Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

«…I nie umrze dźwięczna woda Dniepru»

Слово Просвіти, №09 за 2012 рік

Cóż więc teraz? Mamy jakby już nie Dniepr z jego niegdyś niepowtarzalnym korytem, lecz ciężkie i niebezpieczne „korale” z kilku sztucznych zbiorników wodnych, na dnie których znalazły się dawne kozackie wsie i żyzne ziemie. Pożytku z tych olbrzymich kałuż, pokrytych wodorostami, prawie żadnego, a zagrożenie jest nieprzewidywalne, zwłaszcza ze strony Zbiornika Kijowskiego, który kryje pod swoimi falami niezliczoną ilość radioaktywnego mułu; muł ten spływa z prądem w dół rzeki, najpierw trafiając do Dniepru, potem do Morza Czarnego, zwanego niegdyś Ruskim. Nie bez powodu istnieje opinia naukowców o etapowym opuszczaniu zbiorników, aby przywrócić Dnieprowi pierwotność, a zalane ziemie zostały przeznaczone do użytku rolniczego. Jednak skutki tak radykalnego kroku trudno jest przewidzieć, straty ekonomiczne już dziś wydają się ogromne, a efekt ekologiczny i społeczny pozostaje w nieznanej przyszłości. Tymczasem będzie narastać zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego. Tak uważa Dmytro Ruszczak, kierownik projektu UNDP-GEF na rzecz ekologicznej rehabilitacji Dniepru, którego słowem wstępnym otwiera się książka Wołodymyra Haptara. Los Dniepru nie jest obojętny także społeczności międzynarodowej. Świadczy o tym również wspomniany projekt, w ramach którego realizowany jest strategiczny program działań, mający na celu zmniejszenie zanieczyszczenia Dniepru trwałymi substancjami toksycznymi. Właśnie działań, a nie tylko udokumentowanego zatwierdzenia przez krajowe ministerstwa zaangażowane w projekt. W książce, oprócz historycznych ekskursów, znajduje się wiele danych statystycznych, materiałów archeologicznych, krajoznawczych, przyrodniczo-ochronnych i medycznych, rozmaitych analogii, wypowiedzi znanych osób, które autor wplata w kanwę swoich rozważań, w ogólną kompozycję wydania. W. Haptar zwraca się do sumienia rodaków, szczególnie pokładając nadzieję w młodym pokoleniu. Czy istnieją obecnie zagrożenia dla Dniepru, dla ludzi, którzy żyją na jego brzegach? — pyta swojego dziadka Maksymko, jeden z bohaterów opowieści. Z urodzenia mieszczanin, „dziecko asfaltu”, co roku przyjeżdża do dziadka do wsi Stare, położonej niedaleko stolicy, odkrywając tam dla siebie niekończące się tajemnice rzeki i otaczającej przyrody, a przez nie — prawdy ludzkiego bytu. Kompozycyjnie opowieść „Rzeka miłości i smutku” znajduje się w centrum książki, jest oprawiona publicystycznymi pasażami i popularnonaukowymi materiałami o Dnieprze i innych rzekach świata, a także świadectwami o tym, czym zanieczyszczenie wody grozi ludzkości. Po synowsku drżącą ręką Wołodymyr Haptar tworzy bardzo dobrą aurę książki o Dnieprze. Obraz Rzeki w opowieści przedstawia się czytelnikowi w wielu postaciach, w różnych wymiarach czasu i przestrzeni. Przemawia do czytelnika żywym głosem fal, ptasim nawoływaniem w jej bagnach, dzieli się radościami, nadziejami. Tylko żeby usłyszał ją człowiek. Najwyraźniej nie bez powodu autor „Rzeki…” przedstawia historię rodu dziadka, którego kontynuatorem z wzruszeniem zaczyna uświadamiać sobie siebie także wnuk. Przez całe życie dziad Halajda pracował w rybackiej artelu. Miał własną filozofię bytu, a najskrytsze myśli o życiowych kolizjach powierzał pamiętnikowi. Hartował nie tylko ducha, ale i ciało, cały rok pływał w Dnieprze. Więc nawet w siedemdziesiątym piątym roku życia nikomu nie ustępował ani siłą, ani rybackimi umiejętnościami, a Dniepr znał jak własną dłoń. Sporządzał nawet mapy miejsc, gdzie spoczywały zatopione kozackie łodzie — czajki. I niejedna taka łódź dzięki jego pomocy została wydobyta z dna Dniepru i odrestaurowana. Opowieść „Rzeka trwogi i smutku”, oprócz już wspomnianego, jest pisarskim wcieleniem myśli, że dziadowie, ojcowie, synowie to genialna trójjedność i nikomu nie wolno jej naruszać. Zapewne także współczesnym tłuściochom, którzy, budując swoje pałace wprost na wodzie, targają się na Rzekę. Nie lepsi są ci, którzy, nie zastanawiając się nad skutkami, zrzucają ścieki i środki myjące, od których Dniprowi nie ma ratunku. Istnieje w filozofii pojęcie: „powrót czasów”. Mówiąc krótko, sens jego polega na tym, że gdzieś w tym samym miejscu, powiedzmy na brzegu Dniepru, odległy potomek będzie myślał i czuł to samo, co ty. Dlatego chciałoby się, aby to powrót czasów do naszych potomków był pełnowartościowy i szczęśliwy. Jeśli nie jest nam obce poczucie jedności ludzkiej wspólnoty i drogie sercu zachwycenie niekończącym się płynięciem Rzeki. Aby przez wieki spełniły się słowa biblijne z Objawienia Iwana Bogosłowa, które autor wybrał jako motto do opowieści:

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn