Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

«Zrozumiałem, że artysta jest jak lekarz» Walerij WITER:

Слово Просвіти, №09 за 2021 рік

Znany ukraiński piosenkarz, zasłużony artysta malarz – Za czasów ZSRR istniały takie organizacje jak „Ukrkoncert” i „Kyjiwkoncert”, które centralnie organizowały koncerty – wspomina pan Walerij. – W latach 90. te organizacje przestały istnieć i wszyscy artyści przeszli na własne tory twórcze. Zacząłem malować, objechałem z wystawami wiele krajów, równolegle dawałem koncerty. Początkowo sam, potem z bandurzystą, założycielem zespołu „Kobza” Wołodymyrem Kuszpetem. Z czasem dołączyli do nas Heorhij Harbar, Ihor Kuryliw i Mychajło Semendiaj. Stworzyliśmy „Kobzę. Oryginał”, występowaliśmy we Lwowie, Tarnopolu, Czerniowcach, Iwano-Frankiwsku, ale te występy odbywały się dość rzadko. W 2003 roku jeździłem do Kanady. Właśnie tam mój przyjaciel, wspaniały bandurzysta, kierownik Kapeli Bandurzystów w mieście Toronto Wiktor Miszałow zaproponował zrobienie w Kanadzie szeregu koncertów. Grałem na gitarze, on – na bandurze. Kiedy wróciłem na Ukrainę, zaczęliśmy robić takie koncerty w Kijowie. Najpierw w kawiarni „Generał” na Andrijiwskim Uzwozie, później przenieśliśmy się do art-kawiarni „Pid dzwinyceju” na terenie Narodowego Rezerwatu „Kijowsko-Peczerska Ławra”. Kiedy do władzy w kraju doszła Partia Regionów, zmuszeni byliśmy wstrzymać działalność koncertową, a w 2016 roku wznowiliśmy ją. Początkowo prowadziłem koncerty w pracowni zasłużonego artysty malarza Ukrainy Petra Zykunowa, a później – w swojej własnej pracowni. Niedawno odbył się 70. taki koncert. Nazbierało się bardzo dużo materiału, który sam mogę przekazywać publiczności: pieśni bardowskie, począwszy od lat 50. XX wieku, wiele ukraińskich pieśni ludowych, których wcześniej nikt nie wykonywał – łącznie mam 14 programów. Napisałem muzykę do słów Mykoły Siadrystego, wydałem album „Biła mrija”. Na koncerty przychodzą różni ludzie. Była mistrzyni świata w boksie Alina Szaternikowa, dyplomata Wołodymyr Ohryzko, wielu innych znanych ludzi, wśród których – artyści malarze, sportowcy, muzycy, moi przyjaciele. Każde takie spotkanie inspiruje do nowych osiągnięć twórczych. Oprócz koncertów robię wiele wystaw malarskich. Niedawno takie wystawy odbyły się w Kropywnyckim, Sumach, Czernihowie, Rzyszczowie. Obecnie trwa wystawa w Muzeum Ukraińskiej Diaspory. — Twórczą biografię jako piosenkarz zaczynał Pan w zespole „Berezeń”. — To była unikalna formacja, która zebrała 7 osób. Zresztą, potem było 7 uczestników także w „Kobzie”. Uczestnicy „Berezienia” nie mieli wykształcenia zawodowego, maksimum – ukończyli szkołę muzyczną. Był to kolektyw entuzjastów, zakochanych w ukraińskiej twórczości ludowej. Wśród autorów, których pieśni wykonywaliśmy: Wiaczesław Krysztofowycz, Ołeksandr Awakian i Mychajło Nikołajew. Widocznie mój głos dobrze pasował do tych utworów, byłem solistą. Pierwsze nagranie zrealizowaliśmy w 1967 roku w Kinostudii im. Ołeksandra Dowżenki, w pawilonie, który wtedy nosił imię Szczorsa. Nagrania były nielegalne i półamatorskie, ale miały tak potężny tekst, że szybko rozeszły się po Kijowie. A na początku lat 70. robiliśmy już profesjonalne nagrania w Ukraińskim Radiu. Odbyło się to dzięki fanom zespołu „Berezeń” – Jurijowi Baranowyczowi, który kierował działem muzycznym Ukraińskiej Telewizji, oraz głównemu reżyserowi dźwięku telewizji Ołeksijowi Burnisowi. W tych nagraniach wzięła udział Nina Matwijenko wraz z trio „Zołoti kluczi”. Nagrali one pieśni „Zozula” do słów Mykoły Kostomarowa i „Łybid” do słów Ołeksija Bułyhy. „Berezeń” był pierwszym zespołem folkowym w Kijowie, a być może w całej Ukrainie. Twórcza biografia kolektywu zakończyła się z dość błahego powodu: kupili drogą aparaturę na koncerty, którą niemal od razu skradziono. Dobrze, że każdy z uczestników zespołu miał główny zawód. A mnie wtedy zaproszono do „Kobzy”. Zabrałem ze sobą do tego zespołu dwie pieśni „Berezienia” – „Hanka” i „Zaczekaj”. — Na czym polegała unikalność zespołu „Kobza”? — Nie mieliśmy gitar, a elektrobandury. Zrobienie ich nie było proste, gdyż gitara ma 6 strun, a bandura – 64. Pomógł nam w tym inżynier Ihor Zarubynski. W ten sposób bandura przekształcała się z instrumentu kameralnego, który brzmiał tylko w salach filharmonicznych, w instrument muzyczny, z którym można było występować w pałacach sportu i na stadionach. Z czasem doszła też gitara. Wszyscy siedmioro wykonawców śpiewali, ja byłem solistą. Pierwsza płyta wyszła w 1971 roku, a druga – w 1976. Świetnie nagrał je znany reżyser dźwięku Jurij Wynnyk w studiu „Dnipr”. Druga rozeszła się ogromnym nakładem. Potem nielegalnie wydrukowano ją także w Kanadzie. W 90 procentach repertuar składał się z ukraińskich pieśni. Kilka utworów napisał Ołeksandr Zujew, który przez pewien czas kierował „Kobzą”. Także wśród kierowników byli ciekawy basista Ołeh Ledniow, bandurzysta, założyciel „Kobzy” Kostiantyn Nowycki, potem – Jewhen Kowalenko. Zrobiliśmy furorę w całym ZSRR. Swego czasu daliśmy 10 występów w sali koncertowej „Rosija”. Pierwsza część była nasza, druga – Sofii Rotaru, ale już po pierwszym występie zdecydowano, że to my będziemy kończyć te koncerty. Występowaliśmy w Chabarowsku, Władywostoku, Magadanie, innych miastach Dalekiego Wschodu. Na te koncerty przychodziły tysiące Ukraińców – dzieci i wnuki tych, którzy byli represjonowani. Byliśmy w południowych republikach byłego Związku – Turkmenistanie, Uzbekistanie. Szczególnie zapamiętałem tournée do Azerbejdżanu w 1979 roku na dni Ukrainy. Objechaliśmy pięć największych miast republiki, a zakończyliśmy tournée wielkim koncertem w Baku. Ale przez długi czas nie mogliśmy wyjeżdżać za granicę. Partyjnej nomenklaturze nie podobała się nazwa zespołu. Mówili, że to archaika, nawet oskarżali o nacjonalizm, ale udało nam się obronić tę nazwę. Dopiero w 1977 roku pozwolono nam na zagraniczne tournée. Bardzo dobrze przyjmowano nas we Włoszech, Japonii, Niemczech, Czechosłowacji. A oto Kubańczycy, przyzwyczajeni do energicznych rytmów, melodyjna ukraińska pieśń nie bardzo się spodobała, trzeba było wprowadzać zmiany w programie. Dawaliśmy do 250 koncertów rocznie, niemal zawsze były pełne sale. Ale czas nie stoi w miejscu: w 1987 roku zrozumiałem, że już twórczo wyczerpałem się w tym kolektywie. — Nad jakimi projektami pracuje Pan w ostatnich latach? — Wydałem 15 solowych płyt i uważam to za bardzo ważną sprawę. Po pierwsze, pieśni powoli są zapominane i dopóki brzmi głos, trzeba zdążyć je nagrać. Anatolij Sołowianenko wydał tylko jedną płytę, Jewhenija Mirosznyczenko – żadnej, a takich płyt mogłyby być dziesiątki. Niestety, nasi wielcy artyści nie doceniali znaczenia tej sprawy… Nagrałem około 450 pieśni, z nich 300 w języku ukraińskim. Swego czasu na koncertach wykonywałem pieśni po francusku, niemiecku, japońsku, czesku, fińsku i w innych językach. Chcę je wszystkie zebrać na jednej płycie. Na jednym z moich koncertów dwa lata temu był prezes fundacji charytatywnej „MiSt” imienia Mychajła Sawenki Serhij Isajenko. Zaprosił mnie, bym pojechał z koncertami na Chmielniczyznę, zaangażowałem do tego projektu swoich przyjaciół: ludową artystkę Ukrainy Ninę Matwijenko, znanych artystów malarzy Anatolija Hajdamakę i Anatolija Kuszcza. Razem odwiedziliśmy domy dziecka, po tych wyjazdach pojawiło się wielu nowych przyjaciół. Przez pandemię już prawie rok komunikujemy się tylko przez telefon i media społecznościowe, ale w przyszłości na pewno będziemy kontynuować tę sprawę. Zebrałem 20 piosenek, które nie zostały jeszcze przeze mnie nagrane. To ukraińskie arcydzieła – „Dumy” do słów Tarasa Szewczenki, „Śmieją się, płaczą słowiki”, „Noc jaka księżycowa”, „Hej sokoły”, kilka piosenek z repertuaru „Bereznia”, nowe utwory do słów Mykoły Siadrystego. Płyta będzie nosiła tytuł „Twarzą w twarz” – intymna rozmowa ze słuchaczem. Pomoc sponsorską w realizacji tego projektu obiecała przekazać fundacja charytatywna „MiSt”. — A od czego zaczęło się Pana zamiłowanie do rysowania? — Wszystko zaczęło się od mamy. Pięknie haftowała, grała na gitarze, znała wiele piosenek. Zacząłem rysować od trzeciego roku życia. Mój ojciec wykładał wychowanie fizyczne i przysposobienie obronne w Republikańskiej Szkole Plastycznej imienia Tarasa Szewczenki. Nie zamierzałem się tam uczyć. A kiedy ukończyłem czwartą klasę zwykłej szkoły, moje rysunki zobaczył jeden z naszych znajomych i powiedział, że powinienem wstąpić do tej szkoły. Dała ona bardzo solidne przygotowanie. Wśród moich nauczycieli byli wspaniała graficzka Ołeksandra Babkowa i uznany artysta Lew Pryzant. Nauczyli mnie rysować, widzieć rysunek od wewnątrz. Po tym wstąpiłem do Kijowskiego Instytutu Sztuki (obecnie Narodowa Akademia Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy). Studiowałem u plakacisty, zasłużonego artysty Ukrainy Tymofija Laszczuka. W 1987 roku moja praca trafiła do „Antologii ukraińskiego plakatu radzieckiego”. Zacząłem otrzymywać pierwsze nagrody na różnych konkursach. Zrozumiałem, jak interesujące jest zajmowanie się plakatem, ale jednocześnie jak trudne. Trzeba zrobić plakat tak, jak nikt wcześniej go nie robił. Stworzyłem plakatów nie tak wiele, około 250. Ale odpowiadam nie tylko za każdy plakat, ale za każdy centymetr tego, co jest na nim przedstawione. Staram się robić tak, aby nie była to jakaś jednodniówka. Wielu mówi, że niektóre moje plakaty, narysowane 30 lat temu, wyglądają, jakby powstały wczoraj. Pamiętam, zamówiono u mnie 11 plakatów dla miasta Tuluzy – miasta partnerskiego Kijowa. Wydrukowano je w dużym nakładzie i rozklejono po całej Tuluzie. Niestety, na początku lat 90. ta dziedzina sztuki zaczęła podupadać. Młodzi chłopcy i dziewczęta zaczęli coś robić na komputerach. Ale ich wytwory, które widzimy na wielkich standach, to raczej nie reklama, a antyreklama. — Z czasem zaczął Pan rysować także portrety. — Kiedy trzeba było jakoś przeżyć, zwróciłem się jako artysta ku temu gatunkowi. Pierwsze portrety wykonałem we Francji. W 1993 roku mieszkam w mieście Lille w pewnej wspaniałej rodzinie. Gospodyni tej rodziny, Marlene, miała urodziny. Zrobiłem jej portret w jedną noc. Kiedy podarowałem jej ten portret, zobaczyłem, jak wszyscy reagują, to zrozumiałem, jak bardzo jest to interesujące. Robiłem także portrety w Niemczech, Kanadzie, pewnego razu zamówiono u mnie portret szejka z Palestyny. Zrozumiałem, że artysta jest jak lekarz. A jeśli twoja praca wisi w jakimś domu, to jesteś już jakby częścią tej rodziny. Bardzo dobrze, gdy jest możliwość wykonania portretu z natury. Ale bycie modelem jest dość trudne, trzeba nie ruszać się przez całą godzinę. A żeby zrobić portret, potrzeba 30-40 godzin. Kiedy pracuję nad portretem, dla mnie ważne jest wiedzieć, co człowiek kocha: poezję czy prozę, morze czy step, jakie lubi piosenki, być może człowiek nie akceptuje jakiegoś koloru. Z tego wszystkiego wyłania się filozoficzny obraz człowieka. Staram się zrobić portret tak, aby pozostał u niego na całe życie. Chyba najlepiej udał mi się portret Jurija Rybczynskiego. Był zachwycony tą pracą. Każdą osobę mógłbym przedstawić na tle jakiegoś wnętrza, ale zawsze staram się znaleźć jakieś ciekawostki. Na przykład na portrecie Mykoły Siadrystego przedstawiona jest chata, w której się urodził, morze (swego czasu był mistrzem Ukrainy w pływaniu podwodnym) i Ławra Peczerska, którą widać z jego mieszkania. Nina Matwijenko wyznała, że kocha bez. Na portrecie trzyma gałązkę bzu, a jeszcze tutaj można zobaczyć fragment Ławry i kwitnący sad. — Kiedy odbyła się Pana pierwsza wystawa indywidualna? — Na początku lat 80. Razem ze mną w sali wystawowej Kijowskiej Organizacji Związku Artystów Ukrainy prezentowało swoje prace jeszcze 3 twórców. Przedstawiłem około 30 plakatów. Początkowo myślałem, że to zwykła wystawa zbiorowa, ale okazało się, że skoro przedstawiłem ponad 20 prac, to można uznać, że była to pełnowartościowa wystawa indywidualna. Ekspozycja trwała miesiąc. Wtedy wszystko było inaczej, najpierw – otwarcie, potem – dyskusja, i wreszcie – zamknięcie, trzy pełnowartościowe wydarzenia. Na otwarcie i zamknięcie wystawy zawitał Mykoła Bażan, wśród gości byli także historyk sztuki Łeonid Władycz, poeta Jurij Rybczynski, ówczesny dyrektor Kijowskiego Teatru Operowego Anatolij Mokrenko. Właśnie wtedy wielu poznało mnie jako artystę, bo wcześniej postrzegano mnie tylko jako solistę „Kobzy”. W 1984 roku moje prace zostały zaprezentowane na Biennale w Warszawie, to światowy przegląd plakatów, który odbywa się raz na 2 lata. Na taką imprezę wtedy było dostać się znacznie trudniej niż teraz. Najpierw dzieła musiała zatwierdzić Kijowska Organizacja Związku Artystów, potem – komitet republikański, po tym wysyłano je do Moskwy, a jeszcze był wybór przed samym biennale. Czyli trzeba było przejść 5 kręgów piekła. Tego samego roku „Kobza” występowała w Iwano-Frankiwsku, publiczność po prostu szalała. A po koncercie odwiedził mnie grafik Wołodymyr Humenny wraz z dwoma artystami. Przynieśli katalog z moim plakatem. To było pierwsze międzynarodowe uznanie. Obecnie w Muzeum Ukraińskiej Diaspory trwa wystawa moich portretów oraz prac moich przyjaciół Anatolija Hajdamaki i Anatolija Kuszcza. Przygotowuję kilka nowych projektów wystawowych. Wiele jasnych wspomnień wiąże mnie z Azerbejdżanem. Chcę przeprowadzić swoją wystawę w ambasadzie tego kraju na Ukrainie. Pracuję nad książką wspomnień, do której wejdą rozdziały: „Wesołe wspomnienia”, „Historia Kobzy”, „Towarzysze i przyjaciele”, „Epatażowe momenty”, „Opowieści o Kijowie”. Jeśli złożyć pierwsze litery nazw rozdziałów, to wychodzi słowo WITER (WIATR). To będzie ciekawy kalejdoskop. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Ukrainy Wałerij Witer w każdy czwartek zaprasza do swojej pracowni miłośników dobrej piosenki. Niedawno taki koncert odbył się po raz 70. Właśnie od opowieści o tych koncertach rozpoczynamy rozmowę z artystą.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn