Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

ludzie jeszcze się nie wyczerpali!»

Слово Просвіти, №09 за 2012 рік

Trzeba było widzieć (a i poczuć sercem!) to ptasie spotkanie! Cieszyły się kaczka-mama teraz już z dorosłym doświadczonym kaczątkiem na wodzie: nurkowały i wypływały, machały skrzydełkami, nieustannie odzywały się do siebie swoim „kwa-kwa”, towarzysząc czułym dźwiękom delikatnymi dotknięciami dziobków. Wędkarze podrzucali im kawałeczki chleba, narzekając na swoich „biednych” współplemieńców, którzy nie wiedzą, co czynią. Już i listeczki na drzewach żółkną, a nasza parka nie zbiera się w daleką drogę: coraz bliżej podpływa do wędkarzy, prawie z rąk bierze chleb… Czy już zapomniała mama-kaczka o swoim smutku? Czy już wybaczyła ludziom ich okrucieństwo? Ale mimo wszystko boi się na długo opuszczać swoją trzcinową kryjówkę, bo raz po raz słyszy strzały wokoło. A może ta parka zostanie zimować na odwiecznie szczodrej ziemi? I dobrzy ludzie, widocznie, tutaj jeszcze się nie wyczerpali… Doglądają zimą?! Sierpień-wrzesień, 2011 Kozyn Kozynski korzeń dziadka Saszy Ponad dziesięć lat lubił dziadek Sasza siodłać solidny pień zaschniętej wiekowej akacji za domem. Obok — baby na ławce w weekendowe popołudnie omawiały najświeższe kozynskie wydarzenia, łuskając nasiona. Jakoś wyciągnęli koparką ten pień z dziwnym korzeniem na świat Boży, bo stał on na przyszłej trasie gazowej. Wywrócili korzeń pod ogrodzenie — jakby coś żywego zabili. Spoglądał dziadek Sasza na tego olbrzyma, smutno wzdychał. Zrobić nic nie można, bo cywilizacja wymaga ofiar. Z pół roku przeleżało to dziwo, nikt go nie ruszał. Czy na opał wziąć? Czy jak? Nagle wszedł na podwórko dziadka Saszy brodaty architekt-działkowiec. — Dziadku, sprzedajcie korzeń… — A czyż go można sprzedawać? — No jeśli jest kupiec, to towar można i sprzedać… — A ile za niego? — Wasza krowa — to i cenę jej dajcie. — A na pół litra? — Nie. — Dlaczego? — Za tanio taki dziwny towar oceniacie! — No, wtedy dwie, czyli litra… …Stargowali się. A jakże tego korzenia-olbrzyma dowieźć na działkę? Bo waży z pół tony. I wymiary… Jakoś do sąsiadów brodatego architekta przywieźli materiały budowlane na ciężarówce z niską skrzynią ładunkową. Przy niej — silni chłopcy. Umówili się, pojechali oni po korzeń. Wkrótce, rozczarowani, wrócili na pusto, bo dziadek nie dał swojego bogactwa. — Gorzałkę pili z brodatym człowiekiem. Niech sam przyjeżdża. Usiedli — pojechali. — Dziadku, cóż to Wy nie oddaliście korzenia? — No ten… On tu przeleżał pół roku. Przychodzili kupcy. Ja nie chciałem. Tak, ten, może… — Dobrze, dziadku… My wrócimy. Przywieźli to, co trzeba, posiedzieli z dziadkiem Saszą, załadowali na maszynę olbrzyma, przywieźli na działkę. Minęło jeszcze pół roku, póki z tego korzenia udało się wydobyć Sztukę. Na otwarcie zwołał brodaty architekt sąsiadów. Pojechali po dziadka Saszę. Ale nie było mu dane świętować nowe narodzenie pięknej-akacji, bo zabrał Bozia starego Saszkę w Wielkanoc do nieba, w zaświaty. Pewnie stamtąd podziwia swój korzeń, który rósł i chował się w ziemi ponad wiek, a obecnie cieszy gości-działkowców w spółdzielni „Sztuka” na brzegu cudownej poetyckiej Kozynki w nowej postaci. Gorzknie dziadkowe wino U dziadka — luksusowa winnica. Lat z trzydzieści hodował ją z małych sadzonek. Na całą granicę swojego ogrodu zmajstrował dziadek z metalowych rur specjalną konstrukcję, wysokości ze trzy-cztery metry, żeby winogron piął się bliżej słoneczka. Wczesną wiosną łaził po drabinie, obcinał stare gałęzie, rozkładał latorośl tych odmian, które nie wytrzymywały mrozów, dlatego trzeba było ją późną jesienią ocieplać suchymi roślinami i przysypywać ziemią. Latem starannie usuwał zbędne młode pędy, żeby grona, które obficie się zawiązały, były ciężkie. Jesienią zbierał plony. Na szyję zakładał przywiązany do sznurka kulisty kosz, żeby obie ręce były wolne, i po drabinie wspinał się do nieba. Delikatnie dotykał dojrzałych gron, ostrożnie ścinał je i napełniał nimi kosz po brzegi, schodził na ziemię, jak pajączek po swojej pajęczynie — tutaj-tam, tam-tutaj… Zsypywał winogron do ogromnej kadzi, podniesionej nad ziemię na mocnej dębowej podstawie. Przy samym dnie kadzi w klepkę wkręcił drewniany kran, który sam też zmajstrował. Kiedy kadź była już pełna, napełniał drugą, podobną do pierwszej. W tych kadziach odstawał się winogron z tydzień. Najdojrzalszy — sam z siebie rozgniatał się, i dziadek otwierał ten kranik i spuszczał sok do emaliowanego wiaderka. To był pierwszy sok — aromatyczne gęste i słodkie dziwo. Z niego wygrywało wino dla siebie. Sam dziadek tego wina nie pił, częstował krewnych, którzy zjeżdżali odwiedzić go i posmakować wina. Resztę winogron, które już osiadły w kadzi, kiedy dziadek zlewał pierwszy sok, miażdżył ogromną drewnianą wyciskarką. To już drugi sok. Z niego dziadek robił wino na sprzedaż. Rozlewał je w beczułki, dodawał wody z rozpuszczonym cukrem, zasypywał specjalne drożdże winne. W otwór w drewnianym czopie była wprowadzona plastikowa przezroczysta rurka. Przez nią toczyły się powietrzne kulki i bulgotały przez zamek wodny kilka tygodni. Kiedy bulgotanie ustawało, proces fermentacji zakończył się. Trzeba było dać odstać. Potem dziadek ostrożnie zlewał napój i rozlewał w małe pojemniki oraz znosił do piwnicy. Wino jeszcze dojrzewało, krzepło. Dziadek starannie śledził ten delikatny nieprosty proces, bezbłędnie utrzymywał znaną tylko jemu technologię. Ale dojrzeć winu prawie nigdy nie udawało się. Za młodym napojem (smaczny, upajający — i niedrogi!) ustawiała się kolejka wieśniaków z czerwono-niebieskimi nosami. Wino nie otumaniało głowy, ale po dwóch-trzech szklankach nogi już nie słuchały gospodarza, a na duszy robiło się cieplej… Kolejka była najdłuższa wieczorami, po pracy, i rano — na kaca. Od poranno-wieczornego kołowrotu stary gospodarz nie miał spokoju… Dziadek sprzedawał wino, zdobyte oj jak niełatwą pracą, składał hrywnę do hrywny, żeby kupić dla jedynego syna nie tanie leki... od alkoholowego uzależnienia, oraz nabyć odzież i podręczniki dzieciom nieudanego syna — swoim małym, skrzywdzonym przez los drogim wnuczętom… 09.07.09 Jednym dniem przemknęło 5 lat od tej jesieni, kiedy rodacy zorganizowali wystawę moich dzieł w miejskiej galerii obrazów. Nie tylko dorośli — wystawę odwiedzili prawie wszyscy uczniowie miasta z populacją ponad stu tysięcy. Ponieważ była ona stale reklamowana w lokalnej telewizji. Nauczyciele przyprowadzali dzieci klasami, więc każdej takiej grupie opowiadałem o nowym kierunku w twórczości plastycznej, który zapoczątkowała zaprezentowana seria obrazów. Każdemu dziełu towarzyszyła poezja w języku ojczystym. Ich autorskie odczytanie o wiele bardziej dodawało głębi postrzegania dzieła artystycznego. Dla Donbasu, gdzie kultura ukraińska, a przede wszystkim język, z takimi trudnościami toruje drogę do serc i świadomości zrusyfikowanych Ukraińców, było to objawienie. Na zakończeniu wystawy nauczycielka języka ukraińskiego i literatury wyciągnęła ciekawy wniosek: „Jedna Pańska wystawa o wiele obficiej zasiała w dziecięcych duszach miłość do języka ojczystego niż wszystkie moje lekcje”. A jeszcze było niezapomniane spotkanie z dziećmi ogólnomiejskiej szkoły z internatem. Wyróżniano uczniów, którzy mają urodziny w tym miesiącu. Była to dobra tradycja szkoły — comiesięczne wieczory świąteczne. Podarowałem wtedy szkole kilka obrazów, czytałem w przepełnionej szkolnej sali swoje utwory. Dla mnie ten wieczór był szczególny, nieoczekiwany. Dzieci-sieroty garnęły się do nowego siwobrodego dziadka — artysty i poety. Odczuwało się brak ojcowskiej uwagi i miłości do nich. W duszy ściskało, serce współczuło tym pisklętom, które szeroko otwartymi oczkami pytały: może zostaniesz moim tatą albo dziadkiem? Zapadło w pamięci to wzruszające spotkanie z naszą sierocą przyszłością. Oto znów zawitałem do miasta swojej młodości na Ługańszczyźnie. Tym razem zdarzył się zupełnie nieoczekiwany przypadek, o którym, wydaje się, warto opowiedzieć. Zachciało mi się pobyć w samotności, twarzą w twarz z miastem, powłóczyć się tymi ulicami, w zabudowie których brałem udział w dalekich latach sześćdziesiątych jako młody specjalista — budowniczy-architekt. Oto moja pierwsza w życiu autorska kawiarnia „Młodość”. Z jakiegoś powodu odwiedzających — niewielu. A w tamtych dalekich latach trafić do niej, zwłaszcza wieczorem, nie było łatwo. Zresztą na wieczornych ulicach prawie bezludnie. Czy daje się we znaki przeklęty kryzys, który dotknął niewielkie miasteczka, gdzie i przed nim niełatwo było otrzymać przyzwoitą pracę? Ulice ciemne. Czy jeszcze nie włączyli latarni? Czy już nie włączają ich wcale, żeby zaoszczędzić na elektryczności? Na skrzyżowaniu dwóch nieoświetlonych uliczek podeszło do mnie czterech młodzieńców. Jakoś podejrzliwie rozglądając się, otoczyli mnie i poprosili o „podarowanie” portfela. Nie zdążyłem zareagować na ich „prośbę”, jak jeden z chłopaków nagle powiedział: „Tak toż to ten artysta, który podarował naszej szkole obrazy i czytał nam swoje wiersze”. Błyskawicznie odskoczyli ode mnie. Po krótkich szeptach podeszli i… zaprosili do kawiarni na herbatę. Przyjąłem ich zaproszenie bez wahania. Do herbaty dodałem dobrą kolację dla pięciu osób. Ileż nieoczekiwanie ciekawego i jednocześnie smutnego usłyszałem od tych chłopaków. Po szkole i nauce w technikum nie mogą znaleźć pracy. Jakiejkolwiek… To coż dzieje się w naszym bezgranicznie bogatym i jednocześnie tak biednym kraju? Władza wierzchołek kłóci się o prezydencki fotel, a ludzie nie są w stanie zarobić nawet na jedzenie… Smutno. Coś trzeba robić… Styczeń 2009 Siewierodonieck—Kijów Wersal i Kozynka Zaniosła mnie dola do Wersalu — rezydencji francuskich królów. Gębę rozdziawiłem. Dziwię się, jak wszystko sprawnie uporządkowane, przystrzyżone, podmalowane. Nawet na wiosłach przepłynęliśmy się po monumentalnym sztucznym jeziorze z bezbłędną geometrią brzegów. Drzewa wokół dziwacznych, niespotykanych form: korony — prostokąty oraz większe i mniejsze kulki. Ładnie, jakże ładnie! A tu coś ścisnęło. Na Kozynkę się zachciało. Na wolność. Bo drzewa tam — nieprzystrzyżone, a brzegi porosły trzciną… 12.08.2007 Paryż Majdan Jestem szczęśliwy, bo mam czworo pięknych dzieci. Mam wnuki, które lgną do dziadka, bo dziadek wie, o czym im opowiedzieć, co im pokazać. Pielęgnuję pamięć rodziców — wielkich pracusiów, którzy godnie przeżyli i głodomory, i wojnę, i niełatwe powojenne próby. Skłaniam siwą głowę przed nimi i dziwię się ich mądrości oraz umiejętności życia godnie za jedną ojcowską pensję maszynisty parowozu. Wychowali-wykształcili czterech synów. Trzech z nas — kandydaci nauk, czwarty — agronom. Wszyscy my już emeryci. Jednak swoją życiową drogę mierzyliśmy, i dziś mierzymy, ich stosunkiem do rodzinnego i obywatelskiego obowiązku. Jestem szczęśliwy tym, że moja ścieżka wyprowadziła mnie na szeroką i długą drogę, którą wiekami szli do wolności i swobody moi sławni przodkowie. Uświadamiam sobie: mój udział w tym pochodzie jest bardzo skromny: żywy łańcuch Lwów—Kijów; poświęcenie narodowego sztandaru-flagi na dziedzińcu soboru Sofijskiego, majestatycznie-poważny pochód Chreszczatykiem, podniesienie flagi przy Radzie Miejskiej Kijowa; stworzenie Ukraińskiej Republiki Duchowej — kulturologicznej organizacji, która w pierwszych latach Niepodległości utwierdzała zasady nowego kraju; udział w licznych wiecach i manifestacjach za demokracją. Ale najjaśniejszy ślad w duszy i świadomości pozostawił Majdan—2004. To Boże kosmiczne wydarzenie odrodziło, a być może i zrodziło we mnie wiarę w wielkość mojego narodu, mojego ludu. Jego głę-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn