Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ażurowa papirusowa wstęga pamięci

Слово Просвіти, №09 за 2012 рік

Oksana CHOROZOWA, starszy pracownik naukowy działu „Literacko-artystyczne Pluty” CDALM Ukrainy Po śmierci Pawła Zahrebelnego… Po śmierci Geniusza ukraińskiej prozy, która kosą przeszła po sercach przyjaciół, kolegów, bliskich… Wszystkie słowa wydają się banalne i puste — tak napisał w swoich wspomnieniach znany ukraiński pisarz, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Anatolij Dimarow w książce „Wspomnienia o Pawle Zahrebelnym”, której prezentacja odbyła się w domu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Na prezentacji „Wspomnień…” oraz serii książek charkowskiego wydawnictwa „Folio” obecny był Mychajło Zahrebelny, który aktywnie występuje w literaturze, znany krytyk, literaturoznawca Mychajło Najenko, poeci Iwan Dracz i Petro Perebyjnis, reżyser filmowy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Wałentyn Sperkacz, pisarka Łarysa Kopan, poetka i tłumaczka Wałentyna Kozak, chrześcijańska poetka Ludmyła Padałka, naukowiec Łesia Bricyna, przyjaciele rodziny Zahrebelnych Lina i Oksana Czabaniwśki, małżeństwo Polakowych i inni. Rzeczywiście, wspominać wielkiego Mistrza słowa Pawła Zahrebelnego trzeba według jego własnej zasady „O utalentowanym — utalentowanie!”, którą wyznawał, pracując na stanowisku redaktora naczelnego „Literaturnej hazety”. Właśnie według takiej Ołeksandr KAWUNENKO ...Czyż nie raduje się dusza mieszczanina, gdy z betonowych mieszkań, z labiryntów ruchliwego megapolis wyrywa się wreszcie w podmiejską ciszę, którą zakłócają jedynie nawoływania ptaków, gdzie sosny sięgają słońca, a woda leśnego jeziora wydaje się głęboka jak niebo? Jednak coraz mniej staje się żywej przyrody, a więcej, jak mawiał kiedyś poeta, środowiska naturalnego. I to zaniedbanego obecnie tak, że nie zawsze można je nawet naturalnym nazwać. Zamiast tego półpustynne industrialne krajobrazy, woda, prawie lub całkowicie niezdatna do picia. Nie jest wyjątkiem, niestety, także Dniepr — główna arteria wodna kraju, z której piją miliony. Na tym, w szczególności, kładzie nacisk Wołodymyr Haptar w książce „Rzeka niepokoju i smutku”, która ujrzała światło dzienne dzięki wsparciu UNDP-GEF na rzecz ekologicznej odnowy Dniepru. Poruszono w niej nie tylko czysto ekologiczne, ale i inne aspekty. Przecież ta Rzeka od dawna kojarzy się z niepowtarzalnym kolorytem kilkutysiącletniego ukraińskiego bytu. Według świadectw Dmytra Jawornyckiego, przytoczonych w książce, prawie cała przestrzeń brzegowa Dniepru, oprócz chyba progów, miała luksusowe, trudno dostępne łęgi, które darowały zaporoskim kozakom i las, i siano, i mnóstwo zwierzyny oraz zwierząt. Te łęgi były nizinami, gęsto pokrytymi roślinnością, przeciętymi w różnych kierunkach rzeczkami, miały zatoki, limany, odnogi, były usiane niezliczoną ilością dużych i małych jezior, porośniętymi gęstym i wysokim, jak ściana, trzcinowiskiem. Szczególnie słynny był Wielki Ług, który zaczynał się przy lewym brzegu Dniepru, naprzeciw wyspy Chortycy, ciągnął się na sto wiorst i kończył w pobliżu uroczyska Palijiwszczyny, powyżej Mykytynego Rohu. zasady została ułożona zaprezentowana książka o wybitnej osobowości, unikalnym ukraińskim pisarzu, obywatelu. Jak dla mnie, to raczej zbiór esejów, literackich szkiców, które napisali utalentowani artyści. Możliwe, że tytuł mógłby brzmieć „Kreski do portretu Pawła Zahrebelnego”. Do zbioru weszły wspomnienia znanych twórców współczesności: W. Bazylewskiego, O. Czornohuza, H. Husejnowa, L. Kopan, W. Zaporożec, W. Jaworiwskiego, P. Perebyjnosa, W. Donczyka, wywiady Lubow Hołoty, M. Słaboszpyćkiego, O. Krasowyćkiego. Każdy odkrył nam, czytelnikom, swojego Zahrebelnego… Pawło Archypowycz Zahrebelny został redaktorem-reformatorem „Literaturnej Ukrainy”, zapoczątkował wiele nowych rubryk, ale szczególnie zapamiętała się jedna „O utalentowanym — utalentowanie!”, ponieważ była jak nigdy na czasie. Artykuł redakcyjny, który pojawił się w gazecie 23.03.1961 roku, napisany błyskotliwie, z zapałem. Była to krytyka na ówczesną krytykę… „Erudycja wyszła z mody u naszych krytyków, — pisał P. Zahrebelny, — artykuły i recenzje przypominają ociosane drzewa: jeden pień i nic więcej. Czy możemy od pisarzy wymagać utalentowania, mistrzostwa, a od krytyków nie wymagać? W żadnym wypadku nie możemy…”. Znany literaturoznawca Witalij Donczyk przypuszcza: gdyby P. Zahrebelny nie został powieściopisarzem, on, zapewne, zostałby krytykiem. To była cała epoka… Pawła Zahrebelnego interesowały najnowsze arcydzieła światowej literatury, tematy psychologii i futurologii, przyciągały oryginalne teorie i sensacje intelektualnego życia, on chciwie kolekcjonował wszystko to, co niosło na sobie drżenie niezgłębionej tajemnicy, — tak trafnie w swoim tekście Mychajło Słaboszpyćkyj utrwalił charakterystyczne dla Pawła Zahrebelnego momenty. Właśnie Mychajło Fedotowycz został kompilatorem tej unikalnej książki, która sprawiedliwie pretenduje na stworzenie zbiorowego portretu pisarza. Tekst Mychajła Zahrebelnego, syna Pawła Archypowycza, wzrusza czytelnika swoją swobodą, szczerością. Wiele ciekawych faktów mieści się w jego opowieści o podstawach wychowania rodzinnego, otwierają się nam sekrety warsztatu twórczego pisarza. W rodzinie Zahrebelnych panowała Wolność, królowało Słowo, a królową była Książka. Pod koniec lat 1950. — na początku lat 1960. rodzina Zahrebelnych na lato wyruszała do wsi Pluty pod Kijowem. Gospodarze wynajmowali dwa pokoje i werandę swojej chaty. Drugą połowę wynajmowało małżeństwo ukraińskiego pisarza Mychajła Czabaniwśkiego, wiernego przyjaciela i druha Pawła Archypowycza. Okna werandy wychodziły na dwupiętrowy dom dramaturga Ołeksandra Kornijczuka. Ich sąsiadami byli Andrij Malyszko i potomkowie Tobilewyczów. W wolnej chwili Pawło Zahrebelny, Mychajło Czabaniwśkyj, Andrij Malyszko, Ołeksandr Diaczenko, Borys Komar lubili grać w „Kinga” albo urządzali turniej szachowy. Najlepiej grał w szachy Ołeksij Kołomijec… Nie na darmo na kilka dni przed tragicznym 3 lutego 2009 roku Pawło Archypowycz opowiedział nam swój sen: „Ja z Aloszą Kołomijcem rozegrałem partię…” Tedy w Plutach mieszkała cała kohorta twórców — pisarzy, artystów, krytyków, rzeźbiarzy, naukowców. Teraz tutaj stworzono „Literacko-artystyczne Pluty”, dział Centralnego Państwowego Archiwum-Muzeum Literatury i Sztuki Ukrainy. Pracownicy naukowi muzeum-archiwum planują stworzyć ekspozycję wystawową, poświęconą właśnie plutowskiemu okresowi twórczości P. A. Zahrebelnego. Na początku lat 1980. Zahrebelni nabyli daczę w Konczy-Ozernej. Pierwszym gospodarzem tego przytulnego domu był Petro Pancz. Urodziwszy się na wsi, Pawło Archypowycz nie stronił od pracy fizycznej, wszystko robił własnoręcznie, kosił trawę, przycinał drzewa, rąbał drewno, zagrabiał liście. Tam łatwo się oddychało i dobrze pracowało. Pozostało znaczne archiwum pisarza: kilkadziesiąt nie do udźwignięcia dermentynowych teczek, tysiące notatek, które poprzedzały utwory. On robił je na złożonym na pół arkuszu papieru kredowego lub na skrawkach, choćby i na kopercie. Zgodnie z zamysłem przyszłego utworu skupował i studiował specjalistyczną literaturę. Oto dlaczego tak dużo w jego bibliotece fachowych wydań, literatury historycznej, badań z architektury, cybernetyki, nawet metalurgii… Książkami zawalony jest cały dom, nawet w garażu jest ich mnóstwo. On stworzył z siebie ten rzadki na Ukrainie typ pisarza, którego życiową i zawodową religią stała się książka. „I pokazał mi czystą rzekę wody życia, jasną jak kryształ”. Zatem książka ta jest poruszającym artystycznym wideokroniką Rzeki. Chociaż wideo, że tak powiem, w naturalnym wymiarze, również jest obecne w książce. Są to fotografie samego autora. Niektóre z nich zostały wykonane podczas obchodów międzynarodowego Dnia Dniepru; znajdują się one również w całkiem niedawnym katalogu artystycznym, do którego weszły także dzieła artystów — uczestników pleneru poświęconego temu wydarzeniu. Niedawno były one eksponowane na wystawie w Akademii Sztuk Pięknych Ukrainy „Dniepr… Chwila i wieczność”, którą zainaugurowano specjalną galerię sztuki. Przypominam sobie, że nawet Olivier Adams, rezydent-koordynator projektu ONZ, chwycił wtedy za pędzel i podarował obecnym swój artystyczny improwizowany utwór na temat wiecznej rzeki. Powieść-dialog, powieść-ostrzeżenie, powieść-oddźwięk, powieść-echo — takie określenia można zastosować do gatunku, w którym napisano „Rzekę niepokoju i smutku”. W każdym razie, niech tę kwestię badają literaturoznawcy, ja zaś podkreślę na koniec oto co. Wydaje się logiczne, że to właśnie Wołodymyr Haptar napisał książkę pełną dramatyzmu współczesnej epoki, ponieważ wypływa ona z wewnętrznej logiki jego artystycznej orientacji, jest wyrazem nieobojętnej duszy. Organizuje on akcje ochrony przyrody związane z odrodzeniem Dniepru, redaguje „Ekotyżdeń”, tak niezwykle potrzebne obecnie wydawnictwo, przyciągając za jego pośrednictwem nieobojętnych do ochrony środowiska na Ukrainie. Zapewne i ty, szanowny czytelniku, nie raz słyszałeś w radiu tę piosenkę, przepełnioną głęboką wiarą w ocalenie Rzeki. Słowa do niej napisał również on, Wołodymyr Haptar: Nie zgaśnie nasz ogień na burzowych wiatrach, I nie umrze żywa woda Dnieprowa, Zmartwychwstanie w duszach ukraińskie słowo, Uwierzy w synów Tarasowa góra.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn