Strona · s. 10strona oryginału ↗
Serhij Jakutowycz: «Całe życie zwracam Ukrainę Ukraińcom»
Слово Просвіти, №09 за 2012 рік
— Serhiju Heorhijowyczu, zacznę rozmowę od życiowego pytania — jak się Pan miewa? — Po śmierci żony Olgi żyję wewnętrznie samotnie, do tego nie oglądam telewizji. Czytam książki. Uważam, że ten, kto ogląda TV, nie jest zdolny sercem postrzegać szeregu obrazowego. Możesz obejrzeć wiadomości, a potem tańce i śpiewy ze wszystkimi, i otwierając Cervantesa — już nie zobaczysz charakterów, czytasz i znowuż postrzegasz wszystko jako informację, a nie jako uczucie-obraz. Obecnie w Instytucie Poligraficznym KPI wykładam ilustrację. Nazywam to reżyserią szeregu ilustracyjnego. Mój problem ze studentami polega na tym, że nie umieją rysować, myśleć, czytać. Póki co. Ale dobrze władają komputerem, a ja — nie: rozmawiamy różnymi językami. Współczesne społeczeństwo stacza się ku powierzchowności, konsumpcjonizmowi. A ja coraz bardziej odczuwam samotność. Jednak jako artysta muszę opowiadać o wszystkim, co się ze mną dzieje: o starzeniu się, samotności, odejściu przyjaciół. A to bardzo niełatwe — namalować pogrzeb przyjaciela, kiedy stoisz przed trumną. Mówią mi: „Pan przez trzy lata nie wystawiał swoich prac”. Mnie to nie interesuje. Po wystawie indywidualnej w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej zrozumiałem, że po prostu wystawiać obrazy jest absolutnie bezsensowne. No, przyjdzie 40—50 zwiedzających popatrzeć, komuś się spodoba, komuś — nie. Ja nie po to żyję. — Czy inspirują Pana projekty interaktywne? — Moje nowe projekty z napełnieniem społecznym — na szpaltach, nie zrealizowane, bo nie ma finansowania. Wielki pisarz i pedagog Janusz Korczak napisał „Modlitwy dla tych, którzy nie umieją się modlić” (osiemnaście modlitw). Marzę o zrobieniu wystawy objazdowej z instalacji. Tam jest „Modlitwa małego dziecka”, które zmoczyło się w łóżko i prosi: „Boziuniu, zrób tak, żeby mama nie zobaczyła”; „Modlitwa lekkomyślnej kobiety”, która modli się, żeby przyszedł ten, kogo ona, może, pokocha; „Modlitwa nienawiści”, „Modlitwa ekstazy”, „Modlitwa absolutnej nędzy”… One nie są konfesyjne (Janusz Korczak, nawiasem mówiąc, był Żydem), i mój przekaz — ogólnoludzki. Kulminacja — „Modlitwa artysty”. Ogólnie człowiek trafia w wizualno-dźwiękowe interaktywne widowisko. Czekam na mecenasów. Było porozumienie z Polskim Instytutem Kultury, z Uniwersytetem w Tel Awiwie w Izraelu — ludzie chcą widzieć ekspozycję. Można ją zrobić lekką, mobilną, taką, która wygodnie się składa. — Po odwiedzinach niektórych galerii i wernisaży można zwariować. — Podobnych, niestety, niemało. Jakoś jadę taksówką, pytają mnie: „A kim pan jest z zawodu?” Mówię: „Artystą”. — „A, alkoholikiem i kobieciarzem”. — „No dlaczegoż? Ja, na przykład, jestem artystą filmu „Taras Bulba”. — „O!” — pojawił się w oczach szacunek. Mój ojciec Hryhorij Jakutowycz — artysta filmu „Cienie zapomnianych przodków”. Lecz jako twórca jest większy niż ten legendarny film. Moja synowa jest Francuzką (syn — artysta Anton Jakutowycz — mieszka w Paryżu. — W. K.), kompozytorką Bérangère Maximin. Bardzo kocha kino i ceni mnie. Jakoś zapytała: „Tato, a ile filmów zrobiłeś w ostatnim czasie?” — „Przez osiem lat osiem filmów”. — „Przy tym, że kino na Ukrainie nie jest kręcone”. — „Tak”. — „I co dokładnie?” — „Modlitwa za hetmana Mazepę”, sześć filmów popularnonaukowych, „Taras Bulba”. Teraz dziewiąty dokumentalny zatwierdzili”. — „Twoja praca — cudowna. Ty przecież rozwalasz kinematograf, bo jako artysta wychodzisz na pierwszy plan. Odejdź z niego”. Odszedłem. Do teatru. Zrobiłem w Kijowskim Teatrze imienia Franki spektakl „Urus-Szajtan. Bajki o Sirce — koszowym atamanie, kawalerze d’Artagnanie oraz tureckim sułtanie” według sztuki Ihora Afanasjewa. Ona z sukcesem idzie ponad rok. — O czym jest ten spektakl? — O atamanie Sirce od jego narodzin do… Kutuzowa, któremu pokazują rękę Sirki (jako część świętych relikwii), i ona ratuje Moskwę. W spektaklu figurują zaporożcy, Turcy, Tatarzy, Hiszpanie, Francuzi,
Polacy, — łącznie 135 postaci. Dużo tańca, ruchu. To jak musical, więc trzeba było znaleźć nową formę, aby uniknąć wulgarności-frywolności. Wszystko znałem od środka, w tym aktorów, indywidualnie robiłem kostiumy. Pytają: “Pracuje Pan pędzlem czy piórem?” Pracuję głową. To daje możliwość bycia wolnym w projektach teatralnych i filmowych. Pierwszy przecieram szlak: robię storyboardy, rysuję kostiumy, dekoracje, typy postaci. Myślę, kto będzie grał. Czasem wnoszę propozycje do scenariusza. — Pracuje Pan nad nowym filmem dokumentalnym. O czym on jest? — O Gogolu w kontekście kultury światowej (reżyser Rostysław Płachow-Modestow). Bo nawet Marquez powiedział, że wyszedł z gogolowskiego “Płaszcza”. Rosyjska i europejska literatura też z niego wyszły. Niepragmatyczna gogolowska mistyczność jest zrozumiała dla ludzi bardziej niż pragmatyczna, którą inni wymyślali. A Gogol wszystko robił intuicyjnie. Miał zaledwie 22 lata, kiedy wyszedł pierwszy utwór. Dlaczego człowiek pisał tylko dziesięć lat? A potem jeszcze dziesięć lat żył i pisał tylko “Wybrane miejsca z korespondencji z przyjaciółmi”? Chciał zostać geniuszem i uszczęśliwić ludzkość. Zapominając, że był geniuszem wtedy, gdy jako młody chłopak pisał ukraińskie rzeczy. “Martwe dusze” i “Opowieści petersburskie” też są genialne, ale to jednak echo ukraińskości. Wspominam taki moment. W Rzymie nagrodę imienia M. Gogola otrzymały od Rosji dyrektor generalna muzeum imienia A. Puszkina (zajmuje to stanowisko od 1961 roku) Irina Antonowa, reżyser Jurij Lubimow, pisarz Andriej Bitow i artysta-scenograf Boris Meserer. Po moim wystąpieniu Andriej Bitow powiedział: “Serhiju, tylko żeby nikt nie słyszał. Zawsze wiedziałem, że Gogol nie jest “rosyjskim pisarzem”, a rosyjskim, ponieważ istniało Imperium Rosyjskie. Tak, pisał po rosyjsku, ale to rozkodowany język ukraiński, bo on myśli po ukraińsku. I w tym cały jego urok. Rosja była zbieraczką ziemi, brała najlepszych ludzi. I w tym nie ma winy Gogola”. Nie trzeba dzielić, czyj jest Gogol. Najpopularniejszy utwór literatury rosyjskiej — “Taras Bulba”. Rosjanie mają kulturę szlachecką, powiedzmy, “Wojnę i pokój” Tołstoja, “Eugeniusza Oniegina” Puszkina. Ale prosty człowiek, a tym bardziej lumpen, nie zrozumie fraz: “Jak dandy londyński ubrany, on wreszcie ujrzał świat”. Co to jest świat, kto to jest dandy, gdzie ten Londyn?.. A “Taras Bulba” jest zrozumiały dla wszystkich. Po zakończeniu kolejnej wystawy “Gogol urodził się…” przyniesiono mi opinie, wśród nich była taka: “Ucieszeni, zadowoleni, oświeceni duszą. Biegniemy do domu czytać Gogola”. Pewnie dlatego, że robiłem to nie dla siebie. Dla Gogola, żeby go przywrócić. Z drugiej strony, za takie podejście trzeba odpowiadać do końca życia. Mam nadzieję, że pozostanie mój obraz Ukrainy — w grafice, malarstwie, w teatrze, kinie. Największy mój dorobek — seria prac graficznych “Mazepiana”. — Jakie wrażenie wywarła na Panu Lina Kostenko? Co najbardziej charakterystycznego Pan w niej dostrzegł? — Po pierwsze, od dzieciństwa byłem gotowy na odbiór Liny Kostenko. Jej imię, poezja są obecne w naszym domu. Prawda, ojciec w mniejszym stopniu przyjaźnił się z Liną Wasyliwną niż z dwoma Iwanami — Draczem i Dziubą. Całe życie przyglądałem się pokoleniu lat sześćdziesiątych. Z pomocą świętej pamięci Karahockiego zilustrowałem siedemnaście tomów literatury ukraińskiej XX wieku, trzy tomy Dziuby, dwa tomy Szewelowa. Więc byłem przygotowany. I kiedy zaproponowano mi zilustrowanie “Beresteczka” Liny Wasyliwny, pomyślałem: “Wreszcie”. Ale kiedy ja in- Naszym gościem jest artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Serhij JAKUTOWICZ. Uczestnik niezliczonych wystaw artystycznych (od 1973 r.), laureat wielu krajowych i międzynarodowych konkursów grafiki. Autor ponad stu cykli ilustracji książkowych — od Williama Szekspira do Liny Kostenko. Jako scenograf aktywnie pracuje w kinematografii i teatrze. Laureat nagrody Rosyjskiej Akademii Filmowej “Złoty Orzeł”. Jego dzieła znajdują się w muzeach sztuki Ukrainy i wielu krajach świata. W ubiegłym roku artysta zilustrował zbiór Liny Kostenko “Rzeka Heraklita”, jubileuszowy album Bohdana Stupki, dramat Łesi Ukrainki “Rufin i Pryscylla” i otrzymał w Rzymie nagrodę imienia M. Gogola. Wystawa Jakutowicza “Gogol urodził się…” stała się znaczącym wydarzeniem we Francji (siedziba główna UNESCO), Moskwie, Kijowie, Lwowie i innych miastach Ukrainy.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
