Strona · s. 3strona oryginału ↗
„Musimy znać imię każdego, kto oddał życie za Ojczyznę”
Слово Просвіти, №09 за 2017 рік
Wraz z początkiem rosyjskiej agresji pracownicy Narodowego Muzeum Historii Wojskowej Ukrainy zaczęli zbierać informacje o poległych żołnierzach oraz przedstawicielach innych resortów siłowych. W tym celu jego przedstawiciele już w maju 2014 roku zwrócili się do kierownictwa Ministerstwa Obrony Ukrainy z prośbą o zezwolenie jednostkom wojskowym i wojskowym komisariatom na przekazywanie odpowiednich informacji.
Równolegle pracownicy muzeum zapoznawali się z rodzinami poległych, zbierali informacje wśród uczestników ATO, przede wszystkim rannych, którzy leczyli się w Narodowym Wojskowo-Medycznym Centrum Klinicznym Ministerstwa Obrony Ukrainy.
O tym, jak tworzono bazę danych poległych w tej wojnie, opowiada zastępca dyrektora Narodowego Muzeum Historii Wojskowej Ukrainy ds. pracy naukowej Jarosław Tynczenko.
— Według mojego głębokiego przekonania Ukraina powinna znać każdego żołnierza, który oddał za nią swoje życie — mówi Jarosław Jurijowicz. — Pomóc krewnym i bliskim wyjaśnić okoliczności śmierci ich synów i ojców, los tych, którzy zaginęli bez wieści — w tym widzę swoje zadanie zarówno jako człowieka, jak i jako historyka-badacza. — Zdarza się wiele przypadków, gdy fakt śmierci żołnierza zostaje odnotowany we wszystkich raportach i listach, a ciała nie ma. Rodzina wojskowego ma nadzieję, że on żyje, i zaczyna domagać się od Ministerstwa Obrony odnalezienia go wśród jeńców. Jakie jest wyjście z takiej sytuacji? — Jeśli nie ma wiarygodnych faktów o przebywaniu wojskowego w niewoli, to jego nazwisko może znaleźć się na listach zaginionych bez wieści. Nazwiska poległych mogą figurować jednocześnie na dwóch listach: poległych i zaginionych bez wieści… Nazwałbym takie pojedyncze precedensy wpływem czynnika ludzkiego… Jednak poległym uznaje się żołnierza, którego śmierć została udokumentowana w raporcie dowódcy jednostki. Na podstawie tego raportu nazwisko poległego wpisuje się do odpowiedniej listy, prowadzonej w Głównym Zarządzie Personalnym Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Ukrainy. Gdy krewni i bliscy mają wątpliwości, mogą pozwać do sądu, wezwać tam świadków, którzy widzieli śmierć syna lub ojca, i na podstawie orzeczenia sądu uznać go za poległego. Postanowienie sądu jest podstawą do wypłaty rekompensaty pieniężnej za poległego. Jednak zdecydowana większość rodzin pielęgnuje nadzieję, że ich mąż lub syn jest w niewoli, i nie spieszy się do sądu. — Jak wywożono poległych ze strefy ATO? — Wiosną–latem 2014 roku zajmowano się tym bezpośrednio w jednostkach wojskowych. Gdy pod koniec lipca 2014 roku wojska ukraińskie po raz pierwszy musiały się wycofać i pozostawić ciała poległych, po nie wysyłano specjalnych oficerów. Na przykład na południu obwodu donieckiego ciała poszukiwał i wywoził pułkownik Petro Potiechin — jeden z obrońców Sawur-Mohyły. Gdy doszło do tragedii iłowajskiej, już następnego dnia (30 sierpnia) na terytorium, które wówczas znajdowało się pod kontrolą rosyjsko-terrorystycznych wojsk, pracowały grupy naszych oficerów i oddziały Czerwonego Krzyża. Właśnie oni w dniach 30 sierpnia – 1 września znaleźli i wywieźli prawie 200 ciał poległych. Po tym strona rosyjska oświadczyła, że ukraińscy wojskowi nie mogą już pracować na „tym” terytorium, ale tam wpuszczeni zostaną wyłącznie wolontariusze cywilni. Dlatego w Ministerstwie Obrony Ukrainy pilnie utworzono Zarząd Współpracy Cywilno-Wojskowej Sił Zbrojnych Ukrainy, na czele którego stanął pułkownik Ołeksij Nozdraczow. Zwrócił się on do naszego muzeum z prośbą o znalezienie wolontariuszy-poszukiwaczy, którzy natychmiast wyruszyliby do strefy ATO w celu poszukiwania i wywiezienia naszych poległych. Już 3 września 2014 roku pierwsza grupa pracowała w rejonie Sawur-Mohyły — wtedy znaleziono szczątki dziewięciu poległych żołnierzy 30. brygady w ramach projektu humanitarnego Sił Zbrojnych Ukrainy „Ewakuacja-200”. — Proszę opowiedzieć o wynikach pracy poszukiwawczej za 3 lata, które minęły od początku operacji antyterrorystycznej.
— W 2014 roku ze strefy ATO dostarczono 205 ciał i szczątków zmarłych, kolejne 64 ciała i ich fragmenty przekazano do biura medycyny sądowej w Zaporożu w celu przeprowadzenia identyfikacji. W 2015 roku dzięki humanitarnemu projektowi Sił Zbrojnych Ukrainy „Ewakuacja-200” lekarze medycyny sądowej z Dniepru przeprowadzili identyfikację blisko 487 ciał zmarłych, uznawanych za zaginionych bez wieści. W zeszłym roku, według stanu na 9 grudnia, do oddziałów medycyny sądowej dostarczono 330 ciał i ich fragmentów. 175 z nich przekazano bliskim do pochowania. W 2016 roku praca poszukiwaczy koncentrowała się przede wszystkim na terytoriach kontrolowanych przez Ukrainę. Wszystkie ciała przedstawiciele Zarządu Współpracy Cywilno-Wojskowej Sił Zbrojnych Ukrainy dostarczają do medycyny sądowej w mieście Dniepr.
— Jaka jest dziś statystyka dotycząca wojskowych uznawanych za zaginionych bez wieści?
— Listy tych osób sporządza Główny Zarząd Personalny Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Ukrainy na podstawie meldunków dowódców jednostek i pododdziałów. O ile mi wiadomo, jest ich ponad 100. Według moich szacunków około połowa to zabici, których ciała pochowano jako tymczasowo niezidentyfikowane. Przy czym mogą to być także osoby, dla których zakończono proces identyfikacji na podstawie DNA, ale ich krewni kategorycznie nie chcą uznać śmierci bliskich, a także żołnierze, u których nie ma zgodności DNA. Z różnych przyczyn. Kolejne około 30 osób z listy zaginionych bez wieści to dezerterzy. I jeszcze do 20 wojskowych to prawdopodobnie również zabici, ale ich ciał dotąd nie odnaleziono. Możliwe, że nigdy ich nie odnajdziemy. Mogę powiedzieć, że wśród tej ostatniej kategorii jest czterech „kiborgów”, jeden żołnierz, który zaginął bez wieści podczas wydarzeń pod Debalcewem, a reszta zaginęła w sierpniu 2014 roku, przeważnie pod Iłowajskiem. Najwyraźniej dostali się w ręce wroga i zginęli w niewoli.
— A ilu wojskowych pochowano z tabliczkami „Tu spoczywa nieznany żołnierz”?
— 16 takich pochówków na cmentarzu braterskim pod Starobielskiem, 76 — w Zaporożu i ponad 100 — w Dnieprze. Wśród tych zabitych część jest zidentyfikowana, sprawy operacyjno-śledcze dotyczące nich zostały zamknięte, a Ministerstwo Obrony Ukrainy traktuje tych żołnierzy jako oficjalnie poległych. Ponadto są zabici z Gwardii Narodowej Ukrainy (przeważnie batalionu „Donbas”) oraz Państwowej Służby Granicznej Ukrainy. Jednocześnie rodziny nadal żywią nadzieję, że ich bliscy są w niewoli, stracili pamięć albo zostali wywiezieni na terytorium Rosji. Dlatego kategorycznie odmawiają nawet oddania próbek DNA, uprzedzeni nie tylko do organów władzy państwowej, lecz także do nauki. Niestety, niektórzy spekulują na ludzkiej rozpaczy tych rodzin, „obiecując” sprowadzić zmarłych z niewoli.
— Nie mogę nie poruszyć jeszcze jednego niezwykle bolesnego tematu — identyfikacji poległych ukraińskich żołnierzy…
— Oficjalnie nie zajmujemy się tym problemem. Jednak, biorąc pod uwagę wyjątkowe znaczenie tego problemu, organy śledcze nie przeszkadzają nam w pracy nad tą kwestią na zasadach wolontariatu i udzielają potrzebnych informacji. My zaś pomagamy Narodowej Policji i rodzinom odnaleźć ciała ich poległych bliskich. Pod koniec 2014 roku przy naszym bezpośrednim udziale zidentyfikowano i przekazano rodzinom ponad 20 poległych, w 2015 roku — około 30, w 2016 roku — 5, ale były to wszystko, że tak powiem, trudne przypadki. Obecnie trwa praca nad identyfikacją 11 poległych żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy i Gwardii Narodowej Ukrainy, którzy polegli jeszcze w 2014 roku. Jeszcze raz chcę podkreślić: zajmuję się tym z własnej inicjatywy. Mamy nadzieję, że do końca tego roku uporamy się ze wszystkimi niezidentyfikowanymi ciałami. Inną sprawą jest uznanie faktu śmierci przez matki i żony…
— Wiadomo, że ukazał się 1 tom „Księgi pamięci wojskowych, którzy polegli za jedność Ukrainy”. Proszę opowiedzieć o tym szerzej.
— 1 tom „Księgi pamięci” ukazał się latem 2016 roku z okazji 25-lecia Niepodległości — to opowieść o prawie 800 poległych żołnierzach i oficerach Sił Zbrojnych Ukrainy — rodakach z sześciu obwodów (w porządku alfabetycznym): winnickiego, wołyńskiego, dniepropetrowskiego, donieckiego, żytomierskiego i zakarpackiego. W książce znajduje się biografia i zdjęcie każdego żołnierza. O niektórych bohaterach można przeczytać wzruszające wspomnienia krewnych i przyjaciół. Wydawnictwo zostało zbudowane według zasady geograficznej. Zgodnie z tym planuje się jeszcze dwa tomy, w których zostaną zamieszczone informacje o poległych z innych obwodów. Stworzenie „Księgi pamięci” według zasady geograficznej to życzenie naszego zmarłego dyrektora Departamentu Polityki Społecznej i Humanitarnej MO Ukrainy, pułkownika Walentyna Fedyczewa. I wypełniliśmy je. Pieniądze na wydanie przydzielono zarządzeniem ministra obrony Ukrainy, generała armii Ukrainy Stepana Połtoraka. Jednocześnie mamy wydawców-sponsorów, którzy oczekują od nas książki o poległych wszystkich formacji zbrojnych, a nie tylko Sił Zbrojnych Ukrainy, która byłaby zbudowana według zasady chronologicznej. Mamy nadzieję, że pierwszy tom tego wydania, obejmujący poległych do 5 września 2014 roku (czasu zawarcia porozumień mińskich), ujrzy światło dzienne w niedalekiej przyszłości. Ogółem planuje się wydać dwa tomy.
Rozmawiał Serhij Zjatjew
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
