Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

Łesia Ukrainka na głównej scenie kraju

Слово Просвіти, №09 за 2021 рік

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze strony teatru Eksponaty wystawy są świadectwem tego, że imię Łesi Ukrainki nie schodzi z repertuaru frankowców, począwszy od pierwszych sezonów istnienia teatru. W 1922 roku odbyła się premiera „Pieśni leśnej”, reżyser-inscenizator Jewhen Kochanenko, Mawka – Feodosija Barwinśka, Łukasz – Tychon Ternyczenko. Dwa lata później J. Kochanenko zrealizował jeszcze jedną inscenizację „Pieśni leśnej”, w której rolę Mawki grała Polina Niatko. 1925 rok – „Kamienny gospodarz”, reżyser-inscenizator Hnat Jura, Komandor – Iwan Marjanenko, Don Juan – Wiktor Petita, Donna Anna – Wałentyna Warećka. 1946 – „W puszczy”, reżyser-inscenizator Hnat Jura. 1970 – „Kasandra”, reżyser-inscenizator Serhij Smijan, Kasandra – Julija Tkaczenko, Dołon – Stepan Ołeksenko, Hełen – Borys Stawyćkyj. 1988 – „Kamienny gospodarz”, reżyser-inscenizator Serhij Danczenko, Donna Anna – Żanna Kałantaj, Polina Łazowa, Don Juan – Stepan Ołeksenko, Komandor – Ołeksandr Zadniprowśkyj, Anatolij Chostikojew. 1993 – „Pieśń leśna”, reżyser-inscenizator Dmytro Cyrypiuk, Mawka – Oksana Baćko, Łukasz – Ołeksej Bohdanowycz, Ostap Stupka. 1996 – „Bojarynia”, reżyser-inscenizator Wołodymyr Opanasenko, Oksana – Inna Kapinos, Łudmyła Smorodina, Stepan – Witałij Borysiuk, Ołeksandr Zadniprowśkyj, Perebijnycha – Hałyna Semenenko, Rajisa Tepłowa, Iwan – Ołeksej Pałamarenko, Wadym Połikarpow, Matka – Nina Hilarowśka, Julija Tkaczenko, Hanna – Łarysa Krasowśka, Natałija Jaroszenko, Gość – Waśyl Mazur, Wiaczesław Sumśkyj. 2001 – „Adwokat Martian”, reżyser-inscenizator Ołeksandr Mirośnyczenko, Martian – Stepan Ołeksenko. 2009 – „Na polu krwi”, reżyser-inscenizator Jurij Rozstałnyj, Juda – Ostap Stupka, Pielgrzym – Dmytro Rybałećkyj. 2011 – „Opętana”, reżyser-inscenizator Jurij Rozstałnyj, Miriam – Oksana Baćko. 2019 – „VERBA”, na motywach dramatu-feerii „Pieśń leśna”, reżyser-inscenizator Serhij Masłobojszczykow, Mawka – Chrystyna Fedorak, Łukasz – Ołeksandr Behma, Kyłyna – Anżełika Sawczenko. – Tą ekspozycją chcemy wspomnieć te spektakle, które dedykujemy Łesi Ukraince – powiedziała na otwarciu wystawy kierowniczka części literacko-dramatycznej teatru Natałija Ponomarenko. – Poprzez wyraziste środki artystyczne, odkrycia sceniczne próbujemy odsłonić kod Łesi Ukrainki, której twórczość przez długi czas uważano za niesceniczną, nadającą się jedynie do czytania. Bóg podarował Łesi to, co najważniejsze – siłę ducha, subtelne odczuwanie świata, wielką wiedzę. Własnymi utworami stworzyła swoją Biblię. Miała szczęście urodzić się w wykwintnej, inteligentnej ukraińskiej rodzinie, w której pielęgnowano ukraińskie słowo, ukraińską kulturę. Rodzice dokładali wszelkich starań, aby dzieci były wykształcone, rozwinięte i wiedziały, po co człowiek przychodzi na ten świat. Dzięki otoczeniu, w którym dorastała, Łesia Ukrainka miała możliwość obcowania z koryfeuszami sceny – Zańkowećką, Sadowśkim, Staryćkim. Pod wpływem twórczości Ibsena i Hauptmanna w 1896 roku stworzyła swój pierwszy dramat – „Błękitną różę”, która trzy lata później ujrzała światło dzienne. Rolę Luby grała Marija Zańkowećka. Łesia Ukrainka pragnęła stworzyć nowy teatr, rozumiała, że musi to być poziom europejski. – Znaczącymi postaciami dla naszego teatru są Łesia Ukrainka oraz Iwan Franko – podkreślił dyrektor generalny i kierownik artystyczny teatru Mychajło Zacharewycz. – Od 1922 roku w Teatrze Franki wystawiono 13 spektakli na podstawie jej utworów, w których grało wielu naszych wybitnych aktorów. Spektakle według sztuk Łesi Ukrainki zawsze były ozdobą naszego teatru. Zwracali na nie uwagę zarówno widzowie, jak i krytycy. Chcę podziękować wszystkim aktorom i reżyserom, którzy tworzyli te spektakle, przybliżali nas do filozofii Łesi Ukrainki. Za każdym razem w inscenizacjach jej utworów odkrywa się coś nowego. Uwaga naszego teatru na twórczość pisarki, na jej idee, nie będzie słabnąć. Myślę, że nasz teatr włączy się w popularyzację mało znanych utworów Łesi. – W życiu często spotykałem się z twórczością Łesi Ukrainki w różnych teatrach – powiedział reżyser-inscenizator spektaklu „Pieśń leśna” z 1993 roku, artysta ludowy Ukrainy Dmytro Cyrypiuk. – Były to „Kamienny gospodarz”, „Bojarynia”, „Opętana”. Ale szczególnie droga jest „Pieśń leśna”. Muzyka kompozytora Jurija Szewczenki nadała jej nowe brzmienie. W pełni odtworzyliśmy na scenie tekst, nie pominęliśmy ani jednego wersu, ani jednej didaskalii. Dla Oksany Baćko, niech spoczywa w pokoju, która zagrała rolę Mawki, był to debiut na scenie Teatru Franki. Grała razem z Ołeksejem Bohdanowyczem, Ostapem Stupką. Julija Tkaczenko miała niewielką rolę Losu. Wspominam, jak poważnie podchodziła do tej pracy, tak samo jak wszyscy inni aktorzy. Spektakl był plastyczny i muzyczny. Nie wstydzę się tej pracy. – Spotkałem się z Łesią Ukrainką jeszcze przed „Pieśnią leśną” – wspomina artysta ludowy Ukrainy Ołeksej Bohdanowycz. – Przedtem był film Ołeha Bijmy „Błękitna róża”. To niezwykle skomplikowana dramaturgia, sztuka, która rzadko odnosiła sukces na scenie. Ołeh Iwanowycz, jako znawca literatury ukraińskiej, wziął tę sztukę i zrealizowaliśmy ją na ekranie. Potem była „Pieśń leśna”, gdzie grałem z Oksaną Baćko, która wtedy jeszcze studiowała w instytucie teatralnym. Przeprowadzaliśmy próby, kiedy była w ciąży, nie wiedziałem o tym. Były tam sceny, w których ciągnąłem ją za włosy po scenie, choć umownie, ale były to duże obciążenia fizyczne. A ona milczała, wstydziła się przyznać. Kiedy się dowiedziałem, to ganiłem Oksanę, ponieważ mogło to skończyć się dość nieprzewidywalnie dla jej ciąży. Po spektaklu pozostały wspaniałe wspomnienia z pracy z reżyserem i kompozytorem. Łesia Ukrainka to dla mnie postać symboliczna. Dała mi start zarówno w kinie, jak i w teatrze. – Nasz teatr i Międzynarodowy festiwal „Marija” rozpoczynają nowy projekt z okazji 150. rocznicy urodzin Łesi Ukrainki. Będzie się nazywał „Nie, ja żyję” – teatralna Ukraina czyta Łesię Ukrainkę – poinformowała artystka ludowa Ukrainy Łarysa Kadyrowa. – Teatr Franki jednoczy wokół siebie całą Ukrainę: Dniepr, Kijów, Mariupol, Chersoń, Mikołajów, Kamieńskie. Już ponad 30 teatrów zgłosiło się do udziału w tym projekcie. Pomoże nam on zrozumieć, na jakim poziomie stoimy w stosunku do Łesi Ukrainki, na ile rozumiemy jej twórczość. – Premiera spektaklu „Na polu krwi” odbyła się w sali, w której obecnie otwierana jest wystawa – zaznaczył artysta ludowy Ukrainy Ostap Stupka. – Wcześniej była tu mała scena, dzieliliśmy salę po przekątnej. Potem pojawiła się druga część wieczoru poświęcona Łesi Ukraince – spektakl „Opętana”. Podczas drugiej części aktorzy i widzowie zamieniali się miejscami. Ten projekt trwa już 12. rok. Kiedy aktor spotyka się z dramaturgią wysokiego poziomu, wychodzi mu to na dobre. Jestem szczęśliwym człowiekiem, bo spotkałem się i dalej planuję spotykać się z twórczością Łesi Ukrainki. Dopóki nie znamy jej do końca, musimy dalej rozszyfrowywać spuściznę genialnej pisarki. Autor pomysłu wystawy Andrij Ołeksandrowycz podkreślił, że ekspozycja stała się wynikiem wspólnej pracy całego zespołu ludzi o podobnych poglądach, wśród których są aktorzy, artyści i pracownicy techniczni teatru. Wiele cennych materiałów przekazało Muzeum Wybitnych Działaczy Ukraińskiej Kultury. *** W dniu jubileuszu Łesi Ukrainki odbyła się premiera spektaklu „Kasandra”. Fabuła utworu jest wartka i dynamiczna: wojna trwa niemal 10 lat, Troja jest w oblężeniu. Giną najlepsi z najlepszych. Jedynie królowa Kasandra, dzięki swojemu darowi wieszczki, który otrzymała od zakochanego w niej boga Apolla, byłaby w stanie powstrzymać rozlew krwi. Jednak wzgardziła jego względami. A Apollo srogo się zemścił: sprawił, że nikt nie wierzył w jej przepowiednie, a co więcej – że uważano ją za winną wszelkich nieszczęść i strat, a niektórzy nawet za obłąkaną. Ludzie są skłonni prędzej zaufać fałszywemu prorokowi – jej bratu Helenosowi, który usypia ich czujność złudnymi nadziejami, kusi rzeczami tak zwykłymi i zrozumiałymi dla nich. Jako subtelny psycholog ma wpływ na tłum. Kasandra, jak pisała Łesia Ukrainka, „...wszystko przewiduje, ona wszystko wie,... ale wyjaśnić argumentami nie może... I proroczy duch nie jest dla niej darem, a karą...”. Nie jest w stanie uratować ani ukochanego Dolona, ani rodzinnej Troi... W swoim podejściu do scenicznej realizacji filozoficznego poematu Łesi Ukrainki „Kasandra”, którego podstawą jest walka idei w rozumieniu sensu Człowieka, jego najwyższego przeznaczenia, autorzy spektaklu – reżyser Dawyd Petrosjan i scenograf Daniiła Kołot wykorzystują nietradycyjne metafory obrazowo-wizualne, swoiste artystyczne środki wyrazu teatralnego, zarówno w rozwiązaniu przestrzeni sceny, jak i w sposobie istnienia aktorów. Dzięki niebanalnemu szeregowi wizualno-plastycznemu utwór nabiera jeszcze ostrzejszej konfliktowości i tragizmu w przekazie wydarzeń i sytuacji, co przybliża je do współczesności, rodzi polifonię aluzji i skojarzeń. – Mijają stulecia, wyzwania są te same – opowiada reżyser Dawyd Petrosjan. – Są ludzie, jest państwo, a w państwie jest bohater. Ważne jest to, czy słyszymy tych bohaterów, czy ich cenimy. Gdzie znaleźć miejsce dla tych bohaterów, których nie słychać? Których nie tylko nie słychać, ale których się prześladuje. Ci bohaterowie często pozostają poza tak zwanym karnawałem, który odbywa się co stulecie w każdym kraju. Wydaje mi się, że w tej sztuce istnieje temat metafizyczny. Tutaj poruszana jest kwestia miejsca człowieka. Jeśli człowiek pragnie czegoś wyższego, automatycznie wznosi się ponad problemy ziemskie i staje się niezrozumiały dla zwykłych ludzi. Dlatego bohaterowie pozostają niesłyszani. Tak jak dwa tysiące lat temu, tak i teraz, tych bohaterów po prostu niszczą. Do pewnego stopnia Łesia Ukrainka pisała tę sztukę o sobie. Czytając jej listy, czułem aluzje pisarki do tego, że nikt jej nie słyszy. A ona już w latach 1908–1909 czuła te wydarzenia, które nastąpiły całkiem niedługo, kiedy wykształcona, utalentowana ukraińska inteligencja została zniszczona przez system totalitarny. Łesia pisze nie o Grekach i Trojanach, a o tej egzystencjalnej próżni, w której tkwimy do dziś. Dzisiaj nie ma bohaterów, a jeśli się pojawiają, to ludzie się ich boją. Mówiąc o, wydawałoby się, dość zrozumiałych tematach, Łesia Ukrainka jako jedna z niewielu w literaturze ukraińskiej zdołała wznieść się ponad te tematy. I trzeba dość długo studiować twórczość pisarki, aby choć spróbować ją zrozumieć. Jest niezwykle obszerną osobowością. Każdy znajdzie w jej utworach swój temat. Może się wydawać, że zrozumiałeś, o czym napisała, a przeczytasz jeszcze raz i pojawia się wątpliwość. Łesia Ukrainka to nieskończony ocean, z którego można nieustannie czerpać. Jestem pewien, że za 5 lat zobaczę w „Kasandrze” coś innego, bo to genialny utwór. Niedawno czytałem ponownie powieść Olhy Kobylańskiej „Ziemia”, nad której realizacją na scenie miałem przyjemność pracować. Teraz widzę w tym utworze zupełnie co innego, bo jego autorka też jest geniuszem. Próby spektaklu trwały dwa i pół miesiąca z przerwami, bo była kwarantanna, wielu aktorów chorowało. Ale mieliśmy terminy, w których musieliśmy się zmieścić. I zmieściliśmy się. Mamy wspaniałą obsadę aktorską. Ksenija Basza i Maryna Koszkina w różnych składach grają Kasandrę. Nie są do siebie podobne. To bardzo różne spektakle. Również w spektaklu grają Chrystyna Fedorak, z którą już pracowałem wcześniej, utalentowana aktorka Hanna Snihur-Chramcowa i wiele innych wspaniałych młodych aktorek. Wśród męskiej ekipy są to: Ołeksandr Peczerycja, Pawło Szpyhun, Pawło Moskal, a także Akmał Hurezow i Wałerij Wełyczko, dla których te role w Teatrze Franki stały się debiutem. W spektaklu jest wspaniała artystka-scenograf i kostiumograf Daniiła Kołot – uczennica Serhija Masłobojszczykowa, bardzo utalentowana dziewczyna. Myśli niestandardowo. To również jej debiut na naszej scenie. Mam nadzieję, że nasza współpraca będzie kontynuowana. Niedawno otrzymałem nagrodę imienia Łesi Ukrainki za spektakl dla dzieci „Królowa Śniegu”, który tworzyłem razem z artystą Petrem Bohomazowem i kompozytorem Ołeksandrem Kochanowskim. Myślę, że to symboliczne otrzymać nagrodę, która nosi imię wybitnej pisarki, kiedy zaczynasz pracę nad spektaklem na podstawie jej sztuki. Spektakl zawsze można udoskonalać. Najważniejsze – nie przeszkadzać aktorom w odnajdywaniu siebie w tym spektaklu. Spektakl powinien być jak muzyka z konkretnym rytmem, nad którym pracują wszyscy: aktorzy, oświetleniowcy, scenograf, kompozytor, reżyser. Mam plany dotyczące nowych inscenizacji w Teatrze Franki, innych teatrach Kijowa, a także za granicą. Chciałbym zwrócić się ku gatunkowi komedii. Być może będzie to dramaturgia hiszpańska XVI wieku. W foyer Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki otwarto wystawę poświęconą 150. rocznicy urodzin Łesi Ukrainki, a na Scenie Kameralnej imienia Serhija Danczenki tegoż teatru odbyła się premiera spektaklu „Kasandra”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn