Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №09 за 2019 рік

16 s. · 38 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 9 (1009), 28 lutego — 6 marca 2019 Dzień Języka Ojczystego

Mychajło ANDRUSIAK, m. Kołomyja ewolucja godności wielu Ukraińców obudziła ze snu i pozbawiła strachu. A wydarzenia ostatnich lat po raz kolejny obnażyły żarłoczną naturę moskiewskiego potwora, który nie bez pomocy swoich popleczników próbuje połknąć ukraińskie państwo. I tylko nasza solidarność, mądrość, odwaga i męstwo będą w stanie wybić tej imperialnej bestii jej zgniłe zęby. Wszystkie nasze biedy i niepowodzenia, naszym zdaniem, leżą w płaszczyźnie moralnej. Niemoralna, bezduchowa gospodarka nigdy nie była i nie będzie skuteczna. Ukraiński naród nie będzie żył w dostatku i nie będzie w stanie zbudować potężnego państwa, dopóki będzie pozwalał garstce oligarchów bezbożnie okradać siebie, swój kraj. Tak i będziemy ludźmi “drugiej kategorii”, będziemy zamiatać ulice europejskich miast i dostarczać europejskim burdelom “towar”. Jakie jest wyjście z tej sytuacji? Proste. Operacja chirurgiczna! Jednym pewnym ruchem skalpela przeciąć zgniłą sowiecko-komunistyczną pępowinę, która nie pozwala nam “dociągnąć” do lepszego życia. Co to znaczy? Nie dopuszczać wreszcie do władzy wczorajszych kierowniczych komunistów. Nie tych dojarek, świniarek i traktorzystów, których ci sami kompartyjni kierownicy siłą zaciągnęli swego czasu do tej satanistycznej partii, a właśnie kierowniczych komunistów. Wszystkie partie, które nazywają się ukraińskimi i pretendują do roli wiodących, muszą pozbyć się tych wodzów i wódzików, którzy nie tak dawno sławili kompartię, a teraz głośno sławią Ukrainę, gdyż balast “czerwonej” przeszłości ciężkim kamieniem wstrzymuje ich postęp ku ukraińskiej przyszłości, z teraźniejszości ciągnie w bagno przeszłości. Niech pokutują szczerze, niech uczciwą pracą na szeregowych stanowiskach zmyją z siebie kompartyjno-regionalny brud, niech pokochają Ukrainę bez buławy, bez stanowisk, nagród i mandatów. Ludzie ich zrozumieją i wybaczą. Wszyscy my, niezależnie od partyjnych upodobań, obecnie powinniśmy kierować się jedną jedyną motywacją, hasłem naszych dziadów w ramach obchodów Dnia Języka Ojczystego w Czernihowskiej Miejskiej Bibliotece im. M. Kociubynskiego odbył się okrągły stół z udziałem naukowców, artystów oraz przedstawicieli społeczności narodowych Ukrainy. Wśród innych obecna była przewodnicząca ogólnoukraińskiej społeczności Czuwaskiej Nadija Łysova, przewodnicząca społeczności Białoruskiej Czernihowa Hałyna Worożbyt, poeta i bard Zmicier Zacharewicz, poetka Ołena Mamczycz, profesor Wołodymyr Łyczkowach, akademik NAPNU, pierwszy zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki Heorhij Filipczuk. Witając uczestników okrągłego stołu w imieniu kijowskich proświtian, H. Filipczuk wygłosił ciekawy i gruntowny referat o stanie języka ukraińskiego i wpływie na procesy państwowotwórcze na Ukrainie. Na Ukrainie odbyły się uroczystości z okazji 148. rocznicy urodzin Łesi Ukrainki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Przepis na zwycięstwo

i rodziców: „Bóg i Ukraina!” Wtedy w pełni odrodzimy słynne tradycje, ukraińskie obyczaje, obrzędy i kulturę, wtedy będziemy mieli potężną gospodarkę i nie będziemy się włóczyć w ogonie narodów europejskich, lecz staniemy na czele odnowionej Europy. Niestety, nie każdy polityk jest patriotą swojego narodu. I nie każdy prawdziwy patriota chce brnąć w bagno polityki. Przeciw złu, przeciw tym ludziom, grupowaniom, partiom, klanom, które generują, uosabiają i rozsiewają zło, trzeba walczyć wszelkimi legalnymi metodami i sposobami, walczyć całym światem, całą wspólnotą. Wtedy osiągniemy pożądany rezultat. Każdy na swoim miejscu powinien robić to, co mu leży na sercu i w czym jest najlepszy, co najbardziej kocha i umie, byle tylko przynosiło to korzyść Ukrainie. Budowniczych państwa, jak i wszystkich innych, wychowuje społeczeństwo. Poziom moralności i duchowości każdego zależy od środowiska. Trudno być czystym w błocie. Muszą znaleźć w sobie siłę, by wydostać się z mazi i umyć się w czystej rzecznej wodzie. Tą przejrzystą wodą jest, bez wątpienia, wiara w Boga, bohaterska historia narodu, tradycje rodzinne, duma z chwalebnych przodków i starania, by ich naśladować. Każdy człowiek, według naszego przekonania, istnieje w trzech wymiarach czasu: w przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. Grzechy ojców czy własne nie pozwalają takiemu człowiekowi rozpostrzeć skrzydeł do pełnowartościowego lotu teraz, tym bardziej do przelotu w przyszłość. I właśnie od samego człowieka, od jego stylu życia zależy, czy jego następne pokolenia wyrosną „skrzydlatymi”, czy kurami na „rosół”, albo prezydenckimi „klonami”. Ukraińskie społeczeństwo obecnie jest po prostu skazane na to, by szukać ludzi „skrzydlatych” i dawać im niebo do lotu. Bo tylko tak naród zdoła stać się wzniesionym na skrzydłach, zdrowym, a zatem — duchowym, kulturalnym, silnym, zamożnym, odpornym na wszelkie wrogie przejawy. Doskonale rozumieją to nasi wrogowie, dlatego "skubią", nierzadko rękami samych Ukraińców, aż do krwi tych, którzy mają skrzydła i siłę do lotu, a nie tylko "skubią", lecz także próbują "obcinać" te skrzydła. Ślepi i krótkowzroczni, nie są w stanie dostrzec, że dorasta, obrasta już piórami wielkie i silne plemię "skrzydlatych", wyrasta pokolenie młodych i utalentowanych, czystych duszą, twardych duchem i silnych ciałem Ukraińców, którzy podniosą Ukrainę na wyżyny. Tak będzie! Nam, starszemu pokoleniu, pozostało tylko nieco im pomóc, dać mądrą radę, powiedzieć dobre słowo... Ukraiński polityk, artysta, urzędnik zawsze i wszędzie powinien stać na tej wysokości, na którą wyniósł go Bóg. Tylko tam i tylko wtedy będzie mógł skutecznie wypełniać misję zesłaną mu przez Ducha Świętego, tylko wtedy będzie mógł iść do ludzi, a oni go zrozumieją i pójdą za nim. Skuteczny model ukraińskiego społeczeństwa zaproponowali nam, dzisiejszym, nasi chwalebni poprzednicy. Jeszcze na początku 1929 roku pułkownik Jewhen Konowalec powiedział: "...epoka, w której żyjemy, jest niezmiernie wielka. To jedna z tych rewolucyjnych epok, które rozciągają się na dziesięciolecia i w której kuje się nowy świat i nowy człowiek. W wielkiej światowej dramacie naszych dni mamy do wyboru: albo być twórcami, albo ofiarami historii...". Być zaś twórcami, a nie ofiarami współczesnej historii, zależy od nas samych, Ukraińców, bez podziału na wschodnich i zachodnich, bez rozgraniczeń ze względu na przynależność partyjną czy wyznaniową, bez zważania na stan społeczny, Ukraińców z geografii, języka, ducha i czynu. Przepis na zwycięstwo pozostawili nam, znów, nasi wielcy praojcowie. "Tylko pełne usunięcie wszystkich okupantów z ukraińskich ziem otworzy możliwości szerokiego rozwoju Narodu Ukraińskiego w granicach własnego państwa". Mądrze i proroczo. MIĘDZY PAMIĘCIĄ A MIŁOŚCIĄ NA STRAŻY SŁOWA CZCIJMY SWOICH GENIUSZY!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

i sfery zarządczej uczciwymi, pryncypialnymi, patriotycznymi ludźmi. Tylko poprzez przyjęcie stabilnego ustawodawstwa wyborczego, poprzez uczciwe, równe, otwarte i transparentne wybory można „wymyć” z władzy politycznych biznesmenów i jawnych wrogów ukraińskiej państwowości. Tylko w ten sposób, pozbawiając korupcjonistów politycznego „dachu”, zwalczymy korupcję jako zjawisko i zaczniemy niszczyć korupcjonistów, zwracając zagrabione przez nich mienie na własność państwa i narodu. Po piąte. Aby powstrzymać katastrofalną „ucieczkę” z Ukrainy najbardziej produktywnej i wykształconej części społeczeństwa za granicę, państwo musi inwestować w komponenty intelektualne i technologiczne. Wdrażanie najnowszych technologii musi rozpoczynać się od wspólnot i powinno to być przewidziane w budżecie państwa. Biorąc pod uwagę potężny wkład ukraińskiego intelektu w rozwój współczesnego świata technologicznego, można sobie tylko wyobrazić, do jakiego przełomu zdolna jest Ukraina w przypadku odblokowania tego kierunku. Istnieje bardzo wiele szczegółów, które zawiera ten plan patriotów, są nawet przełomowe technologie, które czekają na swoją realizację… Ale ważniejsze są rzeczy pryncypialne, które musimy zrealizować. To przejście od tradycyjnych nomenklatur ekonomicznych do nowoczesnej kapitalizacji czasu, emocji i geopozycji. Przeniesienie gospodarki kraju na zasady czwartej rewolucji przemysłowej. Formowanie gospodarczych forpocztów kraju na świecie w twórczej współpracy ze światowym ukraiństwem. Stworzenie odrębnego programu ekonomiczno-finansowego realizacji kreatywno-intelektualnych możliwości Ukraińców za granicą. Zaprzestanie handlu z krajem-agresorem. Ostateczna reorientacja gospodarki na rynki europejskie i światowe. Formowanie nowej filozofii wykorzystania bogactw naturalnych Ukrainy, gdzie złoża kopalin mają odgrywać rolę ekonomicznego stymulatora rozwoju najnowszych technologii ich wykorzystania oraz analogu rezerw złota i walut kraju. Ukraina ma czym odpowiedzieć na depresyjną prognozę Banku Światowego. Jest ona, jakkolwiek dziwnie by to nie brzmiało, użyteczna jako wielki bodziec społeczny. Bo my nigdy nie pogodzimy się z takim stanem rzeczy, o jakim piszą zachodni analitycy. Kiedy mówią wam: wasze dzieci i wnuki oraz ich dzieci będą musiały żyć tak, jak żyjecie wy sami — co czujecie? Każdy patriotyczny człowiek, który naprawdę kocha Ukrainę, nigdy nie pogodzi się z takimi „perspektywami”. Zatem jest to powód, by zebrać siły i udowodnić światu wielki potencjał naszego wielkiego państwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Nie zgadzając się z Bankiem Światowym…

Ostatnio pojawiła się wiadomość, zdolna wpędzić w depresję nawet najbardziej zatwardziałego optymistę. Bank Światowy poinformował, że bez przeprowadzenia reform i przy obecnym tempie wzrostu PKB, Ukrainie, aby osiągnąć taki poziom rozwoju gospodarczego, jaki ma Polska, potrzeba będzie 50 lat. Mykoła HOŁOMSZA, współprzewodniczący organizacji społecznej „Ukraińska alternatywa”. Badania Banku Światowego dotyczące rozwoju gospodarczego Ukrainy zawierają także drugą szokującą liczbę — aby Ukraina osiągnęła obecny poziom rozwoju gospodarczego krajów Europy Zachodniej, takich jak Niemcy, potrzeba będzie… 100 lat! Jeśli po prostu emocjonalnie reagować na taki komunikat, można go odebrać jako zabójczą ocenę „reformatorskich” wysiłków władzy w ostatnich latach. Jeśli spojrzeć głębiej — to sprawiedliwy wyrok dla postsowieckiego modelu gospodarczego, który został stworzony ponad 20 lat temu i, co dziwne, jest starannie chroniony i patronowany przez współczesną polityczną „elitę”. Niejednokrotnie podkreślałem, że przy obecnych porządkach politycznych jakikolwiek rozwój gospodarczy jest świadomie blokowany. Swego czasu, przez nieprzejrzystą i niesprawiedliwą prywatyzację, zasoby kraju znalazły się w rękach znikomej warstwy cynicznych biznesmenów. To oni wymodelowali ukraińską gospodarkę w jej obecnym, bezperspektywicznym kształcie. Skupiwszy się na eksporcie surowców, pozostawili na pastwę losu wysokotechnologiczną produkcję, a co za tym idzie — nauki stosowane i branżowe. Zabijając produkcję i naukę, uczynili niepotrzebnym potencjał intelektualny i pracowniczy, przez co kraj zaczął dostarczać rozwiniętym państwom ukraińskie kreatywne umysły i ręce do pracy. Ukraina uformowała się jako państwo czysto surowcowe, zależne od stanu światowych rynków zbytu surowców, i popadła w gospodarczą niewolę u oligarchicznych monopoli. Taki model dawał szybki, niebotyczny zarobek jednostkom, rzucając w nędzę i rozpacz miliony ludzi. Potwierdza to Bank Światowy, podkreślając, że „na Ukrainie obserwuje się znaczną koncentrację kapitału w rękach nielicznej grupy ludności. Tak, 3 najbogatszych Ukraińców posiada 6% PKB kraju… To ograniczyło dostęp do możliwości gospodarczych, zdolnych w pełni ujawnić potencjał kapitału ludzkiego” — czytamy w badaniu. Obecnie pytanie brzmi, czy możemy my, Ukraińcy, przyjmować tę prognozę wiodącej Petro ANTONENKO Zdjęcie autora W Czernihowie, na dawnym książęcym grodzie — Wale, w Galerii sztuki współczesnej „Plast-Art” otwarto wystawę „Razem ramię w ramię”. Jest to projekt realizowany przez Zjednoczenie Ukraińców miasta Bojarka „Bez granic”. Opowiada on o tym, jak obywatele Ukrainy narodowości polskiej bronią naszego państwa w wojnie w Donbasie. Inicjatorką projektu jest przewodnicząca tej organizacji Helena Sedyk, która zgromadziła wokół niego wielu ludzi o podobnych poglądach. Partnerem i sponsorem projektu jest „Związek Przedsiębiorców Polaków Ukrainy”, przewodniczącym jest Włodzimierz Szczepaniak. Nawiasem mówiąc, niedawno Związek stworzył własny kanał telewizyjny, który opowiada o tym projekcie Polakom na Ukrainie i na świecie. Projekt realizowany jest jako zbiór materiałów o Polakach — uczestnikach ATO, obecnie — OOS, oraz tworzenie plakatów na ich temat. Są tu opowieści o uczestnikach wojny, ich rodowodzie, szlaku bojowym, ich odznaczeniach państwowych Ukrainy. Wystawa tych plakatów została otwarta w Czernihowie w miniony piątek. Dyrektor galerii „Plast-Art” Borys Diedow uprzejmie odpowiedział na propozycję organizatorów instytucji finansowej świata jako aksjomat. Czy mamy zgodzić się z tym, że minimum trzy-pięć pokoleń naszych ludzi na swojej ziemi jest skazanych na życie w „małżowym” postsowieckim świecie? Czy może mamy zrozumienie tego, że prognozowane na Zachodzie 50 lub 100 lat — to nie wyrok i wyjście istnieje? Biorąc pod uwagę logiczną uwagę, że w takim czasie świat pójdzie w rozwoju i innowacjach tak daleko, że będziemy musieli nieskończenie gonić. Mam nadzieję, że nam wszystkim bliższe jest pragnienie dokonania własnego cudu gospodarczego i udowodnienia, że można w 5-10 lat dogonić tę samą Polskę i Niemcy. Bez wątpienia czynnik rozwoju gospodarczego dla Ukrainy w jej obecnym stanie jest absolutną dominantą. Bo nawet kwestia wojny i pokoju zależy od potęgi gospodarczej i sukcesu państwa. Właśnie dlatego partia „Patriota” wysunęła jako kandydata na prezydenta ekonomistę Andrija Nowaka — specjalistę, który jest liderem piątki wiodących krajowych ekspertów z makroekonomii. Bo aby szybko zmienić system gospodarki surowcowej na nowoczesny model innowacyjny, od prezydenta i jego zespołu wymagane są tylko kilka podstawowych cech — fachowość, uczciwość i patriotyzm. To jest gwarancją tego, że plan przeładowania modelu gospodarczego Ukrainy zostanie zrealizowany. Taki plan istnieje i jest szczegółowo opisany w programie partii politycznej „Patriota” oraz Programie Andrija Nowaka — kandydata na prezydenta z ramienia partii. Obecnie wyróżnię podstawowe momenty. Po pierwsze. Musimy jasno uświadomić sobie, że ruszamy z punktu zerowego. Przecież po latach imitacji reform, kiedy ich prawdziwą treść podmieniano zwycięskimi raportami o niebotycznej liczbie, Ukraina tak naprawdę nie wyszła z okresu rozpadu i stagnacji. Zatem zadanie polega na wprowadzeniu nowej filozofii gospodarczej, która musi bazować na polityce państwowej, w której człowiek, możliwości jego rozwoju i realizacji muszą być główną dominantą. Aparat państwowy musi być traktowany jako serwis, który jest świadczony obywatelowi dla realizacji jego dążeń i talentów. Po drugie. Trzeba uregulować stosunki społeczne zgodnie z Ustawą Zasadniczą. Czasy, kiedy władza kręci prawem jak cygan słońcem, działając niekiedy wbrew Konstytucji, muszą się skończyć! Dlatego w pierwszej kolejności należy zainicjować doskonalenie ustawodawstwa w części dotyczącej wprowadzenia odpowiedzialności karnej za naruszenie norm i zasad konstytucyjnych. Tylko tak człowiek w państwie stanie się chroniony. Bez godnego, pewnego swoich praw człowieka żadne przekształcenia gospodarcze nie mogą zostać zrealizowane. Przecież napędzają je ludzie. To — ideologiczny, polityczny i socjalno-prawny fundament nowej kultury politycznej, od stworzenia którego zależy możliwość gospodarczego przełomu Ukrainy. Po trzecie. Musi być zapewniony równy dostęp obywateli do bogactw narodowych, które należą do narodu. Zasoby kraju muszą zacząć pracować na państwo, a nie na garstkę patronowanych przez władzę oligarchów, którzy poprzez mechanizmy prywatyzacji otrzymali do swojej dyspozycji bogactwa naszej ziemi. Złamać dyktat oligarchicznych monopoli, które pod dachem korupcji politycznej okradają ludzi, sprzedając im gaz, ciepło, wodę po niebotycznych cenach, jest całkowicie możliwe. Potrzebna jest tylko wola polityczna. Mechanizm bazuje na przeprowadzeniu szczegółowej analizy wszystkich fal prywatyzacji, podczas których doszło do nielegalnego zawłaszczenia zasobów państwowych. Zgodnie z wynikami wszystko, co zostało zawłaszczone, musi zostać wykorzystane dla korzyści państwa i całego narodu ukraińskiego. To, co zawłaszczono nielegalnie lub z niedotrzymaniem warunków prywatyzacji, musi zostać zwrócone do własności państwowej. A wszystkie fakty dotyczące tych, którzy działali wbrew interesom państwowym wyłącznie na korzyść własnego portfela, muszą zostać zbadane zgodnie z obowiązującym prawem. Po czwarte. Ten warunek jest wyjątkowy, jego realizacja czyni realnymi wszystkie wymienione przekształcenia. Jest to otwarcie wind społecznych w państwie, które potrzebuje odnowienia klasy politycznej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Polacy Ukrainy — w obronie naszego państwa

…projektu i udostępnił na wystawę sale galerii. Otwarcie wystawy odbyło się uroczyście. Zabrzmiały Hymny Państwowe Ukrainy i Polski: „Jeszcze nie umarła Ukraina” oraz „Jeszcze Polska nie zginęła”. Przemawiali i błogosławili zebranych proboszcz cerkwi św. Katarzyny, katedry eparchii czernihowskiej Prawosławnego Kościoła Ukrainy, ojciec Roman oraz ksiądz z miejscowego kościoła katolickiego, ojciec Piotr, Polak, który znakomicie mówił po ukraińsku. Uczestnik działań bojowych na Donbasie Ołeksandr Słobodiuk z Bojarki, aktywnie współpracujący ze Związkiem „Bez kordonów”, w tym również przy tym projekcie, odczytał list powitalny dla uczestników projektu, wysłany z Warszawy przez Ambasadora Ukrainy w Rzeczypospolitej Polskiej Andrija Deszczycię. Od siebie Ołeksandr dodał, że wśród jego towarzyszy broni w walkach na Donbasie jest wielu Polaków, a także przedstawicieli innych narodowości, którzy ramię w ramię z nim, Ukraińcem, bronią naszego państwa. Wystąpił także znany rodak z Czernihowa, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, Narodowy Artysta Ukrainy Anatolij Hajdamaka. Jest on autorem dwóch wybitnych kompleksów pamięci — w Baturynie i w Krutach. Poinformował, że ekspozycja memoriału pamięci Bohaterów Krut obecnie uzupełniana jest materiałami o spadkobiercach tych bohaterów — ukraińskich wojownikach na Donbasie. Do tej ekspozycji przygotowywane są także materiały o polskich wojownikach. Kilka ukraińskich i polskich piosenek wykonał, akompaniując sobie na gitarze, Narodowy Artysta Ukrainy Oleh Dziuba, który, nota bene, ma matkę Polkę. Pięknie śpiewał także Narodowy Artysta Ukrainy Ołeksandr Wasylenko. A następnie wszyscy obecni, a byli to przedstawiciele społeczeństwa, uczestnicy ATO i OOS, czernihowscy wojskowi, członkowie polskiej społeczności miasta, obejrzeli wystawę w salach galerii. Siedem plakatów obok siebie — z portretami żołnierzy i opowieścią o nich. Ci Polacy polegli w walkach o Ukrainę: Ihor Branowycki, pośmiertnie odznaczony tytułem Bohatera Ukrainy, Andrij Hawryluk, Jewhen Sarnawski, Maksym Słomczyński, Ruslan Piwień, Iwan Marczenko, Walerij Szyszak. Wszyscy oni zostali uhonorowani państwowymi odznaczeniami Ukrainy. Na innych plakatach — Polacy, którzy walczyli lub walczą obecnie w armii ukraińskiej na Donbasie, w tym Konrad Kamilski, Damian Duda, Aleksander Nidzielski, Witalij Bielski, Leszek Kłoszewski, Oleg Bracławski. Ta wystawa była już pokazana w stolicy, w Twierdzy Kijowskiej i w Liceum im. Bohuna. Teraz jej droga wiedzie po Ukrainie. Po Czernihowie wystawę planuje się pokazać w największych miastach obwodu — Nieżynie i Pryłukach, gdzie działają organizacje Polaków. Następnie wystawa będzie prezentowana w obwodach Ukrainy, a dalej — także w Polsce. Materiały projektu stowarzyszenia „Bez kordonów” planuje się wydać w formie książki. Trwa zbieranie materiałów wśród rodzin żołnierzy, w archiwach. Niektórzy z tych wojskowych zbadali swoje pochodzenie w głąb wieków. Helena Sedyk zwróciła się do wszystkich nieobojętnych współobywateli z prośbą o informowanie jej o Polakach — obywatelach Ukrainy, którzy bronią naszego państwa. Oto dane kontaktowe stowarzyszenia „Bez kordonów”: tel. [kontakt ukryty], poczta elektroniczna: [kontakt ukryty].

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Perejasław: „Na wieki razem!” Na wieki! Z kim! Z bratem czy wrogiem?

Iwan SZPITAL, pisarz Nad ukraińskim Krymem, nad ukraińskim Donbasem krąży moskiewski dwugłowy trupożerca, wypatrując kozackich oczu. Żeru pod dostatkiem. Piąty rok straszliwego rozlewu krwi. Dziesiątki tysięcy zabitych, okaleczonych, osieroconych — rodziców, żon, dzieci… „Chotiat li russkije wojny”? Chcą. I to jak! Oni zawsze jej chcieli. „Ja proliwał krow’ ruczjami. Sodrogajus’… Gordsius’ tiem, czto ja Rossijanin!” (Z dziennika Aleksaszki Suworowa). Moskiewski dwugłowy ścierwnik szybuje nie tylko nad ukraińskim południem — jego złowieszczy cień pokrywa geograficzną i informacyjną przestrzeń całej Ukrainy. Z upierzenia drapieżnika obficie spadają krople kwaśnych radioaktywnych deszczy „russkogo mira”, zabijając moskiewską lulką ukraińskie dusze… W takich oto warunkach i okolicznościach w Perejasławiu rozstrzygano kwestię: co zrobić z monumentem, wzniesionym „na cześć” 300-lecia zjednoczenia Ukrainy z Rosją? O skutkach dyskusji „Perejasławski wisnyk” z 23 lutego 2018 r. doniósł co następuje: „Pod obrady społeczności przez radę miejską wniesiono kwestię losu monumentu, ustawionego na centralnym placu miasta z okazji 300-lecia Rady Perejasławskiej. Propozycje były różne. Ołeksandr Ihnatenko zaproponował zdemontować i przekazać rezerwatowi w celu organizacji muzeum totalitarnego reżimu. Zauważył on, że monument podlega ustawie o dekomunizacji, którą władze miejskie muszą wykonać. Ta propozycja znalazła poparcie jedynie u 17 obecnych na wysłuchaniu obywateli. 44 zagłosowało przeciw, jeden wstrzymał się od głosu. Reszta ludzi nie wzięła udziału w głosowaniu. Druga propozycja — zdjąć z monumentu totalitarną symbolikę — uzyskała jedynie 4 głosy poparcia, 8 zagłosowało przeciw, reszta wstrzymała się od głosu. Najwięcej głosów — 48 — obywatele oddali za tym, aby monumentu w ogóle nie ruszać. Przeciwko tej propozycji nikt z obywateli nie zagłosował”. W narodzie mówi się: społeczność — to wielki człowiek. Ależ to tylko w przypadkach, gdy zbiorowy rozum, z uwzględnieniem określonych warunków i okoliczności, wypracowuje wyważoną decyzję, która odpowiada tej czy innej konkretnej sytuacji. Jeśli chodzi o społeczność perejasławską, to jej zbiorowa mądrość wykazywała się nie raz i nie dwa. Czyż to nie ta społeczność, która rwała na sobie koszule, domagając się już na granicy rozpadu Związku przeniesienia szkoły miejskiej nr 1 na rosyjski język nauczania? Czyż to nie ta społeczność, która kładła się trupem, protestując przeciwko zburzeniu pomnika Lenina? Czyż to nie ta społeczność, która i teraz się rozdziera, protestując przeciwko przywróceniu miastu jego historycznej nazwy — Perejasław? Czyż to nie ta społeczność, która nabija sobie guzy na czole w pokłonach nie przed Panem Bogiem, a przed moskiewskimi bożkami-faraonkami, hojnie ofiarowując ukraińskie środki Moskwie na wojnę z Ukrainą?! Pochodźmy i my wokół tego architektonicznego cudu, podświetlając go faktami ukraińsko-moskiewskich stosunków historycznych. Co przedstawia perejasławski monument? Na masywny piedestał troje rzeźbiarzy i czwarty architekt posadzili dwie tęgie niewiasty z oznakami stroju narodowego. Jedna z nich, „mładszaja siestra”, z czcią przyciska do piersi jakąś oprawę (czy akt?); druga — „starszaja” — wyciągniętą przed siebie prawicą wskazuje “młodszej” drogę, trzeba myśleć, w świetlaną przyszłość: tak jakby do Czeczenii czy na Krym i na Donbas… Pomnik zaś przepasano, niczym mistrzowskim pasem boksera superciężkiej wagi, napisem: “Na wieki razem, na wieki z narodem rosyjskim”. Na innym placu w Perejasławiu wznosi się jeszcze jeden pompatyczny pomnik, poświęcony wydarzeniom 1654 roku. W niewielkiej odległości od niego znajduje się kuta tablica pamiątkowa z napisem: “Na tym placu 8 (18) stycznia 1654 roku odbyła się Rada Perejasławska, która, wyrażając wolę narodu ukraińskiego, przyjęła historyczną decyzję o zjednoczeniu Ukrainy z Rosją”. Amen. Wartość każdego dzieła artystycznego określa się elementarnie przede wszystkim według cech: znaczenie treściowej zawartości dzieła oraz jego artystyczno-estetyczna wyrafinowanie (doskonałość, pełnia). Perejasławskie twory są ucieleśnieniem w granicie i metalu historii stosunków ukraińsko-moskiewskich, wywróconej do góry nogami i podpartej kulami historycznego falsyfikatu. Wszystkie budowle, wzniesione “na cześć”, stoją, jak na trzech wielorybach, na fundamentalnych mitach. Mit pierwszy — o historycznym pierworództwie i starszym braterstwie wielkiego narodu rosyjskiego. Mit drugi — o mesjanizmie bogiem wybranego wielkiego narodu rosyjskiego. Mit trzeci — o odwiecznym dążeniu narodu ukraińskiego do moskiewskiego poddaństwa. Ponieważ moi drodzy ziomkowie-perejasławianie wychowani są na historycznej koncepcji radzieckich historyków (kijowsko-ruska trzybraterska kolebka), innych koncepcji, jak pokazała dyskusja, nie znają i znać, zdaje się, nie chcą — zwracamy ich, i nie tylko ich, uwagę na inne poglądy na to, kto komu jaką jest rodziną, kto kogo, od kiedy i dokąd prowadził i dokąd zaprowadził. Tak, rosyjski akademik Aleksiej Pypin nie tylko burzy, ale zadaje niszczycielski cios całej moskiewskiej mitologii: i historycznemu “starszeństwu” suzdalczyków-moskwicinów, i ich “ruskości”, i ich “słowiańszczyźnie”, i temu “tak obfitemu duchowemu kwitnieniu” (I. Iljin). “Z początkiem życia państwowego, w IX wieku ziemia Polan i jej stolica Kijów zajęła dominujące miejsce wśród plemion i zachowała to położenie do połowy XII wieku. Właśnie ten związek księstw z Kijowem na czele w tamtych wiekach nosił specyficzną nazwę Rusi, która w XI wieku rozprzestrzeniła się na Wołyń i Galicję, ale jeszcze nie przechodziła ani do Nowogrodu, ani do Białorusinów, ani na północny wschód” (A. Pypin. Historia literatury słowiańskiej. — S. 309). Onże: “Nie podlega wątpliwości zarówno etnograficzna różnica dawnej północy i południa (choć znacznie mniej ostra niż potem), jak i to, że historyczna działalność dawnego Kijowa należy do południowej gałęzi” (tamże, str. 304, podkreślenie moje. — I. Sz.). “Z tego ogólnego punktu widzenia nie może nie rzucać się w oczy różnica południa i północy, i jak dawny Światosław z jego czubem i jego charakterem przypomni w potomstwie nie moskiewskiego wielkorusa, a raczej południoworuskiego kozaka, tak i liryczny epos “Słowa o wyprawie Igora” odezwie się nie w północnej pieśni, a raczej w południoworuskiej dumie” (A. Pypin. Historia literatury rosyjskiej. — T. I. — 1911. — S. 153). Ukraińskie pierwszeństwo w tworzeniu państwa uznawał także filozof i historyk Gieorgij Fiedotow (1886—1951). Ze zrozumiałymi, oczywiście, akcentami prawdziwego moskwofila, dla którego najskrytsze to “bezsporne przywództwo wielkiego narodu”. U G. Fiedotowa czytamy: “Południoworuskie (małoruskie) plemię było twórcą pierwszego państwa ruskiego, położyło fundamenty naszej kultury narodowej i siebie samego zawsze nazywało Ruskim (do końca XIX w.). Musimy pamiętać i nieustannie odczuwać jako swoje nie tylko kijowskie kroniki i mozaiki kijowskich cerkwi, ale ukraińskie barok, tak bardzo przyjęte w Moskwie, i Akademię Kijowską, która wychowała rosyjską cerkiew, i Szewczenkę za to, że ma wiele wspólnego z Gogolem, i ukraińską pieśnię, młodszą siostrę pieśni wielkoruskiej. Oddając swoje siły twórcze Wielkorusji, musimy poświęcać i Małej (Dawnej matce naszej) Rosji cząstkę serca i zrozumienia jej szczególnego kulturowo-historycznego rozwoju” (“Alma mater. — Wiadomości szkoły wyższej. — 7—9. — 1992). On zaraz radzi swoim “rodakom”: “Zadanie to (problem Ukrainy. — I. Sz.) dla nas formułuje się tak: nie tylko utrzymać Ukrainę w ciele Rosji, ale pomieścić i ukraińską kulturę w kulturę rosyjską…” (Tamże). No to już niby zbędne podpowiedzi i przypomnienia. Już przecież wszystko, zdaje się, “pomieścili”. Powiedzmy, “Ewangeliarz Ostromira” (1056—1057) “pomieścili” w Bibliotece Publicznej imienia Sałtykowa-Szczedrina w Sankt-Leningradzie, “Izbornik Światosława” (1073—1076) oraz “Ewangeliarz Juriewski” (1120—1128) — w Państwowym Muzeum Historycznym w Moskwie. Ukradzioną w 1154 r. przez Andrzeja Bogolubskiego Ikonę Matki Bożej Wyszhorodzkiej (Lew Lubimow: Andrzej “potajemnie wywiózł ją z Wyszhorodu”) przechrzcili “kanonicznie” na “Włodzimierską Matkę Bożą” i tak gdzieś zapodziali, że teraz nawet sami mnisi nie wiedzą, gdzie przetrzymywana jest ta wielce cierpiąca ukraińska branka. Czyżby za pogrom Kijowa w 1169 r. przez tego pierwszego suzdalsko-rostowskiego terrorystę kijowianie tak święcie czczą pamięć o nim, że umieścili jego wizerunek w pełnej postaci w Soborze Włodzimierskim w Kijowie? Nie zliczyć przykładów “pomieszczenia” ukraińskiej kultury w kulturę moskiewską. Tak, akademik D. S. Lichaczow, na przykład, i doskonale pamięta, i nieustannie odczuwa jako swoje i “Powieść minionych lat”, i “Pateryk Kijowsko-Pieczerski”, i “Kronikę Halicko-Wołyńską”, i “Gramotkę”, bardziej znaną jako “Pouczenie dzieciom” Włodzimierza Monomacha, i “Słowo o wyprawie Igora”, i… i wszystko, co już udało się “pomieścić”, i czego jeszcze nie udało się. Patriotycznie upojony, pisze on przedmowę do “Izbornika” (Opowieści dawnej Rusi), wydanego w 1986 roku przez “Chudożestwiennuju litieraturu” w serii “Klasycy i współcześni. Rosyjska klasyczna literatura”. Nakład 700 000 egzemplarzy. Nie, Lichaczow swojej przedmowy nie pisze — on ją wyszywa: jedwabiem i złotem, i przy tym, nam się wydaje, podśpiewuje. Każde zdanie, każde słówko: “Rosyjskiej literaturze bez mała tysiąc lat. To jedna z najdawniejszych literatur Europy. Jest ona dawniejsza niż literatury francuska, angielska, niemiecka. Jej początek sięga drugiej połowy X wieku. Z tego wielkiego tysiąclecia ponad siedemset lat należy do okresu, który przyjęto nazywać “dawną literaturą rosyjską” (str. 4). Taka właśnie ona jest, nasza dawna ruska — nie rosyjska — literatura! D. S. Lichaczow jest współtwórcą także wydania “Pomników literatury Dawnej Rusi” w jedenastu księgach (M., Chudożestwiennaja litieratura. — 1978). Pierwszy tom: XI — początek XII w. “Początek literatury rosyjskiej”. Artykuł wstępny D. S. Lichaczowa. Pierwszy tom zawiera: “Powieść minionych lat”, “Opowieść o Borysie i Glebie”, “Żywot Teodozjusza Pieczerskiego”, “Pouczenie Włodzimierza Monomacha”. I znowu wszędzie — to samo rozczulenie (“umilenie”) “ruskością”, ucieleśnioną “w tak obfitym duchowym kwitnieniu” (I. Iljin). Czy nadaje się przywłaszczone cudze do wychowania? W Moskwii — tak. 700 000-nym nakładem wydali “Słowo o wyprawie Igora” dla młodzieży. Nazwali: “Prolog literatury rosyjskiej”. Żeby nazwać właśnie tak, ładnie koło “Słowa…” popracowali: w staroruskim tekście pousuwali językowe cechy, które wskazują na bezwarunkowo ukraińskie pochodzenie literackiej perły. Czy nadaje się do wychowania dzieło historycznie fałszywe? Oczywiście, że nie. Ale w Perejasławiu pomniki-fałszywki “wychowują”! W centrum miasta na piedestał duchowej wielkości wyniesiono moskiewską sprzedawczynię obwarzanków czy tulską piernikarkę — jako symbol narodu-mesjasza, narodu-przewodnika i opiekunki. Jaka zniewaga dla ukraińskiego honoru i godności! Przecież w czasie przyłączenia Ukrainy do Moskwii, dla tej ostatniej, pisze cytowany wyżej akademik A. Pypin, charakterystycznymi były “cerkiewny fanatyzm, wrogość do nauki, uparty zastój, moralne zdziczenie i zaciętość” (“Historia literatury rosyjskiej”. — T. II. — SPb. — 1902. — S. 380). I jeszcze: “W Moskwie wreszcie zrozumieli, że dla spraw książkowych potrzebni są uczeni ludzie, u siebie w domu takich ludzi nie było, zaczęto ich zapraszać z Kijowa” (str. 298). W dokumentach Synodu jest rozporządzenie: “W słowiano-łacińskich moskiewskich szkołach mało nauczycieli; a słychać, jakoby w Kijowie są do nauki filozofii, retoryki i poetyki zdolni mężowie… I z jego Wielkiego Hospodara ukazu nakazano zdolnych do nauki person z Kijowsko-Pieczerskiego monasteru lub z jakich innych miejsc, wysyłać do Moskwy jak się godzi na podwodach bez zwłoki”. W “Historii filozofii rosyjskiej” profesor W. Zieńkowski także świadczy: “Moskwa chciwie chłonęła w siebie wszystko, czym była bogata Ukraina”. Była ona bogata i w drukarnie: miała 24, Moskwa — dwie. (A. K. Byczko, I. W. Byczko. — Fenomen ukraińskiej inteligencji. — K. — 1995). W mitotwórstwie na temat Rady Perejasławskiej chętnie ćwiczyli się nie tylko carowie i sekretarze generalni, i politycy, ale i kapłani moralności i etyki. Tak, jeden z mistrzów mitotkania pisał: “Złączywszy się na wieki z jednokrwistą jej Rosją, Małorosja otworzyła do siebie drzwi cywilizacji, oświecenia, sztuki, nauki, od których dotąd nieprzełamaną barierą oddzielał ją półdziki byt jej”. Tak, czytelniku, to rzeczywiście “wielki rosyjski krytyk”, “rewolucjonista-demokrata” “nieokiełznany” (szalony?) Wissarion Bielinski, pochodzeniem z tego plemienia, które “żyło w sposób zwierzęcy”, “żyjąc po bydlęcemu” (jak zaświadcza nasza najdawniejsza kronika). Tak, tak: “W lesie się urodził — pniakowi się modlił” (według W. Dala). Czyli był nie półdziki, a całkiem dziki. Niestety, ciąg do Moskwy — to nie tylko historyczne “libido” moich ziomków-perejasławian. To dotyczy wszystkich, których miał na myśli Taras Szewczenko: “Niewolnicy, podnóżki, błoto Moskwy…” Napisano 14 grudnia 1845 r. Nie gdzieś, a właśnie na Perejasławszczyźnie, w mojej rodzinnej wsi Wjunyszcze (zatopionej przez kaniowską kałużę — dzięki tej samej Moskwie)… Słowem, przyjaźnijmy się i bratajmy dalej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...liczba artykułów różnych autorów o roli współczesnej „Proświty” i o jej działaczach w walce o niepodległość Ukrainy, o obronę i utrwalenie języka ukraińskiego jako państwowego, o odrodzenie ukraińskich tradycji, „zatrzymała się” na roku 2014. A w życiu pojawiły się nowe wyzwania, które wymagają naszej jedności i naszej aktywności. I proświtianie dziś się nimi zajmują. Na przykład umocnienie niezależnego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. Warto dodać, że jeszcze długo przed przyznaniem Tomosu ten bolesny problem poruszano na posiedzeniach zarządu obwodowego zjednoczenia, okrągłych stołach itp., a swoje stanowisko wyrażano również w odpowiednich apelach, kierowanych zarówno do władz lokalnych, jak i do gabinetów w stolicy. A obecnie, jak opowiedziała zastępczyni przewodniczącej obwodowej „Proświty”, deputowana Czerniowieckiej Rady Obwodowej Switłana Masłowska, proświtianie idą „do ludzi”, aby nie stać z boku ważnego procesu przechodzenia parafii do PCU. Książka, która ukazała się nakładem wydawnictwa „Bukowina” przy wsparciu obwodowej administracji państwowej, została przygotowana z okazji 150-lecia „Proświty”, które szeroko obchodzono zarówno w Czerniowcach, jak i w innych regionach Ukrainy. To — zaznaczyli, przemawiając, przewodniczący obwodowej rady Iwan Muntian, kierownik aparatu obwodowej administracji państwowej Oleh Stecewycz, dyrektorka obwodowej naukowej biblioteki im. Mychajła Iwasiuka Natalia Filjak, dyrektorka wydawnictwa, redaktorka książki Ludmyła Czerniak — jest wyjątkowym wydarzeniem, ponieważ każdy może zanurzyć się w historię, na kartach której wciąż jest wiele białych plam. Szczere słowa podziękowania skierowano pod adresem Wołodymyra Michajłowskiego, który, niestety, nie zobaczył książki, ale pozostawił po sobie jasną pamięć. Wszystko robił z miłością i zasłużył na naszą miłość.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Między pamięcią a miłością

Walentyna MACERUK, członkini zarządu obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, m. Czerniowce. Tak przyszło mi do głowy sparafrazować tytuł jednej z książek dziennikarza, pisarza, byłego redaktora naszej gazety „Bukowyna” Wołodymyra Mychajłowskiego. Książka nosiła tytuł „Między strachem a miłością” i została uhonorowana Ogólnoukraińską Nagrodą Literacką im. Iwana Franki. A takie paralele nasunęły się z tej okazji, że właśnie w przeddzień dnia pamięci niezapomnianego Wołodymyra Iłarionowycza w obwodowej administracji państwowej odbyła się prezentacja książki „Proświta na Bukowinie. Historia i współczesność”, do której włożył on niemało pracy. Minęło pięć lat, odkąd nasz kolega udał się w wieczną podróż, ale przedtem zdążył uporządkować tę książkę, którą zaplanował wraz z myślącymi podobnie proświtanami. Mimo że materiały do niej przekazywali naukowcy, literaci, dziennikarze (w nich naświetlano działalność współczesnej „Proświty”), Wołodymyr Iłarionowycz samodzielnie odszukał artykuły historyczne o pracy Towarzystwa „Ruska Besida” w Czerniowcach, które stało się prekursorem ruchu proświtańskiego. Nawiasem mówiąc, o jego działalności opowiedział profesor Ołeksandr Dobrżanśkyj. Te materiały są bardzo cenne. Na przykład przemówienie Jurija Fedkowycza na powiatowej konferencji nauczycielskiej 30 marca 1871 roku w Wyżnicy, w którym zarówno krytyka, jak i słowa pochwalne zdają się odnosić do teraźniejszości. Albo Przedmowa do almanachu „Ruska chata” Omelana Popowycza. Czy artykuł Iwana Bażanśkiego „Jak to ja z kacapa stałem się Rusinem-Ukraińcem”. Są tu także publikacje Sylwestra Jaryczewśkiego, Jewheniji Jaroszynśkiej, Kostantyny Małyćkiej. Te nazwiska są być może mało znane nie tylko młodemu pokoleniu, ale i starszym bukowińczykom. I w książce, oczywiście, przedstawiono tylko wybrane ich artykuły, rozważania, ich postawę obywatelską. Jednak dla zainteresowanej osoby mogą one stać się impulsem do głębszego poznania ich życia i twórczości, wszak przysłużyli się tej misji oświatowej, którą za swój obowiązek uznała zarówno „Ruska Besida”, jak i jej spadkobierczyni „Proświta”. W tej sprawie wypowiedział się profesor Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. J. Fedkowycza Wołodymyr Antofijczuk, który zaproponował, aby w przyszłości uzupełnić galerię postaci historycznych… w przyszłej drugiej książce o „Proświcie”. Takie życzenie padło z ust profesor Nadiji Babycz, zasłużonej pracownicy oświaty Tamary Minczenko, zastępcy przewodniczącego obwodowego oddziału Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Iwana Derdy. Mówią o tym także przewodniczący bukowińskich proświtan Ostap Sawczuk oraz sekretarz odpowiedzialna obwodowego oddziału Marija Pełech. Wszak książka, mimo solidnej objętości i wiel-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Proświtańskie stulecie Ziemi Rówieńskiej — na stronach unikatowego wydania o tym samym tytule

Wasyl TYTECZKO, członek NSŻU Zdjęcie Wasyla SOSIUKA Wydarzenie artystyczne rozpoczęła Tetiana Limonowa, która przypomniała fakty historyczne dotyczące założenia ukraińskiej organizacji społecznej o kierunku kulturalno-oświatowym na Ziemi Rówieńskiej. W listopadzie 1917 roku świadomi narodowo entuzjaści zapalili na naszej ziemi ogień „Proświty”. Na długiej drodze organizacji obwodowej zrobiono niemało, jednak działalność oświatowa nigdy nie bywa wystarczająca. Na rezultat można liczyć, gdy każdy na swoim miejscu włoży do wspólnego skarbca wspólnych osiągnięć choć kropelkę własnego wkładu, wydobytego z głębi swojego doświadczenia, ciężkiej pracy, cierpień czy dobrobytu. Właśnie dlatego decyzją zarządu Rówieńskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki uchwalono wydanie zbioru artykułów naukowych i wspomnień „Proświtańskie stulecie Ziemi Rówieńskiej” pod redakcją znanych działaczy „Proświty” w obwodzie — Iwana Wietrowa i Zoi Dydycz. Książka ukazała się nakładem wydawnictwa „Koło” w Drohobyczu w łącznym nakładzie 1000 egzemplarzy, zawiera 20 podrozdziałów na 948 stronach, z czego 16 to wspomnienia działaczy „Proświty” z rejonów obwodu rówieńskiego, 56 to fotografie z działalności obwodowej „Proświty” w latach 2013—2017. To jubileuszowe wydanie obejmuje okres rozwoju najpotężniejszej organizacji kulturalno-oświatowej od czasów okupacji polskiej (1917—1939), niemieckiej (1942—1943) oraz trzeciego odrodzenia „Proświty” 29 września 1988 roku, kiedy to w Rówieńskich Zakładach „Azot” utworzono „Towarzystwo Miłośników Języka i Kultury Ukraińskiej im. T. Szewczenki”. Książka pomieściła ponad 100 artykułów — wspomnień żyjących uczestników wielkich działań w dniach tworzenia państwowości, z ich własną wizją, oceną wydarzeń i zjawisk burzliwego czasu, a także tych orędowników, którzy odeszli już w zaświaty, pozostawiając potomnym bezcenne materiały o surowym doświadczeniu minionych lat, kiedy każdy przechodził swoją, wyznaczoną przez Boga drogę. Unikatowa organizacja, mimo ucisku i represji ciemiężycieli, niestrudzenie „siała światło” i obecnie podnosi świadomość narodową poprzez oświecenie. Wydanie jest przeznaczone dla szerokiego kręgu świadomych Ukraińców, zebrano w nim bogaty materiał historyczny i wspomnieniowy o setkach ukraińskich patriotów naszego regionu. Przewodniczący Rówieńskiego OO OUT „Proświta” im. T. Szewczenki, zasłużony nauczyciel Ukrainy, redaktor jubileuszowego wydania Iwan Wietrow opowiedział, że publikacja stała się kolejnym krokiem w tworzeniu państwowości, ponieważ organizacja proświtańska we wszystkich czasach miała jeden główny cel — utwierdzenie własnej tożsamości, dzięki której nasza kultura, język, genetyka, dziedzictwo kulturowe wyróżniają się jako naród. Podarował kilka egzemplarzy wydania dla bibliotek Ziemi Sarneńskiej, a także nagrodził honorowymi dyplomami za aktywną działalność oświatową, postawę obywatelską, patriotyzm, budowanie ukraińskiej państwowości oraz z okazji 150-lecia powstania OUT „Proświta” na Ukrainie i 100-lecia na Ziemi Rówieńskiej stepański chór ludowy „Proświta” (kierownik Roman Skaczko), przewodniczącą Sarneńskiego Rejonowego Zjednoczenia OUT „Proświta” im. T. Szewczenki, znaną w regionie poetkę Nadię Swyszczewską oraz ogłosił, że wkrótce najwyższym odznaczeniem towarzystwa — medalem „Budowniczy Ukrainy” — zostanie nagrodzona zastępczyni przewodniczącej rejonowej organizacji „Proświta”, członkini Ogólnoukraińskiego Związku Dziennikarzy i Krajoznawców Ukrainy Raisa Tyszkewycz. Nadia Mychajliwna i Raisa Kostiantyniwna opowiedziały o historii utwierdzania ruchu proświtańskiego w naszym rejonie. Nawiasem mówiąc, dorobek twórczy tych działaczek również wszedł do skarbca wydania. „Zdobyć albo nie być!” — tak, bez wahania, przedstawił się urodzony we wsi Tynne 94-letni Stepan Bakuneć (choć prawdziwe imię tego mężczyzny to Ołeksandr Szmaluch). Wraz z żoną przybył na to wydarzenie ze wsi Kurasz w rejonie dąbrowickim, gdzie obecnie mieszka. Odważny Ukrainiec opowiedział o swojej walce o budowę niepodległości, która trwa przez całe życie. Stepan Sydorowycz przepowiedział, że w najbliższym czasie nasze Polesie rozkwitnie sadami, a my będziemy żyć jak najlepiej. Zabytki historyczne rodzinnego kraju to niewyczerpane źródło, które wzbogaca działalność oświatową, daje poczucie własnej przynależności i odpowiedzialności za los swojego regionu, zapewnia ciągłość pokoleń. Ciekawym dla badaczy i krajoznawców jest osiedle Stepań. Zgodnie z artykułem 32 Ustawy Ukrainy „O ochronie dziedzictwa kulturowego” wchodzi ono do wykazu historycznych miejsc osadniczych Ukrainy. A mieszkańcy, i nie tylko, szczerą miłością darzą ludowy chór amatorski „Proświta”, który rozpoczął swoją działalność jeszcze w 1944 roku. Obecni mieli unikatową możliwość usłyszeć i zobaczyć ten bezcenny zespół w murach sarneńskiej biblioteki. O historii stepańskiej „Proświty” i założeniu chóru o tej samej nazwie opowiedziała przewodnicząca organizacji osiedlowej Olha Karpowycz. Pogratulować kolegom znaczącego wydarzenia kulturalnego przybyła również przewodnicząca Dąbrowickiego Rejonowego Zjednoczenia OUT „Proświta” im. T. Szewczenki Ludmyła Beresteń. Do słów gratulacji dołączyła zastępczyni przewodniczącego Sarneńskiej Rejonowej Administracji Państwowej Natalia Paranycia, która podkreśliła znaczenie wydania, które połączyło skarby duchowe z nami — bogatym i silnym narodem. W Sarneńskiej Centralnej Bibliotece Rejonowej odbyła się prezentacja książki „Proświtańskie stulecie Ziemi Rówieńskiej”, na którą przybyli ludzie nieobojętni na złote dziedzictwo narodowo-kulturowe naszego narodu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…do 25–30” — informuje Wiktor Riewehuk. Uniwersytet ludowy rozpoczął pracę 8 kwietnia wykładem pedagoga-proświatianina Hryhorija Waszczenki w pomieszczeniu Klubu Ukraińskiego. Uroczyste otwarcie zaś odbyło się 21 kwietnia w miejskim teatrze. Śpiewał Ukraiński Chór Ludowy pod batutą Wasyla Wierchowynca — działacza „Proświty”, wybitnego ukraińskiego kompozytora, dyrygenta i choreografa, pierwszego teoretyka ukraińskiego tańca ludowego, autora wielu prac muzykologicznych, wykładowcy dyscyplin chóralnych, teorii muzyki i harmonii. W 1918 roku pan Wasyl kierował Ukraińskim Chórem Narodowym w Połtawie. W badaniu „Działalność wydawnicza towarzystw »Proświta« Ukrainy Lewobrzeżnej jako siła napędowa ukraińskiego odrodzenia narodowego (początek XX w.)” kandydat nauk z zakresu komunikacji społecznej, wykładowca katedry dziennikarstwa Połtawskiego Uniwersytetu Pedagogicznego Hlib Kudriaszow zauważa: „Na początku 1918 roku rada Połtawskiego Towarzystwa »Proświta« postanowiła wydać popularną „Historię piśmiennictwa ukraińskiego” autorstwa Wołodymyra Szczepotjewa. Książka w dwóch częściach pod tytułem „Rozmowa o ukraińskich pisarzach” ukazała się drukiem w łącznym nakładzie 15 tysięcy egzemplarzy. Ze sprzedaży tej książki towarzystwo uzyskało zysk w wysokości 4,5 tysiąca karbowańców. Połtawska Spółdzielnia Konsumencka pozostawała głównym sponsorem „Proświt”. Wiosną 1918 r. zainicjowała ona dla nich wydawanie popularnych broszur pod wspólnym tytułem „Ukraiński uniwersytet chłopski”, które rozpowszechniały wiedzę z różnych dziedzin gospodarki rolnej, historii Ukrainy, kultury ukraińskiej, geografii i krajoznawstwa”. „Proświty” — ośrodki ukraińskiej kultury W każdej z powiatowych „Proświt” gromada budowała dom ludowy, w którym otwierano biblioteki-czytelnie oraz sale na przedstawienia i wykłady. Obowiązkowym elementem „Proświt” były zespoły muzyczno-dramatyczne o szerokim repertuarze ukraińskich pieśni i utworów dramatycznych. Hadziacka powiatowa spółka towarzystwa „Proświta”, kierowana przez Olenę Pczilkę, powiększyła swoją księgozbiór do 3300 tomów, z którego korzystało ponad 800 czytelników, zazwyczaj spośród uczniów szkół podstawowych z miasta i z podmiejskich wsi. Hadziaccy proświtianie zorganizowali także chór i orkiestrę instrumentów ludowych oraz wieczorową szkołę dla analfabetów i słabo piśmiennych. We wsi Łutenka dzięki „Proświcie” prawie wszyscy absolwenci szkoły zjednoczyli się w amatorski zespół dramatyczny. W miasteczku Obołoń (obecnie rejon semenowski) miejscowa „Proświta” otworzyła szkołę realną dla dzieci oraz taką samą szkołę dla dorosłych. W Chorolu „Proświta” otworzyła ukraińskie przedszkole i wzięła udział w tworzeniu muzeum krajoznawczego. W powiecie połtawskim dużym powodzeniem wśród chłopów cieszyły się odczyty-koncerty „Proświty”. Proświtiański wydział Połtawskiego Powiatowego Zarządu Ziemskiego nawiązał współpracę ze szkołami. W tych wsiach, gdzie nie było domów ludowych, proświtianie mogli korzystać z pomieszczeń szkolnych, ale pod warunkiem, że ich imprezy nie będą przeszkadzać w nauce dzieci, a goście nie będą palić i będą sprzątać po sobie. We wsi Machuchy „Proświta” wzięła udział w tworzeniu muzeum krajoznawczego i otworzyła chłopski uniwersytet, który miał 50 stałych słuchaczy. Takie same uniwersytety działały jeszcze w dwóch miasteczkach, obecnie stolicach rejonów obwodu — Reszetyłiwce i Dykańce. W zbiorach bibliotek wszystkich trzech uniwersytetów znajdowało się po 3–4 tysiące książek. Proświtianie z zapałem tworzyli księgozbiory. Na przykład biblioteka we wsi Sencza niedaleko Łochwicy liczyła ponad 3300 tomów! Dom ludowy Warwińskiego Towarzystwa „Proświta” w powiecie łochwickim również miał własną bibliotekę. „Biblioteka liczyła ponad tysiąc tomów. Korzystało z niej prawie 500 miejscowych chłopów. Towarzystwo „Proświta” kierował K. Czewerda. Dla niepiśmiennych współwieśniaków warwińscy proświtianie organizowali zbiorowe czytanie gazet, które w ciągu ostatnich czterech miesięcy 1918 r. wysłuchało 325 osób. Latem tego samego roku w Domu Ludowym zorganizowano wystawę medyczną, którą odwiedziło 2084 osoby, oraz wygłoszono kilka wykładów na tematy medyczne. Przy Domu Ludowym działała również szkoła piśmiennictwa dla dorosłych, w której uczyło się 58 chłopów w różnym wieku” — takie dane podaje w swojej monografii Wiktor Rewehuk. W powiecie łubieńskim „Proświta” brała udział w tworzeniu muzeów krajoznawczych i skupiła się na zakładaniu objazdowych bibliotek oraz organizowaniu przedstawień. W repertuarze tutejszych zespołów dramatycznych znajdowało się ponad 40 sztuk ukraińskich dramaturgów. Zatem także w okresie hetmanatu Pawła Skoropadskiego, mimo trudności materialnych ludności i niestabilności sytuacji politycznej, trwał proces odrodzenia narodowego. Rozwój ruchu proświtiańskiego to przede wszystkim akt wielkiej obywatelskiej odwagi i poświęcenia kręgu ukraińskiej inteligencji. Materiały uporządkował Oleh PUSTOWHAR, pierwszy zastępca przewodniczącego Połtawskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Połtawskie wiechy „Proświty” – „Proświta” na Połtawszczyźnie w dobie Państwa Ukraińskiego (hetmanatu) Pawła Skoropadskiego (od kwietnia do grudnia 1918 roku). Rozbudowa i działalność

W kwietniu 2018 roku proklamowano Państwo Ukraińskie, a do władzy doszedł hetman Pawło Skoropadski. Ukraińskim siłom zbrojnym wspólnie z niemieckimi sojusznikami udało się wyzwolić znaczną część terytorium Ukrainy, a zwłaszcza Połtawszczyznę, spod rosyjsko-bolszewickich najeźdźców. Oto jak 21 marca 1918 roku odpowiedziała na to gazeta Hadziackiego Zarządu Ziemskiego „Rodzinny Kraj”, której redaktorką była przewodnicząca Hadziackiego Powiatowego Towarzystwa „Proświta”, aktywna uczestniczka rewolucji ukraińskiej 1917–21, pisarka, tłumaczka, folklorystka, publicystka, matka Leś Ukrainki Olha Petriwna Kosacz (pseudonim literacki – Olena Pczilka): „11 marca sprzymierzone z nami wojsko niemieckie wkroczyło do miasta Hadziacz i oczyściło je z bolszewickich band, dając tym samym możliwość przystąpienia do pracy wszystkim prawowitym instytucjom UNR, dając obywatelom spokój i zapewniając wszystkim nietykalność oraz inne najprostsze prawa ludzkie i obywatelskie, które tak okrutnie lekceważyło dzikie wojsko moskiewskie... Bolszewickie hordy uciekają, bezsensownie grabiąc nasze wsie i miasta, niszcząc linie kolejowe, wszystko, co zdobyto rękami ukraińskiego narodu, mordując ludzi; bez wstydu i bez sumienia zabierają i wywożą z Ukrainy wszystko. Nie oszczędzają ani biednego, ani bogatego, ani starego, ani młodego. Czy znajdzie się jeszcze choć jeden człowiek z sumieniem, który uwierzy w podłe kłamstwa moskiewskich i innych bolszewików o pokoju, ziemi, wolności, równości i braterstwie? Kto jeszcze uwierzy Leninowi, łajdakowi Trockiemu, komisarzowi Muraw'jowowi i całej bolszewickiej bandzie po tym wszystkim, co zrobili? Gdzie ich pokój, wolność, równość, braterstwo, chleb i wszystko inne, co obiecywali? Oszukując wszystkich, oszukując starych obrońców narodu, prawdziwych bojowników o prawa narodowe, ciemne bolszewickie bandy byłych katorżników, stражników, dezerterów, złodziei i innych drapieżników zorganizowały niewolę jeszcze gorszą niż najstraszniejsi carowie moskiewscy...” Hetman Pawło Skoropadski skorzystał z krótkiego spokojnego okresu, by umocnić podstawy ukraińskiej państwowości: rozbudowywano administracje regionalne, które kontrolowały największe w całym czasie rewolucji ukraińskiej 1917–21 terytorium; prowadzono rozmowy o włączeniu do Państwa Ukraińskiego Krymu i Kubania; Państwo Ukraińskie uznało 30 krajów; otwierano uniwersytety i instytuty, założono Akademię Nauk; położono podwaliny pod Ukraińską Autokefaliczną Cerkiew Prawosławną. A „Proświty”, tak jak w czasach Ukraińskiej Centralnej Rady (dalej – UCR), pozostawały ośrodkiem odrodzenia narodowo-kulturalnego narodu ukraińskiego. Na przykład w październiku 1918 roku kijowska, połtawska i inne „Proświty” przygotowały memorandum, w którym mówiono o niebezpieczeństwie zatwierdzenia języka rosyjskiego jako państwowego. Hetman zgodził się i zaproponował proświtianom przedstawienie mu projektu ustawy o języku państwowym. Pierwszy krajowy zjazd „Proświt” Połtawszczyzny Jednym z najbardziej znaczących wydarzeń na Połtawszczyźnie w okresie Hetmanatu stał się Pierwszy gubernialny zjazd „Proświt”, który rozpoczął obrady w Połtawie 10 maja 1918 roku. Otworzył go kierownik biura pedagogicznego Połtawskiego gubernialnego ziemstwa, działacz „Proświty”, archeolog, pedagog, muzealnik, sekretarz naukowy Ukraińskiego Naukowego Towarzystwa Badania i Ochrony Zabytków Starożytności i Sztuki na Połtawszczyźnie Mychajło Rudyński. Przewodniczącym prezydium zjazdu wybrano znanego prosvityanina i pedagoga, jednego z założycieli „Proświty” na Połtawszczyźnie, przewodniczącego miejskiego towarzystwa w 1917 roku, historyka, pisarza i malarza Hrihorija Kowalenkę. Delegaci ze wszystkich powiatów kraju ogłosili połączenie miejscowych oddziałów w Połtawski gubernialny związek „Proświt” i wybrali z jego ramienia posła na II Ogólnoukraiński zjazd „Proświt”, który odbył się w dniach 3–5 listopada 1918 roku. Ruch prosvitiański Połtawszczyzny reprezentował na nim D. Dowżenko. Delegaci podsumowali także działalność „Proświt” w latach 1917–1918, wymienili doświadczenia pracy prosvitiańskiej, określili strategiczne kierunki, a za priorytet wszystkich instytucji „Proświty” uznali działalność wydawniczą: „Niech „Proświta” niesie książkę, a przez książkę niesie wiedzę i dobrobyt swojemu narodowi”. Sieć „Proświt” rośnie. Rozbudowa struktur proświatowskich, zapoczątkowana w czasach UCR, trwała nadal. Oprócz Centralnej, która istniała przy Klubie Ukraińskim, w Połtawie działały Proświty Pawlenkowska, Kobyszczańska, Podmonastyrska i Berykiwska. Filie we wsiach, podobnie jak za czasów UCR, otwierano z inicjatywy miejscowej inteligencji, przede wszystkim nauczycieli, i utrzymywano je z dochodów uzyskiwanych ze spektakli, odczytów itp. Finansowanie zapewniały spółdzielnie kooperatywne oraz wołoste zarządy ziemskie. Według Wikipedii „na 15 sierpnia 1918 roku na Połtawszczyźnie funkcjonowało 112 zarejestrowanych oddziałów „Proświty”. Fakty potwierdzające wzrost sieci proświatowskiej opublikował w książce „Połtawszczyzna w ogniu rewolucji ukraińskiej (1917–21)” znany połtawski historyk Wiktor Riewehuk: „Według niepełnych danych w dziewięciu powiatach guberni działało 363 „Proświty”. W ciągu 1918 roku tylko w powiecie połtawskim otwarto 82 towarzystwa „Proświty”. Towarzystwa „Proświty” w powiecie zinkowskim już latem 1918 roku zostały otwarte w Kuziemynie, Bilsku, Hrunii, Birkach, Zahrunówce, Romanówce, Popiwce, Lutieńskich Budyszczach, Małej Pawlicy, Komyszach, Jakowenszczynie, Wodianej Bałce, Dejkałówce i na Hołubowych Chutorach”. „Proświta” w Połtawie. 11 września 1918 roku Radę Połtawskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” ponownie objął ukraiński uczony, pedagog, tłumacz, dyrektor Połtawskiego Instytutu Nauczycielskiego w latach 1917–1919 Oleksa Awhustowycz Lewycki, a jego zastępcą został W. S. Czujko. Z inicjatywy „Proświt” Pawlenkiwskiej, Kobyszczańskiej, Pidmonastyrskiej i Berykiwskiej (lokalne ośrodki miejskiego towarzystwa) otwarto 8 ukraińskich gimnazjów i dwie wyższe ukraińskie szkoły początkowe. Przy każdej z nich istniały biblioteki. 15 listopada 1918 r. na przedmieściu Połtawy Kobyszczanach z inicjatywy miejscowej „Proświty” uroczyście otwarto Dom Ludowy. Wiosną 1918 roku połtawscy proświtianie uroczyście uczcili pamięć Tarasa Szewczenki z okazji 104. rocznicy jego urodzin. Działacz „Proświty”, muzykolog, folklorysta, pedagog Wołodymyr Szczepotjew podkreślił, że w osobie Tarasa Szewczenki Ukraina ma narodowego proroka. Chór ludowy pod kierunkiem Hawryleńki wykonał, obok ukraińskich pieśni, kantatę Mykoły Łysenki „Poeta umarł” oraz „Prometeusza” Stećenki. Witano występy solistów teatru: A. Pietrakiwskiej, F. Łopatynskiej, O. Drozdowa, M. Kostiuczenki, kobzarza z Charkowszczyzny H. Kożuszka. Świąteczny koncert zakończyło recytowanie wierszy poety oraz śpiew hymnu narodowego „Ukraina jeszcze nie zginęła”, który podjęli wszyscy obecni na sali. 9 i 14 kwietnia koncert powtórzono dla uczniów szkół średnich Połtawy. Wiosną 1918 roku słuchacze trzymiesięcznych kursów języka ukraińskiego przy Centralnej Połtawskiej „Proświcie” wyrazili chęć dalszej nauki. Tak narodziła się idea Ukraińskiego Ludowego Uniwersytetu. Przewodniczącym Ukraińskiego Ludowego Uniwersytetu został Wadym Szczerbakiwski — kierownik wydziału archeologicznego Muzeum Ziemskiego, a członkami zarządu — Wołodymyr Szczepotjew, N. Mirza-Awakjanc (Dworiańska), Mychajło Rudyński i inni. Znaczną pomoc materialną uniwersytetowi udzielał Połtawski Związek Spółdzielni Konsumenckich (PSSK). Uniwersytet miał trzy oddziały: historyczno-filologiczny, społeczno-prawniczy i pedagogiczny. Codzienna frekwencja słuchaczy w ciągu pierwszego semestru wynosiła średnio 150 osób, a w ciągu drugiego — w związku z wydarzeniami wojennymi — liczba zmniejszyła się…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Na straży słowa

Łarysa MASENKO, profesor katedry języka ukraińskiego Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Wyjątkową wartość prac naukowych profesor Ołeksandry Serbenśkiej uwarunkowało niebanalne podejście do badania zjawisk językowych, głęboka świadomość tego, że język jest „systemem o wiele bardziej złożonym niż wszystko inne, do stworzenia czego człowiek we wszystkich czasach wkładał i wkłada wysiłek rozumu i serca”. Szczególnej aktualności nabrała działalność naukowa i pedagogiczna Ołeksandry Antoniwny w niepodległej Ukrainie, kiedy, według jej słów, zmieniło się samo podejście do traktowania pojęcia „język”, rozszerzyło się rozumienie jego natury, istoty, funkcji. Sprzyjał temu również powrót do dziedzictwa wielu ukraińskich językoznawców, usuniętego w czasach radzieckich z piętnem „ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalizmu”. Już na początku lat 90. XX wieku obiektem badań uczonej stała się najbardziej zdeformowana w okresie totalitarnym dziedzina życia językowego — ukraińska mowa potoczna, formy jej funkcjonowania i stan jakościowy. W 1994 roku pod redakcją Ołeksandry Serbenśkiej we lwowskim wydawnictwie „Swit” ukazała się książka „Antysurżyk. Uczmy się uprzejmie zachowywać i poprawnie mówić”. W przedmowie do wydania Ołeksandra Antoniwna jako jedna z pierwszych wśród ukraińskich językoznawców użyła słowa „lingwocyd” na określenie radzieckiej polityki wobec języka ukraińskiego: „Totalitarny system pochłaniał godność człowieka, narodu. Prowadził nie tylko ludobójstwo. Zaplanowane były nie tylko wielkie głody, fizyczne niszczenie. Wobec języka ukraińskiego planowo przeprowadzano lingwocyd. Rozchwiewano jego mikrosystemy, tracony był jego system odpornościowy, zachowanie trwałości norm. Język tracił naturalną jakość, zamiast tego tworzyła się taka jego jakość, która miała demonstrować „zlanie się” Ukraińców z resztą narodów, przekształcenie ich w „sowiecką” supernaród”. Podręcznik „Antysurżyk” zbudowany jest jako wygodny w użyciu słownik tematyczny, gdzie do rejestru błędnych form słów i wyrażeń, które powstały w wyniku prób przystosowania się użytkowników języka ukraińskiego do rosyjskojęzycznych środowisk miejskich, wprowadzano leksemy normatywne. Książka miała na celu pomóc Ukraińcom, którzy przyzwyczaili się używać mieszanych ukraińsko-rosyjskich form mowy potocznej, zrozumieć prawa autonomicznego istnienia dwóch języków, nauczyć ich użycia słów, które odpowiadało normom ukraińskiego języka literackiego. Przedmowa Ołeksandry Antoniwny do książki poświadczyła również znacznie szersze, niż było to przyjęte w ukraińskim radzieckim językoznawstwie, podejście do rozumienia pojęcia „kultura języka”. Przestrzeganie norm językowych, jak zauważyła Serbenśka, jest nieodłączne od wychowania świadomości językowej — postrzegania swojego języka jako wartości indywidualnej i społecznej, jako składnika szacunku do samego siebie, poczucia godności: „Wychować w sobie szacunek do języka, którym się mówi, to przede wszystkim szanować siebie, okazywać szacunek narodowi, jego historii, kulturze. To dyscyplinować myślenie i wolę, trenować pamięć”. „Antysurżyk”, który odpowiadał na naglącą potrzebę oczyszczenia języka ukraińskiego ze zgubnych skutków spowodowanych rusyfikacją i zaplanowaną przez władzę sowiecką ingerencją w jego zasób słownikowy i strukturę, zdobył ogromną popularność. Stosunkowo niewielki objętościowo, skromnie wydany na papierze gazetowym podręcznik, rozpowszechniony dzięki wsparciu wydawnictwa we wszystkich obwodach kraju, stał się książką podręczną dla tysięcy nauczycieli, dziennikarzy, studentów — wszystkich, którzy chcieli podnieść kulturę swojego mówienia. Praca zachęciła do naśladownictwa — w różnych regionach Ukrainy pojawiły się niewielkie „antysurżykowe” słowniczki. Społeczno-wychowawcze znaczenie książki poświadczyły dwa jej wznowienia, uzupełnione nowym materiałem (w 2011 r. oraz 2017 r.). W ten sposób wydanie „Antysurżyka”, zainicjowane przez Serbenśką, ukazało zagrażające rozmiary zjawiska mieszania języka ukraińskiego z rosyjskim i dowiodło, że tę chorobę językową należy zwalczać poprzez utrwalanie i rozpowszechnianie ukraińskiego języka literackiego. W kolejnych latach swoją owocną działalność naukową i pedagogiczną Ołeksandra Antoniwna skierowała na badania nad zagadnieniami kultury języka oraz popularyzację doskonałych, wyrafinowanych form jego funkcjonowania. Już dwa lata po publikacji pracy „Antysurżyk” we Lwowie ukazał się opracowany przez Serbenśką wraz z kolegami D. Hryncyszynem, A. Kapelusznyjem oraz Z. Terlakiem „Słownik-poradnik kultury języka ukraińskiego”, który zyskał wysoką ocenę zarówno w kręgach naukowych, jak i społecznych. Wielki rezonans społeczny wywołało wydanie „Aktualny wywiad z językoznawcą: 140 pytań i odpowiedzi”, które ukazało się w Centrum Wydawniczym „Proświta” w 2001 roku. Praca zbudowana jest w formie dialogu, który z profesor Serbenśką prowadzi dziennikarka Marija Wołoszczak. W rozmowie mowa jest o utrwaleniu języka ukraińskiego w statusie państwowego, o historii kształtowania się ukraińskiego języka literackiego, jego współczesnym stanie, o zmianach, które zachodzą w nim pod wpływem procesów społeczno-politycznych oraz o innych problemach życia językowego. Ołeksandra Antoniwna poruszyła w szczególności tak aktualny, lecz niebadany wówczas w ukraińskim językoznawstwie temat, jak zgubny wpływ systemu totalitarnego na praktykę leksykograficzną. Semantyczne ograniczenie składu leksykalnego w „Słowniku języka ukraińskiego” w 11 tomach badaczka zademonstrowała na przykładzie definicji słów Ukraina i narodowy wraz z pochodnymi tworami. Jak zaznaczyła profesorka, w dwóch artykułach słownikowych, które tłumaczą nazwę Ukraina, autorzy pominęli jej podstawowe znaczenie — „państwo” i nawet podali je z oznaczeniem „przestarzałe”. Przytaczając negatywne definicje przymiotnika narodowy i wyrażeń z nim w Słowniku w 11 tomach, badaczka odkrywa mechanizmy manipulacyjne, które stosował reżim w celu osłabienia i zniszczenia kultury ukraińskiej: „Jednak w tekstach epoki totalitarnej użycie tych słów, jak i wielu innych, podporządkowane było ogólnej tendencji nadawania ukraińskiej kulturze, językowi takiego zakresu i charakteru, aby pracowały one przeciwko sobie, na rzecz obumierania samych siebie”. W obszernym wywiadzie profesor wyraziła również swoje poglądy na ogromne znaczenie społeczno-wychowawcze lingwistycznej dziedziny kultury języka. Samo pojęcie „kultura języka” wypełnione jest dla Serbenśkiej znacznie szerszym sensem niż to, które zazwyczaj proponują podręczniki z tej dziedziny, rozumiejące pod kulturą języka głównie przestrzeganie norm literackich w mowie pisanej i ustnej. Takie podejście Ołeksandra Antoniwna uważa za wyraźnie uproszczone: „To pojęcie jest niezwykle obszerne i w świecie naukowym podchodzi się do niego znacznie szerzej. Za podstawę kultury mówienia uważa się miłość, przywiązanie do języka ojczystego; kulturę języka wiąże się z poczuciem szacunku do języka państwowego i jego historii, z troską o jego funkcjonowanie, z odpowiedzialnością za swoje działania językowe; pojęcie „kultura języka” wiąże się także z działalnością społeczeństwa i jednostki, kieruje na jak najlepsze poznanie, wzbogacenie, doskonalenie oraz rozwój języka”. Treść pojęcia kultury językowej obejmuje, według Serbenśkiej, kilka aspektów: stopień zaznajomienia społeczeństwa z problemami językowymi, umiejętność przestrzegania norm językowych i krytycznego stosunku do ich naruszeń; działalność skierowaną na podniesienie poziomu wiedzy o języku; poprawność leksykalno-frazeologiczną, gramatyczną, ortoepiczną i ortograficzną, a także estetykę języka, czyli zdolność odczuwania jego piękna, wyrafinowania, doskonałości. „Współczesny ukraiński język literacki — zaznacza O. Serbenśka — uformował się na podstawie żywiołu ludowo-mownego. I to w znacznej mierze określa jego oryginalność. Dzisiaj jest to doskonała odmiana języka ogólnonarodowego, która jest w stanie zapewniać potrzeby wszystkich sfer życia państwowo-politycznego i kulturalnego, zaspokajać najbardziej wyrafinowane gusta. Zauważmy: jego potencjały, które dziesiątkami, a nawet setkami lat sztucznie blokowano, już w latach niepodległości rozwijają się łatwo, naturalnie”. Obiektem badań naukowych Ołeksandry Antoniwny była także pisana mowa literacka, w szczególności jej praca kandydacka poświęcona jest terminologii prawniczej, a doktorska — językowi prasy. Jednocześnie na szczególną uwagę językoznawców, podkreśla Serbenśka, zasługuje sfera potocznej mowy ustnej. Osobliwości jej funkcjonowania trzeba badać, według jej przekonania, w najróżniejszych sferach — w życiu codziennym, w sferze polityki, życia państwowego, nauki, religii, armii, sportu, w mowie różnych grup terytorialnych i społecznych, w działalności ludzi różnych zawodów. W rozpowszechnianiu wzorców normatywnych języka literackiego pierwszeństwo należy, bez wątpienia, do środków masowego przekazu. W badanie i rozwój właśnie tej sfery funkcjonowania języka ojczystego Serbenśka twórczo skierowała swoją wiedzę i doświadczenie badań naukowych. Znajdują one praktyczne urzeczywistnienie w jej pracy wykładowej na katedrze radiodyfuzji i telewizji wydziału dziennikarstwa Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki. Stworzony na podstawie kursu uniwersyteckiego podręcznik O. A. Serbenśkiej „Kultura mowy ustnej”, opublikowany w 2004 roku, do dziś pozostaje najlepszym podręcznikiem do przygotowania przyszłych pracowników audiowizualnych środków masowego przekazu, jak i dla wszystkich, którzy pragną opanować poprawną, właściwą, estetycznie wyrafinowaną mowę ustną. Żywe słowo potraktowano w książce jako najważniejszą formę istnienia języka, która ma wielostronną specyfikę strukturalną i komunikacyjną. Należy zaznaczyć, że przez długi czas w pracach z kultury języka w środkach masowej komunikacji pierwszeństwo dawano analizie stylu pisanego — gazetowo-publicystycznego, podczas gdy sfera użycia słowa ustnego w audiowizualnych mediach pozostawała poza uwagą językoznawców. Jednocześnie pismo, podkreśla badaczka, jest „wtórne, dodatkowe wobec mowy ustnej i powstało jako sposób jej utrwalenia”. Aktywizacja badań w dziedzinie audiowizualnych środków masowej komunikacji, których wpływ na życie społeczne, kulturalne i polityczne kraju niezwykle wzrósł w nowych warunkach otwartego społeczeństwa, związana jest przede wszystkim z imieniem Ołeksandry Serbenśkiej. Sfera mediów, zaznacza Ołeksandra Antoniwna, dzisiaj należy do najbardziej wpływowego centrum aktywnego życia języka: „Jeśli język narodowy odzwierciedla oblicze narodu, to język mediów odbija oblicze Państwa”. Naświetlając środki językowe kształtowania wysokiego rejestru estetycznego języka, profesorka podkreśla konieczność stworzenia całościowego obrazu dźwiękowego Ukrainy. Wielkie zainteresowanie stanowią jej rozważania o naturze języka dźwiękowego, organizacji dźwiękowej tekstu, o potrzebie aktywizacji odpowiednich badań, zaniedbanych w czasach radzieckich: „...przez długi czas przyzwyczajano nas rozpatrywać dźwięki mowy ludzkiej z punktu widzenia filozofii marksistowsko-leninowskiej, widzieć w nich tylko materialną powłokę języka, traktować je jako materialną rzeczywistość języka. Tymczasem są wszelkie podstawy twierdzić, że dźwięk w szerokim rozumieniu jest organicznie wmontowany w byt, jest on istotny, fundamentalny. Na przykład, znany niemiecki filozof języka Wilhelm von Humboldt mówił, że dźwięk, który wyrywa się z naszych piersi, — to jak oddech samego bytu, podkreślał, że w pewnych dźwiękach pięknie ucieleśniona jest „zjednoczona energia narodu” i u mówców wzbudza ona „w przybliżeniu jednakową energię”. Wspomniane poglądy lingwistyczne opierają się na teorii W. Humboldta, zgodnie z którą język może skutecznie wypełniać swoją funkcję ochrony kultury narodu tylko wtedy, gdy jest nie tyle produktem działalności, co nieprzerwaną działalnością Ducha, która pragnie przekształcić dźwięk w wyrażenie myśli. Jednocześnie badaczka ostrzega przed zagrożeniem produkowania nowych form lingwocydu poprzez możliwość niezwykle niebezpiecznego wykorzystania najnowszych technologii w audiowizualnych środkach informacji: „Musimy uświadamiać sobie: w warunkach ekspansji informacyjnej „ucho” wielu staje się obojętne na melodie języka ojczystego, a najnowsze technologie, wśród których niezwykle niebezpiecznymi dla kształtowania naszej przestrzeni dźwiękowej są środki audiowizualne, produkują nowe formy lingwocydu. Zatem wychowanie językowe dzieci musi być pod szczególną kontrolą ukraińskiej społeczności, organów oświaty, placówek przedszkolnych. Przecież chodzi o to, aby język ukraiński i w przyszłych pokoleniach nie tracił swojej oryginalności”. Ołeksandra Antoniwna podkreśla niedostateczną uwagę poświęcaną mowie ustnej w edukacji szkolnej: „Fetyszyzując mowę pisaną (przecież wszystkie błędy w dyktandach, streszczeniach, wypracowaniach nauczyciele starannie liczą!), niedostateczną uwagę poświęcają temu, aby nauczyć uczniów, studentów pięknie się wyrażać, wyrabiać swój głos, umieć”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

i pojedynczo”)... A ja napisałam o wuju, który zginął na froncie”. Po tym utalentowaną dziewczynę zaproszono do pracy w zińkowskiej gazecie rejonowej. Popracowała tam rok, zdobyła trochę doświadczenia zawodowego, a co najważniejsze — zobaczyła zgniliznę partyjnej wierchuszki rejonowej. “Jeden przykład — pierwsza “towarzyszka” rejonu, żona sekretarza komitetu rejonowego idzie do domu towarowego, wybiera sobie kupony tkanin, a resztę zwojów każe wywieźć do sąsiedniego rejonu, żeby więcej nikt ich nie miał...”. Potem ukończyła Uniwersytet Lwowski, pracowała jako korespondent własny “Mołodi Ukrajiny”, publikowała w czasopismach “Witchyzna”, “Prapor”, “Raduha”, “Radianśka żinka”. Hanna Denysko jest autorką powieści i szkiców, zbioru poezji, laureatką nagrody Petra Artemenki, nagrody obwodowej im. Symona Petlury, laureatką rankingu “Zołota fortuna”. Do drugiej książki, której redaktorem została Hanna Denysko, weszły opowiadania o zwierzętach, napisane przez kolegów, przyjaciół, krewnych, w tym także przez dzieci. Jubilatkę witali przewodniczący obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” Mykoła Kulczynśkyj, rektor Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego Mykoła Stepanenko, archiwista, działacz Proświty Taras Pustowit. Przewodniczący obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych Anatolij Bannyj wręczył Hannie Denysko dyplomy oraz odznaczenie towarzystwa i rady obwodowej. Muzyk Jurij Trejhel wykonywał własne utwory, pieśni powstańcze i strzeleckie, a także “Ukraiński romans” do słów jubilatki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

«Jej słowa to skrzydlate ptaki Wolności»

„stawiać” go, poznać zakres swojego głosu, znać działanie rezonatorów, strun głosowych, określić optymalną tonację. I bardzo ważne — nauczyć się prawidłowo oddychać, wyrobić tzw. oddech fonacyjny, czyli ten oddech, który zapewnia dobre brzmienie mowy, intonacyjną wyrazistość”. Wielkie zainteresowanie budzą przemyślenia profesora o tajemnicy żywej mowy, wyrażone w „Aktualnym wywiadzie z językoznawcą”: „…praktycznie pojąć istotę żywej mowy, zrozumieć jej naturę — to prawdopodobnie ponad ludzkie siły. Jak wszystko, co żyje, język jest zawsze w ruchu, tutaj zachodzą ciągłe procesy innowacyjne, w tym żywym organizmie odbywa się regeneracja jego komórek, ale, niestety, także i degeneracja. Nasza rozmowa — to, w istocie, zaproszenie do refleksji i przede wszystkim — bodziec do aktywnego pielęgnowania języka, to szczere pragnienie pomocy w uświadomieniu, na ile każdy z nas osobiście jest odpowiedzialny za los języka ukraińskiego w czasie obcojęzycznej ekspansji, rozchwiania przestrzeni dźwiękowej Ukrainy, w czasie, gdy odbywają się wielkie polityczne targowiska w kwestiach pochodzenia języka ukraińskiego”. Te przemyślenia o tajemnicy żywego słowa przypominają słowa Szewczenki: Cóż by się zdawało, słowa… Słowa i głos — nic więcej. A serce bije, ożywa, Gdy je usłyszy!.. Znać, od Boga I głos ten, i te słowa Idą między ludzi! Postrzeganie świata, duchowe drogowskazy, wartościowe nastawienia Ołeksandry Serbenśkiej ukształtowało nie tylko wychowanie w inteligentnej galicyjskiej rodzinie. Duchowy i intelektualny rozwój twórczo obdarzonej osobowości odbywał się pod wpływem naszych Wielkich, wśród których szczególne miejsce zajmuje Iwan Franko. Z utworami Franki przyszłą językoznawczynię jeszcze w latach dziecięcych zapoznał ojciec, proświcianin i wielki miłośnik książek. Od tamtej pory fascynacja Franką towarzyszyła Serbenśkiej przez całą jej twórczą drogę. Do jego utworów zwracała się i podczas pracy nad rozprawą kandydacką o terminologii prawniczej, i podczas pisania rozprawy doktorskiej o języku prasy. Profesor jest przekonana, że opracowując teorię i praktykę mediów narodowych, należy wychodzić od zasad Franki, jego wskazówkami trzeba się kierować, oceniając twórczość dziennikarzy, publicystów. Studiując utwory Franki, badaczka doszła do przekonania, że „Franko jako uczony-encyklopedysta był w naszej nauce również wybitnym ukraińskim językoznawcą, który wszechstronnie objął problematykę dotyczącą funkcjonowania i rozwoju jego ojczystego języka”. W swoich pracach naukowych i popularnonaukowych Ołeksandra Antoniwna najczęściej powołuje się na Frankę. Jej teoria znaczenia dźwięku, brzmienia słowa, melodyjności języka ukraińskiego rozwija myśl Franki o tym, że język ojczysty to, oprócz wszystkiego innego, „dziwnie organiczny system dźwięków”, jak również pogląd na to, że „zachowanie żywego słowa, fonetycznej podstawy języka jest jednym z ważnych sposobów przeciwstawienia się moskwicyzacji, ochrony ukraińskości przed całkowitą asymilacją”. Szczególną uwagę na sferę żywego słowa mówionego i pogląd na mowę jako dynamiczną działalność twórczą badaczka również prawdopodobnie zawdzięcza wpływowi idei Franki, który, według jej słów, „jak nikt inny przed nim, akcentował uwagę na mowie aktywnej, dynamicznej, widział w niej przejaw twórczej działalności jednostki, traktował działalność mowną jako proces zależny od szeregu czynników”. Niestrudzona wieloletnia praca Ołeksandry Antoniwny, skierowana na oczyszczenie języka ojczystego z mułu dziesięcioleci poniżenia i niszczenia, popularyzację jego bogactwa leksykalnego, piękna i siły, postawiły imię utalentowanej badaczki w jednym rzędzie z wybitnymi budowniczymi „wielkiej budowli naszego językowego bytu”. Halyna PUSTOWHAR, m. Połtawa W przytulnej sali zebrali się przyjaciele, towarzysze broni, koledzy, bohaterowie jej materiałów. Obecni z zainteresowaniem obejrzeli wideorelację o dziennikarsko-literackiej rodzinie Antypowyczów. Hanna Denysko — członkini „czornowilowskiego” Ludowego Ruchu, jedna z założycielek Połtawskiego oddziału „Związku Ukrainek”, wieloletnia współpracowniczka „Połtawśkiego wisnyka” i „Połtawśkiej dumki”, członkini redakcji czasopism „Połtawśki jeparchialni widomosti” oraz „Nasze słowo”, aktywna uczestniczka Pomarańczowej rewolucji, a także posiadaczka szczególnego stylu pisania i pryncypialnej postawy życiowej. Mąż Jurij, który kilka lat temu odszedł w zaświaty, był dziennikarzem i pisarzem, młodszy syn — współczesnym pisarzem, starszy — znanym socjologiem, kieruje grupą socjologiczną „Rejtynh”. Podczas wieczoru Hanna Denysko zaprezentowała nowe książki — zbiór publicystyki „O czym gwarzy Soborowy Majdan” oraz „Jesteśmy z nimi w jednej łodzi. Opowiadania o zwierzętach”. „Na pierwszy rzut oka wydaje się, że to książka o Połtawskim majdanie. Rzeczywiście, na okładce zdjęcie połtawskich wydarzeń Rewolucji godności. Ale ta opowieść — o wydarzeniach od wiosny 1917 roku, kiedy w Połtawie po raz pierwszy bez- Wasyl DŻURAN, m. Czerniowce Po raz dwudziesty, 21 lutego, w słynnej sali 66 wydziału filologicznego Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza odbyło się wielomówne wydarzenie z okazji Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego. Swoistą formułę niezniszczalnego kapitału, jakim dla każdego narodu i każdego państwa jest język ojczysty, wyprowadził dziekan wydziału filologicznego, profesor, pisarz i działacz Proświty Borys Bunczuk, podsumowując święto pod tytułem „Wasza Wysokości, Mowo!”. Uniwersytecką imprezę rozpoczęli studenci drugiego roku Julia Panajetowa oraz Ihor Wołoszczuk. Słowo powitalne organizatorki wydarzenia, zastępczyni dziekana wydziału filologicznego Switłany Szabat-Sawki, wyznaczyło to nurtujące koryto niezwykłej lekcji-zajęć, w którą trafnie wpisywały się poprzez projekcję na głównym ekranie ukraińskie słoneczniki, po których na świecie rozpoznają naszych rodaków. Switłana Tarasiwna nadała ton międzynarodowemu wydarzeniu, jak podkreślał niegdyś Iwan Franko, który studiował na Uniwersytecie Czerniowieckim prawie 130 lat temu, poprzez przenikliwą troskę o język ojczysty genialnych mężów Ukrainy — od inicjatora literatury ukraińskiej Iwana Kotlarewskiego i jej założyciela Tarasa Szewczenki aż po nasze czasy. Pani Switłana uznała Mowę za najbardziej ofiarny amulet. „A jeszcze obronnie świętowano urodziny Szewczenki, a księża zaczęli mówić po ukraińsku” — mówi autorka o pierwszej zaprezentowanej książce. Pomysł, by zebrać własną publicystykę, przyznaje Hanna Denysko, powstał dawno. „Kto zaczynał swoją pracę w erze przedkomputerowej, wie, czym są twoje wycinki z gazet, gazety, które żółkną, gromadzą się na regałach, spadają ci na głowę... Spróbowałam zrobić bibliografię artykułów w „Mołodi Ukrajiny” okresu niepodległości, „Połtawśkomu wisnyku”, „Połtawśkij dumci” — niemal 500 publikacji. A przecież były jeszcze „Słowo Proświty”, „Nasze słowo”, „Literaturna Ukrajina”... Wtedy poszłam prostszą drogą: to, co pierwsze wpadło w ręce i nie straciło swojej aktualności, to właśnie wzięłam do książki”. Przede wszystkim — wywiady i opowieści o ludziach, którzy, zgodnie z tytułem rozdziału, „nie zdradzili swojej nieśmiertelnej duszy”. To ludzie w różnym wieku i różnych zawodów — Feodosij Rohowyj, połtawski bard Jurij Trejhel, więźniowie polityczni Mykoła Kulczynśkyj i Łeonid Riabczenko, artysta-wojskowy Wołodymyr Ramaskewycz, sportsmenka Klara Bakan, artystka Niła Kriukowa... „Czego warta historia o trzech policzkach, które dała Lina Kostenko dyrektorowi Kijowskiej Filharmonii za przeszkody, jakie czynili Kriukowej w wystawieniu monospektaklu „Marusia Czuraj”! Pomyślałam, że te fakty zostaną zapomniane i wszystko to trzeba zachować dla historii”. Do książki weszły także opowieści o rodzinie, drogie autorce eseje, wśród nich ten, który przywiódł ją do dziennikarstwa, bo przecież początkowo zamierzała zostać wulkanologiem. „Otworzyłam informator dla kandydatów na studia i szukałam czegoś romantycznego. Ale jak poczytałam, że trzeba jechać na Daleki Wschód, uczyć się tam, to myślę: jakże ja bez mojej wsi? A tu w szkole mówią: napiszcie szkic. No, wszyscy piszą coś abstrakcyjnego, o dojarkach, które wstają przed wschodem słońca (był wtedy taki popularny szablon: „grupami i pojedynczo”, więc dochodziło do absurdu — w gazecie można było przeczytać „Mychajło chodził na fermę grupami. W Połtawskiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej im. Kotlarewskiego odbył się jubileuszowy wieczór twórczy połtawskiej dziennikarki, poetki, członkini zarządu Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Hanny Denysko (Antypowycz).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Borys Bunczuk: «Jest język – jesteśmy my! Nie ma języka – nie ma nas!»

amalgamat najhojniejszych cnót, którymi Bóg obdarzył Ukraińca. Te wyważone rozważania – przy przyciszonych motywach z konstelacji 300 000 pieśni narodu (Oles Honczar uważał, że jest ich 700 000!). Na tak jasnej nucie odbywał się szacunek dla kolejnej, XX lekcji w klasycznej uczelni na górze Dominik, gdzie w swoim czasie studiowali, zostawali honorowymi profesorami albo bywali tutaj, w centrum naukowym, jeszcze od czasów austriackich, a także do dziś Maksym Rylski, Myhajło Stelmach, Oles Honczar, Lina Kostenko, Dmytro Pawłyczko, Iwan Dracz… Z historycznym ekskursem, jego chronologią w dziejach losu Ukrainy, z licznymi zakazami, tabu, ukazami, które spadały na ludzkie dusze, język i ziemię, wystąpili przewodniczący obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Ostap Sawczuk oraz odpowiedzialny sekretarz organizacji Maria Pielech, kierownik Katedry Historii i Kultury Języka Ukraińskiego Wydziału Filologicznego Marian Skab (przeczytał wiersz Wiktora Baranowa „Ukraińcom”), docent Katedry Literatury Ukraińskiej Larysa Markuliak. Współczesne berehynie — studentki Iryna Drabczak, Olena Horbatiuk i Jewhenija Ipatij, wyśpiewywały dusze, które wymownie świadczą o przynależności do Języka. Ich rówieśnice, które wzięły udział w pisaniu dyktanda w ramach obchodów Międzynarodowego Dnia Ojczystego Języka „Wasza Wielkości, Mowo!”, otrzymały dyplomy za zwycięstwo. I inne dziewczęta wychodziły na improwizowaną scenę i zadziwiały publiczność, w tym również gości z Egiptu, Algierii, Ghany i Jordanii, którzy studiują w Bukowińskim Państwowym Uniwersytecie Medycznym, klasycznymi perłami poezji znanych rodzimych pisarzy. Goście udowodnili, że także znają język ukraiński. Potwierdzają to występy siedmiu przedstawicieli tych krajów. Tego, zapewne, Uniwersytet Czerniowiecki jeszcze nie słyszał i nie widział. Odkryciem stał się solista Hosam Essam z Egiptu. Chłopak wykonał arcydzieło bukowińskich autorów Mykoły Jurijczuka i Wasyla Myhajluka — wspaniałą „Czeremszynę”. Pomyślało się: znają przecież język ukraiński ci, którzy szanują obce ziemie, na których losem przyszło im się uczyć, i cenią słowo tego narodu. Borys Bunczuk wygłosił dość głęboką filozoficzną sentencję: „Jest język — jesteśmy my! Nie ma języka — nie ma nas!”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Sowiecka nowomowa w ukraińskiej leksykografii

Czy możliwe jest wpłynięcie na kształtowanie świadomości społecznej poprzez język, jego słownik? Polityka językowa największych państw totalitarnych XX wieku — nazistowskich Niemiec i komunistycznego Związku Radzieckiego — przekonuje nas o tym. Totalitaryzm rodzi sztuczny język — tak zwaną „nowomowę”, która staje się ucieleśnieniem panujących założeń światopoglądowych i wyobrażeń, odzwierciedla, a jednocześnie buduje w sobie specyficzną rzeczywistość, system priorytetów wartościowych reżimu politycznego. Nowomowa bardzo szybko rozprzestrzenia się we wszystkich sferach działalności komunikacyjnej, staje się wzorcem mowy, spychając na margines zwykły, naturalny język. Powoduje ona stopniową unifikację myślenia ludzi, manipulując świadomością masową i niszcząc indywidualność. Inna RENCZKA, kandydat nauk filologicznych. Kwestię funkcjonowania języka w społeczeństwie totalitarnym po raz pierwszy poruszył w swojej powieści antyutopijnej „1984” angielski pisarz George Orwell. Autor przemyślał „doświadczenie językowe” hitlerowskiego i radzieckiego reżimów totalitarnych i na tej podstawie rozpatrywał nowomowę jako fundament systemu totalitarnego. Pisarz opisuje jej strukturę, charakteryzuje środki leksykalne i gramatyczne. Język, jego zdaniem, w dobie panowania idei totalitarnych przekształca się w narzędzie polityczne, a jego celem jest odzwierciedlenie światopoglądu partii rządzącej oraz uniemożliwienie innych form myślenia. W państwach totalitarnych język stawał się nośnikiem, ucieleśnieniem nowej ideologii. Dla radzieckiego wzorca totalitaryzmu była to ideologia budowy społeczeństwa komunistycznego. W radzieckim imperium źródłem pojawienia się totalitarnej nowomowy stał się język rosyjski. Przez cały okres istnienia Związku Radzieckiego rozpowszechniano tezy o szczególnym statusie języka rosyjskiego jako języka komunikacji międzynarodowej w granicach ZSRR, a później — jako drugiego języka ojczystego dla wszystkich narodów republik związkowych. Wytycznym propagandowym towarzyszyły twierdzenia o ciągłym wzajemnym wzbogacaniu się i oddziaływaniu języków narodowych w społeczeństwie socjalistycznym, bezinteresownej pomocy narodu rosyjskiego wszystkim innym nacjom oraz o języku rosyjskim, który sprzyja rozwojowi i doskonaleniu innych języków republik radzieckich. Za pomocą środków języka rosyjskiego formował się także „wspólny zasób leksykalny języków narodów ZSRR”. Zatem skutkami takiej działalności stało się rozpowszechnienie dwujęzyczności, wypieranie języków narodowych z różnych sfer życia społecznego, hamowanie rozwoju ich zasobów wewnątrzjęzykowych. W języku ukraińskim szerokiego zastosowania nabrały rusycyzmy, słowa i związki frazeologiczne będące kalkami, rosyjskie modele słowotwórcze. Na przykład: Страна Советов – Країна Рад (Kraj Rad), советские люди – радянські люди (ludzie radzieccy), мирное сосуществование – мирне співіснування (pokojowe współistnienie), раскулачивание – розкуркулення (rozkułaczanie), пятилетка – п’ятирічка (pięciolatka), октябрёнок – жовтеня (październikowiec), партбилет – партквиток (legitymacja partyjna), землевладелец – землевласник (właściciel ziemski), грузооборот – вантажообіг (obrót towarowy), сотрудник – співробітник (współpracownik), многочисленный – багаточисельний (liczny), наилучшим образом – найкращим чином (w najlepszy sposób) itd. Nowomowa na Ukrainie była skutkiem realizacji radzieckiej polityki językowej, skierowanej na rozpowszechnianie języka rosyjskiego i ograniczanie funkcjonowania ukraińskiego. Były dla niej bez wątpienia charakterystyczne takie wspólne dla całego radzieckiego dyskursu totalitarnego cechy, jak wartościowanie, schematyczność, transformacja znaczeń słów w celu ideologicznego wpływu na świadomość społeczną, a jednocześnie właściwe jej były specyficzne cechy, uwarunkowane ingerencją w wewnętrzny rozwój języka ukraińskiego, co miało na celu jego przyszłe zniknięcie — scalenie w niedalekiej perspektywie z rosyjskim. Komunistyczne zarządzanie językiem w dużej mierze odbijało się na ukraińskiej praktyce leksykograficznej okresu radzieckiego, w szczególności na leksykografii wyjaśniającej. Słowniki nie mogły pozostać poza uwagą ideologów państwa totalitarnego. Amerykański leksykograf Sidney I. Landau zaznacza, że „słowniki doświadczają wszystkich złożonych nacisków społecznych, takich samych, jakie odczuwają ludzie i instytucje”. Jednak największego wpływu czynników pozajęzykowych leksykografia doświadcza w warunkach reżimu totalitarnego, kiedy podporządkowuje się ją wymogom ideologicznym. Leksykografia, według słów polskiej językoznawczyni Anny Wierzbickiej, w tym okresie poddawana jest takiemu samemu naciskowi, jak każda inna dziedzina działalności naukowej i społecznej. Prace leksykograficzne były upolityczniane i ideologizowane. Przejawiało się to zarówno w tworzeniu rejestru słowników, jak i w budowaniu definicji, doborze kwalifikatorów oraz materiału ilustracyjnego. W „Słowniku języka ukraińskiego” w 11 tomach (1970—1980) ideologizacji poddano słowa różnych grup tematycznych — nie tylko jednostki leksyki społeczno-politycznej, których semantyka bezpośrednio zależy od poglądów politycznych społeczeństwa i jest związana z konkretnym okresem historycznym, ale także słowa odnoszące się do sfery gospodarki i prawa, religii i sztuki, etyki i filozofii. W traktowaniu leksykograficznym wyraźnie daje się zauważyć wpływ kierowniczej ideologii radzieckiej, kiedy słowa nabierały konotacji wartościujących w zależności od tego, jakiego ustroju społeczno-politycznego dotyczyły oznaczone przez nie pojęcia — socjalistycznego czy kapitalistycznego. Te jednostki, które charakteryzowały różne aspekty życia społeczeństwa socjalistycznego, otrzymywały ocenę pozytywną, a te, które oznaczały osobliwości rzeczywistości kapitalistycznej — negatywne zabarwienie wartościujące. Powiedzmy, pozytywną konotację w Słowniku języka ukraińskiego (SUM) mają słowa komunizm, socjalizm, bolszewizm, marksizm, ateizm, realizm socjalistyczny, negatywną — nacjonalizm, monarchizm, liberalizm, syjonizm, Bóg, Biblia, awangardyzm, modernizm, biznes, biznesmen, monopol, giełda, komercja itd. Najpowszechniejszym środkiem słownikarskim dla nakreślenia wyraźnej granicy między dwoma światami — „światem dobra i sprawiedliwości”, który w interpretacji ideologicznej uosabiał radziecki ustrój społeczny, oraz „światem zła, niewoli i nieprawdy”, którego obraz formował się na przykładzie opisu zjawisk życia w krajach obozu niesocjalistycznego — było używanie w definicjach quasi-doprecyzowujących określeń w rodzaju „burżuazyjny”, „drobnomieszczański”, „reakcyjny”, „kapitalistyczny”, „kontrrewolucyjny”, „wrogi”, „nacjonalistyczny”, „antynaukowy”, „formalistyczny”, „upadkowy” itd. Zazwyczaj rozpoczynają one objaśnienia jednostek leksykalnych różnych grup tematycznych w SUM. Na przykład: „Nacjonalizm. 1. Reakcyjna burżuazyjna ideologia i polityka w dziedzinie stosunków narodowych…”; „Monarchizm. 1. Reakcyjny kierunek polityczny, który broni monarchii…”; „Federalizm. 3. Drobnomieszczański nurt typu anarchistycznego…”; „Konstytucjonalizm. Burżuazyjny nurt w polityce i nauce prawa państwowego…”; „Monopol. 2. Wielkie kapitalistyczne zrzeszenie, które powstało na gruncie koncentracji produkcji i kapitału…”; „Dadaizm. Formalistyczny nurt w literaturze i sztukach plastycznych…”; „Modernizm. 1. Upadkowy nurt w burżuazyjnej sztuce i literaturze…”; „Futuryzm. Formalistyczny upadkowy kierunek w burżuazyjnej sztuce i literaturze…”. Zatem czytelnikowi narzucano negatywne wartościujące postrzeganie zjawiska jeszcze przed zapoznaniem się z jego treścią, a taka ocena była uzgodniona z ideologią totalitarną. Z drugiej strony, kluczowym radzieckim ideologemom, takim jak komunizm, socjalizm i inne, w SUM za pomocą ideologicznie zabarwionych definicji oraz ideologicznie znaczących ilustracji nadano ocenę pozytywną. Na przykład: „Komunizm. 1. Wyższa formacja społeczno-ekonomiczna, która przychodzi na zmianę kapitalizmowi i opiera się na uspołecznieniu środków produkcji; ma dwa stopnie rozwoju: socjalizm i właściwy komunizm — bezklasowe społeczeństwo, w którym realizuje się zasada: „od każdego — według jego zdolności, każdemu — według jego potrzeb” […] 2. Stworzona przez Marksa, Engelsa i Lenina w wyniku głębokiego badania obiektywnych praw rozwoju społeczeństwa naukowa teoria i taktyka rewolucji proletariackiej oraz budowy społeczeństwa komunistycznego […] Komunizm jest najwyższym stopniem rozwoju socjalizmu, kiedy ludzie pracują ze świadomością konieczności pracy na ogólną korzyść (Lenin, 30, 1951, 178); Idee komunizmu porywają serca pracujących i przekształcają świat (Kom. Ukr., 10, 1959, 9)”. Przytoczone objaśnienie jest skrócone, w haśle słownikowym jest ono znacznie obszerniejsze, z dużą liczbą charakterystyk. Wyjaśniono, w szczególności, czym jest komunizm wojenny, naukowy, pierwotny i utopijny, co miało podkreślić ważność znaczenia tego słowa w ogóle w nauce radzieckiej i w życiu każdego radzieckiego człowieka. Powszechnym w słownikach środkiem ideologizacji było sztuczne rozdzielenie pojęcia, oznaczonego słowem, na dwie „odmiany”, z których jednej przypisywano przynależność do radzieckiego stylu życia, i dlatego miała ona pozytywne zabarwienie wartościujące, drugiej — do kapitalistycznego, burżuazyjnego, więc otrzymywała ona negatywne obciążenie znaczeniowe. Na przykład, objaśnienie słowa demokracja w SUM zbudowane jest na przeciwstawieniu demokracji burżuazyjnej i ludowej: „Demokracja burżuazyjna — ustrój polityczny, przy którym parlamentaryzm jest przykrywką dyktatury burżuazji; Demokracja ludowa — nowa forma organizacji politycznej społeczeństwa, która powstała w szeregu krajów Europy Wschodniej i Środkowej oraz Azji po drugiej wojnie światowej — jedna z form dyktatury proletariatu”. Tak samo jest w przypadku objaśnień wielu słów sfery ekonomicznej, na przykład: „Bank. 1. W ZSRR — państwowa instytucja finansowa, która realizuje kredytowanie gospodarki narodowej i jest centrum rozliczeniowym kraju; w krajach kapitalistycznych — instytucja finansowa, która koncentruje lokaty kapitałowe, które daje w pożyczkę kapitalistom w celu otrzymania zysków i nadzysków”; „Zysk. // Dochód kapitalistów, którego źródłem jest wartość dodatkowa. <…> // Dochód przedsiębiorstw państwowych w społeczeństwie socjalistycznym”. Potwierdza to także dobrany materiał ilustracyjny do odpowiednich słów: „Produkcja kapitalistyczna nie może rozwijać się inaczej, jak skokami (Lenin, 5, 1948, 72); Produkcja komunistyczna wymaga wysokiej zorganizowania, precyzji i dyscypliny, które zapewniane są nie drogą przymusu, a na podstawie zrozumienia obowiązku społecznego, określane są całym ustrojem społeczeństwa komunistycznego (Program KPZR, 1961, 56)”. Poglądowym odzwierciedleniem skutków oficjalnej polityki, którą realizował ZSRR w sferze religii, jest eksperyment asocjacyjny, przeprowadzony w 1979 r. wśród ukraińskojęzycznych studentów miasta Lwowa. Wśród zaproponowanych do reakcji asocjacyjnych słów były trzy, a mianowicie Biblia, ksiądz oraz religia. Wyniki tego eksperymentu, utrwalone w „Słowniku norm asocjacyjnych języka ukraińskiego” N. Butenko, są następujące: religia — opium (129 odpowiedzi), odurzenie (36), oszustwo (24), przesądy (23), ciemnota (16), szkodliwa (11), wróg (9), kłamstwo, niepotrzebna (5), zło, przeszłość, mętność, nieprawda, błędna, zwodnicza, trucizna, przeżytek, zła, ciemna (4); Biblia — opium (14), odurzenie (10), ateizm, głupstwo, niepotrzebna, ciemnota (5), kłamstwo (4), przesądy, nieprawda, źle, szkodliwie (3); ksiądz — czarny (15), chytry (14), syty (8), oszustwo (6), kłamliwy (5), brzuchaty, skąpy (4), wróg, ciemny (3). Czyż nie jest to świadectwo niszczenia wartości duchowo-moralnych i przekonań religijnych narodu ukraińskiego, które dokonywało się pod silnym naciskiem struktur władzy? W SUM słowa sfery religijnej potraktowano z pozycji propagandy ateistycznej. Większość jednostek tej grupy tematycznej oznaczono kwalifikatorem „przestarzałe”, „rzadko”, ich znaczenie „doprecyzowano” słowami „mitologiczny”, „mityczny”, „rzekomo”, „jakoby”, „tak zwany”. Na przykład: „Bohomilla (pielgrzymowanie), przestarz. Chodzenie po tak zwanych świętych miejscach”. Upolityczniony materiał ilustracyjny miał podkreślić przestarzałość i niepotrzebność wierzeń religijnych w społeczeństwie socjalistycznym: „Ach, ile radości, kiedy kochasz ziemię, Nie ma w niej ani aniołów, ani boga, ani siedmiu niebios… (Tyczyna, I, 1957, 115)”; „Biblia wprowadza w błąd wierzących, przeszkadza im opanowywać wiedzę,… krępuje ich twórczą inicjatywę i aktywność (Nauka…, 1, 1958, 59)”. Z tego punktu widzenia wymowna jest taka cytat-ilustracja: „Cerkiew autokefaliczna. Szaloną działalność w tym okresie [1921 r.] rozwinęło duchowieństwo, zwłaszcza popi cerkwi autokefalicznej, wygłaszając z ambon cerkiewnych antyradzieckie kazania (Hist. USRR, II, 1957, 221)”. Przytoczony cytat jest echem rozwiniętej w czasach radzieckich kampanii przeciwko ukraińskiej cerkwi autokefalicznej, której działalność była ważnym czynnikiem w zachowaniu języka ukraińskiego, przeciwdziałaniu rusyfikacji oraz w ukraińskim odrodzeniu narodowym w ogóle. Ingerencja w słowniki, deformowanie semantyki dużej liczby słów, sztuczne przenoszenie do kategorii przestarzałych całych warstw leksyki z powodu ich niezgodności z ustrojem politycznym, a także rozpowszechnianie w języku ukraińskim rusycyzmów, słów i związków frazeologicznych będących kalkami stało się skutkiem manipulacji językowych radzieckiego reżimu totalitarnego, którego długotrwałe panowanie odczuwamy do dziś. Za pomocą środków językowych dokonywało się fałszowanie rzeczywistości, utwierdzanie dogmatyzmu, nietolerancji wobec inności, trwał celowy wpływ na świadomość ludzi, formowanie u nich swoistej „radzieckiej tożsamości”, z właściwymi jej uprzedzonymi, nieobiektywnymi ocenami i sądami, narzuconymi przez maszynę ideologiczną. Zatem dzisiaj pełnowartościowe funkcjonowanie języka ukraińskiego zależy w znacznej mierze także od tego, na ile uda nam się przezwyciężyć pozostałości radzieckiej nowomowy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

«Uparcie trzymać się swojego języka»: testament Czesława Miłosza

Wołodymyr HORBATENKO swoją wiedzę i pierwotne wyobrażenia o świecie przyszły poeta zdobywał w litewskiej prowincji Szetejnie, w rodowym majątku matki, gdzie troskliwie pielęgnowano polskie tradycje, język i kulturę. Pod jej czujnym okiem „w cienistej altanie, nad którą rosły bez i tawuła”, kreślił pierwsze słowa, których znaczenie głęboko zrozumie w Wilnie z jego tolerancyjną przestrzenią łączenia wielu kultur, gdzie minie jego dzieciństwo i nadejdzie uniwersytecka młodość. W czasopiśmie „Alma Mater Vilnensis” Uniwersytetu Wileńskiego imienia Stefana Batorego zadebiutował jako poeta. Później wraz z podobnie myślącymi osobami założył grupę poetycką „Żagary”. Od tego czasu stanie się „obywatelem świata”, zdobędzie w swoim życiu niemało hipostaz, lecz pozostanie przede wszystkim polskim poetą, nosicielem i strażnikiem ojczystego języka — zarówno w prozie artystycznej, jak i w publicystyce politycznej oraz w głębokich esejach filozoficznych. Krajobrazy i duch przedwojennej Litwy, gdzie „błogość niewinnych, białe obrusy i słońce / na wazonach z bukietami piwonii”, nigdy go nie opuszczą. Los przyniesie Miłoszowi niemało prób: radziecka okupacja Litwy, niemiecka okupacja Polski, iluzje co do prawości komunistycznego reżimu i wreszcie — wygnanie z powodu dobrowolnej odmowy powrotu na łono obłudnej, zagrażającej twórczej osobowości utratą „tożsamości” pańszczyzny. Na emigracji Miłosza otoczyły języki angielski i francuski, które stały się jego „drugą ojczyzną” (zwłaszcza angielski). Lecz nie pozwolił sobie złamać się i zacząć pisać w innym języku, widząc w tym niebezpieczeństwo utraty więzi z samym sobą oraz z ojczyzną. Stąd — jedno z jego przykazań, które potwierdził całym swoim życiem: „Uparcie trzymać się swojego języka”. Poeta zrozumiał, że emigracja jeszcze nie oznacza zerwania z ojczystą ziemią, tradycją, językiem. I dał sobie słowo: „Nie, ja nigdy nie będę kopiował ludzi, którzy zacierają swoje ślady, wyrzekają się przeszłości i pozostają umarlakami, choćby nie wiem jak za pomocą rozumowej ekwilibrystyki udawali żywych. Moje korzenie — tam, na wschodzie, i to jest aksjomat”. Ojczysty język pozwoli poecie oczyścić się z tego, co narzucone, wzmocnić duchową więź z ojczyzną oraz godność jej nosiciela, i Miłosz po latach konstatuje: „Jednak nie wiadomo, czy odczuwałbym przewagę nad Zachodem, gdybym nie uważał w duchu, że pisząc po polsku, zwyciężam tam, gdzie oni przegrywają”. Poeta wyjaśni swój wybór „ukorzenieniem” w języku polskim, ścisłym związkiem własnego myślenia z jego „kokonem”, ze swoimi źródłami: Moja wierna mowo, służyłem tobie. Co noc stawiałem przed tobą miseczki z kolorami, żebyś miała i brzozę, i konika polnego, i gila, zachowanych w mojej pamięci. (Przekład Dmytra Pawłyczki) Oceniając postawę poety, Oksana Zabużko w poświęconym mu eseju zauważyła: „Ileż to razy powtarzano w naszym stuleciu masowych ucieczek i deportacji, stuleciu wielkiego błądzenia historii z geografią: jedyne obywatelstwo, które naprawdę się liczy, — to obywatelstwo języka. No a tego nikt ci nie odbierze, ono — jak rytm twojego oddechu, bicie serca i krążenie krwi, i pod tym względem każdy poeta — jest sam sobie ojczyzną”. Każdy język, zwłaszcza ojczysty, matczyny, staje się domem człowieka, w którym on istnieje. Brak języka, w którym pisze pisarz, jest bezdomnością, która nieuchronnie prowadzi go do fizycznego lub duchowego samobójstwa. W tym przekonaniu Miłoszowi towarzyszyła wiara w to, że „w przyszłości nieoczekiwane bogactwa zostaną odnalezione w każdej z literatur”, które dotąd uważano za drugorzędne na europejskich i światowych terenach. Co więcej, niemożliwe jest „racjonalnie wyjaśnić miłość do języka, jak i miłość do matki”, ponieważ są one nieodłączne od siebie. Wszak „nie na darmo mówi się „ojczysty język”, jak i „rodzona matka”. Wobec tego — zaznacza jego przyjaciel, litewski poeta Tomas Venclova, — on znowu i znowu „powraca do litewsko-polskiej amalgamatu tradycji po to, by stale ją przewartościowywać — dla przyszłego Zmartwychwstania”. Nie na darmo, określając własną tożsamość, Miłosz doprecyzowuje swój portret: „polski poeta, rzucony w cywilizację, nieprzystającą do wiejskich, albo też prowincjonalnych, zwyczajów własnego dzieciństwa i młodości”. I im dalej w przestrzeni niósł los poetę, tym ściślejszy stawał się jego związek z ojczystym językiem. W tej kwestii zaznacza: „Gdyby mnie zapytano, skąd pochodzi moja poezja, odpowiedziałbym, że z dzieciństwa, a zatem z kolęd, z majowych liturgii, wieczornych, a także z Biblii Gdańskiej, jedynej dostępnej wtedy”. Właściwe powołanie strażnika tradycji, słowa poeta ostatecznie poczuł, zdobywszy doświadczenie wojny, okupacji i pierwszego powojennego czasu. Zresztą i później, aby niczego ojczystego nie zapomnieć i nie stać się „wczorajszym”, Miłosz przez dziesięciolecia swojego wygnania miał w Polsce korespondentów, którzy w obszernych listach opisywali mu niepowtarzalny bieg zniewolonej codzienności. On, jak nikt inny, całym swoim jestestwem ostro odczuwał, że dla poezji, która „podobnie do ptaka, bije się o szkło języka”, samozachowanie ma szczególne znaczenie. Wobec tego kultura i język za każdym razem zwracają poetę w przestrzeń wytworzonych przez nie literackich form — „niby owcę, która odbiła się od stada”. Oderwany od swoich domowych ścian i krajobrazów, poeta na wygnaniu cieszył się samym brzmieniem ojczystego słowa: „Znowu zanurzam się / W polskie mamrotanie, w przypominanie języka”. Mowo ojczysta, bądźże ty zawsze prosta. Aby każdy, jak słowo ojczyste usłyszy, Wnet zobaczył jabłoń, rzekę, drogę, Jakby latem pod błyskiem błyskawicy. (Przekład Natalii Sydiarczenko) Jako osobowość, której misją jest oddana służba językowi, odkrywającemu przed twórcą bezgraniczne możliwości władania boskim słowem, bez polszczyzny „czuł się kaleką”. I jest to naturalne, ponieważ język poetycki, „który żongluje osobliwościami morfologii i formami przypadkowymi”, nie ma prawa wyrzec się samego siebie i „nie może być przekazany w obcym języku”. Dla Miłosza język jest środkiem istnienia, nadzieją na zachowanie świata. I niech nawet wątpliwym pozostanie nasze codzienne istnienie, niech „drozd na gałęzi wcale nie jest znakiem, / A tylko drozdem”, niech po prostu tak mijają dzień i noc, „jednak pozostanie słowo”. Słowo, które przebudzone na ustach niewiecznych I biegnie, biegnie posłańcem niestrudzonym Na pola międzygwiezdne w wir galaktyk, I woła, protestując, krzyczy. (Przekład Stanisława Szewczenki) W wielu utworach Miłosza język jest i wiodącym tematem do rozważań, i postacią, która najdobitniej ukazała się w jego wielkoskalowych poligatunkowych książkach: „Ziemia Ulro”, „Abecadło”, „Piesek przydrożny”. W „Piesku przydrożnym” poeta zaznacza: „Język odsłania aksamitną zasłonę, aby ukryć to, co bez niego pozostałoby niebytem”. Problemom języka poświęcone są także jego najlepsze poetyckie dzieła, do których należą: „Moja wierna mowo”, „Sens”, „Oset, pokrzywa”, „Zadanie”, „Wstęp”. Dla Miłosza ojczysty język jest najdoskonalszym narzędziem, którym potrafi operować, niby doświadczony chirurg skalpelem; środkiem zachowania swojego wewnętrznego „Ja”, bezpiecznikiem utraty swojego jestestwa na dalekiej obczyźnie; swoistym laboratorium tworzenia własnego niepowtarzalnego świata i objawienia go obecnym i przyszłym pokoleniom. A także — tkaniną, z której „kroi się ubranie wszystkich filozofii i ideologii”. Wobec tego, dążąc do rozszerzenia i zachowania potencjału współczesnego języka polskiego, poeta włącza się w przekład kanonicznych tekstów Biblii i Ewangelii, rozpatrując tę tytaniczną pracę jako doświadczenie tworzenia współczesnego języka polskiego dla teologii i filozofii. Miłosz rozumie, że żyjemy tu i teraz, w surowej rzeczywistości, gdzie dostaliśmy w spadku język zniewolonego społeczeństwa z jego przywleczonymi nawykami i gdzie „całe sfery rzeczywistości znikają po prostu dlatego, że są pozbawione nazwy”. Bo uzurpacja władzy oznacza nie tylko ocenzurowanie języka, ale i zmianę znaczenia słów. Nam pozwalano tylko skrzeczeć, jak demony czy karły. A czyste i godne słowa były pod zakazem Surowym na tyle, że ten, kto wymówić śmiał choć jedno-jedyne z nich, już sam siebie zgubionym uważał. (Przekład Dmytra Pawłyczki) Poetę niepokoją znakowa natura języka, prawdziwość tekstowego odzwierciedlenia różnorodnych zjawisk, poszukiwania ontologicznego statusu i znaczenia słów. Widzi swoją misję w tym, aby „osiągnąć słowem świat” poprzez przywrócenie prawdziwych imion dla rzeczy, zjawisk i wydarzeń. I wyraża głębokie przypuszczenie o tym, że Stwórca celowo postawił między nami a światem pośredników w postaci języka i kultury, aby zapewnić wielość wersji bytu. Człowiek żyje w przestrzeni narodowej kultury, w niewoli rytmów ojczystego języka, ochrania swój wewnętrzny świat dzięki sile pamięci historycznej. Świat istnieje i rozwija się z pokolenia na pokolenie w znacznej mierze dzięki odbiciom w tekstach, w niepowtarzalnych formach i tradycjach, wytworzonych przez kulturę poszczególnego społeczeństwa. Dla języka wymiar przestrzenny jest bardziej znaczący niż czasowy: „Nie będąc współczesnymi Mickiewicza, spotykamy się w języku”. I jeśli język jest gwarancją istnienia człowieka, wtedy jego zmiana „pociąga za sobą nie tylko rozszerzenie granic świata, ale i, w pewnej mierze, transformację naszej indywidualności”. Odpowiednio, „zmieniając język, stajemy się kimś innym” i zdradzamy „oczekiwania ludzi, którzy rozmawiają w tym języku”. Miłosz nie zdradził, bo do ostatnich dni pozostał „wiernym sługą języka polskiego i tego, co on niesie ze sobą w przyszłość”. Chociaż poeta gdzieś głęboko w duszy i uświadamia sobie, że z biegiem czasu wszystko może się zmienić: Kim będę ja dla przyszłych ludzkich pokoleń Kiedy po zgiełku języków zatriumfuje cisza? Miałem odkupić się darem układania słów Ale trzeba być gotowym na ziemię bez-gramatyczną. (Przekład Tarasa Prochaśki) Dzisiaj zaś dla obecnie żyjących nie ma ważniejszego zadania, niż samoodrodzenie. I obowiązkiem pisarza — odtworzyć w pamięci zapomniane, przypomnieć żywym, że oni „otrzymują mandat od tych, którzy zamilkli na zawsze”, więc muszą wypełnić swój obowiązek, „nazywając rzeczy po imieniu, uwalniając przeszłość od zmyśleń i legend”, chroniąc siebie od słownej obłudy, która „oplata się wokół siebie, niby bluszcz, który nie znajduje oparcia w murze lub pniu drzewa”. I co jest kryterium oczyszczenia ojczystego języka? Odpowiedź Miłosza i tutaj nie każe na siebie czekać: „Język uważa się za zdrowy, jeśli, nie naruszając swoich zasad, jest on desperackim bojownikiem i próbuje tę rzeczywistość uchwycić. Prawda jest higieną języka”. Ileż to już powiedziano o języku, o jego znaczeniu dla samozachowania człowieka w skomplikowanym i nieprzewidywalnym świecie, a bolesny, zadawniony problem wciąż pozostaje nierozwiązany na Ukrainie z jej postimperialnym ciężarem. Tym ważniejsze jest, by od czasu do czasu odwoływać się do przykładów wielkości ludzkiego ducha, jakim jest los i droga polskiego poety, noblisty Czesława Miłosza (1911—2004). Ten przykład w epoce powrotu do rodzinnych źródeł ma dla nas szczególne znaczenie, bo teraz i zawsze wcielona w ojczystym języku pamięć „jest naszą, nas wszystkich, z »innej Europy«, siłą”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Jakow de Balmen, czyli Kozak Dybajło

Darija BOBRYK, specjalistka Centrum Współpracy Humanitarnej z Ukraińską Diasporą Niżyńskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Mykoły Hohola. Większość ludzi, niestety, wspomina Jakowa Pietrowicza jedynie jako osobę, której Taras Szewczenko zadedykował swój poemat „Kaukaz”. Aby uczcić pamięć i zapoznać ogół z twórczą i życiową drogą Jakowa de Balmena, Hałyna Osipowa, kierowniczka działu obsługi biblioteki Niżyńskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Mykoły Hohola, zainicjowała przeprowadzenie wydarzenia „Przyjacielu niezapomniany”. Wykładowcy, pracownicy biblioteki i kompleksu muzealnego oraz studenci zapoznali obecnych z historią życia Jakowa de Balmena. W 1830 roku Jakow de Balmen wstąpił do Niżyńskiego Gimnazjum Nauk Wyższych jako wolny słuchacz. Tutaj przyjaźnił się z Hrebinką, Afanasjewem-Czuzbyńskim, Rudanowskim. Uwielbiał czytać Woltera, Diderota, paryskie czasopisma i almanachy. Wśród absolwentów z 1832 roku pod względem sumy ocen końcowych Jakow Pietrowicz był na pierwszym miejscu. Jakowa nauczał znany malarz-oświeceniowiec K. I. Rabus. Łączył on nauczanie kursów teoretycznych z zajęciami praktycznymi oraz analizą najlepszych dzieł czołowych artystów. Źródłem twórczej inspiracji Jakowa de Balmena była potajemna miłość do dalekiej krewnej Sofii Wysznewskiej, dlatego, jak twierdzi literaturoznawca i szewczenkoznawca Andrij Kuźmenko, „kałamarz z pękiem piór stał się pocieszycielem jego cierpień, a papier — powiernikiem tajemnic”. O niezłomności charakteru Jakowa świadczy jeden ciekawy epizod: aby przerwać spotkania z Sofią, rodzice bezapelacyjnie chcieli wysłać go do Petersburga do szkoły artyleryjskiej. Aby zrujnować ich plany, Jakow celowo się przeziębił i ciężko zachorował. Pierwsza próba pióra przyszłego pisarza to jego tajny dziennik studencki, zapisy w którym datowane są na okres nauki w Niżynie. W nim autor w analitycznej formie wyraził swój stosunek do ówczesnej rzeczywistości. Za podstawę swoich opowiadań przyjął znane mu dramatyczne fakty z życia niżyńskich profesorów, krewnych i znajomych. 20 października 1832 roku Jakow de Balmen został wcielony jako unter-oficer do Biełgorodzkiego Pułku Ułanów. Jak zaznacza Andrij Kuźmenko, Jakow poszedł do służby z powodu trudnej sytuacji materialnej, a poza tym w tamtym czasie szlachcic, aby otrzymać stanowisko cywilne, musiał posiadać stopień oficerski. Miał jednak podczas służby czas na działalność twórczą. Jakow de Balmen zginął w potyczce z oddziałem czeczeńskim podczas wyprawy dagińskiej na Kaukazie. Jego ciała nigdy nie odnaleziono… *** Kierownik sektora czytelni Iryna Ołeksandriwna Łewczenko za pomocą multimediów przeprowadziła wirtualną wycieczkę po Lynowyci, rodzinnym gnieździe de Balmenów. Baszyłowie pod koniec lat 90. XVIII wieku kupili od spadkobierców generała Stojanowa ten majątek. Na miejscu starych zabudowań wznieśli piękny dwupiętrowy dom z kolumnami, dwie parterowe oficyny oraz szereg budynków gospodarczych. Kiedy Sofia Baszyłowa, córka tajnego radcy i senatora, wyszła za mąż za Piotra de Balmena, Baszyłowie podarowali majątek młodemu małżeństwu. Znajdowała się tu domowa biblioteka z wydaniami klasyków europejskich i krajowych, galeria obrazów, muzeum broni, biurko Bonapartego. Rzecz w tym, że wuj Jakowa — Aleksander, został mianowany komisarzem na wyspie Świętej Heleny. Miał pilnować Napoleona. Ożeniwszy się z pasierbicą gubernatora, po śmierci Bonapartego otrzymał kilka jego osobistych rzeczy. Gości w Lynowyci przyciągało sztuczne jezioro z wyspą, którą nazwano „herbacianą”. Tam gospodarze urządzali herbatki, a wokół pływały łabędzie. W XIX wieku majątek de Balmenów w Lynowyci odwiedzili Taras Szewczenko, Iwan Kotlarewski, Jewhen Hrebinka, Ołeksandr Afanasjew-Czuzbyński, Nestor Kukolnik, Iwan Murawjow-Apostoł, Lew Żemczużnikow i inni. O atmosferze wieczorów u de Balmenów wspominał Czuzbyński: „Rozmawiano o polepszeniu życia i bytu chłopów, wprowadzaniu nowinek”. W 1919 roku cały majątek de Balmenów rozkradziono, a bibliotekę zniszczono. Dwór rozebrano na cegły, a główny teren oddano pod stację maszynowo-traktorową, która do dziś tam istnieje. Obecnie wieże widokowa i wjazdowa są zrujnowane. Ocalały zaledwie trzy budynki: stajnia (tam obecnie znajduje się warsztat samochodowy), budynek gospodarczy oraz domek służby, ale bardzo się zmieniły. Dom w Lynowyci — rodzinne muzeum de Balmenów, dzisiaj znajduje się w zaniedbanym stanie. O malarstwie Jakowa de Balmena opowiedziała główna specjalistka kompleksu muzealnego Anna Serhijiwna Parubec. W 1909 roku w Moskwie ujrzała światło dzienne książka „Gogolewskoje wremia. Originałnyje risunki grafa Ja. P. de Balmena (1838—1839 gg.)” — pierwszy i jedyny do dziś album artysty. Większość obrazów Jakowa de Balmena to sceny z życia wojskowego, bale, pojedynki, życie codzienne — wszystko to, co mogło zainteresować młodego człowieka. Artysta patrzy na świat niezaangażowanym spojrzeniem, ironizuje, przez pryzmat twórczości wyraża swój stosunek do tych czy innych wydarzeń. Są prace z sentymentalnymi, fantastycznymi tematami, natrafiamy na sceny z życia pokojowego. De Balmen wraz z kuzynem Baszyłowem wykonali ilustracje, winiety, zakończenia i inicjały do rękopiśmiennego „Kobziarza” Szewczenki (1844) — „Wirszy T. Szewczenka”. Na niwie literackiej wyróżniają się utwory Jakowa de Balmena: „Izgnannik”, „Samoubijca”, „Pustynia”, „Nie dostan’sia nikomu...”, „Myza”, „Sołdat”, „Otrywki iz zabroszennogo dniewnika”. Jeśli chodzi o metodę artystyczną, można stwierdzić, że Jakow zaczynał jako romantyk, jednak z czasem dał pierwszeństwo realistycznej metodzie odzwierciedlania rzeczywistości. Najgruntowniejszym badaniem twórczego i osobistego życia Jakowa de Balmena jest obecnie historyczno-literacki szkic Andrija Kuźmenki „Druże niezabutyj”. Wykładowcy uczelni w Gogolewie również wykazali zainteresowanie naukowe tym tematem, w szczególności publikacja T. W. Myched „Żanrowi osobływosti powistej Jakowa de Balmena”. Należy wspomnieć prace L. F. Syrotenko: „Architypowi osnowy powisti Ja. P. de Balmena „Izgnannik”, „Romantyczna robynzonada Ja. P. de Balmena (niezakinczena powist’ „Pustynia”), „Pomsta za lubow. Rannia powist’ Ja. P. de Balmena „Mszczenije”. — Chętni mogą i dziś kontynuować badania nad prywatnym i twórczym życiem Jakowa Petrowycza — zauważyła Oksana Mykołajiwna Kapłenko, kandydat nauk filologicznych, docent katedry literatury ukraińskiej i dziennikarstwa. — Studia poświęcone praktykom codzienności są obecnie aktualnym tematem, poza tym istnieje nieograniczona przestrzeń dla działalności badawczej. Jewhen Mykołajowycz Łuniak, doktor nauk historycznych, profesor, kierownik katedry historii Ukrainy, który badał działalność Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego, wspomniał o ciekawym fakcie z biografii Jakowa de Balmena. Okazuje się, że Jakow należał do towarzystwa „moczomordów”. To nieoficjalne ugrupowanie ukraińskiej szlachty oraz bohemy literacko-artystycznej, liberalnych ziemian na Pyryatynszczyźnie i Czernihowszczyźnie lat 40. XIX wieku. Do kółka należeli bracia Wiktor, Mychajło i Płaton Zakrewscy, historyk Mykoła Markewycz, malarz Jakow de Balmen oraz jego brat Serhij, Taras Szewczenko, ziemianie Kapniści, Repninowie, Tarnowscy i inni. To towarzystwo miało dość wątpliwą reputację, ale panuje pogląd, że beztroski, lekkomyślny nastrój, który zdawałoby się tam panował, w rzeczywistości był swoistą konspiracją. Towarzystwo „moczomordów” miało kozakofilskie sympatie, świadectwem tego są ich tytuły, w szczególności szkockie nazwisko hrabiego Jakowa de Balmena zmienione na Dybajło, dodaje się rangę wojskowego osauła. Jak powiedziała Hałyna Osipowa, trzeba zachowywać pamięć o ludziach, którzy wzbogacali kulturę, pomnażali dziedzictwo duchowe. Dodam, że konieczne jest również chronienie zabytków kultury. Historia z majątkiem w Łynowyci nie jest wyjątkowa. Na terytorium Ukrainy jest niemało wspaniałych w przeszłości pałaców i zamków, które obecnie stopniowo zamieniają się w ruiny. Na przykład pałac Tereszczenków na Żytomierszczyźnie, pałac Osten-Sacken na Kijowszczyźnie, pałac Sanguszków w Zasławiu na Chmielniczyźnie, pałac Tora Langego na Winniczyźnie, pałac Murawjowów-Apostołów w obwodzie połtawskim, zamek Ostrogskich na Lwowszczyźnie. Za czasów caratu i władzy bolszewickiej te majątki-muzea zamieniano na internaty, fabryki, koszary… Ale i w okresie niepodległej Ukrainy władza mało dba o zachowanie zabytków kultury. Dziewiętnasty wiek, terytorium współczesnej Pryłucczyzny. Wzdłuż wielkiej drogi pyryatyńskiej — pszeniczne pola, stada owiec, studnie z żurawiami. Z wielkiego traktu skręt na Łynowycię. Po lewej stronie widnieje w zieleni sadów wieś z białą kamienną cerkwią, a prosto — siedziba właściciela. Droga, obsadzona wiekowymi lipami… Kamienny biały budynek, wzniesiony w 1796 roku, z kolumnami i antresolą, stoi pośrodku. Piramidalne topole i biała akacja okalają półkolem ogrodzenie i bramę wjazdową. Właśnie w tej malowniczej okolicy w 1813 roku urodził się malarz, pisarz, oficer Jakow de Balmen. Strona z rękopiśmiennej księgi „Wiersze T. H. Szewczenki”, która składa się z utworów przepisanych przez Jakowa de Balmena

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zamknął drzwi na kłódkę. Nie miałem już sił płakać. Moje wargi od uderzeń spuchły, ciało bardzo bolało. Przyzwyczaiwszy się nieco do ciemności, zacząłem modlić się do swojego anioła stróża, który uratował nad przepaścią dwoje ładnie ubranych dzieci, żeby milicjant nie znalazł Włodzia, nie przyprowadził go i nie zaczął torturować. Prosiłem go, żeby przyszedł i wyzwolił mnie. I mój anioł stróż ulitował się nad moimi modlitwami i dla ratunku przysłał mamę. Nikt nie pobiegł do mamy i taty, którzy pracowali w polu, i nie powiedział, co się ze mną stało. Nikt… Jednak nadchodziła piąta godzina, w której trzeba było gnać paść krowę, i, jakby czując coś złego, z pola przyszła matka. Już po drodze sąsiedzi powiedzieli jej, co się ze mną stało. Matka od razu pobiegła na stację. Usłyszałem głos mamy i zacząłem krzyczeć głośniej. Usłyszała mnie. Mama narobiła krzyku, zbiegli się też ludzie. Milicjanta nie było i nikt nie wiedział, dokąd poszedł. Już nie wiem, kto dał znać ojcu, ale przybiegł i nie myśląc długo, wyważył drzwi, a następnie zerwał kłódkę na drzwiach komórki i wyprowadził mnie na światło. Potem tata mówił, że byłem siny od płaczu i uderzeń… Właśnie przybiegł milicjant. Był pijany. Wyciągnął pistolet, wycelował w ojca i groził, że zastrzeli go razem z tym gnojkiem, czyli mną, dlatego że ja za za-jeszcze jakieś dziwne latające stworzenia, cykały koniki polne, latały motyle, po wodzie biegały pająki, błyszczały w wodzie pod nogami drobne ryby i pełno było kijanek. Gospodarz stawu Łoginow nas nie przeganiał, choć my, kiedy widzieliśmy go, od razu uciekaliśmy. W końcu naczelnik, a naczelników się baliśmy. Miał dwóch synów, młodszy był trochę młodszy ode mnie. Do szkoły jeszcze nie chodził i ciągle chorował. Mama nosiła do niego od czasu do czasu mleko, bo było potrzebne Jurze, a dostać mleka w tamtym czasie było trudno. Na bazarze tych, którzy handlowali nim, łapała milicja i wsadzała do więzień jako spekulantów. W sklepach go jeszcze wtedy nie sprzedawali. Można było z kimś się umówić, żeby nosili mleko, ale ludzie bali się, żeby ich o coś nie oskarżyli, a dlatego odmawiali Łoginowowi. A dziecku bardzo trzeba było się odżywiać. Moja mama nie przestraszyła się i nosiła to mleko do Łoginowów i nie chciała brać od nich pieniędzy. Robiła to potajemnie wieczorem, żeby nikt nie widział. Z Jurą nigdy się nie bawiliśmy, bo był dla nas moskalikiem i obcym. Jego mama (wydaje mi się, że nazywała się Praskowja i ciągle chodziła w białej chustce, zawiązanej jakoś tak, że i czoło było zakryte) skarżyła się mojej mamie, że Jura nie ma z kim się bawić, bo od niego wszyscy uciekają. My, kiedy przychodziliśmy na kanał, to widzieliśmy, płakała. Zacząłem modlić się do swojego anioła stróża... W końcu zobaczyliśmy, jak w górę ulicą do nas podchodzi starsza pani. Szła powoli, jakoś niepewnie, jakby słabo widziała, i często się zatrzymywała. Swoim zachowaniem zwróciliśmy jej uwagę. Pani zatrzymała się i zapytała mamę, co się stało, a mama opowiedziała jej o swojej biedzie. Ta pani uspokoiła mamę, że pokaże drogę do tramwaju, a kiedy dowiedziała się, że mamy jeszcze dużo czasu do pociągu, to zaprosiła nas do swojego mieszkania. „Oto widzicie — powiedziała nam — ja mieszkam tam, gdzie te dwie figury stoją”. Te dwie białe figury stały na balkonie drugiego piętra. Pomyślałem, że to figury Matki Boskiej, i kiedy podeszliśmy bliżej, zacząłem się żegnać. Siostra za mną. „Nie, to nie Matka Boska — powiedziała pani — to takie sobie figury”. Weszliśmy po schodach na drugie piętro, ona otworzyła drzwi, spotkała nas jeszcze jakaś kobieta. Po raz pierwszy byłem we lwowskim mieszkaniu. Było inne od naszego, a siostra potem mówiła, że tam tak było, jak w cerkwi, bo po ścianach wszędzie były obrazy. W rzeczywistości były to obrazy. Pani posadziła nas za stołem i prosiła mamę opowiedzieć, co przywiodło ją do Lwowa. Mama opowiedziała o przygodzie, która zdarzyła się z tatą. Oni jeszcze długo o czymś rozmawiali, ale moja uwaga była przykuta do fortepianu, który zobaczyłem po raz pierwszy. „Co to za skrzynia?” — ośmieliłem się zapytać panią. Ona uśmiechnęła się i odpowiedziała, że ta skrzynia robi muzykę i zapytała, czy śpiewam. Powiedziałem, a mama dodała, że na Boże Narodzenie nie omijam żadnego domu na naszym przedmieściu, wszędzie kolęduję. Pani poprosiła, żebym coś zaśpiewał. Zawstydziłem się i schowałem za mamę. Pani jeszcze trochę prosiła mnie, a potem zostawiła, zrozumiawszy, że z tego nic nie będzie, pogłaskała mnie po głowie, od czego jeszcze bardziej się zawstydziłem, i powiedziała, żebym i dalej kolędował, bo jakie święta mogą być bez kolędy. Ona jeszcze zapytała siostrę Jewheniję, czy i ona kolęduje, ale mama odpowiedziała, że jeszcze za mała i jak podrośnie, to obowiązkowo pójdzie kolędować. Potem poczęstowano nas herbatą z czymś słodkim. Po raz pierwszy piłem herbatę i odkryłem, że jest podobna do naszej herbaty, którą mama parzy z gałązek wiśni. Na pożegnanie pani dała nam po cukierku. Był zawinięty w papier, my takie widzieliśmy tylko w naszym sklepie za witryną. Mama tej pani bardzo dziękowała i mówiła, że będzie się za nią modlić… Siostrzyczka chciała przywieźć swojego cukierka do domu i tak go po drodze gniotła, że ten zupełnie się rozlazł, i ona przez to płakała. Ja zaś postanowiłem przy następnej wizycie u taty w szpitalu obowiązkowo dać mu go, chociaż wiedziałem z góry, że podziękuje, pocałuje mnie i powie, żebym zjadł sam. Opakowanie od tego cukierka jeszcze długo przechowywałem, ale potem gdzieś przepadło. Ta pani była Salomea Kruszelnicka. To już zrozumiałem po wielu, wielu latach. Ja wtedy nie wiedziałem, kto głaszcze mnie po głowie i mówi, żebym i dalej chodził kolędować, a ona nie miała pojęcia, że przed nią stał ten, kto po wielu latach zostanie dyrektorem muzeum Iwana Franki we Lwowie, a do tego muzeum, jako filia, będzie należeć i muzeum, stworzone w jej mieszkaniu. Nie miała pojęcia o tym, że o niej napiszę sztukę, która będzie nazywać się „Wspomnienie o Salomei”, którą wystawią na scenie teatru Marii Zańkowieckiej we Lwowie, i ta sztuka na międzynarodowym konkursie teatrów dostanie grand prix. Mama bardzo cieszyła się, że we Lwowie są państwo, którzy rozumieją nasze biedy, ale nigdy nie wiedziała, kim była ta pani, która spotkała nas. Ona także nigdy nie dowiedziała się, że ta pani zmarła 16 listopada 1952 roku, tylko często wspominała o niej. Żałuję tylko, że ja wtedy nie nabrałem odwagi i nie zakolędowałem jej... Ona usłyszałaby mój głos. Możliwie, usiadłaby za fortepianem, który wziąłem za wielką skrzynię, i akompaniowałaby mi… Obrazek z aniołem stróżem, który prowadził dwoje dzieci nad przepaścią, włożyłem ojcu do trumny. Niech ochroni go na tamtym świecie, jak ochraniał na tym.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Anioł stróż

Roman HORAK m. Lwów Zakończenie. Początek w nr 6 z 2019 r. Pewnego razu poszliśmy z Włodziem na stację towarową, usiedliśmy na zrzuconych na peron drzewach, które skądinąd przywieziono, i zaczęliśmy czekać, aż pojawi się pociąg towarowy. On, z reguły, ciągnął do Lwowa czterdzieści i więcej wagonów, a jeszcze więcej ciągnął ze Lwowa do Mościsk czy dalej. Kiedy nadjechał, rozpocząłem naukę, głośno licząc wagony, a każdy wagon towarzyszył machnięciem ręki. Za mną te wagony liczył Włodzio. Tak zajęliśmy się nauką, że nie spostrzegliśmy, jak ktoś złapał mnie za ucho. To był milicjant. Z bólu zapłakałem, a przerażony Włodzio uciekł. Milicjant przyciągnął mnie za ucho do budynku stacyjnego, który nazywaliśmy po prostu stacją, skąd, pamiętam, za ręce i za nogi wynoszono zmarłych i opuchniętych Mołdawian, którzy ratując się przed głodem, przybyli w nasze strony. Wielu z nich leżało w rowach, ale wielu weszło na stację do poczekalni i tam pomarło. My, dzieci, biegliśmy patrzeć, jak przyjechała pewnego razu ciężarówka i na nią zrzucano zmarłych z głodu. To był dom jakiegoś bogatego Żyda, którego razem z rodziną zniszczyli Niemcy. Ładny dworzec kolejowy, zbudowany jeszcze za Austrii, rozbiła radziecka awiacja przy natarciu armii w 1944 roku, a dlatego całą administrację kolejową razem z kasami biletowymi oraz poczekalnią przeniesiono do tego domu. Stał on na rozdrożu, jedna z dróg prowadziła obok platformy towarowej, gdzieśmy siedzieli i liczyli wagony z Włodziem, a druga pod kątem prostym prowadziła na stację, do zbombardowanego dworca. Od samych pociągów do tego domu było metrów ze sto pięćdziesiąt, a do platformy towarowej było z trzysta metrów. Tymi trzystoma metrami, trzymając jedną ręką mnie za ucho, a w drugiej trzymając pistolet, pociągnął mnie milicjant do pokoju milicji. Próbowałem się wyrwać, płakałem, krzyczałem, ale nic nie pomagało. Za każdym razem, gdy próbowałem się wyrwać, milicjant kierował na mnie pistolet i krzyczał: „Zamilcz, gnojku, bo zastrzelę”. Widziałem, jak na mój krzyk ze swoich domów wyskakiwali ludzie, błagałem ich o pomoc, ale żaden nie przyszedł mi z pomocą. Widziałem, jak do mostka na drogę, którą prowadził mnie milicjant, na mój krzyk wybiegł ojciec mojego kolegi Włodka Horoszki, do którego często wpadałem i razem szliśmy do szkoły. Krzyczałem do niego: „Wujku, zabierzcie mnie, ja nic nie zrobiłem”, ale zobaczywszy w rękach milicjanta pistolet, wujek Horoszko uciekł do domu… Od tego czasu już nigdy nie przekroczyłem progu domu Horoszków… Mnie, opuchniętego od płaczu, milicjant przywlókł na stację, zaciągnął do swojego pokoju, rzucił na podłogę i zaczął wypytywać, co robiłem na stacji. Odpowiedziałem, że liczyłem wagony. „Po co?”. Powiedziałem, że uczyłem liczyć swojego kolegę. „Kto ci kazał to robić?”. To pytanie powtarzał wiele razy, a ja odpowiadałem, że nikt. Uklęknąłem na kolana, zacząłem się żegnać i mówić, że tylko uczyłem liczyć na wagonach swojego kolegę. „Patrzcie go! Twardy orzeszek, łajdak, nie chce mówić”, – mówił i kopał mnie butami. Zbiłem się w kąt, zakryłem rękami głowę, krzyczałem, a on bił, kopał butami i ciągnął za uszy. Bardzo płakałem. Zmęczywszy się katowaniem mnie, powiedział, że zaraz przyprowadzi Włodzia, z którym liczyłem wagony, wyciągnął mnie z mojego kąta i wepchnął do jakiejś komórki. „Niech cię szczury teraz zeżrą” – powiedział i zadaniem, jak mi później, już starszemu, tłumaczył ojciec, „służb specjalnych Zachodu było liczenie wagonów z szczególnie ważnym ładunkiem dla kraju rad”. – Szkoda, że ja cię wtedy nie spaliłem przy semaforze całkiem, a zostawiłem żywym, – krzyczał do ojca i wymachiwał pistoletem. Nie wiem, czym by się to wszystko skończyło, gdyby wokół nas nie było wielu ludzi. Milicjant histerycznie krzyczał, żeby wszyscy się rozeszli, „a nie to wszystkich pozabijam”. – Na kolana, swołocze! Wszystkich was trzeba zniszczyć, wszystkich do jednego! Banderowcy! I w tej minucie mój anioł stróż przysłał Loginowa. Nie przypominam sobie jego imienia. Przyszedł w kitlu, na którym błyszczały ordery i medale, spokojnie podszedł do milicjanta, który, zobaczywszy go, stał jak zahipnotyzowany, odebrał mu pistolet, a wtedy zaciągnął do pokoju milicji, wyszedł, zamknął go i poprosił ludzi, żeby się rozeszli. Był frontowcem, pochodził z Syberii i powierzono mu odpowiedzialną pracę kierowania pompownią, którą u nas nazywano „stabiłką”. Woda brana była ze stawu i szła specjalnym, wyłożonym cementowymi płytami kanałem, ogrodzonym z obu stron drewnianym wałem oraz siatką. Prawda, o tym, że tu kiedyś była siatka, przypominały tylko słupki, do których była mocowana. Wokół tego wału było błoto i na nim rósł przepiękny tatarak, który naukowo nasza nauczycielka nazywała tatarakiem zwyczajnym. My ten tatarak rwaliśmy, żeby posypać podłogę w domu oraz rozrzucić po podwórku na Zielone Świątki, oraz darować jego wiązanki tym, którzy takiego ziela nie mieli i nie mogli dostać. Kanał wchodził daleko w staw i z obu stron jego rosła trzcina, która, jak się okazuje, bardzo ładnie filtrowała wodę. Oprócz tego była wspaniałym materiałem na opał. Ledwo staw zamarzał i po lodzie można było chodzić, spieszyli ludzie ze specjalnymi narzędziami, żeby kosić trzcinę, dokładniej, ją podcinać. Lubiliśmy z chłopcami zakradać się tutaj przez błoto i iść po płytach, nad którymi była nagrzana na słońcu woda. A najlepsze miejsce, gdzie trzcina nachylała się nad kanałem z obu stron, nas po prostu oczarowywało. W trzcinie wyśpiewywało jakieś dziwne ptactwo, wyfruwały dzikie kaczki albo jak on siedział na pagórku przy końcu kanału, na wędkę łowił ryby. Loginow bardzo szybko zorientował się, co się stało, zobaczył, jak biegną ludzie, usłyszał moje płacze, wrzask milicjanta, i w pełnej paradzie w porę się pojawił, kiedy milicjant, wymachując pistoletem, chciał wszystkich postawić na kolana… Mówili, że Loginow postarał się, aby tego milicjanta przeniesiono gdzieś w inne miejsce. Po śmierci żony Loginow ożenił się z przesiedleńką z Polski, która mieszkała obok „stabiłki”, ale wkrótce zmarł. Jura wyrósł na ładnego chłopca. Mówił wyłącznie po ukraińsku, ożenił się z miejscową dziewczyną, lecz wkrótce zmarł również. Z przyjściem ukraińskiej państwowości nowa władza miejska czy kolej, której już nie była potrzebna „stabiłka” i pompownia, sprzedali ten budynek i niedługo na tym miejscu wyrosła kamienica. Błoto osuszono i przez nie przebiegła ulica hetmana Kałnyszewskiego. Kilka razy chodziłem do szpitala kolejowego we Lwowie, aby dostać kartę leczenia mojego ojca. Chciałem dowiedzieć się, co było zapisane w historii choroby. Odpowiedziano mi, że przyszedłem za późno, bo takie dokumenty w szpitalu przechowują tylko 25 lat, a potem utylizują. Zresztą, co mogłem tam znaleźć? Pewnie ojciec opowiedział, że obchodził się nieostrożnie z lampami, był wiatr i stało się nieszczęście. Niczym nie mogli mi zaradzić w zarządzie Lwowskiej Kolei na ulicy Gogola. Chciałem dowiedzieć się, kto był ten milicjant, ale z tego również nic nie wyszło. Ja tylko chciałem go zapytać, za co on tak nienawidził nas wszystkich. On, który nazywał się naszym wyzwolicielem. Niech o tym powie na Sądzie Bożym… Zapomniałem opowiedzieć, że kiedy z mamą jeździliśmy do ojca do szpitala, ja po cichutku wyciągałem obrazek mojego anioła stróża i brałem ze sobą. To było gdzieś niedługo po pierwszym razie, jak byliśmy u ojca i jedliśmy biały chleb. Jeszcze trzymała zima. Wyszliśmy z mamą i poszliśmy na pociąg do domu. Nie wiem, jak tam wyszło, ale zabłądziliśmy. Zobaczyliśmy park. To był park Kościuszki przed uniwersytetem. Kręciliśmy się po parku i doszliśmy aż do obecnej ulicy Salomei Kruszelnickiej. Dokąd iść dalej – nie wiedzieliśmy. Mama roz-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Hanna Chubacz zostawiła nam słowo…

Ukraińska kultura, ukraińska literatura poniosły niepowetowaną stratę. 20 lutego 2019 roku w 79. roku życia po ciężkiej, długotrwałej chorobie zmarła wybitna ukraińska poetka, członkini Zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury imienia Borysa Olijnyka Hanna Chubacz. Przez pięćdziesiąt lat owocnej pracy twórczej Hanna Tanasijiwna Chubacz wydała ponad 80 książek dla dorosłych i dzieci, stworzyła ponad 500 piosenek. Za wybitne osiągnięcia twórcze została uhonorowana wysokim tytułem Zasłużonego Działacza Sztuk Ukrainy, odznaczona orderem „Za zasługi” III stopnia, uhonorowana Państwową Nagrodą Literacko-Artystyczną imienia Łesi Ukrainki, miejską nagrodą „Kijów” imienia Jewhena Płużnyka, Międzynarodowymi nagrodami literackimi: im. W. Wynnyczenki, międzynarodową nagrodą „Drużba”, nagrodami literackimi im. P. Usenki, Marusi Czuraj, S. Hułaka-Artemowskiego oraz Je. Hucała. Gdyby na podstawie wyników ogólnonarodowej ankiety w naszym kraju poetom przyznawano honorowy tytuł „Poeta Narodowy Ukrainy”, bez wątpienia jedną z pierwszych, które otrzymałyby ten tytuł, byłaby Hanna Chubacz. Z podręczników szkolnych dla klas początkowych, programów szkolnych, audycji radiowych i telewizyjnych to imię jest szeroko znane ukraińskiemu czytelnikowi. Urodziła się Hanna Chubacz w Wigilię 6 stycznia 1941 roku we wsi Płoske w rejonie murowanokuryłowieckim w obwodzie winnickim w rolniczej rodzinie. Ojciec zginął w pierwszych dniach wojny. Na los rodziny przypadło wiele nieszczęść życia wojennego i powojennego. Matka uczyła dziewczynkę i „każdą pracę wykonywać”, i „pieśni śpiewać”, i „świat kochać”. I choć życie nie było łatwe, córka postrzegała je w jasnych barwach: lubiła rysować, śpiewać, wymyślała bajeczki. A dobra pamięć rozwijała się dzięki temu, że nie było środków na kupowanie książek, więc trzeba było uczyć się lekcji, uważnie słuchając nauczycieli w szkole. Szkołę średnią oraz wydział redaktorski Instytutu Poligraficznego im. Iwana Fedorowa w Kijowie kończyła wieczorowo, Wyższe Kursy Literackie przy Instytucie Literackim im. Maksyma Gorkiego w Moskwie — na studiach stacjonarnych. Hanna Chubacz przez wiele lat pracowała w gazecie „Literaturna Ukrajina”, w czasopiśmie „Dniepr”. Nie jeden rok prowadziła ciekawe autorskie audycje radiowe w Ukraińskim Radiu. Jej twórczość wysoko ocenili milionowi czytelników. O niej napisano niemało artykułów krytycznych, monografii, szkiców. Szczególną uwagę w dorobku twórczym Hanny Chubacz przyciągają wiersze poświęcone dzieciom: wesołe, dowcipne, pouczające, żartobliwe. Jej wiersze dla dzieci darzą dobrym nastrojem, uczą myśleć i kochać ojczyste słowo. W ostatnich dziesięcioleciach dla dorosłego czytelnika spod pióra poetki wyszło kilka rezonansowych tomików poetyckich, które zgłaszano do Nagrody Szewczenkowskiej: „Dzwonka rika”, „Ozwuczena peczal”, „Sered znewir i spodiwan”, „Chustka ternowa”, „Radist wysoty”. Wszystkie te liryczne książki zostały wyróżnione niemałą uwagą środowiska literackiego i licznych wielbicieli poetki. Jednak z punktu widzenia nowego doświadczenia naszego życia społeczno-politycznego każdy nowy tomik poetycki postrzegany był inaczej niż poprzedni. Od książki do książki poetka nieustannie podnosiła poprzeczkę swojej poezji. Wielką zasługą autorki jest to, że pozostawała w ciągłym poszukiwaniu twórczym. Nawet po ciężkich próbach losu, które spotkały poetkę w ostatnich latach, a były to długotrwałe choroby i ciężkie operacje, nie zatrzymała się w rozwoju twórczym, stąpając krok po kroku na wyższy szczebel poetycki. Hanna Tanasijiwna nie traciła optymizmu i umiłowania życia, pozostając człowiekiem niezłomnej odwagi i bezpośredniości w wyrażaniu swoich uczuć i nadziei. Wieczna pamięć o wybitnej ukraińskiej poetce, o Człowieku przez wielkie „C” pozostanie w sercach wszystkich ludzi, którzy znali i kochali Hannę Tanasijiwnę Chubacz. Ukraiński Fundusz Kultury imienia Borysa Olijnyka. Mykoła NAJENKO. Kilka lat temu przypadło mi napisać do książki „Nie umiera dusza nasza…” rozdział o pisarzach, którzy zostali uhonorowani Nagrodą Szewczenkowską w ciągu ostatnich czterdziestu lat. Praca była żmudna (140 autorów!), ale i pożyteczna: lepiej poznałem, „kto jest kim?” w naszej literaturze. Wtedy przypomniałem sobie słowa znanego postmodernisty M. Kundery, który, zdawałoby się, przewrotnie mówił: literatura europejska obecnie znajduje się w takim stanie, że o większości autorów nawet pisać się nie chce. Ale oto niedawno zapytałem jednego znamienitego krytyka, kto ze współczesnych pisarzy może pretendować do Nagrody Szewczenkowskiej? W odpowiedzi (nie kategorycznie) wymieniono kilka imion, które piszą bez znaków przestankowych, bez wielkich liter i wielkich sensów w tekście i w rezultacie mamy zamiast kutego metalu — blaszane wiersze. To swoisty rodzaj znanego kuriozalnego wierszowania, który ma znaczenie, być może, dla półek księgarskich, ale — nie dla literatury. Takich jest niemało i w literaturach europejskich; ich, najwyraźniej, nie akceptował M. Kundera, ale które, jak się okazuje, niektórzy uważają nawet za warte nagród… Jak staje się oczywiste, postmodernizm niewiele dodał naszej twórczości, ponieważ nie zdołał wypracować odpowiednich „reguł gry” w literaturze i jednocześnie — nie wytrzymał (u nas — szczególnie) próby wolności. Co innego widzimy w literaturze, rzec można, tradycyjnej. Ona, po pierwsze, zdołała utrzymać w słowie siłę osobowości, a po drugie — wzmocnić związki ducha z odwiecznymi wartościami moralnymi człowieka jako takiego. Bez tego twórczość jest nie do pomyślenia. Przynajmniej tak myślę, biorąc do rąk książkę poezji Hanny Chubacz „Ozwuczena peczal”. Jest w niej i osobowość, i oparcie na wartościach moralnych, i, co najważniejsze, umiejętność wyrażenia ich tradycyjnym, ale właśnie swoim poetyckim słowem. Przez lata swojego bytowania w literaturze poetka przyzwyczaiła nas, że jest delikatną i naturalną liryczką (czego warta jej „Chustka ternowa, mamyna mowa...”!), że w jej liryce intymnej czuje się prawdę kobiecego serca, że jest, w końcu — słoneczna, śpiewna i piękna, jak jej Podole. Tak pisali o niej i krytycy, i bracia po piórze — poeci. I potwierdza to także swoją nową książką, powiedzmy, takimi słowami: „O, moje kochanie karookie, Zdradzone, odejść nie spiesz się!”. Ale co to za kochanie i dlaczego jego nie...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

«Najpierw trzeba odrodzić dusze»

Niedawno Hanna Chubacz została nominowana do Nagrody im. Tarasa Szewczenki. W związku z tą nominacją w Centrum Iwana Kozłowskiego (Kijów, Chreszczatyk) odbył się wieczór autorski poetki. Podczas tego wieczoru wygłosiłem krótkie słowo o poetce, a fotograf uwiecznił nas z Hanną Chubacz przy płaskorzeźbie naszego genialnego tenora. Proponuję ten materiał gazecie „Słowo Proświty” jako wspomnienie i pamięć o znaczącej w ukraińskiej literaturze poetce. Pożegnanie z nią odbyło się 23 lutego br. w Świątyni Narodzenia Pańskiego, w której, jak wiemy, żegnano również Tarasa Szewczenkę w dalekim maju 1861 roku. Jego pośmiertna maska jest stale eksponowana w tej świątyni i błogosławi w daleką drogę wszystkim wielkim i szczerym Ukraińcom. Czy udaje się zatrzymać lirycznej bohaterce poetki? Najłatwiej powiedzieć — żeby przedłużyć wiosnę, kiedy na horyzoncie niby jesień. Jest i taki motyw w prezentowanej książce. Ale jest i inny, że prawdziwa poezja — to krzyk z głębi. I ten krzyk dzisiaj jest czymś bardzo zasmucony. Poetka Hanna Chubacz jest zasmucona najbardziej tym, że bardzo ciężko przychodzi nam wspomniana już próba wolnością. Jako poetka-maksymalistka, protestuje ona nawet przeciwko pospiesznej wolności. Najpierw, mówi, „trzeba odrodzić dusze, a potem już uwalniać ręce z pęt”. Myśl, być może, dyskusyjna, ale potwierdza ją wręcz uderzającymi motywami swojej nowej poezji. Oto jeden z nich: „To było już — Sybiry za słowo, // Za fałszywość myśli — honorarium”. Dodać do tego nie ma co, chyba tylko to, że honoraria za fałszywe myśli niektórzy otrzymują i dzisiaj, tylko myśli nie wierszowane (za wiersze dzisiaj nie płacą), a wmontowane w przemówienia z trybun parlamentarnych… Albo taki motyw: „Już tyle krzywdy wycierpieli ludzie, A prawda i dotąd na ziemi bez praw”. Mimowolnie przypominasz sobie naszego głównego apostoła prawdy — Wielkiego Kobziarza. Poetka poświęciła mu poemat-rozmyślanie „Siwe myśli”, stawiając w centrum uwagi bodaj najbardziej palące dzisiaj jego słowa: „Nie ma na świecie Ukrainy, Nie ma drugiego Dniepru…” I to w czasie, gdy narodowo bezpłciowi bulwarowcy zintensyfikowali poszukiwania ran nawet na ciele tego naszego Atlanta, a nawet jeden z liderów pokolenia lat sześćdziesiątych rwie się, by zrzucić z Szewczenki czapkę i ów głupi kożuch. Poetka na to „wyzwanie” zaproponowała swoje „wyzwanie”, mówiąc lirycznie prosto i nie złośliwie: Geniusz ładny i w czapce barankowej, I w kożuchu owym głupim. On dla każdego — ojciec duszny, Wielkość ducha w stroju prostym… Oj Iwanku, Iwanku, Iwanku… Jak ciebie po tobie namalują? Dlaczego o tym trzeba pisać, dlaczego siwieć przedwcześnie za swoje wartości duchowe i za swój oszukany naród? Poetka odpowiada: bo smutek, bieda za biedą — i wszystko to na ojczystej ziemi. Doszło już do tego, że nawet „Syci złodzieje zza morza Uczą Ukrainę kochać”. Niestety, chce się dodać, nie tylko zza morza. Stosunkowo niedawno w Kijowie zaczął działać jedyny kanał telewizyjny o nazwie „Ukraina”, ale — „Ukraina” i audycje na nim w 99% prowadzone są nie w naszym języku. Albo: w niedawnym numerze „Litieraturnoj Gaziety” (19—25 listopada 2003) zamieszczono stylizowany plakat według motywu rzeźby, która ustawiona jest na Majdanie Niepodległości na cześć założycieli Kijowa. Myślicie, że na miejscu Kija stoi tam ukraiński Prezydent? Nie, okazuje się, że założyciel Kijowa — to Prezydent moskiewski, uzbrojony, jak Ilja Muromiec, po zęby i mocno wklejony w pierwszy plan kompozycji. Na tylnym zaś — prezydenci Białorusi i Ukrainy. Białoruskiemu „Szczekowi” choć łuk w ręce się dostał, a nasz „Choryw” z chorobliwą twarzą trzyma się zaledwie za rączki jakiegoś samorobnego pługa-radła. Orz, oraczu, niwę „na naszej — nie swojej ziemi” i na więcej nie licz. Nazwę kompozycji dobrano, nawiasem mówiąc, nie mniej tendencyjną: „Wieszczyj son sławian”. Śpimy, powiadają, i we śnie widzimy, jak wskażą nam nasze miejsce w historii „i do tego historię naszą nam opowiedzą”. Wpatrując się w takie lub podobne wątki, chcąc nie chcąc zrozumiesz, dlaczego muzę nawet najdelikatniejszego liryka — Hanny Chubacz — ogarniają nagle smutki i pojawiają się u niej tak niepokojące motywy obywatelskie. Im szczerze wierzysz, jak wierzysz i w niegasnący optymizm poetki. Zwłaszcza, gdy wkomponowany jest on w niemal aforystyczne strofy: O nie — nie upadła, nie przepadła, W ojczystą pieśń zabrnęła, I sama taką zaśpiewała, Że w grudniu wiśnia zakwitła. Wiśniowym kwieciem rozkwita poezja Hanny Chubacz, i jej kwiecie nie ma przekwitu… Hanna Chubacz na spotkaniu z dziećmi w bibliotece im. W. Kudraszowa. 12 czerwca 2018 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Serce pamięci

Tamara SEWERNiUK, poetka, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Czasami myślę — dlaczego w poważnym wieku tak drżąco oglądać się wstecz i jednocześnie tak strasznie? Drżąco, zapewne dlatego, że tam pozostało wiele tego, czym żyłeś, nie zastanawiając się, że żyjesz. Przebiegałeś, przelatywałeś, chłonąłeś całe piękno ziemskiego raju, obejmowałeś wszystkie niebiosa, i wszystko było twoje, i ty byłeś władcą wszechświata, szczęśliwie utwierdzając sens swojego życia, i wszystko co najbardziej niewiarygodne było jeszcze przed tobą. I nawet nie podejrzewałeś, że to życie, jak błyskawica z gromowym echem... to tylko chwila. I oto kiedy ty — siwy, zmęczony, wyczerpany — oglądasz się tam, obejmuje cię bieg tego twojego skrzydlatego czasu, ale rozumiesz, że niczego i nikogo nie możesz i nie będziesz mógł stamtąd zawrócić, bo to “przed tobą” to już miraż, fantom, iluzja, widmo... I wtedy staje ci się strasznie. Bardzo strasznie. Lecz tylko ten strach lodowatym chłodem przeniknie twoją srebrną duszę, nagle poczujesz, jak w twoje zdrętwiałe jestestwo wdziera się gorące bicie serca pamięci. O... Nad tym biciem nie mają władzy żadne przemijania czasu, jak i lodowe objęcia podstępnych strachów, bo odbywa się zmartwychwstanie pamięcią. Myślę o tym teraz, wracając tam, gdzie topnieją, jak dzisiejsze marcowe śniegi, wszystkie strachowe widma, i powstaje jedna niezaprzeczalna prawda: nic na ziemi nie mija bez śladu. ...Prowadzę niekończące się rozmowy z tymi, którzy i w mojej osrebrzonej duszy pozostawili nieprzemijającą muzykę życia. I to nic, że teraz coraz częściej brzmi ona dla mnie nad ich grobami — ja mimo wszystko wyłapuję ją, widzę ich żywe twarze, oczy... słyszę głosy... Zmartwychwstanie się dokonało. Oni powracają. Oto on — Andrij Mykołajowycz Kusznirenko — ludowy artysta Ukrainy, laureat nagrody im. Szewczenki, kompozytor, folklorysta, niezmienny przez całe swoje twórczo-poświęcające życie kierownik artystyczny i dyrygent Zasłużonego Akademickiego Bukowińskiego Zespołu Pieśni i Tańca. Honorowy obywatel Czerniowiec, pedagog, którego wysoka gwiazda płonie na Alei Gwiazd w rodzinnym mieście. Zasłużony działacz sztuki Ukrainy. Wszystkich nagród nie sposób wymienić. On zawsze otwarcie szczycił się nimi, nie wstydził się nosić, nie sprzeciwiał się, a raczej nawet pragnął przy publikacjach o nim, aby je wymieniano... Bo to były nagrody, zarobione niestrudzoną, pełną poświęcenia, uczciwą pracą. Większość z nich przyszła do niego w czasach radzieckich. A wtedy odznaczeń nagrodowych nie kupowano, nie sprzedawano i nie dawano po znajomości czy z koniunkturalnych powodów. Chociaż gdzieniegdzie i wtedy to się zdarzało. A dlatego żadnego zmieszania z ich powodu nagrodzony nie odczuwał, a wręcz przeciwnie — po ludzku się cieszył. ...Kiedy zamykasz oczy, aby głębiej zobaczyć światło, i przewracasz strony swoich poważnych lat, pamięć dziwnie wycina nie globalne jakieś wydarzenia, a ciepłe drobiazgi, które zazwyczaj okazują się daleko nie drobiazgami, bo właściwie właśnie one składają puzzle życia. Był jeden taki dzień. Odwiedziłam Andrija Mykołajowycza w zwykłej dla siebie, ale, wydawało się, niewiarygodnej dla niego atmosferze. Leżał w pooperacyjnej sali szpitalnych “apartamentów”. Skulił się, ale zaraz zażartował: “Oto gdzie poznaje się cenę życiowej minuty... Oto gdzie można, wreszcie, choć trochę odpocząć...” Już wiele wiedziałam o takich “odpoczynkach”, ale podtrzymywałam żartobliwy ton rozmowy, która wkrótce przeszła na poważną. Niepokoił się o przerwaną pracę... próby, występy... Przejmował się czysto “przetrwalnikowymi” filharmonicznymi problemami, niesprawiedliwym zwlekaniem z odznaczeniami pewnych artystów kolektywu... a ja podzieliłam się swoim zamiarem napisania artykułu o zasłużonym artyście Ukrainy, kierowniku orkiestry kameralnej filharmonii, wspaniałym skrzypku, wieloletnim dyrektorze Czerniowieckiej Szkoły Muzycznej nr 1 — Juriju Mykołajowyczu Hinie. Obwód skierował do stolicy wniosek o nadanie mu tytułu Ludowego. Jak drgnął Andrij Mykołajowycz! Jak radośnie zaczął mówić: “O tym człowieku trzeba pisać i pisać! To wielki mistrz-muzyk. Człowiek bez fałszu w strunach i w duszy... On ma talent — serce Ducha, a serce — to Duch oddania”. On nigdy nie wysługiwał się, nie przypochlebiał, ale zawsze służył — swojej idei i swoim ideałom: kto daje życie rozumowi i sercu — sieje wieczne, dobre, rozumne — ten nigdy nie postawi nogi nad przepaścią, bo wie, jaką drogą iść... On zawsze szedł do ludzi. Drogi, jak i losy, nierzadko przeplatają się. Wspominasz jedno, wypływa drugie. Drobiazgi? Nie sądzę. Pamiętam rok 1983... Dla mnie — trudny... 5—18 października. Kijowski Instytut Chirurgii Eksperymentalnej. O strasznościach nie chcę. W dzienniku zanotowane inne, w punktach: 1. Trzeba było wpaść w kłopoty, aby uśmiechnęła się do ciebie skarbonka — spotkałam się ze Stajeckim w “Radianśkomu pysmennyku”. Niespodziewanie otrzymałam swoje 10 autorskich egzemplarzy “Sribnoji paporoti”. Będzie co darować eskulapom. 2. Jeden dzień u Hanny Czubacz. Wieczorem oglądaliśmy film “Bez świadków”. W głównych rolach Uljanow i Kupczenko. Psychologiczna rzecz, ale wrażenie przerysowania. 3. Poznałam Raisę Nedaśkiwską. Przyszła właśnie w ten dzień, kiedy ja “uciekałam” z instytutu na wolność. Była cała w czerni z czerwoną goździkiem w rękach: “To dla Pani — symbolicznie”. Przejechałyśmy się ulicami Kijowa, odprowadziłam ją do teatru, a sama do Hani Czubacz — i na dworzec, na dworzec — do domu! Przed pożegnaniem z eksperymentalnym wyszłam do klinicznego ogrodu... Stał piękny, późnojesiennego ciepła dzień. Słońce, przejrzyste świeże powietrze, drżące złoto topoli, ścieżki, przysypane liśćmi, odurzający zapach życia — żarliwy i nieosiągalny. 4. Dlaczegoś przypomniał się Stepan Budny. Zrodziła się myśl o cyklu wierszy “Hippokratowi witrażi”. Wiozę do domu “Sribnu paporoć”. Żyję! Co tam czeka na mnie?.. A w domu czekało na mnie zaproszenie na wieczór twórczy kompozytora Andrija Kusznirenki. 21 października 1983-go. Filharmonia... Jubileusz! 50 lat! Wspaniałe było widowisko. Z nieoczekiwanym dla mnie prezentem — pieśń do wiersza, który przyjął się i w “Sribnij paporoti” — “Nauka...”, a Andrij Mykołajowycz nazwał go po swojemu — Myśl o wietrze. Słyszę, jak wiatr płacze w kwiatach od nocy do rana. Jak dziecko, w czym przyczyna tego łkania? Kto go ugodził włócznią urazy w cichą godzinę? Wyjdę, zapytam, może rozjaśnię choć na chwilę. — Gołębiu wietrze, oczka wytrzyj, czemu ci tak łzawo? — Żyłem bezmyślnie, żyłem nierozumnie, zrozumiałem za późno. Bawiłem się latami, niby kwiatami, pijany od błękitu, Zgasło płonięcie, spotkałem zmierzch w samotności. Lat nie zawróci marzenie chimeryczne, żal zuchwałym. Czasu nie zatrzymasz, losu nie zmienisz sercem ospałym. Biadał wiatr pośród kwiatów — siwy włóczęga. Tych, którzy spalają się, ale nie świecą, los jednakowy. “To dla Pani niespodzianka za Pani mądrą głowę...” — zażartował po koncercie autor muzyki, a ja mu: “A to dla Pana za zrozumienie” — i podarowałam nową książeczkę. Śpiewał Jarosław Sołtys, akompaniował Wałerij Łomanec. Siedziałam w sali obok Mychajła Hryhorowyczia Iwasjuka, na którego wyrafinowanej twarzy już na zawsze zacieniło się tragiczne piętno smutku po strasznej stracie syna; z Oksaną, jego córeczką, i Lubomyrą Paraniuk — utalentowaną dziennikarką z radia obwodowego. Nie myślało się o niczym kijowsko-gorzkim, a chciało się tylko pić, pić to żółtawe filharmoniczne światło, to artystyczne święto triumfu ziemskiego nad pozaziemskim, tę rodzinną, przytulną, domową atmosferę, dziwiąc się i ciesząc, że mamy na swojej ziemi takiego Cudotwórcę, jak Andrij Kusznirenko. Wspominam Andrija Mykołajowycza Kusznirenkę — za oknem młody kwiecień. Na kalendarzu — 2-gi dzień. Poniedziałek. A duszę palącym ogniem opieka smutna wieść — odszedł w zaświaty znany nasz, legendarny nasz dziennikarz, nosiciel i szerzyciel artystycznych skarbów Ukrainy, Niedościgniony w milczących sprawach dobroczynnych — Żan Ołeksijowycz Makarenko. “Wiedziałam, że Żanko nie jest wieczny, — boleśnie odezwała się Paraskowija Neczajewa, pierwsza dyrektor, “mama” memorialnego Czerniowieckiego Muzeum Wołodymyra Iwasjuka, — ale tak żal, że go już nie ma. On zawsze starał się pomóc. Zawsze szczycił się swoimi przyjaciółmi, wśród których byli prawdziwi giganci ukraińskiej kultury. To przecież Żanko w 1997 roku przeprowadzał wywiad z Leonidem Kadeniukiem, kiedy ten przygotowywał się do lotu kosmicznego. To Żanko zawiózł Walę Kraczyło do samej Wangi w Bułgarii, żeby ona pomogła synowi...” Można kontynuować tę listę Żanowej dobroczynności bez końca, pisać o jego kontaktach z Iwanem Mykołajczukiem, Wołodymyrem Iwasjukiem, Łewkiem Dutkiwśkim... z Natalią Jarmołczuk, Tetianą Wardewanian, z naszymi teatralami... Tłumaczył z języków bałkańskich, znał ich blisko dziesięć... Niezliczone wywiady: O. Honczar, P. Zahrebelny, M. Winhranowśkyj, S. Paradżanow, W. Czornowił, A. Sołowianenko, S. Rotaru, B. Olijnyk, M. Słaboszpyćkyj. I jeszcze wielu, wielu innych... Ale pomimo przenikliwego bólu od tej wieści przypomniały się jego audycje o Leonidzie Kadeniuku, którego lot w statku kosmicznym-wahadłowcu “Columbia”, przylądek Canaveral, USA, — Ukraina przyjęła jako Boże zwiastowanie. Pierwszy lot ukraińskiego kosmonauty w niepodległej Ukrainie! To stało się 19 listopada 1997 roku... Żan przygotowywał mały prezent dla posłańca Bukowiny na kosmiczną orbitę, biorąc nasze z Natalią Jarmołczuk świąteczne kartki na Dzień miasta, które właśnie wydało wydawnictwo “Bukrek” — Natalina akwarelistyka, moje wiersze... “Czas skruchy, komunii czas...” W gazecie “Bukowyna” wydrukowali mój, poświęcony kosmonaucie, wiersz. Następnego dnia z samego rana zadzwonił Andrij Mykołajowycz: “Przeczytałem Pani słowo... Coś legło na duszę... Nie mogłaby Pani coś dopisać? Słyszy mi się pieśń...” Dopisało się. I zabrzmiał drżąco-dumny śpiew bukowińskiego zespołu: Za chmurami — białe góry, Grzbiety karpackich dolin. W nieodkryte jeszcze przestrzenie Wytyczyłeś swoją ścieżkę Ty. Refren: Wysoka Twoja godzina — W kosmicznych stepach ziemska. I słucha Ukraina Imion swoich synów. My słyszymy pieśń nieba — Wyznanie gwiazd ziemi. I jak do gwiazdy — do Ciebie Wylatuje dusza ze słów. W rękach Twoich, Leonidzie, Uskrzydlony śpiew nadziei, Gasną wszystkie nasze biedy W objęciach gwiazd i marzeń. Refren: Wysoka Twoja godzina W kosmicznych stepach — ziemska I słucha Ukraina Imion nowych dróg. Wkrótce, już 17 stycznia 1998 roku pierwszego kosmonautę niepodległej Ukrainy witał Czerniowiecki Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. Olgi Kobylańskiej, a wzruszony Leonid Konstantynowicz słuchał poświęconej mu pieśni. A nie mniej wzruszony autor — Andrij Mykołajowycz Kusznirenko zwyczajnie, choć nieco ekspresyjniej, dyrygował, obejmując swoją radością swoje ansamblowe dzieło. Zabrzmieliśmy wtedy w radiu obwodowym i republikańskim. Zapamiętała się wtedy fraza Kadeniuka o tym, że Ziemia nasza z kosmosu jest taka mała, że jak dziecko potrzebuje ochrony. Wspominając te czerniowieckie wydarzenia, Leonid Konstantynowicz dwa lata później, 19 stycznia 2000 roku, kiedy w stołecznym teatrze „Suzirja” odbywała się prezentacja mojej książki poetyckiej „Noc jordańska”, zadzwonił, pogratulował i... przeprosił, że nie może przyjść, bo ma w tym czasie pilne sprawy. Oto tak jakoś przecinają się ludzkie ścieżki, drogi, losy. Moje ostatnie spotkanie z Andrijem Mykołajowyczem odbyło się na wieczorze wspomnień 25 listopada 2012 roku w przeddzień 80-lecia urodzin naszego bukowińskiego i ogólnoukraińskiego poety-pieśniarza Mychajła Tkacza. W ciepłej, przytulnej sali filharmonicznej — pierwszym i pożegnalnym rodzinnym domu Kusznirenki — zebrała się szanowna społeczność wielbicieli i ziomków Mychajła. Przyjechali goście z Kijowa — delegacja bukowińskiego ziomkostwa, nasze ukochane trio „Łybid”, wspaniały śpiewak Iwan Krasowski, zespół Lewka Dutkowskiego i, oczywiście, Zasłużony Akademicki Bukowiński Zespół Pieśni i Tańca Andrija Kusznirenki. Płynęła nad salą „Mariczka” Mychajła, śpiewał artysta ludowy Ukrainy Jarosław Sołtys. Andrij Mykołajowycz dyrygował z sali, wejść na scenę już nie mógł. Dyrygował, jak się okazało, ostatni raz. 11 stycznia 2013 roku nie przeszedł przez ten chwiejny most nad nurtem życia. Ale most pozostał. I życie trwa. I niosą artystyczną sztafetę „dzieci” Kusznirenki, nie zważając na żadną chwiejność losu. Był zwyczajnym Niezwyczajnym — Andrij Mykołajowycz Kusznirenko. Dyrygent odwiecznego ruchu piękna, światła tej szczytowej artystycznej doskonałości, do której zawsze dążyło jego Serce — Duch oddania. I jemu — Andrijowi Mykołajowyczowi, i tym, którzy tak jak on stali na tym wspaniałym, ale i chwiejnym pulpicie dyrygenckim, moje skromne oddanie: Dyrygent To nieznośne dążenie do doskonałości — Ślady-punkty na piaskach pustyni, Gdzie świat — dziecięce słoneczne pastele, W których wszystko zawsze — jakby po raz pierwszy. Ów zachłanny zew pierwotności — Nieposkromione uczucie spiekoty, Gdzie świat — klawiru nieodgadnione nuty, W których — swój ład, swój sens, Swoje brzmienie. I całe życie — jedna ścieżka uparta Od marzeń do jawy ruch niespokojny, Wysokości palące i lodowe objęcia, Gdzie świat — gwiazda, Na nieosiągalności oparta...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tosz Musiałowicz podkreślił, że kinematografia jest jedną z najbardziej efektywnych sfer komunikacji. I im więcej będzie takich wspólnych projektów, tym więcej będziemy wiedzieć o sobie nawzajem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Najbardziej zagadkowa premiera filmowa

Do krajowej dystrybucji kinowej wszedł dramatyczny mistyczny thriller „Eter”. Film na podstawie własnego scenariusza wyreżyserował polski reżyser Krzysztof Zanussi. Eduard Owczarenko Film powstał w koprodukcji Ukrainy, Polski, Węgier i Litwy przy wsparciu Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina, Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej oraz Ministerstwa Kultury Polski, a także węgierskich i litewskich instytutów filmowych. Akcja filmu rozgrywa się w przededniu oraz na początku I wojny światowej w Austro-Węgrzech, do których w tamtym czasie należała część Ukrainy. Główny bohater obrazu — lekarz wojskowy — zuchwale przeprowadza eksperymenty naukowe z eterem. Jego celem jest uzyskanie nieograniczonej władzy nad ludźmi, nad ich ciałem i wolą. Ceną sukcesu jest oddanie duszy ciemności… Produkcja filmu rozpoczęła się jeszcze przed dwoma laty. Zdjęcia odbywały się w Polsce, na Ukrainie, na Węgrzech i we Włoszech. W przededniu ukraińskiej premiery odbyło się spotkanie twórców obrazu z przedstawicielami mediów. — Z pierwszego wykształcenia jestem fizykiem i zawsze interesował mnie świat materialny — opowiadał Krzysztof Zanussi. — Ale dobrze rozumiem, że materia to nie jedyna rzecz, która nas otacza. Z drugiej strony jestem przedstawicielem tego pokolenia, które odczuło na sobie wojnę i komunizm. I jeśli mówić z perspektywy naszej teraźniejszości, to trzeba pomyśleć o tym złu, które zawsze może na nas czekać. A uosobieniem zła może być człowiek, który wygląda bardzo inteligentnie. Nasz film to jedna z najnowszych wersji Fausta. W tym obrazie, zrobionym o Polakach, jest tylko jeden pozytywny bohater. I jest on Ukraińcem. Przez całe życie kręcę filmy, w których chcę pokazać coś więcej niż świat materialny. Począwszy od XX wieku nasz świat przeszedł wielkie zmiany, ale wciąż pozostało w nim wiele nieodkrytych tajemnic. Bardzo wiele zdjęć odbywało się na Ukrainie. W filmie grają wspaniali ukraińscy aktorzy. To, że w pracy nad filmem wzięło udział kilka państw, podkreśla naszą siłę w zjednoczonej Europie. „Gram prostego chłopaka z ukraińskiej wsi, który stara się nie zdradzić siebie i swoich uczuć. Nie musiałem się specjalnie przeobrażać, bo w istocie gram samego siebie. Studiowałem w Narodowym Uniwersytecie Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego. Jako aktywnego uczestnika Euromajdanu mieli mnie aresztować, więc uciekłem do Polski. Początkowo uczyłem się na kursach języka polskiego, potem otrzymałem stypendium jako osoba, która ucierpiała na Majdanie. Obecnie w tym kraju zdobywam wykształcenie aktorskie, a Krzysztof Zanussi jest jednym z moich wykładowców. To właśnie on zaproponował mi udział w castingu do roli Ukraińca, który dobrze zna język ukraiński i polski. Praca z tym reżyserem jest niezwykle interesująca. Podczas zdjęć zawsze prowadziliśmy konstruktywny twórczy dialog. Film „Eter” to mój debiut w kinie” — wyznał aktor Ostap Wakuliuk. Minister kultury Ukrainy Jewhen Nyszczuk w swoim wystąpieniu zauważył, że ten film to znaczący krok na drodze uznania ukraińskiej produkcji filmowej na świecie, to wielkie zaufanie do Ukrainy ze strony europejskich i światowych partnerów. Zaprosił również Krzysztofa Zanussiego do przeprowadzenia warsztatów w Narodowym Uniwersytecie Teatru, Kina i Telewizji. Według przekonania przewodniczącego Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina Pyłypa Illenki, współpraca Ukrainy i Polski w dziedzinie kina to przykład tego, jak należy rozwijać naszą współpracę w innych kierunkach. A dyrektor Instytutu Polskiego w Kijowie Bar-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Natchniona górami

Określenie życiowego credo młodej artystki Natali Jurowej, zrozumienie sił napędowych jej twórczości najlepiej można poznać na indywidualnej wystawie „Kiczery” w galerii fortecznej „Bastion” w Iwano-Frankiwsku. Maria ROŻOK, członkini Klubu Inteligencji im. I. Pelypejka oraz Ruchu Obywatelskiego „Proświta”, Kosów. To już trzecia wystawa Natalii. Pierwsza odbyła się w murach instytutu, w którym studiowała, druga w Kosowskim Muzeum Sztuki Ludowej i Obyczaju Huculszczyzny. Na otwarcie nowej wystawy przybyli krewni, znajomi, przyjaciele, byli studenci KIDPM LNAM. Wystawę otworzyła menedżerka sztuki galerii fortecznej „Bastion”, historyczka sztuki Iryna Matolicz. „Cieszę się, że mogę po raz pierwszy na Frankowszczyźnie powitać młodą artystkę z Kosowszczyzny, której wspaniałe obrazy poruszą serca widzów. Karpackie pejzaże, przedstawione przez nią w różnych porach roku, oddają niepowtarzalne piękno kraju Karpat i pokazują widzowi unikatowe i wspaniałe Ukraińskie Karpaty”, — powiedziała pani Iryna. Dziennikarka Tetiana Cerkowniuk podkreśliła, że autorka wystawy maluje obrazy z natury. Ponad dwadzieścia prac, wykonanych w technice malarstwa olejnego, poświęcono Karpatom, dlatego też nazwa wystawy jest symboliczna — „Kiczery”. „Lubię wędrówki po górach, w których czerpię inspirację z naszej przyrody. Chciałam na swoich płótnach oddać to piękno, które widziałam podczas wędrówek. Na obrazach przedstawiono przeważnie wysokogórze. Kiczera w gwarze to góra, która od dołu jest pokryta lasem, a od góry łysa. Właśnie takie jest nasze wysokogórze”, — przyznała artystka. O dorobku artystycznym Natalii opowiedziała kierowniczka Kosowskiego Muzeum Sztuki Ludowej i Obyczaju Huculszczyzny Wiktoria Jaremin: „Młoda artystka obrała dla siebie bardzo trudny kierunek. Oddanie perspektywy powietrznej, przejrzystości, nastroju, emocji gór jest bardzo trudne. Natalia uparcie stawia przed sobą tak trudne zadania i je rozwiązuje”. Przyroda w jej pejzażach żyje. Niebo Natalii jest zawsze przejrzyste, czyste, jej Karpaty jakby wykąpane pod ciepłym deszczem, zachwycają odcieniami zieleni, przechodzącymi w błękit. Dlatego na swój sposób pociągające i urzekające są jej płótna: „Kiczery”, „Bukiwec”, „Zimowy Bukiwec”, „Dzembronia”, „Czarnohora”, „Polonina”, „Szpyci”, „Letni dzień”, „Miejsce siły”, „Marmarosze”, „g. Chomjak”, „Ostatni dzień jesieni”, „Zimowe piękności”. Artystka próbuje swoich sił także w grafice książkowej: bajki pisarki Adeli Hryhoruk zostały opracowane graficznie ilustracjami Natalii. Bardzo lubi fotografię. Zafascynowała się nią w 2011 roku. Na IX Międzynarodowym Młodzieżowym Festiwalu Garncarskim „Opiszne—2015” zaprezentowała widzom osobistą wystawę fotograficzną pejzaży Karpat. Jej fotografia „W chmurach”, zaprezentowana 5 maja 2018 roku na XII Narodowym Biennale „Przyroda—2018”, weszła do grona stu najlepszych prac. Jest fotografem pozaetatowym (freelancerem) Kosowskiego Muzeum Sztuki Ludowej i Obyczaju Huculszczyzny. Obecna wystawa zainteresuje odwiedzających, wywoła dobre emocje i po prostu ucieszy ludzkie serca. Pozostaje życzyć Natalii mocnego zdrowia, twórczej weny, osiągnięć artystycznych, nowych dzieł i kolejnych wystaw.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Historia Ukrainy na znaczkach pocztowych

Strony historii walki Ukrainy o niepodległość przeciwko moskiewskiemu zniewoleniu i bolszewickiej okupacji zostały odzwierciedlone w eksponatach filatelistycznych Ołeksandra Jaremenki, zaprezentowanych w Muzeum Hetmanatu, gdzie otwarto jego wystawę indywidualną. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora Kijowianin Ołeksandr Jaremenko jest kandydatem nauk technicznych, zasłużonym filatelistą Stowarzyszenia Filatelistów Ukrainy (AsFU). Pasjonuje się filatelistyką od ponad 45 lat i jest autorem czterech eksponatów tematycznych, które zdobyły pozłacane, duże srebrne i srebrne medale na wielu wernisażach filatelistycznych na Ukrainie i w innych krajach Europy. Historia pasji do znaczków zaczęła się jeszcze podczas studiów doktoranckich w Instytucie Cybernetyki Akademii Nauk Ukraińskiej SRR. Na początku lat 80. filatelistyka i literatura zlały się dla niego w jedno pragnienie: odtworzyć strony historii Ukrainy i literatury ukraińskiej za pomocą środków filatelistycznych. Po raz pierwszy dorobek O. Jaremenki „Strony historii literatury ukraińskiej” był eksponowany w 1984 roku na VIII Kijowskiej Obwodowej Wystawie Filatelistycznej, gdzie zdobył brązowy medal. Był to jedyny eksponat z komentarzem w języku ukraińskim. Kolejnym był wernisaż w stołecznym Domu Literatów w 1985 roku. Kolekcję obejrzał ówczesny przewodniczący Związku Pisarzy Ukrainy Pawło Zahrebelny. W liście z 22.01.1985 roku pisał: „Szanowny Ołeksandrze Hryhorowyczu! Nie tylko obejrzałem Pańską wystawę, ale byłem zachwycony Pańskim talentem, Pańską sztuką i Pańską szlachetnością! Robi Pan wielką rzecz, dziękuję Panu za to i nisko się kłaniam!.. Nowych szczytów Panu życzę! P. Zahrebelny”. Logiczną kontynuacją tej pracy stało się stworzenie eksponatu, który odzwierciedlał drogę życiową i twórczą Tarasa Szewczenki. Po raz pierwszy był demonstrowany w 1988 roku w Kijowskim Literacko-Memoriałowym Domu-Muzeum Tarasa Szewczenki. Ten eksponat w 1990 roku wyróżniono dużymi srebrnymi medalami na wernisażach w Bratysławie i Monachium, pamiątkowym medalem burmistrza Wiednia, srebrnym medalem na Wystawie Narodowej w Odessie (2012) oraz dużym srebrnym medalem na XVI Wystawie Narodowej „Ukrfilekspo—2018”, był on prezentowany na ponad 40 ogólnoukraińskich i międzynarodowych wystawach. Na międzynarodowej wystawie „Odesafilekspo—2016” O. Jaremenko zadebiutował eksponatem jednostendowym (16 arkuszy, A4): „Kroki do Niepodległości: od Bohdana Chmielnickiego do Iwana Mazepy”. Stronę tytułową eksponatu zdobi francuski znaczek z wizerunkiem Woltera (1949) oraz cytat z jego dzieła „Historia Karola XII” z 1731 r.: „Ukraina zawsze pragnęła być wolna”. Na XVI Narodowej Wystawie Filatelistycznej „Ukrfilekspo—2018” Ołeksandr Jaremenko po raz pierwszy pokazał jednostendowy eksponat „Strony historii walki Ukrainy o Niepodległość przeciwko moskiewskiemu zniewoleniu i bolszewickiej okupacji”. — Wystawę Ołeksandra Jaremenki otwieramy w jednej z najlepszych sal naszego muzeum, która jest poświęcona hetmanowi Pawłowi Skoropadskiemu. Chcę osobno podziękować „Głównemu Urzędowi Pocztowemu”, który pomógł w organizacji tej wystawy i poinformować, że wystawa potrwa do 1 kwietnia — powiedziała dyrektor Muzeum Hetmanatu Hałyna Jarowa. — Znaczki pocztowe to atrybut państwowości — zaznaczył weteran filatelistyki, autor popularnonaukowej książki „O filatelistyce dla wszystkich” Wałerij Czeredniczenko. — Tak jak flaga, hymn, herb, pieniądze. Zaraz po ogłoszeniu niepodległości Ukraina zaczęła wydawać znaczki pocztowe. Po nich można prześledzić historię naszego kraju. Pierwsze współczesne znaczki były poświęcone 500-leciu kozactwa i Ukraińcom w Kanadzie. Ale historia ukraińskiego znaczka pocztowego zaczyna się znacznie wcześniej, od 1918 roku. Stworzone w dobie Ukraińskiej Republiki Ludowej znaczki pocztowe można uważać za encyklopedię Ukrainy tamtych czasów. Bardzo miło, że w ekspozycji Muzeum Hetmanatu znaczki można zobaczyć na stojakach. Również na otwarciu wystawy wystąpił Mykoła Sułyma, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, zastępca dyrektora Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki, który podkreślił konieczność odrodzenia ruchu filatelistycznego na Ukrainie i wsparcia tego ruchu przez państwo.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zasłużeni artyści Ukrainy Anatolij Pachomow, który grał rolę atamana, oraz Nadija Burawska. Wiele mało znanych faktów z historii narodu ukraińskiego można było poznać od prowadzącego koncert Walentyna Wiełykoroda. W planach „Berehyni” oprócz „Sławnych chłopców-zaporożców” jest praca nad programem „Poleska legenda”, w którym wykorzystany zostanie oryginalny folklor polesia. Niedawno repertuar teatru wzbogacono o przedstawienia dla dzieci „Zielona góra” i „Noworoczne przygody”. Wkrótce zostanie tu wystawiona ukraińska ludowa baśń „Carewna-żaba”. Niedawno dyrektorką-kierowniczką artystyczną teatru została Iliina Hensicka, która wcześniej przez 15 lat była kierowniczką części literackiej Kijowskiego Akademickiego Teatru „Koleso”. Jej zdaniem „Berehynia” ma kolosalny potencjał rozwoju. Ponadto będą starali się poszerzyć ramy określenia „teatr ukraińskiego folkloru”, nie ograniczając się wyłącznie do aspektu muzycznego. A o Wasylu Stusie „Ukraińska encyklopedia literacka” pisze, że był egzystencjalistą, poetą o filozoficznych skłonnościach, o pesymistycznym postrzeganiu życia. Lecz w rzeczywistości jest on autorem pięknej liryki. My na scenie postanowiliśmy zorganizować ich spotkanie, którego w rzeczywistości nie było. To różni poeci, którzy mają wiele wspólnego. Nawet pochowani są niedaleko od siebie na Cmentarzu Bajkowym w Kijowie. Od Sosiury czyta Walerij Sarbej, a Artur Wojciechiwski czyta od Stusa. Dla rosyjskojęzycznego Mariupola ukraińska mowa Sosiury i Stusa jest trudna pod względem technicznym. Oni tworzyli słowa, unikalne metafory. Nie wiem, jak to odbiera się w Kijowie, a dla nas, mariupolan, ważna jest sama poetycka struktura tych niezwykle wyszukanych języków. Dla obu aktorów jest to poważny egzamin. Po ukraińsku zaczęliśmy grać dopiero od 2016 roku. Do wierszy Stusa wykonywane są piosenki stworzone przez siostry Telniuk, a do wierszy Sosiury wzięliśmy piosenki współczesnych ukraińskich kompozytorów. Granie tego przedstawienia przeznaczamy głównie dla młodzieży, uczniów. Ponieważ w programie szkolnym przedstawiono tylko 2 wiersze Sosiury i 2 — Stusa. Dążyliśmy do tego, aby twórczość poetów stała się dla nich bliższa, a także kształtujemy smak literacki. Najpierw czytamy wiersz Sosiury „Tak nikt nie kochał”, potem rozbrzmiewa piosenka na te słowa. Tak samo jest ze Stusem. Po to, aby młodzi ludzie rozumieli, jak bardzo poetycki język różni się od wierszy złożonych na muzykę. Premiera spektaklu odbyła się w grudniu, pokazów było niewiele. Widzowie odbierają go różnie. Ci, którzy są oswojeni z poezją i filozofią, zazwyczaj pragną takich spektakli. Widz ze stolicy miał możliwość obejrzenia spektaklu na scenie Kijowskiego Akademickiego Teatru „Koleso” w ramach ukraińskiego formatu Międzynarodowego Festiwalu Kameralnych Spektakli AndriyivskyFest, w którym teatr z Mariupola uczestniczy już po raz drugi. A wkrótce na festiwalu oczekujemy gości z Charkowa i Dniepru. Materiały przygotował Eduard OWCZARENKO. Zdjęcia dostarczone przez teatry

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Niebiańska setka zawsze z nami

Kijowski Akademicki Teatr Folkloru Ukraińskiego „Berehynia” zaprosił na koncert teatralny „Niebiańska setka z nami”. Autor programu, członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Narodowy Artysta Ukrainy Mykoła Buraworski, poświęcił go wydarzeniom Majdanu w latach 2013–2014. W programie zabrzmiały najlepsze ludowe pieśni kozackie, historyczne, patriotyczne, czumackie i liryczne, połączone z kompozycjami tanecznymi — kozackim, pochodnym, kuliszem, grecem, hopakiem i innymi tańcami przy akompaniamencie orkiestry instrumentów ludowych teatru, które oddają narodowo-patriotycznego ducha narodu ukraińskiego i są przywołane przez teraźniejszość naszego państwa, wypełnionej wolnością i godnością. Według słów Mykoły Burawskiego, pomysł stworzenia programu „Niebiańska setka z nami” zrodził się jeszcze w lutym 2014 roku, gdy zobaczył trumny z poległymi uczestnikami Rewolucji Godności. Wkrótce zaczęto pracować nad tym projektem. I już piąty rok z rzędu teatr „Berehynia” zaprasza wszystkich nieobojętnych 20 lutego, aby uczcić pamięć naszych bohaterów. Wstęp na ten widowiskowy koncert jest zawsze wolny. Dwa lata temu teatr gościł w gastrolach na Ziemi Tarnopolskiej i tam widzowie najczęściej zamawiali właśnie ten program. Koncert rozpoczęto pieśnią „Pływie kaczka”, przy wykonaniu której w pamięci natychmiast powracają tragiczne wydarzenia, które miały miejsce pięć lat temu. Temat upamiętnienia bohaterów Niebiańskiej setki kontynuowała pieśń „Lament nad poległymi synami”. Program stał się swoistym przeglądem historii Ukrainy, która zawsze była bardzo bogata w burzliwe wydarzenia. Widoczna jest droga walki o niepodległość naszego kraju od najdawniejszych czasów do współczesności. Jedno z centralnych miejsc w koncercie zajmowała poezja Tarasa Szewczenki, gdyż każde historyczne wydarzenie w życiu narodu ukraińskiego można zilustrować jego proroczym słowem. Szczególnie uroczyście tego wieczoru brzmiały wiersz „Rozryta mogiła” oraz fragment poematu „Hajdamacy”. (Nawiasem mówiąc, w dniach obchodów 205. rocznicy urodzin Kobzarza „Berehynia” przedstawi kompozycję literacko-muzyczną „Kochajcie się, bracia moi” na słowa Tarasa Hryhorowycza, podczas której zabrzmią również ulubione pieśni Szewczenki). W tym roku do programu dodano pieśń „Świecie jasny, świecie cichy”. Wiele gorących braw otrzymał numer orkiestrowy „Dwudziestodniówka” w wykonaniu orkiestry teatru pod kierownictwem Jurija Milewskiego. A spośród wykonawców szczególnie zapadli w pamięć

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Czy aby przetrwać, potrzebny jest «odwet»?

Z okazji Dnia Bohaterów Niebiańskiej Setki Narodowe Centrum Sztuki Teatralnej im. Lesia Kurbasa oraz Zaporoski Miejski Teatr „Vie” zaprezentowały spektakl „ODWET@UA Mono-bomba” autorstwa współczesnej dramatopisarki Nedy Nieżdanej. Przedstawienie jest poświęcone śpiewakowi i żołnierzowi o pseudonimie „Mif” Wasylowi Slipakowi. Spektakl powstał w ramach projektu wydawniczo-teatralnego NCST im. Lesia Kurbasa „Labirynt z lodu i ognia” na podstawie sztuk o Rewolucji Godności i obecnej rosyjsko-ukraińskiej wojnie hybrydowej. Składa się z antologii o tym samym tytule (wspólnie z wydawnictwem „Smoloskyp”), czytań scenicznych, multimedialnych prezentacji oraz przedstawień na podstawie sztuk ukraińskich autorów. Projekt jest kontynuacją antologii aktualnego dramatu „Majdan. Przed i po”. Co robić, gdy zapraszają cię na wesele jako drużbę po pogrzebie? Gdy przyjaciel staje się wrogiem, a może nawet mordercą? Gdy „brat” staje się Kainem, a tobie przypadło być Abelem, jak przestać kochać? I jak przeżyć katastrofę i nie być ani ofiarą, ani katem? Jak pozbyć się wściekłości, rozpaczy, strachu i znaleźć siły oraz chęć do życia? I gdzie szukać nowego oddechu? W zemście? W zapomnieniu? W ucieczce czy w muzyce?... Kiedyś był „kamerton” — godność, męstwo, szczerość… Ona go kochała… przyjeżdżała do niego do Paryża… Ale on wybrał wojnę, bo artyści zazwyczaj mają wyostrzoną potrzebę sprawiedliwości. Dlaczego więc giną najlepsi? I co robić teraz z tym światem, twardym, sprzedajnym, beznadziejnym? Bo trwa wojna, wielka wojna hybrydowa, już światowa. Ale co może być odpowiedzią na śmierć? Spektakl jest właśnie poszukiwaniem tego „odwetu”… Jak zaznaczyła Neda Neżdana, zrozumiała, że musi napisać tę sztukę po śmierci Wasyla Slipaka. W zeszłym roku pisarkę zaproszono do roli eksperta festiwalu Zdjęcie Kostiantyna Striltsiwa „Złota Chortycja”, w którym wzięły udział niezależne teatry. W ramach festiwalu odbywały się warsztaty mistrzowskie, dyskusje oraz improwizowane czytania sceniczne z antologii „Majdan. Przed i po”. Chciała zaproponować do czytania także sztukę „OT-WIETKA.UA”, ale coś ją wtedy powstrzymało. Obejrzała spektakl z udziałem Anny Myronowej i zrozumiała, że może jej powierzyć ten projekt. Kiedy przyjechali na premierę do Zaporoża, mieli wątpliwości, jak ludzie odbiorą to przedstawienie, czy nie będzie prowokacji. Ale przyjmowano ich bardzo dobrze, mówiono: „To, co czujemy, ale nie wiemy, jak to powiedzieć, wy wyraziliście w tym spektaklu”. Oto, co opowiedzieli twórcy spektaklu. Anna Myronowa, aktorka: „Od dawna marzyłam, by zagrać w monospektaklu, najbardziej chciałam mówić o współczesnej Ukrainie. I tak się złożyło, że Neda Neżdana zaproponowała mi tę sztukę. Zrozumiałam, że to dokładnie ten materiał, którego tak długo szukam. Podeszłam do dyrektora naszego teatru Olgi Leszczowej, ona pomogła znaleźć reżysera i zrobiła wszystko, aby ten spektakl się odbył. To temat niekomercyjny. Ale to jest ten spektakl, który zmusza ludzi do myślenia. W spektaklu brzmi głos Wasyla Sliпaka. Celowo szukaliśmy jego repertuaru, aby widz wiedział o tym bohaterze więcej. Choć on w spektaklu dosłownie nie występuje, to z nami żyją jego pieśni”. Natalia Mostopalowa-Hapczyńska, reżyserka: „To był mój dyplomowy spektakl i mój debiut jako reżyserki. W oprawie muzycznej wykorzystałam utwory Filipa Glassa, a także arie z opery „Faust” i partie z „Requiem”, które wykonywał Wasyl Sliпak. Dodałam tekst o Kainie i Ablu, którego nie było w sztuce, i staram się przeprowadzić tę przypowieściową historię przez cały spektakl. A „odpowiedź”, naszym zdaniem, to dziecko, które urodzi bohaterka spektaklu”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Spotkanie Stusa i Sosiury

Kompozycja literacko-muzyczna „100 odcieni miłości” na podstawie utworów Wasyla Stusa i Wołodymyra Sosiury niedawno wzbogaciła repertuar Donieckiego Akademickiego Obwodowego Teatru Dramatycznego (m. Mariupol). „Spotkanie, którego nie było” — tak autor pomysłu i reżyser Anatolij Lewczenko określił gatunek nowego przedstawienia. Dzieciństwo i młodość Wołodymyra Sosiury upłynęły na Doniecczyźnie. Uczestnik wielu związków literackich lat 20. i 30. Wydał około 40 zbiorów wierszy, dwa powieści, półtora tuzina poematów. Doznał prześladowań za „nacjonalistyczne odchylenia” i „burżuazyjny nacjonalizm”, przeszedł kilka załamań nerwowych, zmarł po drugim zawale serca. Pochowany na Cmentarzu Bajkowym. Wasyl Stus wychował się na Doniecczyźnie. Szestdziesiątnik, członek Ukraińskiej Grupy Helsińskiej. 13 lat spędził w izolatkach śledczych, karcerach, obozach mordowskich, na katorżniczej pracy, zginął w celi-izolatce podczas protestacyjnego głodowania. W 1989 roku poetę przeniesiono do ponownego pochówku na Cmentarzu Bajkowym. Reżyser przedstawienia Anatolij Lewczenko opowiedział: — W ubiegłym roku, 6 stycznia, minęło 120 lat od urodzin Wołodymyra Sosiury i 80 lat od urodzin Wasyla Stusa. Postanowiliśmy stworzyć spektakl na podstawie ich twórczości. Do przedstawienia wybraliśmy dziś zapomniany gatunek — czytania poetyckie. Kiedy zaczęliśmy badać twórczość Sosiury, zrozumieliśmy, że prawdziwego Sosiury nie znamy. W przedstawieniu cytujemy słowa z „Ukraińskiej encyklopedii literackiej”, która nazywa go ukraińskim słowikiem, lirykiem. Tymczasem on wiele wierszy pisał „do szuflady”, a jego los był tragiczny. Niedawno odkryliśmy jego poemat „Mazepa”. Podczas rewolucji ukraińskiej był najpierw w szeregach Petlury, potem Machny, a następnie w Armii Czerwonej. Jego życie praktycznie rozdarło go na dwie połowy. O tym opowiada wiersz „Dwaj Wołodyjkowie”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Słowo powitalne w imieniu rektora Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Drahomanowa, akademika W. P. Andruszczenki, wygłosił prorektor ds. pracy naukowej, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor H. M. Torbin, który zaproponował utworzenie wirtualnego muzeum P. Czubynśkoho. Uczestników konferencji powitał i podkreślił wagę i aktualność wydarzenia oraz jego stosowność na obecnym etapie narodowo-kulturalnego odrodzenia Ukrainy prorektor ds. metodyczno-dydaktycznych wydziałów humanistycznych naszego uniwersytetu, kandydat nauk historycznych, profesor I. H. Wietrow. Słowo powitalne w imieniu dyrektora Instytutu Badań Politycznych i Etnonarodowościowych im. I. F. Kurasa Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, doktora nauk historycznych, profesora, członka-korespondenta NAN Ukrainy O. O. Rafalskiego wygłosił zastępca dyrektora, doktor nauk historycznych, profesor, członek-korespondent NAN Ukrainy O. M. Majboroda. Treściwe i natchnione było wystąpienie na sesji plenarnej znanego pisarza, działacza społecznego, dziennikarza, redaktora naczelnego gazety „Słowo Proświty”, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Honorowego Doktora Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Drahomanowa P. M. Mowczana. Wysoko i uzasadniono ocenę wkładu P. Czubynśkoho w badania ukraińskiej etnokultury przedstawił w swoim referacie naukowym kierownik Katedry Etnologii i Krajoznawstwa, doktor nauk historycznych, profesor P. M. Czernieha. W owocnej dyskusji aktywnie uczestniczyło 11 doktorów nauk, 20 kandydatów nauk, znani

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Szanujmy swoich geniuszy!

Odbyła się Ogólnoukraińska konferencja naukowa „Paweł Czubynski — wyraziciel etnonarodowych dążeń narodu ukraińskiego” (w 180. rocznicę urodzin). Konferencję zorganizowali i przeprowadzili przedstawiciele katedry etnologii i krajoznawstwa Wydziału Historycznego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Drahomanowa, Instytutu Badań Politycznych i Etnonarodowych im. I. F. Kurasa NAN Ukrainy, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Instytutu Historii Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy, Muzeum Historycznego w Boryspolu, Boryspilskiego Zespołu Edukacyjnego „Liceum «Edukacja Designerska» im. Pawła Czubynskiego” oraz Narodowego Muzeum Ludowej Architektury i Obyczaju Ukrainy. wykładowcy, nauczyciele szkół, pracownicy muzeów Ukrainy, a także ponad 50 studentów-historyków, magistrantów, doktorantów naszego Uniwersytetu i innych uczelni wyższych. Z treściowo zróżnicowanymi referatami naukowymi wystąpili: A. S. Zyl — historyk i regionalista, członek Narodowego Związku Regionalistów Ukrainy, autor fundamentalnej monografii o P. Czubynskim; N. A. Szyp — doktor nauk historycznych, profesor Narodowego Uniwersytetu Handlowo-Ekonomicznego; W. F. Pohrebennyk — doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik katedry literatury ukraińskiej Wydziału Filologii Ukraińskiej i Twórczości Literackiej im. A. Myszka; W. J. Korol — doktor nauk historycznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy; I. A. Koliada — doktor nauk historycznych, profesor katedry metodyki nauczania dyscyplin społecznych i edukacji genderowej; W. M. Lytwyn — stały organizator przedsięwzięć upamiętniających i badających spuściznę P. Czubynskiego, członek Narodowego Związku Regionalistów Ukrainy oraz Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki i inni. Atmosferę konferencji najlepiej uzupełniła odpowiednia oprawa audiowizualna przygotowana przez katedrę etnologii i regionalistyki, niezwykle pouczająca wystawa książek, przygotowana przez zespół biblioteki naukowej NPU im. M. P. Drahomanowa. Oprawę artystyczną naukowego wydarzenia zapewnił zespół pieśni ukraińskiej „Złote Perewesło” Centrum Kultury i Sztuki NPU im. M. P. Drahomanowa pod kierownictwem zasłużonego pracownika kultury M. N. Jaretyka oraz czynny udział docent katedry MNSDGO Wydziału Historycznego, kandydat nauk historycznych N. I. Zahrebelnej. Uczestnicy konferencji w ożywionej dyskusji przyjęli rezolucję konferencji, która zostanie przesłana do odpowiednich instytucji państwowych Ukrainy: 1. Wzywamy Prezydenta Ukrainy P. Poroszenkę do wspierania uchwalenia przez Radę Najwyższą Ukrainy ustawy o języku ukraińskim, która ma zapewnić pełnowartościowe, szerokie i rzeczywiste jego użycie we wszystkich sferach życia. 2. Gabinetowi Ministrów Ukrainy przydzielić środki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy i Instytutowi Książki na wydanie wszystkich prac P. Czubynskiego. 3. Radzie Miejskiej Kijowa podjąć uchwałę o ustanowieniu tablic pamiątkowych w miejscach nauki, pracy i zamieszkania P. Czubynskiego. 4. Ministerstwom edukacji i nauki zainicjować i zapewnić utworzenie naukowo-badawczego centrum życia i twórczości P. Czubynskiego na miejscu posiadłości Czubynskich. 5. Zwracamy się z inicjatywą do naukowo-badawczych instytucji o utworzenie wirtualnego muzeum P. Czubynskiego w celu upowszechniania i popularyzacji w Ukrainie oraz poza jej granicami informacji o P. Czubynskim i jego spuściźnie. 6. Ministerstwu edukacji i nauki zapewnić wypełnienie procesu nauczania placówek oświatowych Ukrainy treściami narodowo-patriotycznymi. Przyjęto jednogłośnie. Komitet organizacyjny Ogólnoukraińskiej konferencji naukowej „Pawło Czubynski — wyraziciel etnonarodowych dążeń narodu ukraińskiego” (w 180. rocznicę urodzin) Dziękujemy Wam i wzywamy do dalszej współpracy dla Chwały Ukrainy! Docenci Katedry Etnologii i Krajoznawstwa, kandydat nauk historycznych S. P. ZUBCZENKO, W. I. ŁUSZCZAJ, A. W. TELEHUZ, asystent I. W. BATIUK Bądźmy razem! PRENUMERATA—2019 PRENUMERATA—2019 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

(z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi): Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 79

Redaktor dyżurny Eduard Owczarenko Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. «Mega-Polihraf», 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK Heorhij FIŁIPCZUK Mykoła CYMBALUK Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek. na pół roku na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Na rok – na rok 195 hrywien 02 kopiejek

Za prawdziwość informacji odpowiadają autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji obowiązkowe jest powołanie się na „Słowo Proświty”. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn