Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

O Niżynie z miłością…

Слово Просвіти, №09 за 2017 рік

Nadia ONYSZCZENKO, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Czy dbamy o jego środowisko duchowe? Pod koniec ubiegłego roku w Niżynie pojawiła się stela „Kocham Niżyn”, którą ustawiono na ulicy Gogola obok budynku Urzędu Ochrony Socjalnej Ludności z inicjatywy deputowanego ludowego Ołeksandra Kodoły. Inicjatywę poparli deputowany rady obwodowej Serhij Ochonko oraz komitet wykonawczy rady miejskiej Niżyna. 14 października stelę uroczyście odsłonięto. Na pytanie TRK „Telewizja Niżyńska” o stosunek do steli przechodnie oburzali się takim „wyznaniem miłości”. Do tych, którzy przestrzeń rodzinnego miasta postrzegają nie w wymiarze geograficznym, a jako pojęcie własnego losu, zaliczam i siebie. Mamy bardzo silne poczucie jego środowiska duchowego. Wspomniany budynek urzędu ochrony socjalnej znajduje się niemal na terenie skweru Jurija Lisianskiego, gdzie w 1974 roku wybitnemu żeglarzowi, naszemu krajanowi, postawiono pomnik. Obok w cerkwi św. Jana Teologa odprawiał mszę świętą jego ojciec. Na miejscu pomnika wcześniej wznosił się budynek Zgromadzenia Szlacheckiego. O pobycie tutaj Tarasa Szewczenki w 1846 roku napisał Ołeksandr Konyski. W tym samym pomieszczeniu wystawiono „Najmyczkę”, dramat I. Karpenki-Karego, z udziałem Marii Kostiantyniwny Zańkowieckiej — przyszłej pierwszej ludowej artystki Ukrainy. Recenzenci zauważali, że na scenie wyraziła ona ból narodu ukraińskiego tak samo genialnie, jak Szewczenko w słowie. I to daje nam prawo napisać te wybitne ukraińskie imiona na jednym znaku pamiątkowym w skwerze Lisianskiego. Taka propozycja została upubliczniona w mediach jeszcze trzy lata temu. Ale urzędnicy z niej zrezygnowali, motywując to brakiem środków. Natomiast członkowie Stowarzyszenia „Zjednoczenie Przedsiębiorstw Niżynszczyzny” wydzielili ze swojego funduszu 40 tysięcy hrywien na zagospodarowanie skweru. Oni również, wraz z deputowanym Rady Obwodowej w Czernihowie Serhijem Ochonkiem, przekazali środki na wydanie zbioru „Historia Niżyna: materiały i badania. — Niżyn: FOP Łukianenko W. W. TPK „Orchidea”, 2014”. Niżynszczyznę w najnowszej historiografii (1917—1928) badają archiwista i pedagog Wasyl Fesenko, a lata 30. XX w. — 10. XXI w. — Wiktor Jemieljanow, Ołeksandr Morozow i Pawło Myched. 26 autorów w różnych czasach, naznaczonych historycznymi ideologemami, pisało o Niżynie z miłością: wychowankowie i wykładowcy wyższej uczelni w Niżynie, znani ukraińscy i rosyjscy uczeni. Historyczka sztuki i historyczka Ludmyła Plaszko w artykule „Świat kultury materialnej gogolowskiego Niżyna” wskazuje nam, jak zachować i pomnażać nasze zabytki kultury. „Pojęcie prowincji, które oznacza coś zacofanego w swoim rozwoju, chociaż sprawiedliwe w odniesieniu do atmosfery społecznej Niżyna, w którym panował zastój w poglądach, nie może rozciągać się na wszystkie sfery życia miasta, w szczególności na jego świat kultury materialnej, która jeszcze na początku XIX w. w znacznej mierze żywiła się, inspirowała ideami walki narodu ukraińskiego o swoje wyzwolenie społeczne i narodowe w okresie XV—XVII w. Niżyn był szeroko znany jako centrum artystycznego rzeźbienia dekoracyjnego. Tą dziedziną sztuki użytkowej, która często występowała w syntezie z malarstwem i architekturą, niżynscy mistrzowie władali doskonale. Szczególnie wsławili się niżynscy mistrzowie malarstwa monumentalnego. I w czasach Gogola Niżyn kontynuuje utrzymywanie sławy jednego z dużych centrów wyrobów artystycznych z metali szlachetnych. Dwa centra na Lewobrzeżu produkowały kafle piecowe. W pierwszej ćwierci XIX w. popularnym tematem stają się słynne niżynskie niebieskie fiołki. Niżyn jest także jednym ze znaczących centrów produkcji tkanin artystycznych i chust. Miasto wysokiej kultury budowlanej… Chociaż budynki położone w starym centrum Niżyna nie odpowiadają współczesnym wymogom komfortu, wartość ich jako źródła „zmaterializowanej” informacji historycznej i estetycznej radości jest nieprzemijająca. Historyczna część miasta wymaga przemyślenia jego roli i stworzenia na jego centralnych odcinkach subtelnej atmosfery psychologicznej, która jest właściwa środowisku miejskiemu przeszłości. Ta nowa funkcja powinna uwzględniać moment widowiskowości i asocjacyjności z czasami gogolowskimi, które są częścią naszej historii. Historyczne centrum Niżyna wraz z dawnymi przedmieściami, teraz włączonymi w skład terytorium miasta (Monaster Wprowadzenia Matki Bożej i Liceum), może stać się jednym z unikalnych zakątków turystycznych Ukrainy”. Autorka tych słów jeszcze w 2005 roku w gazecie „Uriadowyj kurier”, powołując się na cytowaną myśl historyczki sztuki, porównała ulicę Gogola do skarbonki Pliuszkina. Niezdarna eklektyka dawnych sklepików Monasteru Zwiastowania i dzisiaj ostro dysonuje z aurą duchowości, którą niosą w sobie majestatyczne kopuły, pomnik Mikołaja Gogola. Dlaczego by nie nazwać tych samych sklepików przez skojarzenie z utworami Gogola? Wszystkie szyldy powinny być wykonane przez jednego artystę i stylizowane na czasy gogolowskie. Warsztat „Obcas” może być „Trzewiczki dla Oksany”, sklep z tkaninami — „Moda Sołochy”, delikatesy — „Apetyty Sobakiewicza”, second-hand — „Skarbonka Pliuszkina”, zakłady fryzjerskie — „Nos”, „Peruka carycy”, „Czub Tarasa” itd… Swoją drogą, w 2016 roku minęło 135 lat od czasu ustawienia pierwszego pomnika Mikołaja Gogola. Stało się to właśnie u nas. Ale data stała się wydarzeniem tylko dla rektoratu, wykładowców i studentów Państwowego Uniwersytetu w Niżynie. Ani deputowanych, ani urzędników ona nie zainteresowała. Mogą mi zarzucić — nie wszystko jest tak źle. Mykoła Tomenko wpisał Niżyn do swojego projektu siedmiu cudów Ukrainy. Niestety, nie zdążyłam go zapytać, czy widział miejski program celowy „Restauracja zabytków architektury m. Niżyn”. Z roku na rok wpisuje się tam te same zabytki, zwiększa sumę wydatków, której albo w ogóle nie wydzielają, albo takimi marnymi kwotami, których nie wystarczy na restaurację jednego okna w cerkwi. W tej liście nie ma domu pamięci Marii Zańkowieckiej na ulicy jej imienia, chociaż, jak zauważył autor jednego z projektów restauracji historycznej części miasta, kijowski architekt Wałerij Sopiłka: „Maria Zańkowiecka dla Niżyna to jest to samo, co Taras Szewczenko dla Moryńców”. Niżyński Akademicki Ukraiński Teatr Dramatyczny imienia Mychajła Kociubynskiego dwunasty rok z rzędu prowadzi międzynarodowy festiwal teatralny twórczości kobiecej imienia Marii Zańkowieckiej. Uczestników i gości wozi do muzeum we wsi Zańky, gdzie troskliwie pielęgnują pamięć o słynnej krajance. W 1993 roku na placu jej imienia w centrum miasta ludowa artystka Ukrainy Łarysa Kadyrowa uroczyście odsłoniła pomnik, według słów Mychajła Hruszewskiego, „carycy ukraińskiej sceny”. W dziale artystycznym Niżyńskiego Muzeum Krajoznawczego eksponaty w osobnej sali świadczą o pełnej poświęcenia działalności aktorki na rzecz kultury rodzinnego miasta wraz z miejscowymi inteligentami-amatorami. Zwiedzającym opowiada się o tym, że w Niżynie przy ulicy Zańkowieckiej zachował się jej dom pamięci, ale wycieczek tam się nie prowadzi. W 1926 roku, z powodu tego, że dom wymagał remontu, aktorka przeprowadziła się do Kijowa, by dożyć swoich dni u siostry Lidii. W 1927 roku rada miejska podjęła decyzję o remoncie budynku Zańkowieckiej i zleciła to przedsiębiorstwu gospodarki komunalnej. Chodziło o stworzenie ekspozycji muzealnej i budowę teatru zimowego pierwszej ludowej artystki Ukrainy. W tym celu otwarto nawet konto do zbierania funduszy. Po śmierci aktorki w 1934 roku, wbrew jej testamentowi, by oddać dom na potrzeby kultury, urządzono tu akademik szkoły medycznej. Z czasem — tymczasowe mieszkanie dla robotników rejonu remontowo-budowlanego. W 1994 roku, w 160. rocznicę urodzin Marii Zańkowieckiej, znów mówiono o muzealizacji domu lub urządzeniu tu małej sceny teatralnej. Ale wyszło jak zawsze. We wrześniu 2016 roku w dawnej posiadłości aktorki z inicjatywy społeczności na budynku odnowiono tablicę o zamieszkiwaniu tu Marii Zańkowieckiej i powieszono jeszcze jedną o tym, że tutaj w 1907 roku świętował Wielkanoc Mychajło Hruszewski. Po części uroczystej wszyscy, którzy zebrali się na to wydarzenie, zobaczyli… wylany fundament przybudówki do zabytku dziedzictwa kulturowego. Miesiąc później przybyli tu członkowie komisji rady miejskiej do spraw ochrony socjalnej ludności, edukacji, ochrony zdrowia, rodziny i młodzieży, kultury fizycznej i sportu, kierowanej przez Wołodymyra Korola, i ustalili, że bu- Kolaż Oleny Iwanickiej: miejsca pamięci Marii Zańkowieckiej w Niżynie

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn