dokonali jego przyjaciele i znajomi, są niezwykle ciekawe, ważne, emocjonalnie i informacyjnie nasycone. Weszły one już do szewczenkowskiego, mówiąc jego słowami, „faktycznego biegu życia” i od nich także „ściska się serce”, „serce drgnie”, „serce boli”, „serce płacze”, „serce mdleje” czy „serce bije – ożywa”, „serce odpoczywa”… Wybierajcie sami u Szewczenki, co wam przypadło do serca… _____________ 1 Melnyczenko W. Moje duchowe studnie: artykuły i wywiady XXI wieku. Kijów, 2019. S. 117. 2 Zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: „Przyjaciele moi jedyni”: dziesięć postaci w życiu poety. Moskwa, 2013. 704 s. 3 Zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: „Mój wielki przyjaciel Szczepkin”. Moskwa, 2009. 480 s. 4 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Muzyczne sylwetki w Dzienniku Tarasa Szewczenki // Słowo Proświty. 2024. 14–20 listopada. 5 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: „Mnie niewola i smutek nie pokonały…” // Słowo Proświty. 2019. 23–29 maja.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tetu im. Iwana Franki, Lwowskiego Państwowego Uniwersytetu Kultury Fizycznej, Domu Ludowego osiedla typu miejskiego Rudne. Reżyserem koncertu jest członkini Narodowego Związku Choreograficznego Ukrainy, kierownik Ludowego Zespołu Artystycznego Ukrainy zespołu tańca liczy ponad trzydzieści obrazów poświęconych twórczości Tarasa Szewczenki. Autor przywiózł z Winnicy 16 prac. Artysta szczegółowo zapoznał z autorską techniką graficzną „sgraffitografia” i opowiedział, że preferuje malarstwo akwarelowe. Pan Ołeksandr wyznał, że jako artysta-ilustrator wielokrotnie ilustrował książki swojej żony Łarysy Syczko, a kiedy poznał chmielnickiego poetę-humorystę Stepana Szkapija, zgodził się zilustrować także jego nową książkę parodii „Smyky j peresmyky”, która niedawno ujrzała światło dzienne w winnickim wydawnictwie „TWORY” i w której zamieszczono pięć ilustracji graficznych Ołeksandra Pełeszka. Pisarz opowiedział o pracy nad książką, wymienił autorów, którym poświęcił swoje parodie, oraz odczytał niektóre z nich. W wydaniu zamieszczono parodie na utwory Anatolija Nenczynskiego, Witalija Michalewskiego, Ludmyły Rudkowskiej, Lubowi Serduncz, Ludmyły Wesełej, Marharyty Szewernohoji, Mychajła Cymbaluka, Petra Sawczuka, Wiaczesława Romanowskiego, Iryny Fedorczuk, Jurija Chmelewskiego, Wołodymyra Zachariewa, Wałentyna Howoruna, Ołeksandra Stusenka i in. Przedmowę „Parodia – dedykacja dla utworu poety” do zbioru Stepana Szkapija napisał Mychajło Cymbaluk – poeta, dziennikarz, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Narodowego
Tłumaczenie maszynowe
21 lutego, w Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego, we Lwowskim Pałacu Sztuki odbyła się młodzieżowa akcja „Język nas jednoczy”, zorganizowana przez Lwowskie Obwodowe Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej odbyło się spotkanie literacko-artystyczne mieszkańców Podola z udziałem mieszkańców Winnicy: Łarysy Syczko – poetki, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy; Ołeksandra Pełeszki – malarza, grafika, członka Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy oraz Narodowego Związku Twórców Sztuki Ludowej Ukrainy, laureata nagrody literacko-artystycznej im. Jewhena Hucała, dyplomanta ogólnoukraińskiego konkursu im. Mychajła Derehusa za 2023 rok, dyplomanta ogólnoukraińskiego konkursu im. Kateryny Biłokur; Tetiany Skomarowskiej – wykonawczyni poezji śpiewanej i ukraińskiego romansu, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy oraz Stepana Szkapija – „chmielnickiego galicjanina”, poety-humorysty, członka NZPU, NZDU, laureata Chmielnickiej Nagrody Miejskiej im. Bohdana Chmielnickiego w dziedzinie działalności literackiej i popularyzacji języka ukraińskiego. Na wydarzenie przybyli pisarze, pedagodzy, naukowcy, krajoznawcy, studenci Chmielnickiej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej, Wyższej Szkoły Zawodowej nr 25, koledzy z bibliotek obwodowych i szkolnych. Zoja Filippenko, kierowniczka działu krajoznawstwa Chmielnickiej OUNB, zapoznała zebranych z drogą biograficzną literatów z Winnicy oraz twórczym dorobkiem Stepana. W akcji wzięli udział studenci uczelni wyższych, kolegiów i placówek oświaty artystycznej. Po odśpiewaniu Hymnu Ukrainy uczestnicy wydarzenia uczcili minutą ciszy pamięć wszystkich, którzy zginęli za język ojczysty i za swoje Państwo. W słowie powitalnym przewodniczący Lwowskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Jarosław Pitko podkreślił: „Język to główny identyfikator narodu, jego obrońca, fundament państwa”. Żywiołowe ukraińskie pieśni, wiersze i kompozycje choreograficzne w wykonaniu zespołów studenckich oraz gości programu, etnogrupy „Ojkumena” (kierownik – Ołena Kossak), stworzyły atmosferę jedności, siły ducha i patriotycznego nastroju. Najaktywniejsi byli studenci Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki, Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu Leśnictwa Ukrainy, Lwowskiej Akademii Medycznej im. Andrzeja Krupińskiego, Kolegium Zawodowego Transportu Drogowego Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”, Lwowskiej Szkoły Muzycznej im. Anatolija Kos-Anatolskiego, Pedagogicznego Kolegium Zawodowego Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki, Lwowskiej Szkoły Sztuk nr 9 (m. Wynnyky), studenci wydziału kultury i sztuki Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu, opowiadający o relacjach rodzinnych. „Książka napisana jest tym językiem ukraińskim, którym kiedyś rozmawiali moi bliscy – opowiada pani Łarysa. – Ukończyli trzy klasy parafialne i zachowali ów „niezrusyfikowany” język. W wydaniu znajdują się przypisy – słowa i wyjaśnienia do nich. Dobrze je zapamiętałam, ponieważ stale je słyszałam, choć nie używałam ich podczas komunikacji. I dopiero gdy zaczęłam pisać, same pojawiły się w świadomości”. Literatka przeczytała również swoje wiersze. Ołeksandr Pełeszko zaprezentował serię prac graficznych „Przeglądając strony Kobziarza”, która „Horycwit” Marija Kołobycz. Prowadzący – studenci wydziału kultury i sztuki Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki Evelina Ołeksyn i Bohdan Seredenko, informuje Lwowskie Obwodowe Zjednoczenie WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. Związku Dziennikarzy Ukrainy, a dziś – medyk wojskowy, który wraz z żołnierzami wywalcza wolność i niepodległość Ukrainy. „Książka „Smyky j peresmyky” jest cenna tym, że autor zaprasza czytelnika do swojej twórczej kuchni. Opowieści o okazjach z poetami, których utwory trafiły w strefę jego wnikliwej uwagi, po raz kolejny podkreślają jego szczery szacunek do ludzi, którzy ofiarnie męczą się tymi słodkimi mękami. W oczy rzuca się postrzeganie przez Stepana Szkapija procesu twórczego nie w sposób lokalnie skoncentrowany, lecz obszerny. Tak w jednej jego parodii może znaleźć się dwóch lub kilku poetów, co może zakrawać (już nie „szarpać”) na pewne nowatorstwo parodysty” – zaznacza pan Mychajło. Obecni obejrzeli wystawę „Wesołe rymy Stepana Szkapija”. Podczas wydarzenia rozbrzmiewały pieśni w wykonaniu mieszkanki Winnicy Tetiany Skomarowskiej do słów Łarysy Syczko i innych autorów z Winniczyzny, a także romanse. Ze słowami wdzięczności do gości zwróciła się dyrektorka biblioteki Kateryna Czaban, która podkreśliła aktywność mieszkańców Winnicy w popularyzacji ukraińskiego słowa, pamięci narodowej i wręczyła podziękowania. Alona RADECKA, pracownica Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej
Tłumaczenie maszynowe
Odbite od źródła, jasne echo dotarło do Kijowa. Tym źródłem była muza poezji Kytajhorodskiej. Jest ona filozoficzna, liryczna, obywatelska, głęboka w swojej ludowości i autentyczności, stojąca na straży „pierwotnej żywej materii świadomości w słowie”. Taką wielobarwną twórczą gamą odbierane jest niedawne wydarzenie w Czerniowieckiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej im. Mychajła Iwasiuka, gdzie odbyło się spotkanie autorskie utalentowanej ukraińskiej pisarki Wiry Kytajhorodskiej, poświęcone Międzynarodowemu Dniowi Języka Ojczystego. Sama nazwa „Poezja – równa Wolności” skłaniała uczestników (od młodzieży po uznanych literaturoznawców) do rozpalania emocji w nieobojętnych sercach. Natchnione świętowaniem wysokiego Słowa wydarzenie po raz kolejny przypominało nam wszystkim, że trzeba iść jedną drogą ze swoim Narodem, chroniąc i pielęgnując Język Ojczysty, Wiarę, Tradycję i narodową Pamięć. Szczególne zapotrzebowanie na tę bogomiłą sprawę odczuwa się obecnie, w czasie walki z wściekłym moskalem o ukraińską Tożsamość i Państwowość. Mimo wszystkich puszczonych w ciało Ukrainy wrogich (i nie tylko) strzał. Musimy wytrwać! Przypominają się przejmujące i aktualne słowa Poetki, wyryte przez nią prawie 15 lat temu w zbiorze „Siedem wieków sonetów”: „Uśmierzcie namiętności, Ukraina jest, i Bóg jej na wykup nie daje”. Wielkie dzięki i szczęścia dla Ciebie, Wiro, Muzo Bukowiny! Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
na Szkapiję, udzieliła głosu Larysie Syczko, która zaprezentowała swoją dylogię historyczną „W’jar”. Powieść artystyczno-historyczna jest zadedykowana rodakom autorki oraz jej rodzinie. Publikacja odtwarza historię podolskiej wsi Ujarynci (dawniej W’jarynci) w rejonie tyrowskim obwodu winnickiego. Pisarka przedstawiła historyczne wydarzenia z życia mieszkańców W’jarynców, potwierdzone poszczególnymi dokumentami archiwalnymi. Te historie są ściśle ze sobą powiązane; ukazują one miłość do ojczystej ziemi, umiejętność przeciwstawiania się przeciwnościom, walkę o lepszy los, siłę woli narodu ukraińskiego, sі-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
że jest to dowód na to, że spektakl się udał. To nasza pierwsza wspólna praca z reżyserem Ihorem Matijiwem. Pracowało się z nim komfortowo. Ihor to energiczny, utalentowany człowiek. Ma młode spojrzenie na to, co się dzieje. Ogólnie pracuję w Teatrze na Podolu już 25 lat. Mam wspaniałe relacje z aktorkami, które biorą udział w tym spektaklu. Bardzo mi pomagały w pracy. Teraz te kobiety stały się dla mnie jeszcze bliższe, są wspaniałe! Prawdziwe złote dziewczyny. Sofija Pisman, odtwórczyni roli Doris: – Wcześniej nigdy nie pracowałam z innymi reżyserami poza Witalijem Małachowem, a tym razem po raz pierwszy i w tym tkwi wyjątkowość. Po drugie – dawno chciałam popracować z Łarysą Trojanowską i Mariją Rudkowską, z którymi przyjaźnimy się już trzydzieści lat. Swego czasu razem grałyśmy w spektaklu „Skąd biorą się dzieci”. Cieszę się, że los połączył nas w tym spektaklu. Tutaj udało nam się nawiązać bliższy kontakt. Obecnie gram niewiele, dlatego nowa praca jest dla mnie szczególnie droga. Przyznaję, że charakter bohaterki jest mój. W kwestiach miłości i oddania jest tak samo szalona jak ja. Choć oczywiście starałam się dodać do postaci także takie cechy, których nie mam. Miło było pracować z reżyserem Ihorem Matijiwem. Początkowo miałam pewne obawy. Jestem dość dojrzałą aktorką i mam niełatwy charakter. Bałam się go w jakiś sposób urazić. Ale Ihor to profesjonalny reżyser i nie mieliśmy żadnych ekscesów. Chciałabym również wspomnieć o odtwórcy roli Sema, Ołeksandrze Danyłczence. Wcześniej grałam z nim w spektaklach „Wujaszek Wania” oraz „Jesień w Weronie”. Ale wtedy nasze postacie nie były ze sobą powiązane i tym razem po raz pierwszy pracujemy blisko. To, co pokazuje Ołeksandr na premierze – jest niezwykłe. On jest prawdziwym aktorem! Wydaje się, że najlepiej ze swoją rolą poradziła sobie Tetiana Peczenkina (Mildred). Wystąpiła na premierze zamiast Switłany Tełehłowej, która zachorowała, i miała tylko trzy próby. Tetiana w spektaklu jest młoda, wesoła, oczy błyszczą, ma niesamowitą energię. Znakomitą pracę wykonała Marija Rudkowska, jej rola Lucy będzie jeszcze dojrzewać. A ja bardzo denerwowałam się przed premierą. Uważam, że do końca spektaklu jeszcze daleko nawet dzisiaj. Będzie on pojawiał się przed publicznością i będzie rósł. nastawienie całej kolekcji, układając pisanki w różne kompozycje z nazwami w dialekcie oraz wyjaśnieniami do nich. Na otwarcie wystawy w muzeum przybyło szerokie grono miłośników miniaturowych dzieł. Wielkie pasjonatki i wspaniałe twórczynie pisanek witały: dyrektor generalna Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobryńskiego Jarosława Tkaczuk, doktor nauk filologicznych Natalja Moczerniuk, przewodnicząca KRO NSHU Kateryna Karkadym, znani kołomyjscy artyści Wasyl Andruszko, Myrosław Jasinski i Mykoła Jacurak, mistrz ludowy Iwan Ostapiuk. Oksana JASINSKA, kierowniczka Muzeum Pisanki Zdjęcie przekazane przez Muzeum
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Eduarda MEŻUŁA Co czyni nas szczęśliwymi? Spotkanie z przyjaciółkami, które znasz lepiej niż samą siebie? Nowe futro, nawet jeśli z komisu? Wymarzone ciastko, chociaż nie ma dla niego miejsca w twoim zdrowym menu? Te i inne pytania zadają sobie bohaterowie spektaklu i próbują znaleźć na nie odpowiedzi. Okazuje się, że codzienne radości są dostępne w każdym wieku. I nie tylko codzienne. Każdy zasługuje na wzajemną miłość, nawet jeśli ma trochę ponad 50 lat. Albo nie trochę. – Ten utwór trafił w moje ręce dość dawno – wspomina reżyser-inscenizator Ihor Matijiw. – Przetłumaczyłem go na język ukraiński i wystawiłem w Doniecku w 2011 roku. Później w moim tłumaczeniu spektakl był grany w Charkowie. To tragikomedia, w której są zarówno dramatyczne konflikty, jak i komediowe momenty. Najbardziej lubię ten gatunek, bo czysta komedia czy czysty dramat są bardzo jednoznaczne. A tutaj wszystko jest jak w życiu. W sztuce zapisane są różne charaktery. I w sytuacji, w której znajdują się trzy przyjaciółki, prędzej czy później znajdzie się wiele kobiet w naszym kraju. Dlatego że, niestety, trwa wojna i giną ludzie. Ale przyjdzie czas, kiedy rany się zagoją i pojawi się pytanie – jak żyć dalej? Żyć pamięcią o ukochanej osobie czy próbować budować nowe relacje. Dlatego, moim zdaniem, ta sztuka jest dziś aktualna. Na scenie można zobaczyć trzy aktorki – Łarysę Trojanowską, Mariję Rudkowską i Sofiję Pisman, które są przyjaciółkami w życiu, ale dawno razem w niczym nie grały. Chciało się, żeby zagrały w jednym spektaklu. Co więcej, one kiedyś chciały grać tę sztukę, prosiły o to dyrektora artystycznego teatru Witalija Małachowa. Po raz pierwszy pracowałem z Ołeksandrem Danyłczenkiem (Sam) i Sofiją Pisman (Doris). Ze wszystkimi innymi miałem już doświadczenie wspólnej pracy. Różni ludzie, różne charaktery. Kogoś już znasz i masz podejście. Do innych to podejście dopiero szukasz. Dopiero gdy zaczynasz z człowiekiem pracować, może się on bardziej otworzyć. Tutaj najważniejsze, żeby był wzajemny szacunek i żeby nie przekraczać pewnej granicy. Myślę, że nam się to udało. Jak wiele innych moich spektakli, ten został wystawiony na scenie kameralnej. Lubię ją za intymność kontaktu z widzem. Ale bywa, że spektakle ze sceny kameralnej z czasem przechodzą na dużą. Tak było, na przykład, z „Dekoratorem”. Scenografką spektaklu została Marija Pohrebniak, to nasza trzecia praca. Każda bohaterka ma swój charakter i chcieliśmy to przekazać poprzez kostiumy. Bohaterka Łarysy Trojanowskiej, Ida, jest jak ziemia, opiekunka domu. Chcieliśmy czegoś zielonego, kwiatów, roślinnego ornamentu, życiodajnego wizerunku. Natomiast bohaterka Sofiji Pisman jest zamknięta w sobie, to tragiczny wizerunek. Ubraliśmy ją powściągliwie, na czarno. A Marija Rudkowska (Lucille) jest bardzo ekscentryczna, dlatego wybraliśmy dla niej malinowy kolor. Tetiana Peczenkina (Mildred) jest u nas kobietą-świętem. Symbolem spektaklu jest jesień, która jest obecna zarówno w scenografii, jak i w rozwiązaniu muzycznym. Praca nad spektaklem trwa. W roli głównego bohatera ma jeszcze wystąpić Mychajło Krysztal. Tetiana Peczenkina wchodziła w rolę w trybie pilnym, bo zachorowała Switłana Tełehłowa, która również wystąpi w tej roli. Obecnie pracuję nad broadwayowskim musicalem „Tik-tak”, którego premiera ma się odbyć w Centralnym Domu Artysty w marcu. Również interesowało nas poznanie opinii aktorów. Łarysa Trojanowska, zasłużona artystka Ukrainy, wykonawczyni roli Idy: – Sztukę napisał amerykański autor, ale cechy charakteru mojej bohaterki są właściwe kobietom na całym świecie. Kiedy kobieta zostaje sama, decyduje – wybrać samotność czy kontynuować życie pełnią życia. Moja bohaterka zamierza wyjść za mąż. I tutaj nie chodzi tylko o to, że chce mieć obok siebie mężczyznę, ale o to, że ta kobieta po prostu chce żyć. A żyć – to znaczy komunikować się, cieszyć, być komuś potrzebną i troszczyć się o tego, kto jest potrzebny jej. Jest dość łagodna, za co ją kocham. Ja też taka jestem, ale życie zmusza mnie do zmian. Wspominam, w instytucie uczono nas, że nawet w złoczyńcy aktor musi szukać pięknego człowieka. A ją naprawdę jest za co kochać. Przyjaciółki spotykają się właśnie w domu u Idy, dlatego że jest gościnna. Chce nakarmić człowieka, ogrzać go. Teraz takie pojęcia stopniowo znikają z naszego życia. Ludzie szybciej są gotowi pójść do kogoś w gości, cenią swój czas, swoją pracę. Dlatego nieprzypadkowo jestem z niej dumna jako z człowieka. Jestem wdzięczna Ihorowi Matijiwowi, że zaprosił nas do tego spektaklu. Jest stosunkowo młodym reżyserem, a my jesteśmy aktorami starszego pokolenia. Młodzi reżyserzy takich aktorów często omijają. Mamy swoją wizję wizerunku i roli, swoje gusta, wypracowane przez lata. I kiedy spojrzenie na sztukę i życie pokrywa się z reżyserskim, to bardzo dobrze. Pytania o życie i śmierć są aktualne w każdym wieku. Mamy życiowe doświadczenie nieco większe, Bez korzeni ogród nie zakwitnie W Muzeum Pisanki otwarto wystawę „Bez korzeni ogród nie zakwitnie”, gdzie zaprezentowano około dwóch tysięcy pisanek, które wykonała wykładowczyni Czerniowieckiego Kolegium Zawodowego Biznesu i Technologii Żywności Wita Dobrowolska. 1751 pisanek mistrzyni odtworzyła według książki „Pisanki naszych babć. Zbiór pisanek Jurija Ferenczuka” (opracowanie Natalia Surudżyj). Ten unikalny zbiór stał się wynikiem wytrwałej dwudziestoletniej pracy poszukiwawczej oryginalnego pisarza, artysty i etnografa, członka OUN, żołnierza UPA, uczestnika powstania w Kengirze Jurija Ferenczuka (1923–2014), połączył akwarelowe rysunki pisanek prawie stu ludowych mistrzów ze wsi Bukowiny. niż u Ihora. Ale jego młode spojrzenie na te pytania również było dla mnie interesujące. Wydaje się, że gdyby ten spektakl wystawiała osoba w moim wieku, to nie byłby on aż tak ciekawy. Wielkim szczęściem jest praca w takim zespole. To ludzie, którzy mnie inspirują, to moje życiowe filary. Z nimi sprawdzam życie w rodzinnym teatrze, sprawdzam swoje myśli, pracę. Czasami rozumiemy się nawzajem, czasami nie. Bywa, że się spieramy. Ale nie po to, by obrazić kolegę, a po to, by znaleźć prawdę. Nasz spektakl – to teatr dialogów, teatr osobowości. Jak i Ihor Matijiw, lubię scenę kameralną. Właśnie tutaj odbywały się moje pierwsze monospektakle. Ale nie będę ukrywać, że chciałabym więcej ról także na głównej scenie teatru. Wszystko dopiero się zaczyna, spektakl dopiero co się pojawił. Będziemy wypracowywać jakieś śmieszne i smutne niuanse. Czasami pytają mnie – dlaczego wzięliśmy spektakl o śmierci, cmentarzu. Jak pisała Łesia Ukrainka: „W świecie, gdzie szczęście i smutek tak szaleńczo się splotły”. Życie i śmierć zawsze są obok, niezależnie od tego, czy na ulicy jest wojna, czy życie w pokoju. Ołeksandr Danyłczenko, wykonawca roli Sama: – Rola u mnie jest poważna. Najpierw przeczytałem sztukę, skłoniła do przemyśleń. Przypomniały się słowa Kafki: „Wszystko, co kochasz, prędzej czy później odejdzie od ciebie. Ale w końcu miłość powróci w inny sposób” i jeszcze jedno powiedzenie, którego autora, niestety, nie znam: „Samotność – prawdopodobnie dobra rzecz, ale pod warunkiem, że w domu czekają na ciebie i jest komu podać kapcie”. Te słowa są o naszym spektaklu, naszych bohaterach Samie i Idzie, którzy stracili swoje ukochane osoby. Spotkali się, a nowa miłość pomogła im dalej żyć. Podczas spektaklu widzowie i śmiali się, i płakali. A potem podeszło do mnie dwóch mężczyzn i bardzo dziękowali za naszą pracę, podobało im się, że nasi bohaterowie w trudnym okresie życia znaleźli dla siebie bliską osobę. Myślę,
Nie jedną setkę kilometrów pokonał niestrudzony poszukiwacz, nie w jednej górskiej wsi czy na chutorze bywał, aby odnaleźć i utrwalić wzory dawnych pisanek. Wszystkie one weszły do albumu artystycznego dzięki wielkiej, pełnej poświęcenia pracy lekarki, psycholożki i pisankarki Natalii Surudżyj. Książka, która ujrzała światło dzienne w 2016 roku, zainspirowała Witę Dobrowolską do odtworzenia wszystkich przedstawionych w niej wzorów. Jak opowiedziała mistrzyni, nad stworzeniem kolekcji pracowała pięć lat. Obok odtworzonej kolekcji pisankarka zaprezentowała w muzeum prawie trzy dziesiątki tradycyjnych pisanek (takie niegdyś pisały też babcie pani Wity), które połączyła w kompozycję, której nazwa przypomina o tradycyjnym ślubnym nakryciu głowy z rodzinnych Toporiwiec – kody. Mistrzyni, z zawodu filolożka, twórczo podeszła także do przed- Nowym projektem Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego na Podolu stał się spektakl „Złote dziewczyny” według sztuki Ivana Menchella. Tutaj zebrała się konstelacja utalentowanych aktorów, których kijowski widz zapamiętał z wielu wyrazistych ról.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dołączyć do zespołu ludzi o podobnych poglądach i otrzymać broń, aby bronić rodziny i rodzinnego miasta. Od tamtej pory Witalij nie przerywa służby. Po przejściu szkolenia bojowego opanował karabin maszynowy oraz przenośny przeciwlotniczy zestaw rakietowy (PPZR). W składzie baterii przeciwlotniczej 112. Samodzielnej Brygady Sił Obrony Terytorialnej został dowódcą mobilnej grupy ogniowej, która specjalizuje się w zwalczaniu wrogich celów powietrznych. Wraz ze swoim pododdziałem skutecznie zestrzelił wrogi dron „Gierań-2”, który leciał w kierunku Kijowa. Jego grupa jest jedną z najskuteczniejszych i najbardziej profesjonalnych w brygadzie. Pomimo wszystkich trudności wojny kontynuuje służbę i broni Ukrainy przed rosyjską agresją. Ślub w Narodowej Operetce Ukrainy stał się dla Witalija i Uliany trzecią szansą na oficjalne zawarcie małżeństwa. Poprzednie próby zostały udaremnione przez okoliczności, w szczególności przez wojnę. Ale tym razem żadne okoliczności nie były w stanie zatrzymać ich drogi do wspólnej przyszłości. A ta historia po raz kolejny dowodzi, że nawet w najciemniejszych czasach miłość pozostaje światłem, które prowadzi naprzód. W ubiegłym roku w Narodowej Operetce oświadczył się inny żołnierz 112. brygady, a w tym roku ta sama para była świadkami na ślubie Witalija i Uliany. To jeszcze jeden dowód na to, że miłość zwycięża wszystko!
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO – Ten projekt realizujemy już od ponad dziesięciu lat i za każdym razem na sali znajdują się ludzie, którzy wyznają sobie miłość właśnie w tym dniu na scenie Teatru Operetki – zaznaczył dyrektor generalny – kierownik artystyczny teatru, artysta ludowy Ukrainy Bohdan Strutyński. – Jeśli człowiek decyduje się publicznie wyznać miłość właśnie w tym dniu, świadczy to o tym, że rzeczywiście żywi głębokie uczucia. Dziś leczymy zranione dusze sztuką. Dajemy ludziom nadzieję, jakieś optymistyczne nuty i ładujemy energią do dalszej walki z negatywnymi emocjami, które otrzymujemy. Wcześniej nasi prowadzący pytali publiczność: “Kto chce wyznać miłość?”, “Kto chce komu sprawić więcej komplementów?”. Stało się to symbolicznym momentem, który zapadał w pamięć. Ludzie wiedzą, że trzeba iść do operetki po kolejną niespodziankę. Stymulowaliśmy ludzi, wręczaliśmy prezenty. Oświadczyny to część zaplanowanego show. W koncercie dużo eksperymentujemy właśnie w tej tematyce. Odkrywamy wiele dobrej muzyki, dajemy możliwość naszym młodym wokalistom, by się zrealizowali. Kiedyś podczas koncertu wyznali sobie miłość ludzie, którzy przeżyli razem już dwadzieścia lat, zapadły też w pamięć oświadczyny wojskowych. Nasz budynek ma 123 lata. W 1907 roku otwarto tu pierwszy stacjonarny teatr ukraiński pod kierownictwem Mykoły Sadowskiego. A naszemu teatrowi mija właśnie 90 lat. Tutaj stale mówi się o miłości i to jest wspaniałe. Swego czasu Wasyl Stus pisał, że człowiek, który umie kochać, kocha wszystko – niebo, rzekę, siebie, on kocha życie. Za to życie musimy dziękować naszym Wyższym siłom (Siłom Zbrojnym Ukrainy). *** Program tego wieczoru był naprawdę nasycony. Brzmiały melodie do muzyki K. Portera, F. Kempe, N. Brodskiego, G. Gershwina, A. Piazzolli oraz wielu innych znanych zachodnich kompozytorów. Szczególne zainteresowanie publiczności wzbudziły liryczne ukraińskie pieśni “Hucułka Ksenia”, “Los ma swoją wiosnę”, “Namaluj mi noc”, “Ukochana”, “Wierzcie w miłość”. Wdzięczne oklaski widzów otrzymali artysta ludowy Ukrainy Serhij Awdiejew, zasłużeni artyści Wołodymyr Odrynski, Dmytro Szaraburin, Asia Sereda-Hołdun, Tamara Chodakowa, Hałyna Hrehorczak-Odrynska, soliści-wokaliści Maksym Hara, Wiktorija Busel, Wałerij Myrosznyczenko, Marjana Bodnar, Anastasija Warga, a także orkiestra, chór i balet teatru. Ale najciekawsze wydarzyło się właśnie w finale. *** 14 lutego w Dniu Zakochanych na głównej scenie Narodowej Operetki Ukrainy miało miejsce szczególne wydarzenie – żołnierz 112 samodzielnej brygady Sił Obrony Terytorialnej SZU Witalij nie tylko oświadczył się swojej ukochanej Ulianie, ale i wziął z nią ślub. Zarejestrował ten związek zastępca dowódcy 112 samodzielnej brygady. To nie tylko romantyczna historia miłosna, ale i symbol niezłomności oraz wierności – sobie nawzajem i Ukrainie. Symboliczne jest to, że ceremonia ślubna odbyła się w Dniu Zakochanych w Narodowej Operetce Ukrainy – miejscu, gdzie od wielu lat słowa miłości rozbrzmiewają ze sceny. Kilka słów o nowym małżeństwie. Witalij pochodzi z miasta Łozowa w obwodzie charkowskim. Jego rodzinna szkoła nr 8 została zniszczona przez rosyjskich okupantów. W 2017 roku ukończył Charkowski Narodowy Uniwersytet Techniczny imienia Petra Wasylenki, zaczął pracować w jednym z najlepszych serwisów samochodowych “Master Service” i na lato wyruszył w delegację do Kijowa. Właśnie tutaj w sierpniu spotkał Ulianę na świętowaniu urodzin jej siostry. Wieczorne miasto, światła nabrzeża, atmosfera świąt – i od pierwszego wejrzenia zakochał się w subtelnej blondynce. Wydawała się delikatna i spokojna, ale z czasem Witalij zrozumiał, że za tym wizerunkiem ukryta jest silna, niezależna i zdecydowana kobieta. Dla niej został w Kijowie i pokochał to miasto. Tydzień po poznaniu zaprosił ją na pierwszą randkę, jeszcze tydzień później zaczęli mieszkać razem, a po pół roku oficjalnie zamieszkali razem. Nawet dziewięciomiesięczna rozłąka podczas pandemii nie zdołała ich rozdzielić. Przez cały ten czas znajdowali możliwość podtrzymywania relacji. Kiedy rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja, para była w Kijowie. Uliana stanowczo oświadczyła, że nigdzie bez Witalija nie pojedzie. On sam nie zamierzał tracić czasu i od razu zaczął szukać możliwości wstąpienia do obrony terytorialnej. W tamtym momencie wolnych miejsc już nie było, ale przez grupę ukraińskich rugbystów dowiedział się o naborze ochotników do grupy bojowej. Właśnie dzięki swojemu przyjacielowi, Arturowi Martyrosjanowi, prezesowi ligi rugby Ukrainy, zdołał dołączyć. W Narodowej Operetce Ukrainy tradycyjnie odbył się świąteczny program show z okazji dnia świętego Walentego “Muzyka zakochanych serc”. Tego wieczoru, jak zawsze, w teatrze było dużo dobrej muzyki, a do tego niespodziewane niespodzianki.
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „współudziale” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydania to ważny wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz — 1000 hrywien. 2. Kornijczuk Wołodymyr Petrowycz — 500 hrywien. 3. Piatkin Wiktor Mykołajowycz — 3000 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe