Strona · s. 3strona oryginału ↗
Niezwyciężoność, która przypadła w udziale
Слово Просвіти, №09 за 2021 рік
Amoralną, asocjalną i apolityczną jest praktyka usuwania państwa od wsparcia finansowego oraz likwidacja w okresie Niepodległej Ukrainy czasopism i periodyków: „Suczasnist”, „Dzwin”, „Berezil”, „Witchyzna”, „Dnipro”, „Kyjiw”, „Dywosłowo”, „Urok ukrajinśkoji”, „Literaturna Ukrajina”, „Krymska switłycia”, „Kur’er Krywbasu”, „Perewał”, „Literaturnyj Ternopil” oraz wielu innych, co doprowadziło do ich faktycznej likwidacji. Przecież „drukowane wydanie periodyczne, jeden ze środków masowego przekazu, który wpływa na opinię publiczną i ją kształtuje”.
Łazaruk Myrosław, pisarz, redaktor naczelny „Bukowynśkoho żurnału”, dyrektor Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka
Łomaczuk Dmytro, reżyser filmowy, Zasłużony Pracownik Kultury Ukrainy, laureat nagrody im. Iwana Ohijenki, Międzynarodowej nagrody filmowej „Logos-Sinema” oraz Narodowej Nagrody Szewczenkowskiej
Maksymczuk Swiatosław, aktor teatru im. M. Zańkoweckiej, pedagog, Ludowy Artysta Ukrainy
Mowczan Pawło, poeta, tłumacz, działacz społeczny i polityk, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki
Mużuk Łeonid, dramaturg filmowy, reżyser filmowy, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki, Ludowy Artysta Ukrainy
Owsijenko Wasyl, działacz społeczny, kolporter samizdatu, członek Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, więzień polityczny, publicysta, historyk ruchu dysydenckiego, współpracownik Charkowskiej Grupy Obrony Praw Człowieka
Pawłyczko Dmytro, poeta, tłumacz, krytyk literacki, działacz polityczny, Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Ukrainy, Bohater Ukrainy
Pitko Jarosław, działacz społeczny, przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Rabyj Wasyl, pisarz, oświeceniowiec, laureat Narodowej Nagrody Szewczenkowskiej
Sawłuk Mychajło, doktor nauk ekonomicznych, profesor
Sydorżewśkyj Mychajło, działacz społeczny, publicysta, redaktor, poeta, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy
Słaboszpyćkyj Mychajło, pisarz, publicysta, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, współprzewodniczący rady koordynacyjnej Międzynarodowego konkursu znawców języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka
Soczenko Maryna, artystka malarka, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, wolontariuszka, laureatka Narodowej Nagrody Szewczenkowskiej
Pamiętajmy: Łesia Ukrainka, tłumacząc na początku XX wieku utwór Francisa Fahy’ego „Sprawa języka irlandzkiego”, cytowała znanego irlandzkiego oświeceniowca Thomasa Davisa: „Naród musi bronić swojego języka bardziej niż swojego terytorium – to pewniejsza granica i mocniejszy kordon niż twierdza czy rzeka. Stracić język ojczysty i przejąć obcy – to najgorszy znak poddaństwa, to kajdany na duszę. Stracić język narodowy – to śmierć, to znaczy, że jarzmo już wżarło się głęboko”.
Walczmy, zwyciężajmy i wysławiajmy ojczysty język ukraiński!
Stecenko Kyryło, kulturoznawca, kompozytor, skrzypek, pedagog i działacz społeczny, Ludowy Artysta Ukrainy, przewodniczący Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia T. Szewczenki
Tymoszyk Mykoła, doktor nauk filologicznych, profesor, badacz twórczości Iwana Ohijenki, członek Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia T. Szewczenki
Filipczuk Heorhij, działacz społeczny i polityczny, doktor nauk pedagogicznych, profesor, członek rzeczywisty Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, przewodniczący Kongresu Ukraińskiej Inteligencji
Franczuk Wałerij, ludowy artysta Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki
Czornohuz Ołeh, pisarz, powieściopisarz-satyryk, zasłużony działacz sztuki Ukrainy
Szewczenko Jewhen, działacz społeczny i kulturalny, historyk sztuki, Zasłużony działacz sztuki Ukrainy, przewodniczący Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy, przewodniczący Rady Koordynacyjnej Narodowych Związków Twórczych Ukrainy
Szczerbak Jurij, pisarz, doktor nauk medycznych, dyplomata, Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Ukrainy, przewodniczący Komitetu ds. Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki (2016-2019)
Juchnowśkyj Ihor, działacz społeczny, państwowy i polityczny, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, członek Grupy Inicjatywnej „1 grudnia”
Jakiwczuk Ołeksandr, kompozytor, Zasłużony działacz sztuki Ukrainy, laureat nagród państwowych i międzynarodowych, członek Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy oraz Ligi Kompozytorów Kanady, członek kanadyjskiego Centrum Muzycznego, docent katedry kompozycji Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego
Jackiw Jarosław, działacz społeczny, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, członek Prezydium NAN Ukrainy, członek Grupy Inicjatywnej „1 grudnia”
Heorhij FILIPCZUK
Z okazji 150-letniego jubileuszu od dnia urodzin Łesi Ukrainki Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki przeprowadziło ogólnonarodową konferencję z udziałem organizacji proświtańskich, uczonych, pedagogów, artystów, studentów, działaczy społecznych. Wielki zakres pytań i problemów przeszłości oraz teraźniejszości był omawiany przez uczestników tego wydarzenia. Obchody jubileuszu na szczeblu ogólnopaństwowym i narodowym, prezentacja „pełnego” i nieocenzurowanego wydania akademickiego 14-tomowego dzieła życia wielkiej Ukrainki świadczy o rosnącym zainteresowaniu społeczeństwa tą znaczącą dla ukraińskiego Narodu postacią. Bez wątpienia każdy ma własną lekturę utalentowanego, niezgłębionego i wiecznie aktualnego dorobku jednej z najjaśniejszych narodowych wielkości wszech czasów, która kontynuuje rozmowę z Ukraińcami o tym, co wzniosłe i zwycięskie, szlachetne i wolne, bolesne i niepokorne.
Ale my wszyscy, określając jej znaczenie dla ukraińskości, musimy dojść do wspólnego mianownika — Słowo jest najwyższą wartością w obecnych czasach, kiedy Ukraina kontynuuje walkę przeciwko rosyjskiemu agresorowi, utwierdzając ukraińską tożsamość i wolność. „Słowo, moja ty jedyna broni, / Może w rękach nieznanych braci / Staniesz się lepszym mieczem dla katów” — to wezwanie-apel nie tylko do współczesnych, ale i potomnych, w którym płonie ogień uwielbienia ideału wyzwolenia ukraińskiego Narodu. Ten wzniosły Duch Poetki (jako „płomień niepokorny”) palił serce Bojownika i Wojownika, gotowej na wszystko, „aby tylko upadła ta więzienna ściana”, rodził marzenie i pragnienie wielkich czasów, kiedy minuta jest cenniejsza niż lata, tworzył to „niezwyciężone szaleństwo” przypływu życia i miłości do wolności, które przynosi Narodowi upragnione zwycięstwo nad złem i ciemnością. Na progu XX wieku ona, jak nikt inny, uświadamiała sobie, kochając uczuciami myśl, że dla Ukrainy istnieje tylko jedna droga wyjścia z „niewoli egipskiej” — „albo zguba, albo zwycięstwo, te dwie drogi przed nami staną”.
Łesia Ukrainka stanęła w „pierwszym szeregu”
z tymi, którzy byli fundatorami ideologii narodowej dla ukraińskości, którzy zamiast żalu i współczucia dla zniewolonych zaszczepiali w duszę wykorzenionego narodu nienawiść do ciemiężycieli-najeźdźców, kontynuując promieniowanie odwagą światopoglądu i czynu Mazepy, Szewczenki. Idealizowała ona ukraińską młodzież, porównując ją do indyjskiej wdowy, „która idzie umierać na stosie męża” („Epilog”), nie bez nadziei oczekując i wierząc w misję ofiarności i obsesji niepohamowanego pędu „młodej Ukrainy” do Wolności. W odróżnieniu od wielu swoich współczesnych nie była socjalistką, ponieważ w socjalistycznym „raju” widziała „nudne koszary, samozadowolenie oraz mieszczaństwo”, gdzie zniwelowany był swój naród, swoje państwo, kultura narodowa i język, gdzie od dzieciństwa uczono modlić się do cudzych bogów. Wielka misjonarka ukraińskiego ducha nie przyłączyła się także do narodowców-ugodowców, lecz zachowywała tę wysoką szlachetność radykalnego obywatelskiego i narodowego światoodczucia, bez którego nie do pomyślenia byłaby Niepodległość Ukrainy. Będąc wyrazistą wizjonerką ogólnoludzkości, błyskotliwą znawczynią wielu kultur narodowych, języków obcych i tradycji „innych”, za nieakceptowalną, obcą i wrogą uważała ideologem internacjonalizmu na poziomie teorii i praktyki politycznej. Przekłady Łesi (Pismo Święte, Homer, Dante, Szekspir, Byron, Heine, Hugo, Mickiewicz, Fahy, Maeterlinck i in.) nie były po prostu formalnym literackim kontaktem kultury ukraińskiej z zagranicznymi, a przede wszystkim odzwierciedlały narodotwórcze dążenia Łesi Ukrainki, utwierdzały znaczenie idei kontaktów kulturowych między Ukraińcami a obcokrajowcami, które są transmitowane nie przez Petersburg i Moskwę, a bezpośrednio, jak zaznaczał M. Drahomanow. Jednocześnie nieustannie podkreślała pełnowartościowość języka ukraińskiego, tworząc grunt dla jego wzbogacenia i doskonalenia. Jej europejskość, intelektualność, ukrainocentryczność służyły niezawodnym oporem wobec małorosyjskości, niszczyły narzucany imperialny model „trójjedynego narodu rosyjskiego”. W swojej działalności translatorskiej duchowa oświecicielka odnajduje heroizm, odwagę, szlachetność, wszystko to, co wzniosłe, co podnosi ludzką godność dla wyzwolenia od „ohydnych odcisków” niewolników, a dlatego zachwyca się Prometeuszem i Samsonem, Ryszardem i Kasandrą, Joanną d’Arc i Marią Stuart. Znajomość kultur i języków obcych umożliwia jej styczność z tajemnymi symbolami mądrości i piękna wielu narodów. Trzeciego września 1891 roku pisze do swojego wuja M. Drahomanowa: „Tłumaczyłam z francuskiej Biblii, bo innej nie mogłam dostać. Z balladami zrobię według Waszej rady. Chciałabym jedną rzecz wydać, to, właściwie, wzory tatarskie, które zebrałam na Krymie, jest ich niemało i bardzo dobre, a do tego bardzo podobne do ukraińskich”. Filozofia jej przekładów sięgała najczulszych życiowych strun ukraińskości, jej bólów, tragedii, pragnień nowych dróg i marzeń, znajdując analogie i paralele w historycznych losach dalekich i bliskich narodów. Cieszy się, że część ukraińskiej inteligencji „bierze się za język francuski, niemiecki, angielski i włoski, aby móc czytać obcą literaturę”, ale jest nietolerancyjna wobec tych, którzy wątpią w „potrzebę uczenia się obcego języka przy tak wspaniałej literaturze, jak rosyjska”. „Wstyd mi – zwracając się do M. Drahomanowa – że jesteśmy tak niewolni, że nosimy kajdany i śpimy pod nimi spokojnie… Bieda, że większość naszej ukraińskiej społeczności siedzi na samej nędznej rosyjskiej prasie, a przez to nie widzi jak należy świata – ani tego, co w oknie, ani tego, co poza oknem… Może te ostrzejsze radykalne idee trochę rozbudzą naszą ospałą i przybitą społeczność i pomogą wypłynąć na czystszą wodę. „Naród” odwracał od siebie naszych ludzi tym, że mało zmagał się z „kacapami”, a bardzo dużo z narodowcami (a sympatie Ukraińców były jednak najbardziej po stronie narodowców). Powiem Wam, że odrzuciliśmy nazwę „ukrainofile”, a nazywamy się po prostu Ukraińcy, bo takimi jesteśmy, poza wszelkim „filstwem”. Łesia Ukrainka przypomina nam swoją ulubioną wieszczkę Kasandrę, „która czynić musi to, co jej w udziale przypadło”. Jej zranione ludzką niewolą serce gorąco pragnęło wolności dla ojczystego języka, tradycji, narodowego światoodczucia, politycznego i duchowego rozwoju. Ale dla spełnienia upragnionych marzeń potrzebna jest praca i walka – bezinteresowna, nieustanna i nieprzerwana, aby utrzymać, zachować i pomnożyć bezcenny spadek narodowy, darowany nam przez przodków. W jego hierarchii wartości na pierwszym miejscu zawsze znajdował się Język, poza którym narody stają się „martwe”. Właśnie dlatego z taką uwagą filozoficzna Poetka odbierała irlandzką tragedię językową „anglicyzacji”, przenosząc ją na grunt świata ukraińskiego. Słowa F. Fahy’ego, że „wpływ języka na życie narodowe i charakter daleko sięga. Sam język jest kwiatem narodowego duchowego istnienia. Język rośnie wraz z narodem, daje głos wszystkim narodowym radościom i nieszczęściom, walce, zwycięstwom i porażkom, duchowym i materialnym zmaganiom”, Łesia Ukrainka utożsamia ze swoją upokorzoną Ojczyzną. Dzisiaj te uczucia i postrzeganie świata narodowej Budzicielki Ducha przekazywane są nam – obecnym i nieobojętnym Ukraińcom. Musimy być świadomi tego, że utrata przestrzeni ojczystojęzycznej jest początkiem rozkładu narodu, jego wolności, państwowości, samodzielności i atrakcyjności dla „siebie” i dla „innych”. Więc walczmy o ten najwyższy, darowany przez Boga, skarb ukraińskiego Narodu – Ojczysty (Państwowy!) Język Ukraiński.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
