Strona · s. 14strona oryginału ↗
Mykoła Wołha: «Dobre
Слово Просвіти, №09 за 2012 рік
Urodził się 27 kwietnia 1939 roku na Ługańszczyźnie. Wykształcił się na architekta. Obecnie jest członkiem korespondentem Ukraińskiej Akademii Architektury. Profesor. Jako główny architekt miasta położył fundamenty pod rozwój będącego wówczas jeszcze całkiem młodym Siewierodoniecka, obronił dysertację, stał u źródeł utworzenia katedry architektury Narodowego Uniwersytetu Lotniczego, był jej pierwszym kierownikiem. Członek Narodowego Związku Architektów Ukrainy. Autor ponad 30 prac naukowych. Twórca jednej z najpiękniejszych na Ukrainie kolekcji kamieni szlachetnych, autor ponad 300 kompozycji, autor nowego kierunku w sztukach plastycznych — obrazy z kamieni szlachetnych wzniesione do skali wielkoformatowych obrazów. Współautor unikalnej książki-albumu „ArtAbetka”. Obrazy-kompozycje opatrzone są autorskim komentarzem poetyckim. Autor zbioru wierszy „Drogą światła”. Organizator i uczestnik ponad 200 wystaw artystycznych (w tym zagranicznych). Zasłużony Działacz Sztuki Ukrainy. Jego najbardziej udane dzieła to dzieci: dwóch synów i dwie córki. Ma utalentowane wnuki. Najstarszy, Iwan, jest już architektem (jak dziadek i ojciec), najmłodszy (póki co!) Mychajłyk w swoich sześciu latach jest artystą (jak dziadek i mama), a do tego jeszcze filozofem. Na pytanie nauczyciela: „Czym jest piękno?” odpowiedział: „Jak mi się wydaje, piękno to kultura!”. Ot co! Do tego sumiennie uczy się języka chińskiego. Sam zapragnął...
Sobota-niedziela — rybołówstwo na Kozynce. Idę rano z połowem, a przede mną (oczywiście w myślach) moi dziadkowie z dalekiego dzieciństwa. Przypomniały się powojenne lata. Moi jeszcze całkiem młodzi rodzice mieli już czworo dzieci. Gdyby nie wojna, być może byłoby ich więcej, bo mama bardzo chciała córeczkę, a rodzili się tylko synowie. U brata taty, który zginął w pierwszym roku wojny, było tak samo — trzech synów. I cała ta wróbla gromadka na lato przelatywała do babci. Jej niemały, malowniczo bogaty ogród kończył się brzegiem czystej jak źródło w tamtych czasach Ługanki. Dziadek na noc chował w rzece pod krzaczkami 3—4 kobosze, własnoręcznie uplecione z wikliny. Wczesnym rankiem jego zdobycz w ogromnym cebrzyku chlupała się przy progu. Tym właśnie dokarmiali dziadkowie tę nienasyconą gromadkę. W pamięci pozostał obiadowy ceremoniał. Jedzenie zazwyczaj było nieskomplikowane — wszystko z ogrodu i rzeki. Na początku lata — zielony barszcz z pokrzywy, zaprawiony gotowanym jajkiem i tłuczonym starym słoniną z czosnkiem. A kiedy kończyła się pokrzywa, był szczaw i łoboda. Zielony barszcz okresowo zmieniała zatirka — genialne ówczesne stworzenie. Kiedy wszystko to było gotowe i babcia nakrywała do stołu, zwoływali nas do chaty. Wichrem wlatywały zgłodniałe pisklęta. Z makitry smakowicie parowało. Już ślinka ciekła, a dziadek wciąż nie przychodził. Przez okno widać było, jak niespiesznie wychodził ze stodoły — warsztatu ciesielskiego. Długo, bardzo długo mył ręce, poważnie wchodził do chaty, podchodził do swojego miejsca na czele stołu, na stojąco czytał „Ojcze nasz”, błogosławił jedzenie… I dopiero wtedy mogliśmy brać się za łyżki. W ciągu kilku sekund połykaliśmy wszystko to, co babcia przygotowywała pół dnia. Przypomina się, że nasza wieś była ukraińskojęzyczna. Babcia świergotała z nami w ojczystym języku. Z czasem, już po wojnie, młodzież zaczęła mówić po rosyjsku, bo bardzo wielu Rosjan przyjechało na Donbas. W szkole uczono po rosyjsku. Komunikacja na Ługańszczyźnie, nauka na uczelni w Dniepropietrowsku, a potem i w Kijowie — też po rosyjsku. Lecz kiedy na początku lat dziewięćdziesiątych Ukraina stała się niepodległa, zacząłem mówić wyłącznie po ukraińsku, bo należałem do takiego towarzystwa, które odebrało samodzielność kraju jako spełnienie odwiecznego narodowego marzenia. Wykwintne poszewki na poduszki również z mereżką. Z tych poduszek, na których spano, wieczorem zdejmowano paradne poszewki. Na gładko wymalowanej podłodze — chodnik z różnokolorowych paseczków. Babcia go utkała. Na Zielone Świątki ten chodnik zwijano w rulon, a podłogę gęsto pokrywano tymiankiem. Boski zapach! I my, chłopcy-wnukowie, pokotem spaliśmy na tej świątecznej podłodze. W świętym kącie — ręczniki, ikony, lampka, na małym stoliczku-szafce, pod ikonami — Święta Księga, świece, na białym talerzyku — prosfory. W odstępach między oknami — powiększone rodzinne fotografie w ręcznikach, a pod nimi — małe zdjęcia w lakierowanych rameczkach z czereśni. Obok łóżka — ogromna skrzynia, kuta żelazem, z dziwnymi wzorami. Ta skrzynia przechowywała najcenniejszy rodzinny skarb — jeszcze dziewczęcy posag babci: korale, pierścionki, kolczyki, mereżkowane narzuty i obrusy, ręczniki i świąteczny strój… Na pokuciu stał drugi stół, delikatniejszy, z lipy, rzeźbiony. Nie pamiętam dnia, żeby ten stół nie był przykryty specjalnie utkanym obrusem. Pośrodku stołu zawsze był bochenek chleba i szczypta soli. Przy tym stole zbierano się na święta — odbywało się widowisko Wigilii z dwunastoma postnymi potrawami — głodna i szczodra, oraz wielkanocne śniadania, kiedy łamano się poświęconymi pisankami i paschą. Jakże wszystko było smaczne po długim poście! Babcia przestrzegała postu. I chciała, żebyśmy byli przy niej. W chacie zimą było ciepło, przytulnie, a latem — chłodno, bo dom był pod słomianą strzechą. Na podwórzu — stodoła z warsztatem, piwnica i studnia z kryształową wodą. Od drogi — niski kamienny płot, żeby bydło i gęsi nie wychodziły za podwórze, na drogę. Podwórze gęsto porastał ciemnozielony, gęsty rdest. Ścieżki, które prowadziły od chaty do bramy, stodoły, studni i do furtki na ogród — wysypane piaskiem. Raj — i tyle!
W gęstych reliktowych trzcinach, które gdzieniegdzie zachowały się na brzegach Kozynki — szczodrej, pełnej (bo przecież ma tamy!) — tej wiosny dzika kaczuszka wysiedziała kaczęta. Niewielką trzcinową wysepkę z dwóch stron obejmują drewniane pomosty-kładki, z których ludzie łowią ryby. Z tych pomostów słychać było, jak mama-kaczka cicho rozmawiała ze swoją gromadką. Czasami głośnym, groźnym „kwa-kwa” kogoś odstraszała. Pieściła i karmiła swoje żółtodziobe dzieci w gniazdku nie jeden dzień, aż zrobiło im się ciasno w tym domku. Wtedy wyprowadziła swoje puszyste kulki na wąską, wolną od trzcin, wodną smużkę. Dzieci wyraźnie podrosły — ubrały się w ciepłe pierzaste kożuszki, starannie natłuszczone, aby nie namakały. Kiedy gromadka zauważała wędkarzy, szybko wracała do swojej kryjówki. Któż wie, co mogą zrobić maleńkim bezbronnym stworzeniom ci olbrzymi, którzy raz po raz wymachują długimi kijami? Stopniowo, dzień po dniu, ptaszki przekonywały się o pokojowym, a być może nawet życzliwym nastawieniu sąsiadów. Za każdym razem, gdy gromadka się pojawiała, ci podrzucali na wodną smużkę pokruszone kawałki chleba, które stawały się dla kacząt łatwym łupem. Jakże radowała się ludzka dusza, zmęczona długim zimowym miejskim bytowaniem-zabieganiem, nietkniętą pierwotną przyrodą! Tymczasem maleńcy tubylcy pewnie opanowywali przestrzeń, sprawnie żerowali, figlarnie nurkowali i wypływali, pływali na wyścigi, dziarsko machali skrzydełkami, które stopniowo rosły, mężniały. Po raz pierwszy kaczuszka wyprowadziła z trzcin jedenaścioro kacząt. Z czasem zostało ich tylko siedmioro. Gniazdo niedaleko brzegu było zapewne przynętą zarówno dla kotów działkowiczów, jak i dla dzikich drapieżników — wydr i szczurów, których w rzece jest niemało. A ta siódemka, która została, szybko rosła, ucząc się od kaczki-matki unikać niebezpieczeństwa. Wędkarze zaś każdego ranka i każdego wieczora przeliczali gromadkę i cieszyli się, bo nie zmniejszała się liczebnie. Wreszcie nadszedł ten czas, kiedy mama-kaczka postawiła kaczęta na skrzydła. Początkowo nisko nad wodą, na niewielkie odległości. A potem — coraz dalej odlatywały kaczęta od swojej kryjówki w trzcinach. Zapewne przygotowywały się do wielkiego lotu. Pewnego sierpniowego sobotniego ranka, gdy tylko niebo poszarzało (a wędkarze już byli na kładkach i wzdłuż brzegu!), uderzyła… kanonada. To wszechmocna władza pozwoliła swoim obywatelom, „którym jeść nie ma czego”, polować na ptactwo. Nasza gromadka zamierzyła się i szybko odleciała. Wędkarze za nimi: „Nie opuszczajcie swojej trzcinowej kryjówki!” Ale gdzie tam… Z jakiegoś powodu przypomniał się dowcip o molu. „Pewnego razu mały mol po raz pierwszy wyleciał z szafy do pokoju. Wraca szybko do szafy i chwali się swojej mamie: Mamo, tak pięknie latałem, że wszyscy obecni w pokoju mi klaskali!” Być może i nasze kaczęta poleciały za tymi oklaskami-wybuchami? Tak dlaczego więc ich mama-kaczka nie zatrzymała, a poleciała za nimi? Już minęło południe, a gromadka nie wracała. Wędkarze martwili się, narzekając: „Komuż tutaj brakuje pożywienia?” Drżały od strzałów brzegi Kozynki i Dniepru: wojna… Zadrżała zapowiednia przestrzeń między tymi rzekami, gdzie jeszcze zachowały się łaty łęgów pośród świeżo zbudowanych nowiutkich wysp-pałaców… Najnowocześniejsze, nawet dziesięciostrzałowe strzelby-karabiny „godnie” prezentowały ich władczych dostojników, demonstrowały poziom możliwości „nowych Ukraińców”: „A mój pan jest najtwardszy! — Bach-bach-tra-ba-bach…” Już o zmroku przyleciała do swojej kryjówki zraniona kaczka-mama. Szła, kulejąc, brzegiem. Bez przerwy żałośnie kwakała — wołała swoją ufną gromadkę. Ale na próżno… Następnego ranka, jeszcze przed wschodem słońca, wędkarze (razem z osieroconą kaczuszką) martwili się, przygnębieni ludzkim okrucieństwem. Ptak szybko przepływał od jednej trzcinowej wysepki do drugiej, trwożnie zwoływał swoje wystraszone maleństwa: „Gdzie wy, gdzie?..” Dopiero pod wieczór wędkarze-działkowicze przekazywali sobie nowinkę — do matki-kaczki wróciło ostrzelane kaczątko. Jedno z siedmiu…
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
