Strona · s. 5strona oryginału ↗
Wiadomości z obwodu iwanofrankiwskiego
Слово Просвіти, №09 за 2012 рік
— Kołomyjska „Proświta” ma dawne i sławne tradycje. — Pierwszą filię „Proświty” założono w Kołomyi 27 lutego 1877 roku. Jej organizatorami byli pierwszy przewodniczący ks. Iwan Łewycki, jego zastępca ks. Mykoła Łepkyj, sekretarzem był prawnik z zawodu, a z powołania aktor — Isydor Trembitśkyj. Filia aktywnie pracowała w 1899 roku, kiedy zastępcą przewodniczącego „Proświty” był pedagog, profesor gimnazjum Teofil Hruszkewycz, który w gimnazjum w Drohobyczu uczył Iwana Frankę. Kołomyjska filia w 1899 r. miała 21 czytelni, w 1912 roku było już 54 czytelnie, na 87 gmin 4 domy czytelnicze, 7 sklepów. Przy czytelniach działały 2 kółka teatralne, 5 chórów. Najpowszechniejszą formą działalności „Proświty” było organizowanie w Kołomyi zebrań, podczas których ludzie zdobywali wiedzę polityczną i ekonomiczną. W 1911 r. na Kołomyjszczyźnie szeroko obchodzono 100-lecie urodzin Markijana Szaszkewycza, uczczono pamięć Wielkiego Kobziarza z okazji 50-lecia jego śmierci, w 1917 roku filia uroczyście obchodziła 40-lecie działalności literackiej, naukowej i społecznej Iwana Franki. W 1914 r. godnie świętowano 100-lecie urodzin Tarasa Szewczenki. W tym samym roku z inicjatywy „Proświty” i innych towarzystw w Kołomyi odsłonięto pomnik Wielkiego Kobziarza, który, niestety, zniszczyły wojska rosyjskie. Filia „Proświty” była zmuszona zmienić swój status w warunkach okupacji polskiej (1919—1939), zajmowała się głównie działalnością oświatową. Wielką szkodę „Prośvicie” wyrządzono w 1930 roku, kiedy niszczono mienie czytelni, przeprowadzano aresztowania aktywistów-prośwician. Mimo to działalność organizacji do 1939 r. była różnorodna, obejmowała wszystkie dziedziny życia kulturalno-oświatowego i gospodarczo-ekonomicznego regionu. Organizowano różnorodne jubileusze, festyny, święta, zebrania. Wiedzę i rady przekazywano poprzez swoje wydawnictwa z serii książek „Uczcie się, bracia moi”, „Biblioteka Ludowa”, „Biblioteka Historyczna”, „Samokształcenie”, „Ludowa Proświta”, czasopisma „Życie i wiedza”, „Kalendarz towarzystwa Proświta”. W 1938 roku na Kołomyjszczyźnie szeroko obchodzono 70-lecie „Proświty”. Odgrywała ona ważną rolę w organizacji „Sokołów” i „Siczy”. Przygotowała czyn listopadowy 1918 r., akt Zjednoczenia 1919 r., a także heroikę OUN-UPA. — Pomimo zakazów reżimów carskiego, polskiego, niemieckiego, komunistycznego, „Proświta” odradzała się w walce o ideę narodową, ojczysty język i kulturę. — Pierwsza komórka Towarzystwa Ukraińskiej Mowy im. T. Szewczenki została utworzona w zakładzie „Kołomyjaszmasz”. To właśnie pracownicy „Silmaszu” jako pierwsi na Ukrainie otrzymali tymczasowe świadectwo z podpisem przewodniczącego TUM im. T. Szewczenki Dmytra Pawłyczki. Dzisiejsza „Proświta” nie zrywa twórczych, literackich więzi z Dmytrem Pawłyczką, Romanem Iwanyczukiem, Wasylem Łyzanczukiem. Dzisiaj w komórkach Towarzystwa (jest ich 90) skupionych jest około 2500 osób, w 15 komórkach zbiorowych — do 200 osób. W każdej szkole ogólnokształcącej I—III stopnia, dziesięciu placówkach oświatowych Kołomyjszczyzny utworzono komórki „Młodej Proświty”. Z inicjatywy członka rady „Proświty”, dyrektora kolegium pedagogicznego Wałerija Kowtuna zapoczątkowano i wydano sześć dużych albumów z serii „Ukraińska sztuka na starej pocztówce”. Z inicjatywy prośwician Wałerija Kowtuna, Mykoły Sawczuka, Mykoły Wasylczuka w Kołomyi zapoczątkowano wydawanie książek „Biblioteka Kołomyjska”. Światło dzienne ujrzało 10 wydań. Kołomyjska „Proświta” wspólnie z Pokucką Fundacją imienia Lesia Hryniuka wydała książkę „Góra Woskresieniecka”, która poświęcona jest pamięci znanego dziennikarza, pisarza Lesia Hryniuka. 25 stycznia tego roku prezentacja książki „Usłysz mnie” (dziesięć poetek Kołomyi) zamieniła się w prawdziwe święto poezji. Książkę przygotowały i wydały Miejsko-Rejonowe Towarzystwo „Proświta” i towarzystwo literackie „Płyn”. W kolejce jest projekt dziesięciu poetów Kołomyi. Nawiązano współpracę z bibliotekami, muzeami miasta i rejonu. Na uznanie zasługuje praca przewodniczącego komórki wiejskiej we wsi Wierchnij Werbiz Pawła Andruszki. Z inicjatywy komórki utworzono muzeum krajoznawcze. A niedawno w grudniu z inicjatywy ks. Mychajła Dziuby (jest on koordynatorem działań między duchowieństwem a „Proświtą”) we wsi Nyzhnij Werbiz wzniesiono krzyż pamiątkowy, poświęcony 70-leciu utworzenia UPA. Kołomyjska „Proświta” szczyci się tym, że jej kandydat, zastępca przewodniczącego zjednoczenia rejonowo-miejskiego Mychajło Andrusiak, autor trylogii „Bracia gromu”, „Bracia ognia”, „Bracia przestrzeni”, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy w 2010 roku został uhonorowany tytułem laureata Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki. Jako radny rady obwodowej, dyrektor wydawnictwa prowadzi znaczącą pracę kulturalno-oświatową w regionie. Dzięki współpracy z Zarządem Centralnym „Proświty” zapewniliśmy większości szkół ogólnokształcących komplety płyt kompaktowych, które wydała „Proświta”, plakaty z ukraińską symboliką, tablice z języka ukraińskiego, literaturę. Rada obwodowa przyjęła decyzję o wsparciu ruchu proświciańskiego w obwodzie, w szczególności o odnowieniu „Proświty” w każdej miejscowości, kolektywach pracowniczych i edukacyjnych placówek oświaty, kultury, ochrony zdrowia. Zaleciła również radom rejonowym, administracjom państwowym, komitetom wykonawczym rad miejskich wspieranie ruchu proświciańskiego, przewidzenie wsparcia organizacyjnego i finansowego dla „Proświty”, rozwiązanie kwestii zapewnienia odpowiednich pomieszczeń dla organizacji „Proświty”, biorąc pod uwagę możliwość zwrotu domów ludowych dawnej „Proświty”, wzniesionych kosztem społeczności. Naszą dumą jest chór ludowy towarzystwa „Proświta”, który niedawno obchodził 20-lecie. Jest on laureatem konkursów ogólnoukraińskich i międzynarodowego. Wydano książkę Myrosławy Hruszewskiej (aktywnej uczestniczki chóru) „Niezgaszalny żar Proświty”. Rada zarządu podjęła decyzję o zgłoszeniu Myrosławy Hruszewskiej do nagrody Marijki Pidhirianky. Już tradycyjnie miejskie towarzystwo „Proświta” wzięło na siebie odpowiedzialność za przeprowadzanie takich wydarzeń, jak Szewczenkiana w marcu, Dni pamięci Tarasa Szewczenki — w maju, Dzień języka ojczystego — w lutym, Dzień piśmiennictwa i języka ukraińskiego — w listopadzie, obchody jubileuszowych dat pisarzy. W 1990 r. „Proświta” była siłą konsolidującą w walce o mandaty deputowanych I demokratycznej kadencji. Tak do Rady Najwyższej wybrano Stepana Puszyka — pierwszego przewodniczącego zjednoczenia, oraz obecnego przewodniczącego Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawła Mowczana. Z inicjatywy organizacji w 1993 roku w mieście zbudowano pomnik wielkiego Kobziarza, pomnik... Od Nowogrodu Wołyńskiego do Krymu, od Kołodieżnego do Surami – wszędzie na Ukrainie i za granicą, gdzie pamiętają i szanują potężne ukraińskie słowo, niezłomnego ducha utalentowanej i odważnej Łesi Ukrainki, 27 lutego odbyły się liczne wydarzenia z okazji 141. rocznicy jej urodzin. W Kijowie Wszechukraińskie stowarzyszenie społeczne „Proświta” im. T. H. Szewczenki z udziałem chóru ludowego „Homin” również przeprowadziło wiec; u podnóża pomnika Wielkiej poetki na placu jej imienia złożono wieńce z żywych kwiatów… Dla narodu i z narodem. 27 lutego minęło 135 lat od dnia założenia w Kołomyi w obwodzie iwanofrankiwskim filii towarzystwa „Proświta”. Rozmawiamy z przewodniczącym Kołomyjskiego zjednoczenia rejonowo-miejskiego „Proświta” im. T. Szewczenki, członkiem Zarządu Centralnego „Proświty” Wasylem HŁAHOLUKIEM.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
