Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Z językiem ojczystym — szczęśliwych, długich lat

Слово Просвіти, №09 за 2017 рік

Roman KRAKALIJA, członek NSPU Nie często Złota sala Odeskiego Muzeum Literackiego widzi tak wspaniałe święto ducha ukraińskiego, naszej narodowej kultury. Tego dnia, w dniu jego świetnego 80. jubileuszu, życzono tu Oleksie Riznykowowi — ukraińskiemu pisarzowi, językoznawcy, byłemu więźniowi politycznemu, człowiekowi, w którym splotły się trzy pasje, trzy miłości: do Ukrainy, do naszego pięknego języka, do literatury. Choć jego serce pomieściło znacznie więcej, a przede wszystkim — miłość do ludzi. W wieku dwudziestu lat wraz z wiernym towarzyszem napisali oni ulotkę o faszystowskim komunistycznym reżimie i rozkleili ją po mieście — to nie tylko odwaga i męstwo, to czyn, który w tamtych czasach równa się wyczynowi. Nie zastraszyli go, nie złamali ani sędziowie z prokuratorami, ani więzienie. A ile ma on szczerych przyjaciół — pokazał ów pogodny wieczór, kiedy zjechali się oni zewsząd: z obwodu mikołajowskiego, z Winnicczyzny, z Czarnomorska — dawnego Iljiczowska, który przemianowano, i z Południnego, który wciąż jest Juzhnym. Zebrali się koledzy literaci, znani profesorowie, artyści, pedagodzy i nauczyciele szkolni — członkowie wielkiej ukraińskiej rodziny. Nawet w najcięższych czasach totalnych zakazów wszystkiego jaskrawo ukraińskiego, w czasach otwartej rusyfikacji był on jednym z tych, którzy odradzali tu ukraińską Odessę — jako organizator chóru, który bez oglądania się na niebezpieczeństwo śpiewał ukraińskie pieśni, kolędował i szczedrował, chodził do domów Ukraińców, często budząc i umacniając w ich duszach tę uśpioną ukraińskość. A dziś, w czasach nowoczesnej cynicznej rosjanizacji, opowiada młodym o pięknie, dawności, o obowiązkowej potrzebie nauki języka ukraińskiego. W genach wielu pokoleń wyryty jest ten straszny rok jego narodzin. Kto wie, czy nie była to Boża opatrzność, by w czasie niewidzianej, niesłychanej w świecie zarazy, stworzonej przez okupantów, którzy obłudnie nazwali siebie braćmi, — czy nie było to zesłane z nieba, by właśnie wtedy urodził się ten człowiek. Tak potężny duchem i ciałem, tak mocny generator energii, duchowości, optymizmu. Taki, jakim znamy, szanujemy, kochamy go dzisiaj. Więc też nie przypadkiem, gdy tylko wszedł w odpowiedni czas uświadomienia sobie swojego miejsca i przeznaczenia w tym życiu, swojej misji w nim, on, jak mówiono na tym święcie przez rodaków z rodzinnego obwodu mikołajowskiego, „dumnie z przeszłości trzyma w przyszłość genetyczny most”. Pierwomajsk — to jego druga ojczyzna. Bohopol, Syniucha… Boży kraj… A miejscem urodzenia — Jenakijewe. Ukraiński Donbas, jakim był, jest i będzie. „Kładliśmy nasze głowy, by Ukraina była wolna, dzisiejsi politycy kładą głowy jej najlepszych synów” — powiedział, witając pobratymca, przewodniczący Towarzystwa Więźniów Politycznych Paweł Otczenaszenko. Oleksa Riznykow — to niezwykły człowiek o nieposkromionym charakterze: trudno nadążyć za wszystkimi jego wędrówkami, za występami w szkołach, bibliotekach, za wszystkimi jego spotkaniami; od razu nawet nie wymienisz wszystkich jego laurów wraz z wybitnymi nazwiskami sławnych Ukraińców. Mimo wieku, nazwanego na tym wieczorze „wiekiem bardzo poważnym” (przewodniczący organizacji pisarzy Serhij Dmytrijew). Jego poezja zadziwia połączeniem liryzmu i obywatelskości. Jego proza przesiąknięta jest duchem czasu, o którym pisze. I tu, i tam jest on nowatorem. A jego prace językoznawcze zawsze zadziwiają nieoczekiwanym wyborem tematu i jego realizacją, kątem oceny, i koniecznie — nieoczekiwanym odkryciem, które nierzadko „ciągnie na rozprawę doktorską” — według słów profesora Hryhorija Hontczaruka, jak choćby „Słowogrono ducha”. Na inne językoznawcze odkrycie Oleksy Riznykowa — ludotwórczą funkcję języka — zwrócił uwagę profesor Wołodymyr Spodarec. Od teraz z jego inicjatywy taki specjalistyczny kurs będą studiować przyszli nauczyciele języka ukraińskiego — obecnie studenci Odeskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. K. D. Uszynskiego. Profesor Ołeksandr Ptaszenko poinformował, że książka Oleksina „Czym nasz język jest bogatszy od innych?” znajduje się w bibliotece Uniwersytetu Szanghajskiego. Wręczano kwiaty i dyplomy, czytano wiersze… Dobrze tu pasował wiersz kijowskiego poety Stanisława Bondarenki, redaktora naczelnego „Literaturnej Ukrainy”, o znaczeniu jubilata dla naszej kozackiej Odessy „Palmyra o nazwie Oleksa”. Serdeczne i przyjacielskie słowa wygłosili Wasyl Monastyrnyj, Oksana Doroszenko z Pierwomajska, Nadija Mowczan-Karpusz, Serhij Mefodowski, Ołeksandr Czajkiwski i Natalia Czamlaj, artystka Diem'janyszyna z Południnego, Walentyna Syduruk z Czarnomorska, Iryna Toma z Tatarbunar. Oleksa Riznykow nie jest językoznawcą, choć wykonuje pracę, która przerasta siły całego instytutu lub przynajmniej instytutowego wydziału. Językoznawcą jest z powołania duszy. Bardzo wyraźnie powiedział o tym przez telefon — a słuchali wszyscy na sali — Paweł Hryceńko, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NANU. Cała jego olbrzymia praca na tym polu płynie z potężnego źródła, którego imię brzmi — życiodajna miłość do żywego ojczystego języka. A na koniec zaprezentowano nowy tomik wybranych wierszy Oleksy Riznykowa „Słowogrono z 30 007 słów”, wydany na dziś nakładem wydawnictwa „Druk Piwdeń”. W adnotacji napisano: „W tej książce znajdziecie wiele słowogron słodkich, gorzkich i wytrawnych. Spożywajcie te, które was upoją i pokrzepią. Autor hodował te grona przez całe życie”. Życzymy autorowi wielu lat w zdrowiu i sile! Zabrzmiały piosenki, których autorem jest Wasyl Meleszczenko we współautorstwie z kompozytorami Ołeksandrem Rożkiem, Anatolijem Szejczenkiem i Walerijem Drugalowym. Wykonali je artyści obwodowej filharmonii Charys Szyriński, Wiktor Hurba, ludowy zespół wokalny „Berezy” Obwodowego Pałacu Kultury (kierownik artystyczny Walentyna Rozum) oraz popularny duet wokalny małżonków Teluków. Poeta Wasyl Meleszczenko jest laureatem obwodowej nagrody literackiej im. Ilii Kulika oraz obwodowej nagrody literackiej im. Mykoły Kuliša. Został odznaczony najwyższym wyróżnieniem „Proświty” – „Budowniczy Ukrainy”. W 2002 roku Wasylowi Meleszczence nadano tytuł „Zasłużonego pracownika kultury Ukrainy”. Nigdy nie stał z boku problemów rozwoju kultury i duchowości soborowej Ukrainy, a dziś wychowuje prawdziwych miłośników słowa ukraińskiego, gorliwych obrońców ojczystego języka ukraińskiego.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn