Strona · s. 7strona oryginału ↗
Powrót do rodzinnego domu
Слово Просвіти, №09 за 2017 рік
Wołodymyr POWOZNYK, kierownik rejonowego muzeum, regionalista, osiedle typu miejskiego Kulikiwka, obwód czernihowski
Jego imię jest niemal nieznane w Ukrainie, choć spod jego pióra wyszło 7 zbiorów poetyckich. O nim dopiero niedawno usłyszano w rejonie kulikiwskim obwodu czernihowskiego, a przecież jest on naszym rodakiem. W okresie sowieckim było to zrozumiałe, gdyż większą część swojego życia poeta spędził na obczyźnie, a zatem automatycznie uznano go za „ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalistę”. Dziwne, że poety takiego talentu, o tak dramatycznym losie, do dziś nie zauważa się w ojczyźnie. Dlatego w roku stulecia urodzin artysty spróbujemy przebić ten mur niepamięci i sprowadzić go z powrotem do rodzinnego domu. Petro Karpenko-Krynycia (prawdziwe imię i nazwisko — Petro Dmytrowycz Horbań) urodził się 22 grudnia 1917 roku we wsi Bakłanowa Murawijka, obecnie w rejonie kulikiwskim obwodu czernihowskiego. Na bazie wykształcenia średniego ukończył roczne kursy dla nauczycieli historii i pracował jako nauczyciel. Ukończył zaocznie wydział historyczny instytutu nauczycielskiego w Kijowie, a następnie (stacjonarnie) wydział językowo-literacki tej samej placówki, równocześnie kontynuując studia w Kijowskim Instytucie Pedagogicznym im. M. Gorkiego. Wtedy też zaczął pisać wiersze i je publikować. Na rok przed II wojną światową był dyrektorem szkoły. Nie szanował władzy radzieckiej, natomiast swoich prowkraińskich nastrojów nie ukrywał. Podczas wojny, w Ukrainie okupowanej przez niemiecki nazizm, brał udział w ogólnonarodowym podziemiu wyzwoleńczym. Pracował jako korespondent gazety „Ukraińskie Polesie”, wydawanej w Czernihowie. W mieście nad Desną wiosną 1942 roku wydał pierwszy zbiór — „Grzmią drogi”. Po rozgromieniu czernihowskiego podziemia nacjonalistycznego Karpenko przeniósł się na Kijowszczyznę, gdzie redagował gazetę „Iwankiwskie wieści” (1942—1943). Od końca 1943 roku — na emigracji. Aresztowali go naziści i koniec wojny spotkał jako ostarbajter. Po kapitulacji Niemiec był współpracownikiem gazety „Ukraińska trybuna” (Monachium), redagował czasopismo „Awangard”. W 1950 roku przeniósł się do USA. Pracował jako robotnik w różnych zawodach w Nowym Jorku, Detroit, Los Angeles. Uzyskał stopień licencjata bibliotekoznawstwa na Uniwersytecie Ottawskim (1962), studiował w Amerykańskim Instytucie Rosyjskim Slawistyki (1963—1965). Był wśród założycieli Organizacji Pisarzy Ukraińskich na Wygnaniu „Słowo” (1954). Lecz wieczne dla poetów „poszukiwania siebie” przeciągnęły się. Brak bliskiej, rodzimej duszy, tęsknota za ojczyzną, stałe problemy ze znalezieniem pracy i mieszkania doprowadziły do załamania nerwowego. Po próbie samobójczej w 1965 roku Karpenko trafił na leczenie do szpitala psychiatrycznego, w którym przebywał aż do śmierci, zapomniany przez nieliczne grono przyjaciół i kolegów. W kręgach literackich ukraińskiej emigracji „pochowano” go już w 1968 roku. Tymczasem Petro Karpenko przeżył jeszcze 35 lat. Dopiero niedawno udało się ustalić prawdziwą datę jego śmierci — 5 stycznia 2003 roku. Poeta został pochowany na ukraińskim cmentarzu w South Bound Brook (stan New Jersey, USA). Utwory Karpenki-Krynycii wyróżnia dramatyczne napięcie, kontrastowość motywów i obrazów (miłość do wszystkiego, co ukraińskie, nieprzyjęcie imperialnego i radzieckiego, walka UPA, niepokój młodego emigranta-patrioty w Nowym Świecie, rozważania nad przyszłym państwowym kształtowaniem się Ukrainy). Autor zbiorów poetyckich „Grzmią drogi”, Czernihów, 1942; „Płomienna ziemia”, Monachium, 1947; „Podniesione żagle”, Augsburg, 1950; „Żołnierze mojej legii”, Chicago, 1951; „Poematy”, Detroit, 1954; „Indiańskie ballady”, Nowy Jork, 1968. Proponujemy, aby poznać twórczość poety, kilka jego utworów.
Petro Karpenko-Krynycia
* * *
Kto powiedział, że te dni są złote,
Że świty, jak marzenie, pogodne?
Szukam drogi w życiu
I drogi dla siebie nie znajduję.
Pokochałem na zawsze swój kraj,
Lecz spokoju wciąż jeszcze nie znam, —
Na szerokim łonie stepów
W jarzmie umiera Ukrainiec.
1940
Sen
Sen przyśnił się matce w nocy:
Zza stepu, gdzie krzyczą puszczyki,
Świszczą kule gorsze od zamieci,
Z boju, podbiwszy sto dróg
I przeszedłszy tysiąc borów,
Na podwórze wrócił syn.
Zmęczył się, nie podniesie oczu,
Nie otworzy strugania drzwi
I stoi, czekając tylko na nią.
Matka wstała. Drzwi otwiera,
Lecz w twarz jej — burza stepowa,
Co śmieje się i płacze w nocy.
27.08.1941 („Grzmią drogi”, Czernihów, 1942)
Moskwa
Zapytam wiatru, starego tułacza,
Który w przestrzeniach trąbi żal i gniew:
„Kto kopalnie katorżnicze Syberii zatarasował,
Niewinnym ciałem ludzkim napchał?”
Karelskie, Kołymskie, Dalekiego Wschodu —
Kto zrobił z gęstwin, gdzie szczerzy się żywa zguba,
Trumnę dla bezdolnych narodów?
I wiatr odpowie: „Wiem: Moskwa!”
Zapytam słońca, gorącego przyjaciela:
„Kto w paszczach więzień, w wilgotnych piwnicach,
Upojony złem nieludzkiej poniewierki,
Dręczy moich braci, miłośników słońca?
Kto kradnie im bajkę pięknego światła,
Kto lata jak złotą nić urywa,
Kto gwałci młodość jeszcze nierozkwitłą?”
I słońce odpowie: „Wiem: Moskwa!”
Zapytam ziemi, co huczy od wieków
Gromami pochodów, zgiełkiem bitew:
„Kto rozlał krwi niepohamowane rzeki
I krwią pola, jak deszczem, napoił?”
Ziemia w dawnej opończy pochmurnieje,
I opowieść będzie zbyt długa dla mnie —
Stanie otoczony ordami Kijów…
Połtawa… Dni czarnej historii…
Przetoczy się Wczoraj ogłuszonym gromem,
I będzie chlupotać Dziś we krwi…
Straszniejsze niż piekło Gomory i Sodomy,
Ponad Dantejskie piekło — swawola Moskwy.
Przyjacielu, który umiesz cenić niepokorę,
Gdy szepczesz słowa modlitw, —
Gdy cień wieczoru zapada jasnowidzący,
Czy wcześnie wstajesz, pamiętaj, że wróg,
Największy twój wróg — Moskwa!
Nic nie wiesz, obca cudzoziemko…
No, zagraj że! Tylko zagraj
Coś takiego, by ujęło duszę moją,
By zaćmiły się myśli o kraju
I o wszystkim, co zostało w tym kraju.
Co to jest? Akordy… A ja… Nie, to nie łzy, to wszystko minie… To nie łzy, lecz moje przeznaczenie, przede mną w akordach pędzi ku przepaści.
I lecę przez łeb w noc, pod grzmot oklasków i potoczysty śmiech… Emigracjo! Czy to ty, czy nie ty, i rozdrażnienie przepaści na czyich placach?
Jak to się stało? Jestem taki zbędny… I mgła otula mosty… Zaozerna tęczo! Mój błękitny śnie, Ukrainо!.. Wybacz mi!.. Słyszysz? Wybacz!..
Stój, stój! Nie pomoże fortepian… Ktoś rozkroił moje serce bez noża. Ech, nie wiesz, czego mi żal… Nic nie wiesz, obca cudzoziemko!
Modlitwa
Gdybym miał wznieść za ludzi moich modlitwę,
musiałbym w ciężkiej chwili przystąpić do Pana.
Nie prosiłbym o odwagę w bitwach
ani o zdolności — te mamy my.
…Przed ikoną na klęczkach, jak trzeba,
zapomniawszy o mnóstwie spraw ważnych i nieważnych,
poprosiłbym Go, Stwórcę Ziemi i Nieba,
by dał nam Rozum, Rozum.
1943
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
