Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №09 за 2024 рік

16 s. · 38 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Życie utkane czerwonymi i czarnymi nićmi…

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy 75!!! Trzeciego marca w Narodowej Filharmonii Ukrainy odbył się koncert-dedykacja dla Wołodymyra Iwasiuka „Misja” z udziałem Kyryła Stecenki (skrzypce) i Natalii Strocznej (fortepian). W związku z wybitnymi narodowymi kompozytorami (M. Berezowski, M. Łysenko, M. Werbycki, K. Stecenko, M. Leontowycz, L. Rewucki, W. Kyrejko i inni) wykonywano utwory niezapomnianego Iwasiuka. W te dni Ukraina, świat ukraiński, mimo straszliwej wojny z zdziczałą hordą, godnie czci wielkiego Mistrza, urodzonego w wczesnowiosennej porze bukowińskiego rozmaju. Wybuchnąwszy protuberancją płomiennej duszy, pozostawił on dla żyjących i „nienarodzonych” niegasnący ogień miłości do życia, rodzinnego kraju, Ukrainy. Chociaż Państwo-Ukraina naprawdę, oficjalnie oddało mu hołd dopiero w 60. rocznicę urodzin. Wtedy Dekretem Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki (nr 100/2009) „Za bezinteresowne służenie Ukrainie na niwie narodowej kultury muzycznej, tworzenie szczytowych wzorów ukraińskiej twórczości pieśniarskiej” Iwasiukowi Wołodymyrowi Michajłowiczowi nadano tytuł Bohatera Ukrainy (pośmiertnie). Poecie, Kompozytorowi, Piosenkarzowi! W swoim wystąpieniu Prezydent słusznie zauważył, że Wołodymyr Iwasiuk „poprzez pieśń przywrócił wielu milionom zapomnianą, utraconą świadomość narodową”. I jakiż byłby to sprawiedliwy cud, gdyby w Ukrainie (już nowym Dekretem-Ustawą) wreszcie powstało Muzeum Pieśni Ukraińskiej. Bo Naród, który stworzył ponad 800 tysięcy pieśni(!) – bezcenny skarb narodowego i światowego dziedzictwa – zasługuje na to uznanie. Właśnie dla tego pięknego wieńca ukraińskiej pieśniowej sławy Artysta pielęgnował swoją „Czerwoną Rutę”. Zapewne nikt inny ani wtedy, ani teraz nie czuł (-ie) go subtelniej i głębiej niż rodzina. Ojciec Wołodi – Michajło Iwasiuk w dokumentalnej powieści „Monolog przed obliczem syna” z bólem napisze: „…Syn przeżył zaledwie trzydzieści lat. Te lata były niezwykle treściwe, rozświetlone marzeniem o dobru i pięknie na ziemi. Nikomu nie zazdrościł i niestrudzenie pracował dla swojej epoki i swojego ukraińskiego narodu, który dał mu siły, by być wyrazicielem uczuć i dum swojego pokolenia”. Dlatego nie tylko w trójkącie „Czerniowce – Lwów – Kijów”, ale także daleko poza jego granicami – od Seattle do Sydney, u każdego świadomego Ukraińca poruszają się własne uczucia, myśli, sądy, współprzeżycia dotyczące tego sławnego pieśniarsko-poetyckiego olbrzyma, jego górskiej, nadzwyczaj uczuciowej twórczości, który swoją naturalną genialnością uwielbił byt i ducha Narodu, uwalniając go ze stanu poniżenia i niewoli. Właśnie na przełomie lat 60. i 70. młody Iwasiuk przejmował ducha nieugiętych i prawdomównych „szesdziesiątników”, wysokim natchnieniem zakładał fundament pod wzrost szlachetności Człowieka, Ukraińca, dążąc ku temu, co wyższe, szlachetniejsze, poprzez zakochanie w ojczystym słowie, narodowej kulturze, ludowym folklorze i siwej starożytności historycznej przeszłości, w wymarzoną przez wieki państwowość. Oczywiste jest, że człowiek, urodzony na „czystej tablicy”, staje się taki, jakim jest, nie tylko dzięki Bożemu darowi, ale także dzięki środowisku, w którym przebiega jego kształtowanie się. Bo nie tylko dawny i przytulny Kiciman (mała ojczyzna wielkiego twórcy), przytulony między lasem a rzeką Sowycją (dopływem Prutu) na wyboistym trakcie Czerniowce–Zaliszczyki–Tarnopol, wychował przyszłego utalentowanego kompozytora, ale przede wszystkim duch twórczej tradycji jego wybitnych ziomków – Sydora i Hryhorija Worobkiewiczów, a także znanego malarza Mykoły Iwasiuka – dalekiego krewnego z sąsiedniej Zastawnej, autora obrazów: „Wjazd Bohdana Chmielnickiego do Kijowa”, „Bohun pod Beresteczkiem”, „Bitwa pod Chocimiem”… Sądzę, że wysoka obywatelskość poezji Budziciela Bukowiny S. Worobkiewicza, utkana wierszem „Mowo ojczysta, słowo rodzime!”, w którym zawarty był swoisty ludowy apel-testament – „I uczcie się mówić / Swoim rodzimym słowem”, towarzyszyła Wołodymyrowi przez całe życie aż do jego świątyni sztuki. Jednak były to ideały, życiowe drogowskazy wyryte w narodowej pamięci, gdyż ich ścieżki w czasie się nie przecinały. Natomiast znaczący wpływ na los twórcy i śpiewaka „Czerwonej Ruty”, która stała się ogólnonarodowa, mieli jego rodzice i nauczyciele. Bo to, co wniósł w twórcze życie Iwasiuka-młodszego Iwasiuk-starszy, podobnie jak to, czego nauczył go utalentowany pedagog kiciemańskiej szkoły muzycznej J. Wizniuk, czy twórcza współpraca i szczera przyjaźń z L. Dutkowskim, M. Jaremczukiem, W. Zinkiewiczem, P. Dworskim, czy dobroczynne (niemal rodzinne) stosunki z poetą R. Bratunem, odegrały nieocenioną rolę w kształtowaniu oryginalnego natchnienia. Ciąg dalszy na str. 2

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Obchodzimy 210. rocznicę urodzin Tarasa Szewczenki

23 lutego Gabinet Ministrów Ukrainy zatwierdził plan działań na rzecz przygotowania i obchodów na szczeblu państwowym 210. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego poety i artysty Tarasa Hryhorowicza Szewczenki. „Właśnie teraz, podczas wojny o nasze wartości i tożsamość, ważne jest, by godnie uczcić pamięć o Tarasie Szewczence – narodowym symbolu Ukrainy. Bo to właśnie za naszą kulturę i historię, a także za wolną przyszłość tak ofiarnie walczą wszyscy Ukraińcy. Poeta zawsze inspirował nas do zwycięstwa. Jego słowa «Walczcie, a zwyciężycie!» są wyryte w sercu każdego patrioty” – zaznaczył p.o. ministra kultury i polityki informacyjnej Ukrainy Rostysław Karandiejew. Program przewiduje szereg wydarzeń kulturalnych, artystycznych i informacyjnych zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami. Wśród nich: uroczyste wręczenie nagród laureatom Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, festiwal „Akademia sztuki «Szewczenko – droga do zwycięstwa»”, mnóstwo czytań, wieczorów pamięci, warsztatów mistrzowskich, okrągłych stołów i innych tematycznych wydarzeń. Zaplanowano także publikację wydawnictw książkowych: „Kobzar”, „Szewczenkiana Jurija Mieżenki”, „Encyklopedia Szewczenkowska: miejsca pobytu i inne toponimy”. Ponadto Rząd będzie wspierać organizację festiwali filmowych i premier kinowych promujących 210. rocznicę urodzin Tarasa Szewczenki, w szczególności pokaz filmów „Taras. Powrót” i „Kobzar. Historia jednej książki” podczas światowego maratonu filmowego „CinemAid Ukraine Charity Film Marathon”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Życie utkane czerwonymi i czarnymi nićmi…», s. 1

Życie utkane czerwonymi i czarnymi nićmi…

Zakończenie. Pocz. na str. 1. Nie sposób zliczyć przyjaciół, towarzyszy broni, wielbicieli jego niepojętego artystycznego piękna i zmysłowej siły. To właśnie o nim wybitna śpiewaczka epoki Sofia Rotaru, zrodzona na gruncie „Iwasjukowskiego renesansu”, napisze szczerze we wstępie do zbioru jego piosenek porywające słowa: „…Był ulubieńcem swojego pokolenia. W utworach kompozytora brzmiała muzyka, zrodzona z piękna ludzi, uroku dąbrów i niebieskich gór, które inspirowały jego wrażliwe serce. Twórcze spotkania z Wołodymyrem Iwasjukiem były świętem. I ja doświadczyłam tego święta”. Nie przesadzam, ale w tamtych czasach (podobnie jak dziś) święto duszy odczuwał każdy – od małego do dużego, kiedy słyszeli, słuchali jego muzyki, śpiewali jego piosenki, stając się bliskimi mu w miłości do Ukrainy, ludzi, rodzimej i cudownie pięknej przyrody. Ludzie „stawali się bardziej ludzcy”, a świat jakby inspirował się marzeniami i czarami piękna ziemskiego życia. Zaprawdę, wpływ jego Pieśni był niedościgniony. Nazarij Jaremczuk, wspominając Wołodię, porównywał go do drogocennego kamienia, bezcennego skarbu czarującego ludzkiego obdarowania i talentu, którego życie było utkane z czarnych i czerwonych nici, których imiona to muzyka, poezja, piosenka, miłość do ludzi, do Narodu swego. Amulet naszej Narodowości, Tożsamości, Soborowości, Wolności, który wzmacniał wiarę, pobudzał i wzywał ludzi, zwłaszcza młodzież, do mówienia do swojego narodu „ojczystym językiem”, uświadamiając sobie, że obcy język w kulturze i edukacji, poezji i muzyce, literaturze i polityce jest „językiem martwym”, czyniąc martwym naród, kiedy ten przestaje oddychać językiem matczynym. Tak nieco metaforycznie, subiektywnie i osobiście chciałoby się przekazać tę nieprzemijającą społeczną doniosłość Pieśni Iwasjuka dla Narodu, Państwa, Kultury Narodowej. Jej siła tkwi w nieśmiertelności narodowej kultury. Tak się dzieje, że nawet tę czy inną cywilizację naturalne i rękoma ludzkimi stworzone żywioły i tragedie są w stanie zabić, a kultura jest nieśmiertelna. Dlatego też „Czerwona Ruta”, jako zbiorowy obraz narodowej kultury piosenkarskiej, jest takim samym niegasnącym symbolem ukraińskości i żywotności. Wszak jakaś nieodgadniona siła jej narodowej energii spowodowała przebudzenie ukraińskości pod koniec lat 80., która zebrała się zewsząd do Czerniowiec, kiedy jeszcze panował moskiewsko-sowiecki totalitarny reżim. To była nietradycyjna „wiosna” niezapomnianego jesiennego „tygodnia wolności” (17-24 września) 1989 roku, kiedy w Czerniowcach (na stadionie „Bukowyna”) odbył się pierwszy festiwal ukraińskiej „Czerwonej Ruty”. Morze rozwiniętych niebiesko-żółtych flag, brzmiał majestatycznie i potężnie Hymn Ukrainy „Szcze ne wmerła…”, co wtedy było bardziej znaczące dla Ukraińca niż „Oda do Radości” dla współczesnego Europejczyka. Takiej liczby narodowych sztandarów w tamtym czasie Ukraina jeszcze nie widziała. Wydawało się, że na każdym niewidzialnie wypisane były nutowe tryzuby piosenek Wołodymyra Iwasjuka, od których i radośnie było, i inspirowało się, i marzyło. Ten stan emocjonalny prawdziwie rodził wysokie uczucia jedności, duchowej i fizycznej siły, niepohamowaną wiarę w nadchodzącą Niepodległość. Pół roku później narodowy Sztandar załopotał w Stryju, a nieco później – nad oficjalnymi instytucjami Lwowa, Drohobycza, Tarnopola, Żytomierza oraz Kijowa, który stał się dziewiątym miastem Ukrainy, gdzie w 1990 roku został podniesiony błękitno-żółty sztandar. To był czas narodowego odrodzenia, kiedy przede wszystkim powracały w rodzime łono Ukrainy święte symbole Państwowości i Tożsamości. Wszak warto przyznać, że potrzeba było aż 70 lat, aby zatriumfowały na rodzimej ziemi, ponieważ niebiesko-żółte sztandary nie były widoczne w stolicy Ukrainy od 12 czerwca 1920 roku, kiedy wojska Symona Petlury opuszczały Kijów. Dlatego w ogarniętym ogólnonarodowym poczuciu odnowienia państwowości mieściła się także muza W. Iwasjuka, a jego „Czerwona Ruta” stawała się nieodłącznym składnikiem w wieńcu najważniejszych symboli Narodu. Zresztą sam pierwszy festiwal „Czerwona Ruta” okresu sowieckiego stał się nie tylko wydarzeniem kulturalnym, świętem ukraińskiej piosenki, ale służył postępowi Ukraińców w zdobywaniu Niepodległości. Wtedy w Czerniowcach tej ludowej ukraińskiej fali, która połączyła w jedno szacunek dla wybitnego Artysty z miłością do Ukrainy, nikt i nic nie było w stanie zatrzymać. Czuło się, że trzygłowa hydra „moskwa-partia-kgb” nie była już tak wszechmocna, kiedy oni, jak pisał ojciec M. Iwasjuk („Elegie dla syna”) w tragicznym 1979 roku, mogli spalić „grób muzyka dokładnie tak, jak spalili w stolicy bibliotekę”, kiedy „bezgranicznie kochali grymasy bólu na cudzych twarzach”. Więc Pieśń, napisana przez 21-letniego młodzieńca, powstała jako swoisty hymn bezgranicznej miłości do tego, co rodzime. Bo za każdym razem, gdy brzmiały napisane „sercem” słowa: „Ty u mene jedyna, / Tilky ty, powir. / Bo twoja wroda – / To je chystaja woda, / To je bystraja woda / Z synich hir”, nawet zwątpiony, zobojętniały i zbolały stawał się czystszy, silniejszy, wewnętrznie bardziej schludny. Dusza pragnęła wysokości. I każdy, kogo poruszała ta melodyjna struna, na jakąś chwilę (a może i na zawsze) stawał się zakochany… Matka, ukochana, mieli na ramieniu; // Ja zaś umiem teraz bronić go // I służyć, nie schodząc z pieca. „Czyż nie o dzisiejszych mężczyznach-uchylających się od wojska, którzy wolą, by do wojska na front bronić rodzinnego kraju szedł ktoś inny – tylko nie oni, napisał poeta 126 lat temu?” – zauważa gazeta. Miejska gazeta „Chreszczatyk” (nr 4, 20.02) pisze, że kijowski mer i przewodniczący Stowarzyszenia Miast Ukrainy Witalij Kliczko na spotkaniu z senatorami i kongresmenami USA podkreślił wagę pomocy dla Ukrainy. Rozmowa odbyła się podczas Monachijskiej Konferencji Bezpieczeństwa. „Chreszczatyk” informuje również, że na Dzień Bohaterów Niebiańskiej Sotni około 400 mieszkańcom Kijowa zostanie udzielona pomoc materialna. Według słów zastępczyni przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Maryny Hondy, wypłaty wynoszą od 1400 do 2000 hrywien. „Silśki wisti” (nr 9, 27.02) drukują tekst Wałerija Pekara „Nie czas na politykę”, w którym pisze on między innymi: „Komunikacja między władzą a społeczeństwem ostatecznie ustała. Sygnały z dołu do góry są blokowane całkowicie. Żywotnie ważne decyzje zasadniczo nie są omawiane. O wielu ostrych wiadomościach dowiadujemy się z zagranicznych mediów. Jedyny maraton, anonimowe kanały na Telegramie oraz blogerzy nie są w stanie ani przekazać stanowiska, ani zachować zaufania”. „Służba państwowa jest faktycznie na granicy zniknięcia z powodu braku kadr, niskich pensji, strachu przed prześladowaniami. Nieuczciwi rodzinny kraj, Ukraina. Różnorodność wrażliwości, które, zdaje się, miały wspólny mianownik, utkany z godności, miłości i piękna. Tak się stało, że muzy Iwasiuka jeszcze rozbijały w pył kolonialną „zasłonę” Moskali, stając się najgodniejszym dyplomatą ukraińskości, bo już w uwspółcześnionych formach prezentowały ukraińską kulturę na świecie, kontynuując lot sławnych. Dzisiaj, kiedy otwierasz poszczególne podręczniki z „Historii muzyki ukraińskiej XX wieku” dla studentów kierunków muzycznych wyższych uczelni, to widzisz, jak sprawiedliwie w nich wyryta jest artystyczno-pedagogiczna twórczość K. Stecenki, J. Stepowego, W. Kosenki, S. Ludkewycza, M. Werykiwskiego, B. Latoszynskiego, A. Sztoharenki, J. Stankowycza, Łesi Dyczko, M. Skoryka, W. Syłwestrowa i wielu innych. Jednak kogoś brakuje… IWASIUKA! Oczywiście, w tych podręcznikach przedstawione są te dziedziny twórczości muzycznej, których Wołodymyrowi nie udało się zwieńczyć. Niedoszedł, niedotworzył, niedokochał… Jego napisane w zamyśle symfonie, opery i oratoria odeszły wraz z nim w niebyt, chociaż stworzył on całą gamę muzyki instrumentalnej, przeplatanej folklorem, ludowością, „niewidzialną” siłą przyrody krainy bukowińskiej, co wymaga naszego wnikliwego etycznego i profesjonalnego badania. Przecież ogólnonarodowe znaczenie jego utworów wykracza daleko poza granice profesjonalno-artystycznego środowiska, ponieważ połączył on niezwykle silne ludzkie cechy Twórcy, Śpiewaka i Bojownika, zakochanego w Ukrainie. Narody, ludy zawsze szczycą się i wod-kradną, jak w ostatni dzień, uczciwi ukrywają się jak ślimaki. Zaufanie do instytucji państwowych jest skrajnie niskie”, – zauważa Wałerij Pekar. „Silśki wisti” (nr 9, 27.02) informują, że według uściślonych danych, w ciągu pierwszego roku wojny (2022) liczba milionerów na Ukrainie wzrosła o rekordowe 16 procent – do 12,37 tysięcy osób. Czyli pomimo wojny w kraju pojawiło się 2863 nowych milionerów. Według ekonomisty Ołeksija Kuszcza, taki wzrost potwierdza słowa klasyka o tym, że im więcej łez i rozpaczy na jednym biegunie społecznym, tym więcej nadmiaru i korupcyjnego luksusu na drugim. Lwowska gazeta „Ekspres” (nr 8, 22.02) w artykule „Blokada granicy – to nóż w plecy walczącej Ukrainie” pisze, że sytuacja na granicy z Polską codziennie się zaostrza, a strajkujący blokują już nawet ładunki wojskowe. „Tego, co robią nasi sąsiedzi na granicy, inaczej niż zdradą, nie można nazwać”, – zaznacza gazeta. „Ekspres” (nr 4, 25.01) w artykule „Cztery miliony premii. A nie za tłusto, nie-szanowni urzędnicy?” rozważa kwestię nieadekwatnych premii w przedsiębiorstwach państwowych podczas wojny i nazywa to „wielkim demotywatorem dla społeczeństwa”. Wydawnictwo zwraca uwagę, że w latach 2022–2023 liczba zakupionych przez Ukraińców markowych samochodów wzrosła w porównaniu z latami przedwojennymi. Czasopismo „Krajina” (nr 4, 22.02) drukuje noczas wywyższają się tak godnymi i niepokonanymi postaciami, ponieważ odzwierciedlają one w swojej niedoścignionej miłości pragnienie Wolności, samostanowienia swojego narodowego „Ja”. Obecnie On jest upodobniony do takich synów swojej ojczyzny, jak F. Chopin czy M. Eminescu, ponieważ i jego najgroźniejszą bronią była Muzyka, Poezja, Ukraińska pieśń, która przede wszystkim dla najeźdźców-Moskali przypominała raczej armatę, której lawety przykryte są różami. W 1911 roku, kiedy Ukraińcy obchodzili dwie daty: stulecie od dnia urodzin M. Szaszkewycza i 50-lecie od śmierci T. Szewczenki, S. Ludkewycz pragnął za wszelką cenę wykonać właśnie w Kijowie kantatę-symfonię „Kaukaz” Szewczenki, kiedy już zakazanym na podrosyjskiej Ukrainie stał się „Kobziarz”, jak i samo wydarzenie z okazji obchodów święta Szewczenki. Czarnosecinni moskalofile widzieli w tym „ukraińskim niebezpieczeństwie” duchowej jedności największe zagrożenie dla imperium. Taka polityka wykorzeniania i duchowego wykrwawiania ukraińskości dominowała niemal przez cały XX wiek – najbardziej tragiczny i ludobójczy dla Ukrainy. Iwasiuk, rozbłysnąwszy jasnym lotem talentu i miłości do Ukrainy, nie ugiąwszy się, podzielił los wielu wybitnych synów i córek, oddanych Ukrainie. Jego ziemska wędrówka uwieńczona jest ludową Czcią, zadziwiająco błyskotliwie romantyczną, poetycką i głęboko patriotyczną Twórczością, a co najważniejsze – Miłością! Do swojego Rodu i Narodu, do rodzinnego kraju, do ukochanych i zakochanych, dalekich i bliskich, do Ukrainy! Przechowuję, jak skarb pamięci, podarunek z życzeniami, napisanymi 1 lutego 1995 r. przez Mychajła Iwasiuka na kilka dni przed odejściem w zaświaty (na stronie tytułowej pierwszego wydania z 1991 r.), zbioru poezji „Elegie dla syna”. Otwiera go przejmujące i inspirujące Słowo Ojca do Syna: Bierz oczy i moje, Żeby widniej było, Bierz słowo i moje, Żeby jaśniej było. Bierz kroki i moje, Kiedy idziesz naprzód, Bierz marzenie i moje, Kiedy marzysz o locie. Swoista Ewangelia wychowania Narodu i niepokonaności Ukraińskiego Rodu. Przykład dla obecnych i przyszłych pokoleń ukraińskości. Tak zeszły się niebieskie gwiazdy, że 4 marca urodzony jest jeszcze jeden Śpiewak narodowej Wolności – Mychajło Werbycki. Chwała gigantom! Niech wasze niezgłębione Loty wiecznie służą Ukrainie! Cześć i Chwała Wołodymyrowi Iwasiukowi! Heorhij FILIPCZUK blog publicysty Serhija Czyrkowa “Zełenski przyznał: musi odejść”, w którym komentuje on rezonansowe decyzje głowy państwa. W szczególności decyzja o dymisji głównodowodzącego Sił Zbrojnych Ukrainy, który od pierwszego dnia dźwigał na sobie ciężar wojny, zdaniem publicysty została podjęta “pod kołdrą”. “Pod biurową kołdrą rodzi się większość tego, co robi Zełenski. Zwycięskie 73 procent przyjął nie jako zaliczkę, a jako odpust. Mandat na brak kontroli. Podwójne nieszczęście polega na tym, że odpust i mandat trafiły w ręce osoby z dziecięcą bezpośredniością i rozumem, doświadczeniem w komunikacji oraz poziomem odpowiedzialności społecznej. Każde dziecko jest przekonane: świat musi obracać się wyłącznie wokół niego” – pisze Serhij Czyrkow. Zdaniem autora, oświadczając, że Ukraina potrzebuje poważnych zmian, które dotyczą nie tylko wojskowej wierchuszki, ale i “kierunku zarządzania krajem”, “prezydentowi pozostaje wykonać kolejny z publicznie ogłoszonych kroków – zrestartować władzę”. “Oświadczając o takiej konieczności, faktycznie przyznał: sprawy w państwie mają się kiepsko – pisze autor i zaznacza, że po upływie określonej przez Konstytucję kadencji, Zełenski musi odejść. Bez tego obiecane przez prezydenta poważne zmiany w “kierunku zarządzania krajem” są niemożliwe. “Wszystko, co mógł, Wołodymyr Zełenski już zrobił”. Przygotował Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Przegląd prasy

Mimo wszystkich trudności drukowane wydania na Ukrainie się ukazują, a w nich można przeczytać wiele ciekawych rzeczy. O niektórych z tych doniesień – w naszym przeglądzie. „Голос України” (nr 36, 21.02) pod nagłówkiem „Obronne działania i utrwalanie języka ojczystego” informuje o ważnych decyzjach deputowanych Rady Obwodowej Iwano-Frankiwska. Wśród przyjętych decyzji – obwodowy kompleksowy program „Utrwalanie funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia obwodu”. Jak pisze gazeta, deputowani przyjęli apel do kierownictwa państwa w sprawie kontroli nad zapewnieniem praw i wolności człowieka i obywatela Romana Czerwińskiego. „Голос України” (nr 22, 01.02) opowiada, że księgarnię „Герої” w Winnicy otworzyli rodzice ku pamięci poległego na wojnie syna – Mykoły Raczka. Absolwent Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Mykoła Raczok pragnął założyć księgarnię, a po jego śmierci marzenie syna urzeczywistnili rodzice. Pod nagłówkiem „Uczczono poetę, który sto sześćdziesiąt lat temu napiętnował „uchylantów”” „Голос України” (nr 29, 10.02) pisze o tym, jak na Połtawszczyźnie obchodzono 160. rocznicę urodzin swojego rodaka – poety i dramaturga Wołodymyra Samijlenki. W wierszu „Na piecu” napisał on już w 1898 roku: Nasi przodkowie kiedyś dla swego kraju Ciężką pracę podnie-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

jakby specjalnie podrzucał coraz to nowe epizody minionego życia, żeby sprawić jeszcze większy ból. *** Nowy potok łez był okrutny. Pamiętam, jak podeszłam do okna pokoju siostry, przyglądając się temu, co było w środku. Najpierw serce boleśnie ścisnęło się: żelazne pręty od deski do prasowania, która stała w kącie pomieszczenia. Ale potem spojrzałam na parapet. Na moment odebrało mi mowę. W kłębach popiołu stała figurka Dziewicy Maryi, która trzymała na rękach niemowlę. Dobrze pamiętałam tę ceramiczną białą figurkę. Nie była po prostu cała. Była biała. Wyobraźcie sobie, w domu, w który trafił pocisk, który spłonął doszczętnie, w domu, gdzie nie pozostała ani jedna ocalała rzecz, stała figurka. Cała. Czysta. W następnej sekundzie dławiłam się od łez. Zszokowana i do głębi serca poruszona obrazem, który ukazał się przede mną, chciałam pokazać rodzicom ten cud – ocalałą figurkę. Głośno zawołałam ich i wyciągnęłam ręce do figurki. Ale jak tylko wzięłam ją w swoje dłonie, rozsypała się w drobny mak. Rodzice nawet nie zdążyli zobaczyć jej na własne oczy. Kiedy podeszli, w moich drżących rękach były odłamki białej ceramiki, a z oczu płynęły łzy. Wydawało mi się, że zrujnowałam wszystko. Że zniszczyłam to jedyne, co pozostało z tego domu. Jedyną rzecz, która ocalała. To poczucie winy było tak silne, skala oskarżania samej siebie tak absurdalna, jakbym własnymi rękami spaliła własny dom. Lepiej byłoby, gdybym nie brała jej do rąk, lepiej byłoby, gdybym poczekała na rodziców. Lepiej byłoby, lepiej byłoby, lepiej byłoby… *** Tak zaczął się nowy etap w moim życiu. Etap straszny, bolesny, niebezpieczny. Zaczęło się życie na linii rozgraniczenia, w szarej strefie, strefie przyfrontowej – dla niej istnieje kilka nazw. Życie pod ciągłymi ostrzałami z moździerzy, „gradów”, które pokrywają okolicę śmiertelnymi odłamkami. Życie, gdzie w środku nocy jedynym wyjściem, by przeżyć, jest ucieczka do piwnicy lub upadek pod okno, czekając, modląc się, płacząc. Życie, gdzie dzieci idą do szkoły pod świstami pocisków. Życie, w którym nie ma światła, łączności, wody, ciepła. Życie, w którym jedynymi przyjaciółmi stają się wojskowi na punkcie kontrolnym. Życie, gdzie dom odbudowuje się pod bombami. To życie, o którym wiedzą tylko ci, którzy je przeżyli. możliwości dzwonienia i spotykania się ze swoimi kongresmenami i senatorami, przekonywania ich do głosowania za przedłużeniem wsparcia dla Ukrainy w tym trudnym czasie. Skuteczna realizacja i szeroka reklama wydarzeń z okazji drugiej rocznicy wojny w Ukrainie stały się możliwe dzięki Komitetowi Społecznemu, którego członkami są Związek Ukrainek Ameryki, oddział 56 (przewodnicząca Inia Tunstall); Ukrainian American Club (przewodnicząca Daria Tomaszoska); Ukraińscy Amerykańscy Weterani, post 40 (dowódca Ihor Hroń); Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Szewczenki (przewodnicząca Wira Bodnaruk); Ukraiński Ośrodek Religijny i Kulturalny im. św. Andrzeja (przewodniczący Wiktor Lisnyczyj) oraz duszpasterzom ukraińskich cerkwi. Wira BODNARUK, przewodnicząca Komitetu Społecznego (USA) Fotografia H. Sheldon i J. Szewczuka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Rodzinny dom, którego już nie ma. Z dziennika młodej donieczanki

Anna BIEŁA, studentka KNUKiM 2. Strata. 5 lipca 2014 roku – dzień naznaczony czarnym kolorem w naszej rodzinie. Na szczęście żadne ludzkie życie bliskie naszej rodzinie nie ucierpiało. Ucierpiało jednak miejsce, które przechowywało nasze minione życie. Ucierpiał dom, którego ściany widziały kolacje przy rodzinnym stole, słyszały dziecięcy śmiech, strzegły szczerych rozmów. Te ściany ocierały nasze łzy, chroniły przed niebezpieczeństwami, przechowywały stare fotografie. Nadszedł dzień, kiedy ściany runęły, a wszystko, co kiedyś starannie ukrywały w swoich objęciach, zamieniło się w popiół. Spałam słodko. Przez noc ani razu się nie obudziłam. Jednak, jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki, przez więzy snu usłyszałam, jak otwierają się drzwi pokoju. Był dopiero świt. Ale spać już nie chciałam. Instynktownie czułam, że coś się stało. Leżałam na boku i mama nie widziała moich otwartych oczu. Siostra leżała na łóżku obok. Kiedy drzwi się otworzyły, ona, tak samo jak ja, bez żadnej myśli o śnie otworzyła oczy. Tylko w przeciwieństwie do mnie wyprostowała się na łóżku, zobaczywszy mamę. Mimo wszystko z dobrymi wieściami nie przychodzą o świcie. – Córeczko… – zaczęła mama, słyszałam jej nadmierne starania, jakby chciała powiedzieć „wszystko dobrze”. – Co się stało? – po prostu zapytała siostra. – Ty tylko się nie denerwuj – wyszeptała ona. Zgodzicie się, że kiedy mówią wam to zdanie, denerwować zaczynacie się jeszcze bardziej. Serce mi strasznie kołatało, ale nie pokazywałam im, że nie śpię, chowając twarz w poduszce. Ale z jakiegoś powodu już wiedziałam, co się stało. – Dom spłonął – tylko tyle powiedziała mama. Wyraźnie pamiętam, jak różne były nasze z siostrą reakcje w tej sekundzie. Dla niej zabrzmiał wyrok. Dla mnie… – nic. – Co?! – w jednej sekundzie z ust siostry słychać już było szlochy. We mnie zaś jakby coś tliło się. Kiedy mama weszła do pokoju, moje serce jakby próbowało wylecieć z ciała. Każda część mnie drżała z nieznanego strachu. A po tym, jak mama wypowiedziała te słowa, wszystko jakby się zatrzymało. Ostygło. Z perspektywy dzisiejszego doświadczenia wiem, że była to normalna reakcja na straszne straty. W pierwszych sekundach, kiedy dowiaduję się o tragedii, ogarnia mnie dziwny spokój. Uświadomienie przyjdzie znacznie później. I ogarnie mnie ogromną falą bólu. To wiem teraz. A wtedy jeszcze przestraszyłam się takiej własnej reakcji. „Mój dom spłonął. Spłonęło wszystko, co tam było. Nie mamy dokąd wracać. Dlaczego nic nie czuję?!”. Wydaje się, że byłoby lepiej, gdybym wypłakała wszystkie łzy i wykrzyczała cały ból, który czułam. Jak moja siostra. Ona płakała tak mocno. A ja po prostu podniosłam się na łóżku, zwracając się do mamy skamieniałą twarzą. – Córeczko, nasz dom spłonął – powiedziała mama, myśląc, że dopiero co się obudziłam. Łzy były też na jej policzkach. – Usłyszałam – tylko tyle powiedziałam. – Riczi żyje? Co mnie niepokoiło w tamtym momencie najbardziej – życie naszego psa. Został w Karliwce. I według słów sąsiadów nigdy nie wychodził z podwórka, czekając na gospodarzy. – Żyje… Westchnienie ulgi. Dalej, jak zahipnotyzowana, słuchałam rozmowy mamy z siostrą. Wspominały dom, jak wyglądał, co tam było, jak bardzo był im drogi, że nie mamy dokąd wracać, że nie mamy środków, by go odbudować. Słuchałam tego wszystkiego jak przez mgłę, milcząco patrząc w jeden punkt na ścianie. Uczucie, jakbyś uświadamiał sobie cały ogrom tragedii, ale przy tym myślał, że to wszystko dzieje się z kimś innym. Nie z tobą. Jak powiedziałam, bolesne uświadomienie było przede mną. ników i pastorów różnych wyznań religijnych. Uroczyste nabożeństwo odprawił ojciec Dmytro Kasijan, proboszcz cerkwi św. Marii, przy udziale ks. Ołeha Saciuka, proboszcza prawosławnej wspólnoty św. Andrzeja. Obecni w cerkwi zostali zaproszeni do sali parafialnej na krótki program i kawę. Ojciec Dmytro podziękował gościom za ich wsparcie dla Ukrainy i jej narodu w ciężkim czasie walki przeciwko Rosji. Zaprosił pastora Jakowa Kułakewycza z Pierwszego Słowiańskiego Kościoła Zielonoświątkowego do wykonania pieśni-modlitwy „Pomodlę się cicho”, którą napisał na początku wojny. Szczere słowa pieśni-modlitwy poruszyły słuchaczy. Pieśń „To Dream *** Kiedy poszliśmy jeść śniadanie, od taty dowiedziałam się bardziej szczegółowych i jasnych informacji o tym, co się stało. W nocy było bezpośrednie trafienie pociskiem w nasz dom. Najprawdopodobniej wpadł do łazienki. Sekunda. Wybuch. I płomień ogarnął dom tak szybko i łatwo, jakby był papierowy. Wszystko spłonęło w jednej chwili. Gdyby ktoś w tamtym momencie przebywał w budynku, za nic by nie przeżył. Dom płonął całą noc. Powietrze wokół naszego podwórka rano było tak gorące, że trudno było oddychać. „Nic nie ocalało. Nic”. Takimi były słowa naszej sąsiadki, która o świcie zadzwoniła do taty. Jedliśmy śniadanie w martwej ciszy. Nikt nie mówił, zresztą ledwo jedliśmy. Wszystkie spojrzenia były utkwione w powierzchnię stołu. Każdy myślał: „Co mamy teraz robić?”, „Dokąd mamy teraz wracać?”, „Jak w ogóle żyć dalej?”. *** Do domu wracaliśmy we wrześniu. W tamtym momencie myślałam już, że w pełni przeżyłam okres największego bólu straty domu. Że całkowicie to przyjęłam i jestem gotowa zobaczyć skutki tragedii na własne oczy. Jechałam w drodze spokojnie. Miałam nawet siłę, by z czegoś żartować z rodzicami. Ale cały nastrój gwałtownie się zmienił, kiedy przed oczami pojawiła się tabliczka „Karliwka”. Rozstrzelana tak, że ktoś niebędący stąd nawet by nie odczytał, co tam jest napisane. Samochód zwolnił, podjeżdżając do punktu kontrolnego, podczas gdy ja z przerażeniem patrzyłam na cerkiew po lewej stronie od siebie. Złote kopuły były przestrzelone na wylot, brązowe pokrycie na ścianach było zniszczone tak, że odsłaniało gołą cegłę. Przejeżdżaliśmy ulicą, gdzie mieszkała babcia. Nie było ani jednego domu, który nie ucierpiałby od kul okupantów. Gdzieś rozstrzelane ściany, gdzieś zawalone dachy, gdzieś zniszczone płoty. Nigdy nie zapomnę tego dnia, kiedy po raz pierwszy zobaczyłam Karliwkę po okupacji. Nie poznałam jej. Nie myślałam, że można nie poznać swojej ojczyzny przez… kolor. Wiecie, reżyserzy stosują takie zabiegi w swoich filmach. Kiedy u bohaterów wszystko jest dobrze, są szczęśliwi i mają dobry nastrój, kolory na ekranie są ciepłe, jaskrawe. Kiedy zaś u bohaterów dzieje się jakieś nieszczęście, w montażu wyróżnia się to za pomocą korekcji barwnej. Kolory gwałtownie stają się zimne, przygaszone, ciemne. Tak zmienił się też mój dom. Wszystko stało się szare. Nawet słońce, które wyglądało zza chmur, nie było żółte, a jakieś bezbarwne. Im bliżej podjeżdżaliśmy do miejsca, które kiedyś służyło nam za dom, tym gorzej się czułam. Gwałtownie odechciało mi się tam wracać, widzieć skutki tragedii. Zamiast tego pojawiło się pragnienie ukrycia się przed rzeczywistością, stworzenia sobie wyimaginowanej przestrzeni „jestem w domku” i pozbycia się obowiązku zmierzenia się z realiami, które powinnam była przyjąć. Kiedy po raz pierwszy w oknie samochodu zobaczyłam ścianę, nad którą nie było już dachu, a jej górne krawędzie pokryte były czarnym popiołem, rozdzierały mnie dwa pragnienia: zamknąć oczy mocno, mocno, odmawiając wiary, że to prawda, i nie odrywać wzroku od tych ruin. Zmuszając się do patrzenia. Nie mrugając. Nakazując: „Patrz. Patrz tak długo, aż przyjmiesz tę rzeczywistość”. *** Kiedy weszliśmy na podwórze i zajrzałam przez otwory w ścianach, które kiedyś służyły za okna, kiedy spojrzałam na sterty ruin i popiołu, a co gorsza – kiedy spojrzałam na rzeczy, które można było rozpoznać: żelazne oparcia krzeseł, piekarnik, kaloryfery na ścianach, właśnie wtedy wybuchnęłam płaczem. Serce pękło dokładnie w tych momentach, kiedy widziałam rzeczy, które pozostały w całości, a jednocześnie na zawsze zrujnowane, już niezdatne do życia. Byłoby łatwiej, gdyby nic nie zostało. Gdyby przed nami leżała po prostu kupa popiołu. Gdyby ściany domu zamieniły się w czarny pył. Gdyby wszystkie rzeczy, które fizycznie nie mogą spłonąć, nie podlegały prawom fizyki i spłonęłyby doszczętnie. Żeby nie pozostał żaden ślad. Żaden ślad tego, co kiedyś było tu życiem. Nie mogłam patrzeć na pogorzelisko sali, nie wspominając, jak biegałam w tym pokoju i bawiłam się swoimi zabawkami. Nie mogłam patrzeć na ruiny kuchni, nie wyobrażając sobie, jak z rodziną, jak w starych pokojowych czasach, siedzimy przy stole i jemy kolację. To zbyt wyrafinowane tortury. A mózg „The Impossible Dream” z głębokim uczuciem wykonał dr Jurij Szewczuk, dyrygent przy cerkwi św. Marii. Przewodnicząca komitetu uczczenia drugiej rocznicy wojny w Ukrainie Iwanna Olesnyćka podziękowała zarządowi Komitetu Społecznego południowo-zachodniej Florydy za ich niestrudzoną pracę na rzecz sukcesu demonstracji i nabożeństwa. Poprosiła przewodniczącą 56 oddziału Związku Ukrainek Ameryki Inię Tunstall do głosu, ponieważ znaczną część pracy przy organizacji wydarzeń wykonały członkinie ZUA. Dr Tunstall podkreśliła waż-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Jesteśmy z Ukrainą

23 lutego ukraińska społeczność południowo-zachodniej Florydy masowo wyszła na główną drogę miasta North Port, aby zademonstrować swoje poparcie dla narodu Ukrainy w jego dzielnej walce przeciwko Rosji o integralność swojego państwa. Zaplanowana demonstracja w przeddzień drugiej rocznicy inwazji Rosji na Ukrainę została omówiona przez zarząd Komitetu Społecznego i rozpropagowana we wszystkich cerkwiach przez członków i przyjaciół społeczności. Rozesłano informacje o wydarzeniach do lokalnych czasopism i mediów. Również do lokalnych czasopism złożono płatne ogłoszenie o demonstracji 23 lutego oraz nabożeństwie „Pray for Ukraine” 24 lutego. 24 lutego odbyła się międzywyznaniowa „Modlitwa za Ukrainę” w cerkwi Wprowadzenia do Świątyni Przenajświętszej Bogurodzicy (św. Marii), na którą zaproszono do udziału duchownych. Organizatorki demonstracji (od lewej do prawej): Daria Tomaszoska, Wira Bodnaruk oraz Nusia Macylinska

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Żołnierz SZU o rosyjskiej „grze” na Majdanie, taktyce stopniowej agresji i inne insajdy przyczyn wojny

Od pierwszego dnia proklamowania Niepodległości Ukraina zderzyła się z naciskiem ze strony byłej metropolii – Federacji Rosyjskiej. Szantaż energetyczny, finansowo-ekonomiczny, polityczny trwał nieustannie. Widząc słabą reakcję świata na brutalne zniszczenie niepodległości Czeczeńskiej Republiki Iczkerii oraz na agresję i aneksję części terytorium Gruzji w 2008 roku, Putin zaczął planować operację przeciwko Ukrainie, której ostatecznym celem miało być całkowite zniszczenie podmiotowości państwa ukraińskiego i tożsamości narodu ukraińskiego. Wykorzystując nadzwyczajne zyski z eksportu nośników energii do państw europejskich, Putin w pełni przezbroił własną armię, a za pośrednictwem swojej agentury na Ukrainie maksymalnie osłabił zdolności obronne naszego państwa, zwłaszcza na Krymie. O etapach ukraińskiej rewolucji narodowej i przeciwdziałaniu rosyjskiej stopniowej agresji rozmawiamy z dyrektorem pozarządowego think tanku „Ukraińskie Studia Strategiczne”, starszym sierżantem Sił Zbrojnych Ukrainy Jurijem Syrotiukiem. – Juriju, czym jest ukraińska rewolucja narodowa i jak długo ona trwa? – Europa to kontynent państw narodowych. Większość państw europejskich powstała w wyniku rewolucji narodowych i narodowo-wyzwoleńczych w XIX i na początku XX wieku. Ukraińska rewolucja narodowa na początku XX wieku poniosła klęskę. Nie udało nam się zbudować ukraińskiego państwa narodowego. Próba zbudowania ukraińskiego państwa narodowego zderzyła się z agresją kolejnej postaci rosyjskiego imperializmu – bolszewizmu – i została stłumiona we krwi. Dlatego też ukraińska rewolucja narodowa 1990 roku – tak zwana Rewolucja na granicie, którą nazywa się także rewolucją studencką, oraz Pomarańczowa rewolucja 2004 roku, a także Rewolucja Godności z grudnia 2013 – lutego 2014 roku – to wszystko jest kontynuacją tej wielkiej ukraińskiej stuletniej rewolucji narodowej. Wielka ukraińska rewolucja narodowa jest klasyczna dla kontynentu europejskiego. Taka rewolucja nieuchronnie prowadzi do powstania państwa narodowego, do pełnowładztwa narodu na swojej ziemi. I cel tej rewolucji jest oczywisty: Ukraina nie zakończyła swojego nowoczesnego projektu, nie zbudowała tej Ukrainy, o której marzył Taras Szewczenko – „w swojej chacie swoja prawda, i siła, i wola”. Dlatego musimy zakończyć swój projekt, zdobyć podmiotowość państwową i samodzielność, a celem tego jest utrwalenie tożsamości narodowej i pełnowładztwa narodu ukraińskiego. Czyli władza narodu ukraińskiego, równe prawo dostępu do własności narodu ukraińskiego, prawo do dominacji ukraińskich wartości mentalnych. Ale aksjomatem jest to, że gdy tylko Ukraina podnosi się do rewolucji narodowej, Moskwa natychmiast uderza. – Jest Pan autorem sformułowania „Rewolucja Godności”, które po raz pierwszy zostało sformułowane w pierwszych dniach grudnia 2013 roku. – Nazwałem to, co działo się na Majdanie, Rewolucją Godności, ponieważ bardzo ważne było, aby ludzie czuli, że te wydarzenia, w których uczestniczą, są naprawdę rewolucyjnymi osiągnięciami. Mają przynieść korzyść Ukraińcom i wszystkim, którzy podzielają wartości Ukraińców. Którzy są gotowi zaakceptować to, że będą żyć w ukraińskim państwie narodowym. I szukałem słowa, które połączyłoby wszystko, co jest wspólne dla wszystkich. Bo ktoś wychodził w obronie praw ekonomicznych, ktoś wychodził przeciwko reformom podatkowym Tihipki, przeciwko ustawodawstwu emerytalnemu Azarowa, ktoś wychodził przeciwko narodowemu uciskowi, gdy widział „tabacznikowszczynę”. Kogoś oburzała gwałtowna zmiana kursu geopolitycznego – odrzucenie integracji europejskiej. Dlatego trzeba było znaleźć wspólny mianownik. Godność, godność ludzka obejmowała wszystkie te aspekty i motywy. I tak spontanicznie, w nocy, na Majdanie powstał ten termin, który się przyjął. Ale aksjomatem jest to, że gdy tylko Ukraina podnosi się do rewolucji narodowej, Moskwa natychmiast uderza. Bo istnienie niezależnej narodowej Ukrainy jest egzystencjalnym zagrożeniem dla rosyjskiego imperializmu. Nie może istnieć w jednej przestrzeni geopolitycznej podmiotowe, samowystarczalne, niezależne państwo ukraińskie z narodem ukraińskim, który odzyskał swoją tożsamość, i rosyjskie imperium. Dlatego teraz przeżywamy kolejny etap – wojnę o godność. I wynik tej wojny pokaże, czy osiągniemy cele Rewolucji Godności. – To właśnie w ogniu Rewolucji Godności rozpoczęła się rosyjsko-ukraińska wojna… – Już pierwszego dnia, kiedy dochodziło do strzelaniny w Parku Mariinskim. Oczywiście właśnie wtedy rozpoczęła się rosyjsko-ukraińska wojna, która trwa już 10 lat, a my obchodzimy drugą rocznicę pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na terytorium Ukrainy. Dowodem na to, że to wojna, jest to, że już wtedy na Majdanie działały grupy funkcjonariuszy FSB i oficerów GRU działających pod przykryciem. W szczególności Igor Girkin opisywał, że mieszkał w Ławrze Kijowsko-Peczerskiej i chodził na Majdan, badał nastroje ludzi, metody działania. Potem komendant Pałacu Wolności (tak nazywano podczas Rewolucji Godności Pałac Żowtniowy) Ruslan Zelik opowiadał, jak przychodzili do niego dwaj rosyjscy oficerowie GRU, którzy później zajmowali się podpaleniami zakładów wojskowych w Czechach i byli zamieszani w sprawę Skripala – Miszkin i Czepiha. Przychodzili jako rzekomo rosyjscy nacjonaliści, którzy chcieli przyłączyć się do Majdanu. Zatem działała tu rosyjska gra. W końcu, gdy doszło do strzelaniny na Majdanie, to oczywiście wszystko to było koordynowane z Kremla, kiedy Rosja zaczęła rozumieć, że może stracić Kijów… – Właściwie Rosja zawsze uważała Ukrainę za część swojego, jeśli nie terytorium, to strefy wpływów. A utrata Kijowa to dla niej już pewna porażka… – Od czasu rozpadu ZSRR dawne kolonie, tak zwane republiki związkowe, zderzyły się ze stałą presją Rosji, która, nazywając siebie jedynym spadkobiercą ZSRR, roszczyła sobie prawo do obszaru postradzieckiego jako wyłącznej strefy swoich interesów. Ukraina była jednym z największych obiektów tej hybrydowej agresji. Co więcej, atak na nas rozpoczął się jeszcze przed zdobyciem przez Ukrainę niepodległości. Przypomnijmy, jak w przededniu wyjścia ze składu sowieckiego Związku do Kijowa przyleciał ówczesny prezydent USA z żądaniem, by nie wychodzić ze składu ZSRR… W 1992 roku Rada Najwyższa Federacji Rosyjskiej dopuściła się brutalnej prowokacji, uznając za nieważny dekret Rady Najwyższej ZSRR z 1954 roku o włączeniu Krymu do składu Ukrainy. Wówczas na półwyspie zainspirowano uchwalenie separatystycznej konstytucji i wprowadzenie stanowiska prezydenta. Dopiero słaba wojskowa pozycja Rosji i zdecydowane działania centralnych władz ukraińskich wtedy udaremniły ten szabas w zarodku. Ale Ukrainę zmuszono, w zamian za papierowe gwarancje integralności terytorialnej, do pozbycia się trzeciego na świecie arsenału broni jądrowej. To rozwiązywało Rosji ręce. We wrześniu 2003 roku Federacja Rosyjska przeprowadziła prowokację wokół ukraińskiej wyspy Tuzła w strategicznie ważnej Cieśninie Kerczeńskiej. Wtedy Kreml po raz pierwszy sprawdzał reakcję ukraińskich władz i społeczności międzynarodowej na próbę zajęcia ukraińskiego terytorium. – Czy okupacja Krymu w 2014 roku oznaczała, że Ukraina i świat nie będą w stanie się przeciwstawić? – Na początku lutego 2014 roku spotkali się ze mną przedstawiciele ukraińskiego wywiadu, patrioci, którzy służyli w wywiadzie. I dali mi przeczytać przechwycony materiał, w którym mowa była o tym, że prawdopodobnie w grudniu 2013 roku lub na początku stycznia 2014 roku na daczy rosyjskiego konsula w Symferopolu odbyło się spotkanie z udziałem prorosyjskich działaczy, na którym był m.in. Aksjonow – obecny krymski namiestnik-kolaborant. Omawiali oni: jeśli Majdan zwycięży w Kijowie, to trzeba wywołać zamieszki na Krymie pod pretekstem ochrony praw „rosyjskojęzycznych”. Czyli Rosja z góry przygotowywała się do „scenariusza B”, i już 18 lutego rozpoczęła swoją wojskowo-czekistowską operację na Krymie. Najpierw pod obcymi flagami, z hasłami, że „ich tam nie ma”. Zatem to właśnie 18 lutego 2014 roku rozpoczęła się rosyjsko-ukraińska wojna, były pierwsze ofiary tej wojny i rozpoczęły się aktywne działania wojenne. Rosja zawsze miała bardzo interesujący sposób walki z krajami, które ona zajmowała. Jak zauważał Bandera, zawsze stosowała taktykę stopniowej agresji. Oznaczało to, że Rosja próbowała, że tak powiem, jeśli ten „królik” był bardzo duży, zjadać go po kawałku. – Najpierw „połknęła” Krym, potem zapragnęła Doniecczyzny i Ługańszczyzny… – W 2014 roku Rosja rzekomo bez broni, bez strzałów (choć były ofiary śmiertelne) okupowała Krym, stworzyła pozorne warunki, przeprowadziła pozorne referendum o tym, że to wola Krymian, by przyłączyć się do Rosji. Potem Rosja rozpoczęła ograniczoną operację wojskową na terytorium obwodu donieckiego i ługańskiego. I znowu próbowała robić to pod cudzymi flagami. Już od początku wiosny 2014 roku rosyjskie władze zorganizowały próbę masowej destabilizacji sytuacji na Ukrainie. Rosyjska agentura, a czasem bojownicy bezpośrednio przywiezieni z Rosji, w ramach kampanii „Ruska wiosna” próbowali przejmować organy władzy państwowej, a faktycznie prowadzili operację cudzymi rękami i pod fałszywymi hasłami „obrony praw rosyjskojęzycznych”, przygotowując oderwanie tych terytoriów i bezpośrednią inwazję Rosji. Lecz kiedy „Ruska wiosna” napotkała aktywny uliczny opór obywateli Ukrainy we wszystkich regionach Ukrainy, także w rzekomo prorosyjskich na południu i wschodzie, sztucznie organizowane wiece zaczęły słabnąć. Żaden lokalny organ władzy państwowej ani samorządu terytorialnego nie poparł żądań, które narzucał Kreml: takich jak nieuznawanie Rady Najwyższej za prawomocny organ, tworzenie alternatywnych organów władzy i podporządkowanie ich strukturom siłowym, a co najważniejsze – zaproszenie rosyjskich wojsk do „obrony miejscowej ludności”. Rosja, aby „odgryźć” choćby coś, posunęła się do zajęcia miasta Słowiańsk w obwodzie donieckim rękami swoich bojowników. W odpowiedzi na działania ukraińskich władz, zmierzające do ochrony lądowej granicy z Rosją oraz do stłumienia terrorystycznego zajmowania ukraińskich miast i organów władzy przez prorosyjskich bojowników, Rosja uciekła się do ostrzeliwania terytorium Ukrainy i otwarcie wprowadziła oraz użyła swoich wojsk w sierpniu 2014 roku w obwodach donieckim i ługańskim. Jednocześnie Ukrainę wciągano w negocjacje – tak zwany format miński, którego celem było utrwalenie rosyjskiej okupacji na określonej części Ukrainy, zniszczenie państwowej jedności, przeprowadzenie tak zwanej federalizacji, utrwalenie władzy kolaborantów i bojowników pod pozorem amnestii i pozostawienia ich przy władzy. Oznaczało to, że był to dyplomatyczny „Iłowajsk”, który niszczył Ukrainę, uniemożliwiał jakąkolwiek integrację Ukrainy z Europą, rozwój Ukrainy, i utrzymywał w Ukrainie stale tak gorący, destabilizujący punkt, jakim jest okupowany Donbas. Jednocześnie Rosja zwiększała swoje wpływy na Ukrainie. Stworzono wielki informacyjny kastet tak zwanych kanałów Miedwedczuka. Siły prorosyjskie zostały reanimowane, wprowadzono je do parlamentu pod szyldem partii OPZŻ, rosyjski biznes aktywnie działał na Ukrainie, trwała intensywna dyskredytacja uczestników Rewolucji Godności… – Co stało się przyczyną szeroko zakrojonej inwazji? – Po kolejnych wyborach nowa władza odmówiła wykonywania porozumień mińskich. I uważam, że Putin, który bardzo długo dążył do tego, by ostatecznie zdobyć Ukrainę metodami hybrydowymi, 24 lutego 2022 roku wpadł w szał i postanowił postawić kropkę nad „i” w tej „małorosyjskiej operacji”, na państwie, które dla niego nie istnieje, i na narodzie ukraińskim, którego dla niego nie ma. I Putin rozpoczął operację wojskową, bezpośrednią agresję zbrojną, licząc na to, że Zachód to połknie. Tak rozpoczęła się szeroka faza rosyjsko-ukraińskiej wojny, która trwa już dwa lata. Ku zaskoczeniu większej części świata, a nawet samej Rosji, Ukraina wytrzymała ten cios. Ukraina odparła natarcie Putina na Kijów i w wielu regionach. Ukraina stoczyła godną walkę na Donba-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

si, na Zaporożu. I wyłącznie kolosalna przewaga Rosji w stanie osobowym, monopolistyczne stosowanie, na przykład, uzbrojenia rakietowego (bo Rosja przez te lata wystrzeliła w stronę Ukrainy tysiące rakiet o wartości miliardów dolarów, a Ukraina, niestety, nie ma czym odpowiedzieć), pełna totalna przewaga w ilości żelaza, pocisków artyleryjskich i tak dalej, pozwala Rosji utrzymywać okupowaną część Ukrainy. A zwlekanie naszych sojuszników, porcjowe dostawy broni prowadzą do tego, że Rosja za każdym razem jest gotowa na kolejny rozszerzony pakiet pomocy. Głównym problemem dla Sił Zbrojnych Ukrainy stała się niewystarczająca ilość broni i amunicji, niezbędnych do operacji ofensywnej, brak parytetu w powietrzu oraz stracony czas, związany z logistycznymi opóźnieniami w dostawach pomocy wojskowej przez zachodnich sojuszników, co pozwoliło Rosjanom umocnić linie obronne i rozszerzyć pola minowe. – Jak widzi Pan zakończenie tej wojny? – Jest już oczywiste, że Ukraińska rewolucja narodowa, która przerodziła się w narodowowyzwoleńczą wojnę, może zakończyć się wyłącznie rozgromieniem rosyjskiego imperializmu. Bo wyjście Ukrainy na granice państwowe z 24 sierpnia 1991 roku poświadczy tylko jedno – zakończenie pierwszej rosyjsko-ukraińskiej wojny w III tysiącleciu, z których druga będzie nieunikniona, moim zdaniem. Póki co świat nie jest gotowy na tę rewolucyjną ideę, że prawo do niepodległości i wolności mają nie tylko Ukraińcy, a także dziesiątki zniewolonych przez Rosję narodów. I Ukraina jest jedynym krajem na świecie, który może przeformatować obecną przestrzeń imperialną na naturalną przestrzeń póki co zniewolonych, a z czasem narodowych samodzielnych państw, które zrealizują swoje prawo, zapisane w statucie ONZ, do życia we własnym państwie. Dlatego, bez wątpienia, Rewolucja Godności na Ukrainie ma już globalny wpływ na wszystkie światowe procesy. Jest ona rewolucją globalną, która będzie miała globalny wpływ na światowy porządek. W przypadku zwycięstwa Rosji – oznaczać to będzie, że oś zła, twarda siła, brutalność, imperializm zwyciężają w trzecim tysiącleciu. W przypadku zwycięstwa Ukrainy – te narody, które zostały pozbawione prawa do posiadania własnej państwowości po rozpadzie imperiów kolonialnych w XX wieku, wreszcie otrzymają swoje prawo do bycia sobą na swojej ziemi. Dlatego wydarzenia na Ukrainie są wielkoskalowe, globalne i rewolucyjne dla całego świata. I doświadczenie innych rewolucji narodowowyzwoleńczych świadczy, że w XXI wieku nie działa logika, że większy zawsze zwycięża mniejszego. Przeciwnie, w większości wojen w XXI wieku mniejsi, ale bardziej zmotywowani, zwyciężali większych i niezdarnych. Obecnie kwestia polega tylko na tym, że im dłużej będą zwlekać z międzynarodową pomocą, tym większe będą ofiary w tej wojnie. Ale oczywistym jest już to, że w aspekcie globalnym strategicznie Rosja już poniosła porażkę w wojnie rosyjsko-ukraińskiej, a w aspekcie moralnym Ukraina już osiągnęła zwycięstwo. Rozmawiał Jewhen BUKET Rosją”, – jest przekonany Jewhen Łupakow. Na wystawie umieszczono materiały, które ilustrują przesłanki i przyczyny rosyjskiej agresji wojskowej w najnowszej historii Ukrainy: podział Floty Czarnomorskiej, kwestię rozbrojenia Ukrainy, presji ekonomicznej oraz rosyjskich roszczeń terytorialnych wobec Ukrainy. Wśród eksponatów zobaczą Państwo: raporty i odezwy ukraińskich marynarzy i oficerów Floty Czarnomorskiej o presji ze strony rosyjskiego dowództwa, oznaki naramienne pierwszego dowódcy Marynarki Wojennej Ukrainy Borysa Kożyna, pamiątki wykonane z pozostałości zdemontowanej szybowej wyrzutni rakiet strategicznych w ramach rozbrojenia jądrowego Ukrainy oraz pozostałości rakiety typu „Ch”, którą Rosjanie ostrzeliwali ukraińskie terytorium, krymskotatarską flagę, z którą 26 lutego 2014 roku w poparciu jedności Ukrainy wychodził aktywista Erfan Kudusow. Wystawa potrwa do końca roku. Własna inf. Zdjęcia z otwartych źródeł

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

“33/10” – kod wojny

Z okazji 10. rocznicy oporu wobec rosyjskiej agresji w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy otwarto wystawę “33/10”. Podczas otwarcia Anton Bohdałow, kierownik działu historii niepodległej Ukrainy, rozszyfrował nazwę wystawy: “W tych dniach mija dziesięć lat od początku działań wojennych w najnowszej historii Ukrainy. Dziesięć lat Ukraina stawia opór rosyjskim najeźdźcom. To prawie jedna trzecia z 33 lat niepodległości i jest to czas walki, czas potwierdzenia wydarzeń z 1991 roku, kiedy Ukraina odzyskała swoją niepodległość. Jednak roszczenia terytorialne i różne represje ze strony rosyjskiej występowały przez wszystkie 33 lata niepodległości Ukrainy. Były one związane z naszym rozbrojeniem, z Flotą Czarnomorską, kwestiami gospodarczymi. Staraliśmy się naświetlić je w ramach wystawy i podkreśliliśmy, że wojna nie zaczęła się przypadkowo. I jest to wojna o prawo narodu ukraińskiego do istnienia”. Fedir Androszczuk, dyrektor generalny Narodowego Muzeum Historii Ukrainy, powiedział między innymi: “Można długo debatować, od kiedy zacząć historię konfliktów z Rosją. Można wyjaśniać, czym jest Rosja w ogóle, kim są Rosjanie, i tak można dojść do XII wieku. 30 lat to obiektywny przekrój, w ramach którego możemy spróbować stworzyć retrospektywę do analizy pewnych łańcuchów wydarzeń, które z czasem zapominamy. Chodzi o dość świadome podejście z stopniowym wypieraniem, a dziś mówimy – z próbą zniszczenia Ukrainy jako państwa”. Swoimi wspomnieniami o wydarzeniach historycznych podzielił się Jewhen Łupakow, kapitan 1. rangi w stanie spoczynku, deputowany ludowy Ukrainy drugiej kadencji. Wchodził on w skład grupy organizacyjnej, która faktycznie tworzyła ukraińską flotę na początku lat 90., i według jego słów, jednym z inicjatorów rozpadu “imperium zła” był Związek Oficerów Ukrainy, który za swoje główne pierwsze zadanie postawił odrodzenie niepodległości Ukrainy poprzez odrodzenie jej Sił Zbrojnych. “Członków Związku Oficerów Ukrainy w Sewastopolu wyrzucano ze służby tego samego dnia – za nieprzydatność służbową i bez prawa do emerytury, ja jestem jednym z takich. Ale Marynarkę Wojenną Ukrainy wtedy operacyjnie odrodziliśmy. Ludzie szli do nas, wiedząc, że za to zostaną wyrzuceni” – opowiedział J. Łupakow. “Ludzi, którzy już poczuli smak wolności, nie da się pokonać. Ukraińcy pobili Moskali w kwietniu 1918 roku z pomocą Niemców i Austriaków, dziś z nami jest cały cywilizowany świat – pobijemy ich i teraz. Najważniejsze – nie powtórzyć błędu z 1918 roku, żadnego rozejmu z Starodubszczyzna – historyczny region w granicach współczesnego obwodu briańskiego Federacji Rosyjskiej, który w przybliżeniu odpowiada terytorium czterech północnych powiatów byłej guberni czernihowskiej: starodubskiego, nowozybkowskiego, mglińskiego i suraskiego. W czasach Rusi przyszła Starodubszczyzna należała do ziemi czernihowskiej i księstwa. Na przełomie XII i XIII wieku Starodub stał się centrum własnego księstwa udzielnego. Z czasem terytoria Starodubszczyzny weszły w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego. Po kolejnej wojnie moskiewsko-litewskiej w 1503 roku Księstwo Starodubskie znalazło się w składzie Carstwa Moskiewskiego. Wszakże na początku XVII wieku w wyniku udanej wspólnej wyprawy polskiego królewicza Władysława Wazy, który pretendował do moskiewskiego Halina Iljewa, Iwan Zajeć Kilka miesięcy w Bibliotece Naukowo-Technicznej imienia H. I. Denysenki Narodowego Technicznego Uniwersytetu Ukrainy „Politechnika Kijowska” trwała wystawa artefaktów znalezionych podczas wykopalisk archeologicznych trypolskiego protomiasta Nebeliwka. Mają one zmienić wyobrażenie o życiu naszych przodków-Trypolan. Przecież do niedawna uczeni nie znajdowali potwierdzenia istnienia świątyń. W pobliżu Nebeliwki (dzisiejszy obwód kirowohradzki) znaleziono taką budowlę kultową, co świadczy o wysokim życiu duchowym naszych przodków. Odtworzony na podstawie badań

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Starodubszczyzna: gdzie się znajduje i kiedy weszła w skład Rosji?

W tym materiale wyjaśniamy, co oznacza sformułowanie „historycznie zamieszkane przez Ukraińców terytoria Federacji Rosyjskiej”. Mowa będzie o Starodubszczyźnie, a także o wspólnej historii Ukraińców i tych terytoriów. Ziemie te obecnie znajdują się w składzie Federacji Rosyjskiej. tron, oraz wojska kozackiego na czele z hetmanem Piotrem Sahajdacznym, Starodubszczyzna powróciła do Wielkiego Księstwa Litewskiego już w składzie Rzeczypospolitej. Był to czas intensywnego rozwoju gospodarczego. Starodub, a także miasta Poczep, Pohar, Mglin, Nowogród Siewierski otrzymały prawo magdeburskie. W czasach wojny narodowowyzwoleńczej pod wodzą Bohdana Chmielnickiego na ten kraj rozciąga się administracja kozacka. Bliskie współczesnym północne, wschodnie i zachodnie granice Starodubszczyzny pojawiają się po ugodzie zborowskiej z 1649 roku. W tym czasie region wchodzi w skład różnych pułków kozackich. A w 1663 roku utworzono pułk starodubski, który wydzielono z nieżyńskiego. W składzie Hetmanatu pułk starodubski był centrum kronikarstwa kozackiego. Właśnie tutaj pojawił się jeden z pierwszych – Latopis Samowidca. Także w Starodubie odnaleziono rękopis Historii Rusów. Po likwidacji samorządu kozackiego w 1782 roku Starodubszczyzna znalazła się w składzie namiestnictwa nowogrodzko-siewierskiego, od 1796 roku – w drugiej guberni małorosyjskiej, a od 1802 roku aż do upadku Imperium Rosyjskiego – w guberni czernihowskiej. Przez 270 lat od czasów Chmielniczyzny Starodubszczyzna nieprzerwanie znajdowała się w składzie państwa kozackiego lub jednostek administracyjnych z centrami na ukraińskim Lewobrzeżu. Ze Starodubszczyzną było związanych wielu działaczy ukraińskiej historii. Lokalne korzenie mieli Mykoła Mykłucho-Makłaj, Łesia Ukrainka, Pawło Skoropadski. Jeszcze za czasów Hetmanatu Starodubszczyzna stała się obiektem kolonizacji przez Białorusinów i rosyjskich staroobrzędowców, którzy ratowali się przed carskimi represjami. Z czasem istotnie zmienili oni etniczny i kulturowy krajobraz regionu. Mapy etnograficzne z drugiej połowy XIX wieku rejestrują już przeważnie białoruski charakter powiatu suraskiego, a pierwszy rosyjski spis powszechny z 1897 roku stwierdzał już absolutną mniejszość ludności ukraińskiej we wszystkich czterech powiatach Starodubszczyzny. W listopadzie 1917 roku Starodubszczyzna wraz z całą gubernią czernihowską weszła w skład Ukraińskiej Republiki Ludowej na mocy III Uniwersału Centralnej Rady. W ciągu 1918 roku znaczną część Starodubszczyzny, włącznie z samym Starodubem, kontrolowało Państwo Ukraińskie hetmana Skoropadskiego. Dopiero w lutym 1919 roku na naradzie w Moskwie podjęto decyzję o granicach między USRR a RSFRR, zgodnie z którą powiaty starodubski, mglinski, suraski i nowozybkowski guberni czernihowskiej uznano za część RSFRR. Ostatecznie granica północna ukształtowała się w 1925 roku po przekazaniu przez Rosję nieznacznej części ziem Starodubszczyzny w skład USRR. Na podstawie materiałów oficjalnej strony Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ołeksandr Nowikow, Wołodymyr Perehyneć, Iwan Zajeć, Wiktor Fiałkowski, Ałła Kowtun podzielili się z obecnymi swoim zainteresowaniem tą problematyką, chęcią pomocy w dalszych projektach. Wspominano na spotkaniu także wybitnego ukraińskiego archeologa Iwana Borkowskiego z Horodenki na Iwano-Frankowszczyźnie, który zrobił dla czeskiej nauki tyle, co dla nas W. Chwojka. Pochowany I. Borkowski jest na cmentarzu Olszańskim w Pradze. Wdzięczni rodacy postawili mu pomnik. Na jego otwarcie my z M. Widejkiem specjalnie przyjechaliśmy z Kijowa. Dołączyła do dyskusji na ten temat także sekretarz naukowa biblioteki KPI Switłana Barabasz. Dla księgozbioru podarowano wydanie naukowe M. Widejki oraz czasopismo. Bibliotekarze gościnnie zapraszają do odwiedzenia także galerii obrazów Politechniki Kijowskiej. Hałyna ILJEWA, kandydat nauk filologicznych Fotografia Ołeksandra Awramenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Sensacyjne znalezisko

…eń i znalezionych artefaktów makieta Niebelowskiej Cerkwi, której inicjatorem jest badacz kultury trypolskiej Wołodymyr Perehinec. Zobaczyć ten cud, zbudowany wiele tysiącleci temu i odtworzony w formie makiety, mieli okazję liczni odwiedzający. Moderatorem prezentacji był Iwan Zajec – działacz społeczny, poseł do Rady Najwyższej Ukrainy I, II, III, IV i VI kadencji. Wysoko ocenił badania zjawiska cywilizacji trypolskiej na ukraińskich ziemiach, a także podkreślił znaczenie studiowania historii i kultury ukraińskiej, poruszył wiele problemów współczesności w warunkach pełnoskalowej wojny z Rosją. Wydarzenie zorganizowano przy udziale doktora nauk historycznych Michaiła Widejki. Naukowiec zauważył, że wystawa jest przypisana do 130. rocznicy odkrycia Trypola przez ukraińskiego archeologa czeskiego pochodzenia Wincentego Chwojki. W swojej opowieści M. Widejko, który pracował na wykopaliskach razem z żoną i badaczami z Wielkiej Brytanii, podzielił się informacjami o trudnościach i ciekawych przypadkach podczas prac terenowych. Pan Michaił zaznaczył, że trypolczycy, jak się okazuje, byli dobrze uzbrojeni i nie wpisywali się w mit o „niewinnych rolnikach”, których mogło wypędzić z zajmowanych siedzib. Obecnych zainteresowała ta tematyka, dlatego w przyszłości doktor nauk historycznych M. Widejko w ustalonym formacie spotkania wygłosi wykład dla wszystkich chętnych. Ja również miałam możliwość podzielenia się wspomnieniami. Kiedyś prowadziłam autorski program o Trypolu z kolekcjonerem i dyrektorem prywatnego muzeum we wsi Ołeksandr Polisziczuk, byłam w tych miejscach na Kijowszczyźnie, występowałam na festiwalu „Rżyszczewski wieniec”. Niezwykłe miejsca mocy i unikatowej dawnej historii oraz kultury. Organizatorami wydarzenia są Ołek…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

społeczeństwie przyzwoitości czy choćby tolerancji. Tutaj „batiuszka” jest bezapelacyjnym mentorem, pouczającym, karzącym. Powiedzmy, nie zdążyła mieszkanka osady Olha Tałajiwska zapytać na Facebooku swoich ziomków: „Ile jeszcze musi zginąć ludzi, żebyście przestali chodzić do rosyjskich cerkwi???”, jak od razu otrzymała werdykt od samego „batiuszki” Ołeha: „podobne głupoty”. Natrafiam w innych tekstach tego „batiuszki” na takie oto oceny poszczególnych „sług Bożych”. Chodzi o tych członków wspólnoty, którzy odważyli się publicznie bronić swojego stanowiska lub zadać duchownemu niewygodne pytania o rolę jego cerkwi w wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Takim rozdaje swoje piętna bez wahania: „prawdziwe upiory”, „pijawki”, „ślepe”, „nie-patriotki-bezbożnice”. „...wtedy uwierzyła..., w patriotkę się przefarbowała”. Jakiemu księdzu właściwa jest taka leksyka? Wszystko, co tutaj cytowano, powiedziane zostało przez ks. Huhę nie w świątyni, nie z kościelnej ambony, a… ze stron Facebooka. Pierwsze pytanie, które nasuwa się po przeczytaniu takich objawień księdza w sieciach: – Czy taka leksyka jest właściwa księdzu wykształconemu, inteligentnemu, rozważnemu, oczytanemu, kulturalnemu? Odpowiedź jest kategorycznie jednoznaczna: nie! To leksyka bardziej pasująca szarlatanowi, manipulatorowi, intrygantowi, niedouczonemu licealiście, także felietoniście i pamfleciście. I w żadnym wypadku osobie z wykształceniem duchownym, zbliżonej do Boga. Drugie pytanie: – A dlaczego tak pewnie, wyzywająco, lekceważąco wobec ludzi zachowuje się ten ksiądz? Jednoznacznej odpowiedzi nie ma. Ale wygląda na to, że tak mu pozwala miejscowa władza. Co więcej, ona często takich się boi, bezwarunkowo słucha i potakuje. Są podstawy, by skłaniać się ku takiemu twierdzeniu również dlatego, że śledzi się ślady moskiewskich duchownych w kwestiach dotyczących przemianowania toponimów w ramach ostatniego etapu derusyfikacji Ukrainy. Chodzi nie tylko o tę wspólnotę, ale i cały kraj. Ale właśnie w tym, łosyniowskim przypadku, autor tych wierszy na własnym doświadczeniu przekonał się ostatecznie, że w wieloletniej walce ze swoimi ideologicznymi oponentami ojciec Huha ucieka się do nie raz już przez niego wypróbowanych manipulacyjnych technologii. O tym – poniżej. Jak zdenacjonalizowują ukraińską mentalność. Dni temu do podległych Łosyniówce okręgów starościńskich zostały spuszczone rekomendacje „z centrum” o tym, jak należy przemianowywać ostatnie wiejskie ulice z komuno-rosyjskimi nazwami. Niby na skinienie niewidzialnej różdżki, wszyscy obecni Gagarina, Gorkiego, imiona innych sowieckich fałszywych bohaterów „eksperci” z Łosyniówki mają teraz nazywać tak: Lipowe, Zielone, Kasztanowe, Kwiatowe, Wesołe, Szczęśliwe. I to nie tylko w Łosyniówce, ale i w Danynie, Szaturze, Harmaszczynie, Stepie, Hałyci… Prawdę mówiąc, osłupiałem, kiedy zapoznałem się z taką decyzją kierownictwa wspólnoty. Postanowiłem dołączyć do wątku dyskusji na Facebooku danyńskiej społeczności. Przecież jako autor dwutomowego „Wsi”, jako inicjator przywrócenia Danynie historycznej nazwy (z trzykrotnie gwałconych przez Moskali nazw Danino, Danyno, Danyne), nie jest mi obojętny los mojej rodzinnej wsi. Okazuje się, krótki odzew na stronie danyńskiej grupy na Facebooku o procesie przemianowania ulic w łosyniowskiej wspólnocie, gdzie imiona byłych sowieckich fałszywych bohaterów ktoś proponuje zamienić na abstrakcyjne, jednakowe i dla Danyny, Szatury, Harmaszczyny, i dla innych satelitów Łosyniówki toponimy – kasztanowe, zielone, szczęśliwe, wesołe, tak rozgniewał księdza moskiewskiej cerkwi. Jego, zapewne, oburzyło, jak śmiałem z Kijowa przypomnieć ziomkom o nazwach patriotycznych, które formują kręgosłup narodu, i prosiłem nie popierać promoskiewskich, które podobają się chronicznie zdenacjonalizowanej władzy i moskiewskim popom. Bo takie właśnie prowadzi wspólnotę do „denazyfikacji” Ukraińców – wcielenia dawnego marzenia Putina i Puti-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

O misji „batiuszek” moskiewskiego kościoła w ukraińskich wsiach

W mediach społecznościowych zaroiło się od publikacji na temat aktywizacji duchownych patriarchatu moskiewskiego w naszej głębi kraju. Obserwuje się prawidłowość: wraz ze wzrostem liczby przejść wspólnot religijnych z UKP PM do PKU, działalność sług kościoła, który prawnie należy do kraju-agresora, poza murami swoich świątyń coraz bardziej nabiera charakteru ofensywnego, nietolerancyjnego i manipulacyjnego. Informacyjnym powodem do napisania tego materiału stały się przesłane mi przez kolegów z Łosyniwki (kiedyś centrum rejonowego, a obecnie głównego ośrodka hromady liczącej ponad 10 wsi) materiały, które dotyczą dalekich od pobożnych działań wieloletniego proboszcza tamtejszej świątyni, ojca Ołeha Huhi. Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz. Mentorstwo i pogarda z kontrolowanych sieci. W ciągu ostatnich miesięcy kilkoro zatroskanych mieszkańców Łosyniwki zmuszonych jest zbierać i archiwizować zrzuty ekranu z różnych mediów społecznościowych (po nowemu – screenshoty), gdzie utrwalono świadectwa publicznych zniewag, krzyków, oskarżeń, krytycznych strzał, a nawet gróźb tego duchownego. Dotyczy to tych mieszkańców hromady, którzy mają inne zdanie, odmienne od tego batiuszkowego, jego kierownictwa i jego zwolenników. Ludzi oburza to, jak na kontrolowanych przez tego duchownego platformach sieciowych typu zamkniętego manipuluje się opinią publiczną, mści się na oponentach, lekceważy wolność wyboru, wywiera nacisk na „niewygodnych”, grozi „wykluczeniem z kościoła”. To rodzi konfrontację, emocje i zamęt w hromadzie. Genezę i skalę tej konfrontacji można sobie wyobrazić, jeśli weźmie się pod uwagę, że duchowny Ołeh Huha aktywnie moderuje i kontroluje w hromadzie łosyniwickiej kilka zamkniętych społeczności. Wśród nich: „Moja Łosyniwka”, „Łosyniwka prawosławna”, „Łosyniwka: historia rodzinnego kraju”. Niemal każda wieś w hromadzie ma rzekomo swoją wolną społeczność. Ale w nich ojciec Huha czuje się jak u siebie w domu i uważa za stosowne wszędzie i zawsze zostawiać swoje komentarze. A moderatorzy tych rzekomo niezależnych od nikogo społeczności z jakiegoś powodu dają moskiewskiemu „batiuszce” „zielone światło”. Otwarcie przeciwstawia się o. Husze na cały klaster społeczność „Łosyniwka dla wszystkich”, której członkami jest około dwóch tysięcy łosyniwiaków i osób pochodzących z tego osiedla. Warto wczytać się w niektóre ze ściągniętych z sieci i już udokumentowanych wypowiedzi tego „batiuszki”, aby się przekonać: tonalność, wyczucie miary nie tylko przeczy zdrowemu rozsądkowi, ale i przekracza granicę przyjętą w cywilizowanym społeczeństwie. Pomnik Tarasa Szewczenki w Łosyniwce. Są też bardziej kategoryczne wypowiedzi z nutami osoby sprawującej władzę w hromadzie: „nie trzeba wtykać nosa ze swoimi radami, kiedy was nie proszą”, „mam mnóstwo autorytatywnych i porządnych przyjaciół, których zdania zawsze słucham”, „o, teraz już wszystkie „bohaterki” się odznaczyły”. Oto taki już gruby odsyłacz tam, gdzie sowieccy i postsowieccy naczelnicy przyzwyczaili się wszystkich odsyłać, ale tylko innymi słowami: „A nie poszłybyście wy precz z mojej strony, byłe komunistki-ateistki”… A jak wam się podoba to objawienie z ust duchownego: „Jedna kobietka oskarżyła mnie, że rzekomo ujawniłem tajemnicę jej spowiedzi, a ja nie to, że spowiedź, ja nie pamiętam, kiedy w ogóle ją ostatnio widziałem w cerkwi… A co do niej samej, to i bez spowiedzi wszystkim wiadomo o jej niemoralnym trybie życia i zupełnie niechrześcijańskim zachowaniu. Znowuż, ja bym o niej nie wspomniał, gdyby ona pierwsza na mnie nie naskoczyła (tę merytoryczną niedorzeczność zdania zostawiam taką, jak ją autor podał na Facebooku, bo z treści powinno być „nie naskoczyła”. – M. T.). A teraz jeszcze się obraża, że otrzymała adekwatną odpowiedź. Cóż, kontynuujemy otwieranie oczu ślepcom” (wyróżnienia moje. – M. T.). Ciekawie wychodzi z obraźliwym piętnem „ślepców”: zwolennicy tego kościoła nadal uważają wszystkich swoich parafian, zapewne, za niezdary i głupców, którzy bez rad „batiuszek” nie są w stanie samodzielnie myśleć czy podejmować jakichkolwiek ważnych decyzji. Znacznie poważniej należy odbierać takie, wypowiedziane publicznie, sentencje o. Huhy (styl autora zachowano): „Nie prowokujcie mnie… Ja wam nie przeszkadzam, a jeśli będziecie mnie pouczać – to i ja nie będę milczał! Uwierzcie, przez 20 lat mojego życia w Łosyniwce ja wiele ciekawego mogę opowiedzieć!”. Całkiem oczywiste jest, że „batiuszka” w swoich emocjach jednak przekroczył miarę. Bo w takim nieprzemyślanym przekazie widać aluzję do szczegółów tajemnicy spowiedzi, do kompromatów na tych, którzy „przeszkadzają”… Pozwolę sobie na ostatni przykład, chociaż mam ich sporą kupę. Marija Olizar na wpis na Facebooku swojej ziomalki Lidii Petryk zadaje jej pytanie: „Jaki kraj napadł na niepodległą Ukrainę?! Walka nie przeciwko Bogu, a z Bogiem przeciwko demonowi…”. Odpowiedź otrzymała nie od pani Lidii, do której adresowane było to pytanie, a znowuż od „wszechwidzącego” ojca Huhy. Odpowiedź jest kategoryczna i stanowcza, powiedziałbym nawet – szokująca wyobraźnię postronnych: „Tak, idź precz z mojej strony, bo ja zaraz skieruję gdzie trzeba! O Bogu ona, widzicie, wspomniała! Niedawno pogaństwo głosiła, a ta-”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Niezgaszone światło nauki

Szenderowski Wasyl. Na tablicach nauki (biograficzny słownik encyklopedyczny). Na 324. rocznicę odnowienia niepodległości Ukrainy, na 150. rocznicę Towarzystwa Naukowego imienia Szewczenki. – Kijów: Wydawnictwo „Prostir”, 2023. – 336 s. nistów. Oto cytat z mojego apelu do mieszkańców Danyny: „Jak szkoda, że w mentalności ziomków, zwłaszcza tych, którzy są „u władzy”, prawie nic się nie zmieniło. Byle jak, byle tylko nie przywracać do świadomości wieśniaków imion prawdziwych bohaterów narodowych, którzy kształtowali ducha narodu. Właśnie takie imiona Moskwa przez dziesięciolecia zakazywała, kompromitowała… Ilu jeszcze naszych muszą zabić moskale, żeby dotarło... Już przecież udowodniono, że to moskiewskie metody, że to wskazówki „niewidzialnej ręki”. Przecież na całym wschodzie Ukrainy dawne główne ulice stały się jednakowymi – centralnymi, a boczne – zielonymi, miodowymi, kwiatowymi... Dlaczego??? I tak zwana dyskusja publiczna – czysta formalność, od złego. Znowu moskiewscy popi „rządzą”, znowu swoim odurzeniem otulili zwierzchnictwo. A wychowana przez kolonialną władzę miejscowa inteligencja – ci sami nauczyciele, jak zawsze – milczą. Dokąd?”. Okazuje się, że ten mój wpis od razu „przeanalizował” ojciec Huga i póki na stronie mieszkańcy wsi zwyczajowo spierali się w tej kwestii, on szybko, w znanej mu stylistycznej manierze, naskrobał „kompromat”, teraz już na kijowskiego profesora, będąc znajomym z nim zaledwie jeden dzień, za to, że nazwałem go „moskiewskim popem”. Na co zasługują ci, którzy pozostali w cerkwi kraju-agresora? Obraża się o. Huga, że nazywają go „moskiewskim popem”. A na co zasługują ci, którzy służą w cerkwi kraju-agresora? Zwierzchnik tej cerkwi błogosławi wojska raszystów do niszczenia Ukraińców jako narodu, ich języka, kultury. I my co, mamy jak owce milczeć? Bo batiuszka kłamstwo wydaje za prawdę? Każdy przytomny człowiek, jeśli je ukraiński chleb, nie może obecnie, kiedy Ukraina spływa krwią, demonstrować swojej przynależności do „ruskiego miru” i do osobnego jego przejawu – ukraińskiego prawosławnego kościoła moskiewskiego patriarchatu. Jak by nie oszukiwali moskiewscy i promoskiewscy popi swoich wiernych, że służą „Bogu i wierze rodziców” i że z moskiewskim patriarchatem ich cerkiew nie ma związku – to to samo kłamstwo i manipulacje. I ich nie przykryjesz ani „pomocą dla frontu”, ani rozdawaniem ochłapów wieśniakom w czasie okupacji. Już na prawno-ustawowej podstawie autorytatywni członkowie specjalnie utworzonej komisji państwowej udowodnili i położyli na stoły najwyższych urzędników państwowych jednoznaczny werdykt: ukraiński prawosławny kościół moskiewskiego patriarchatu – to struktura moskiewska. Wszystko. Kropka. Wszelkie inne próby zagadania istoty problemu – to te same manipulacje. I wierzy im coraz mniej Ukraińców. Przeglądając stronę internetową „Łosyniwka dla wszystkich”, zwróciłem uwagę na post szanownego Wiktora Łytowczenki. Okazuje się, że wielu mieszkańców Łosyniwki myśli inaczej niż w podkontrolnych grupach księdza Hugi. Oceniają oni jego publiczne wypowiedzi jako retorykę moskiewskiego propagandysty. Oto opinia Wiktora Łytowczenki: „Osobiście dla mnie podobne wypowiedzi z ust księdza są nie do przyjęcia. To retoryka rosyjskiego propagandysty, który nie szanuje wszystkiego co ukraińskie, gotowy manipulować faktami dla rozpowszechniania własnych narracji”. Zgodny jest odzew Oksany Olizar: „U tego popa już wszyscy zostali nazwani „niegodziwcami” na jego stronie na Facebooku, dlatego to nie dziwi. Oczywiście, oprócz jego parafian. Jutro napisze, że jesteście „bezbożnikami” i on we wsi żyje z „wilkami i ślepymi owcami” (kto śledzi, ten zrozumie: był wpis o owcach i wilkach)… Jednym słowem, jedna manipulacja, bez której nasi „sąsiedzi” nie mogą żyć”. Uczciwie i przekonująco powiedziane. Jeszcze jeden ważny szczegół. Zazombowani przez tę cerkiew wierni zazwyczaj odznaczają się nietolerancją, agresywnością, nieprzyjmowaniem zdania innych. Świeży przykład z danyńskiej strony, oznaczonej obecnością tekstu o. Hugi. Oto fraza w moją stronę niejakiej Natalii Fyłypenko: „Ty kogo nazywasz „moskiewskim popem”!!?? Naszego batiuszkę!!??”. Do jakiej szkoły chodziła ta towarzyszka? Skąd taka w Łosyniwce? Z takim językiem? I skąd u niej taka agresywność? Czy nie od takich batiuszków? Cieszę się, że wśród współczesnych mieszkańców Danyny znalazła się osobowość, która ostro postawiła tę promoskiewską towarzyszkę na miejscu. To – mój sąsiad z Szynkowej Serhij Szymko. Oto wycinek z jego postu: „…I jeszcze: te osoby, u których nazwisko i imię napisane są moskiewskim „językiem”, w ogóle nie mają prawa czegoś pisać, wyrażać swoich myśli w grupie”. Brawo, młody ziomku, – lepiej nie powiesz. Wniosek z tego tekstu jest taki: nie bójmy się moskiewskich popów. Oni nie mają przyszłości w ukraińskiej Ukrainie. Ich czas minął. Coraz więcej Ukraińców zdejmuje bielmo moskiewskiej pajęczyny z oczu. Coraz więcej rejonów centrum i zachodu Ukrainy całkowicie uwalnia się od moskiewskich cerkiewnych kleszczy. Przez długi czas wzorcem agresywnego zachowania moskiewskich popów w ukraińskiej głębi służyło niestandardowe, podobne do samowoli, zachowanie byłego namiestnika Ławry Pieczerskiej w Kijowie metropolity Pawła, nazwanego w narodzie za jego miłość do drogich aut „Paszą-mercedesem”. Teraz jest pod śledztwem. Dziwne jest to, że takie zachowanie zaczęli kopiować niektórzy najbardziej gorliwi obrońcy moskiewskiego prawosławia w ukraińskich wsiach. Jednak cieszy, że odpowiednie organy bardziej zdecydowanie wzięły się w ostatnim czasie za wyprowadzanie na czystą wodę tych, którzy ukrywając się za sutanną i kadzidłem, po swojemu interpretują krwawą wojnę Rosji przeciwko Ukrainie, zamulają mózgi Ukraińców moskiewskimi narracjami. Dni temu Szef SBU poinformował o 73 postępowaniach i 22 wyrokach wobec duchownych. To głównie ci, którzy tworzyli i rozwijali sieci rosyjskiej agentury, których nazwano w tej informacji „prawdziwymi gniazdami żmij”. Sądzę, że ta informacja powinna ostudzić głowy wielu religijnych pouczaczy i nietolerancyjnych osób na miejscach wobec innego zdania w środowisku wiernych. W każdym razie wiele wspólnot na naszej Czernihowszczyźnie tradycyjnie wyczekuje. Cieszę się z Nosiwki, Hałyci. Jestem przekonany: przyjdzie kolej i na Danynę i Szaturę, na drogą mojej dziecięcej i młodzieńczej pamięci Łosyniwkę – byłe centrum rejonowe Danyny-Szatury. W moim dwutomniku „Wieś” jest tak wiele nieznanych dotąd wątków archiwalnych o niej. Ona przecież od dawna miała szlachecką godność, kozacki charakter i narodową istotę. Co się z nią stało obecnie? Kijów – wieś Łosyniwka rejonu niżyńskiego. Ołena NUŻNA, Ołena POŁEWECKA, m. Kijów Dziś Ukraina powinna jak najefektywniej demonstrować swoją oryginalną kulturę, osiągnięcia w różnorodnych dziedzinach nauki i techniki, opowiadać światu o postaciach ukraińskiej nauki w dziedzinie przyrodoznawstwa, które przyczyniły się do znaczących osiągnięć cywilizacji ziemskiej. „Trzeba, aby o Ukrainie stało się głośno na świecie jak najwięcej i jak najszybciej” – powiedział swego czasu po wizycie w Kijowie sekretarz stanu USA Henry Kissinger. Nie można temu zaprzeczyć! Autor nie podziela opinii niektórych uczonych historyków nauki i nie tylko, którzy określają kwestię przynależności narodowej uczonego do nauki jakiegoś kraju właśnie poprzez jego obywatelstwo. Ich radzieckie wychowanie ideologiczne nie pozwala im zrozumieć, że oceniając kulturę rosyjską, trzeba brać pod uwagę dwie jej fundamentalne cechy, które odróżniają ją od każdej innej, w szczególności od kultury ukraińskiej. Po pierwsze, ta kultura (rosyjska) była i jest imperialną, stworzoną nie własnymi, a, jak zaznaczał uczony i publicysta Ołeksandr Borgardt, „cudzymi rękami. Rękami ludzi, którzy z tych czy innych przyczyn byli pozbawieni przez to samo imperium możliwości tworzenia we własnej kulturze narodowej…”. Po drugie, nie warto pozostawiać poza uwagą tak ważnego czynnika, jak rosyjska ksenofobia. Obecnie pojawia się pokusa u „historyków-amatorów”, by odnajdywać „u uczonych innych krajów etniczne korzenie, czyniąc… ich narodowymi…”. Hryhorij Skoworoda uważał, że „znamienici rodacy są naszymi duchowymi drogowskazami, nauczycielami, naszą duchową podporą i dumą przed całym światem”, co powinno służyć jako credo powrotu zapomnianych lub przemilczanych nazwisk uczonych, zrodzonych przez ukraińską ziemię w różnych czasach i epokach. Do wydania tej książki skłoniło pragnienie, by w dość konkretnej i przystępnej formie pokazać, co dokładnie dali naukowcy Ukrainy w ciągu ostatnich półtora–dwóch stuleci swojemu narodowi i ludzkości w ogóle. Pod koniec 2018 roku Narodowa Akademia Nauk Ukrainy obchodziła swoje stulecie. W świetle tych wydarzeń wspomnijmy słowa Wołodymyra Wernadskiego, który o roli i znaczeniu utworzenia Ukraińskiej Akademii Nauk pisał: „Ważne jest stworzenie silnego centrum badań naukowych narodu ukraińskiego, jego historii, jego języka, przyrody Ukrainy. Oczywiście, trzeba prowadzić te badania nie według kryterium narodowego, a w najszerszym ogólnoludzkim wymiarze. Trzeba jak najszybciej tworzyć katedry i laboratoria, instytuty, które początkowo być może będą zajęte przez Rosjan… Ale sytuacja wkrótce się zmieni, bo stanowiska w Akademii są wybieralne. Bardzo szybko dadzą o sobie znać siły miejscowe”. Tak bronił uczony swojego stanowiska w dyskusji z M. Hruszewskim, który w kwestii utworzenia akademii miał przemyślenia o orientacji na kadry narodowe. Już w tamtym czasie byli ukraińscy uczeni ze światowym uznaniem, na przykład Iwan Puluj, Iwan Horbaczewski, Stepan Rudnycki, Wołodymyr Łypski, Stepan Tymoszenko, Josyp Kosonohow, Danyło Zabołotny, Fedir Wowk, Pawło Tutkowski i inni, którzy mogli stać się fundatorami ukraińskiej nauki akademickiej. We wspomnieniach, napisanych już w 1943 roku na prośbę ówczesnego prezydenta Akademii Nauk USRR Ołeksandra Bohomolca, znajdujemy takie słowa Wernadskiego: „W Kijowie moich czasów i na ukraińskich uniwersytetach terytorialnych – Kijowskim, Charkowskim, Odeskim – ideowo ukraińscy uczeni nie mogli znaleźć pracy. Przeciwnie, na wydziałach historyczno-filologicznych, gdzie tradycje narodowe mogły przejawiać się jasno i silnie, dobór profesorów dla Ukrainy był nadzwyczaj niekorzystny. Systematycznie przez ponad czterdzieści lat Ministerstwo obsadzało katedry historii osobami, które odnosiły się do ruchu ukraińskiego ostro negatywnie lub wrogo. Na tych uniwersytetach zawsze istniała większość, która systematycznie prowadziła tendencję rusyfikacji”. Te myśli uczonego są miejscami aktualne i dzisiaj. Jednym z zadań tej książki jest to, aby zapoznać szeroki ogół ukraińskiego społeczeństwa z życiem i działalnością naukową wybitnych uczonych, których zrodziła ukraińska ziemia, pokazać choćby w ogólnych zarysach ich wkład w światową naukę. „Historia nauki nie może ograniczać się do badania rozwoju idei – w równej mierze musi dotykać żywych ludzi z ich cechami, talentami, zależnością od warunków społecznych, kraju i epoki” – pisał akademik Serhij Wawiłow. W informatorze „Na skryżowaniach nauki” zastosowano dowolny styl prezentacji materiału, jednak czasami autor przestrzegał stylu odpowiedniego dla wydawnictw encyklopedycznych. Głównym celem jest w krótkim szkicu o każdym uczonym podanie podstawowych danych biograficznych, zwięzłej informacji o działalności naukowej, opisanie istoty jego odkrycia lub wynalazku oraz ich ocena. Ponadto, bez wątpienia, ważne było przywrócenie z zapomnienia nazwisk uczonych, czy to zniszczonych w warunkach prześladowań pod hasłem walki z ukraińskim burżuazyjnym nacjonalizmem, czy to świadomie usuniętych z wydawnictw encyklopedycznych i źródeł naukowych, a także nazwisk uczonych, którzy ratując się przed prześladowaniami w swoim rodzinnym kraju, zmuszeni byli emigrować. Niestety, na Ukrainie zaistniała taka sytuacja w nauce, kiedy dochodzi do wyjazdu młodych uczonych za granicę w poszukiwaniu lepszego losu, z nadzieją na realizację swoich zdolności naukowych i sprzedanie swojego talentu obcym… Ta sytuacja stała się jeszcze bardziej krytyczna po pełnoskalowej inwazji. I znów przychodzą na myśl słowa francuskiego uczonego-fizyka Frédérica Joliot-Curie: „…kraj, który nie rozwija nauki, nieuchronnie przekształca się w kolonię”. Ktoś mądry powiedział kiedyś, że wieczna jest tylko pamięć. Papież Jan Paweł II, pierwszy w historii Papież-Słowianin, zauważał: „Kiedy znika naród, znika też pamięć historyczna. Ludzie piszą swoją osobistą historię, ale ważniejsze jest to, co piszą o swoich narodach”. Zważając na te słowa, autor uznał za stosowne podanie informacji o miejscu pochówku, o nekropoliach, gdzie pochowani są ci uczeni zarówno na terytorium Ukrainy, jak i w innych państwach, aby i tym również zwrócić uwagę społeczeństwa Ukrainy na jej prawdziwą historię, nieocenione dziedzictwo kulturowe i duchowe, upatrując w tym jeden z aspektów współczesnej pamięci narodowej. Rzeczywiście, trafnie wyraziła się o tym Ludmyła Deszko – praprawnuczka Wasyla Karazina po bracie Iwanie: „Drodzy potomkowie! Pokłońmy się grobom naszych przodków, oczyśćmy je z brudu i chwastów, odnówmy zniszczone krzyże! Wspomnijmy, jak kochali oni, nasi przodkowie, swoją (naszą) ziemię, co niosły ich wysokie dusze ludziom. Może to pomoże nam w teraźniejszości, może odezwą się nasze serca, wszak płynie w naszych żyłach ta sama krew i te same promienie kosmiczne przenikają nas, i ten sam kod genetyczny niesiemy w sobie. I uwierzcie: oczyściwszy się w tak trudnym ekonomicznie czasie z brudu niepamięci, staniemy się bohaterami dla swoich dzieci, jak nasi przodkowie stali się bohaterami dla nas...”. Piękne słowa dla duchowego testamentu dla nas! 14 marca o 16:00 w Narodowej Bibliotece Ukrainy im. Jarosława Mądrego (Kijów, ul. Mychajła Hruszewskiego 1) odbędzie się prezentacja książki Wasyla Szenderowskiego „Na skryżowaniach nauki”. Zapraszamy wszystkich chętnych. Wstęp wolny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ryta Stepanivna Tkaczenko, oryginalna artystka, która odkryła w sobie talent do malowania. I zaczęła przenosić swoją miłość do przyrody, kwiatów na papier. Powstały setki prawdziwych arcydzieł malarstwa ludowego. Ludmiła Ołeksejiwna obiecała zachować ten skarb. Margaryty Stepanivny nie ma już na świecie. I oto dzisiaj prawnuczka artystki Kateryna Bułhakowa z mężem Kyryłem razem z nami stali się pierwszymi zwiedzającymi wernisaż. Niemało pracy w uporządkowanie obrazów i sali włożyły wychowawczyni Natalja Petriwna Prychodko razem z Oksaną Stepanivną Synekop, doktorką nauk pedagogicznych, wykładowczynią Kijowskiego Uniwersytetu Politechnicznego, wolontariuszką i rzetelną kronikarką historii szkoły-przedszkola. Każda z uczestniczek twórczego spotkania otrzymała w prezencie od

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Oświeceni mądrością Zofii

Halyna DACIUK, dziennikarka, Kijów. Spotkanie twórcze pod takim tytułem odbyło się w kijowskim zespole szkolno-przedszkolnym imienia Zofii Rusowej, którego zespół od ponad 30 lat pracuje w oparciu o dziedzictwo światowej sławy pedagożki, organizatorki pierwszych placówek dziecięcych w Ukrainie, działaczki społecznej, państwowczyni, oświatowczyni Zofii Rusowej. Otrzymawszy w dalekim 1991 r. pierwsze książki Rusowej, które przybyły do Ukrainy z diaspory – „Wśród rodzimej przyrody”, „Teoria i praktyka wychowania przedszkolnego” – dyrektorka placówki dziecięcej Ludmyła Ołeksijiwna Synekop zaczęła ziarnko po ziarnku zbierać materiały dydaktyczne, publikacje, informacje o Rusowej, której imię dotąd było w Ukrainie zakazane wraz z jej dokonaniami pedagogicznymi. Krok po kroku zespół szkoły-przedszkola zaczął wprowadzać w życie mądre wskazówki Rusowej, które wypracowała ona na podstawie osobistych badań, obserwacji, a także zapoznania się z placówkami dziecięcymi w Europie. Zofia bowiem objechała przedszkola w Belgii, Niemczech, przyglądając się, jak rozbudowują sieć przedszkolnictwa, jakie zasady wychowania przyjmują za podstawę. I za każdym razem powtarzała: „Gdybyśmy tak mieli taką szkółkę!”. Wzruszały ją kwiaty na parapetach w przedszkolach Belgii, jasne, pobielone pokoje i miłe rzeczy, które przypominałyby dzieciom dom. Uważała bowiem, że nie urzędowy chłód, a poczucie domowego ciepła powinno otaczać dziecko. „Wystawa przedszkoli w Brukseli, dom Fröbla – Pestalozziego w Berlinie bardzo mnie zachwyciły” – napisze we wspomnieniach Zofia. Myślę, że odwiedziwszy kijowskie przedszkole na Wynohradarze, nasza patronka byłaby zadowolona. Bo przez 30 lat utwierdził się najważniejszy wymóg pedagogiczny Zofii Rusowej – wychowanie dziecka musi być narodowe! Dzieci mają wychowywać się na ukraińskim gruncie, w języku ojczystym, historii, w rodzimym otoczeniu. Będąc sama obdarzona talentem muzycznym, zdobywszy błyskotliwe wykształcenie muzyczne, Rusowa wielką wagę przywiązywała do wychowania muzyką i sztuką. W tym dniu zaproszeni na spotkanie twórcze rodzice, przyjaciele, koledzy, członkinie Stowarzyszenia Oświatowców imienia Zofii Rusowej mogli zobaczyć błyskotliwe rezultaty pracy – zarówno przedszkolanek, jak i dzieci. Rozpoczęli poznawanie od wycieczki w Muzeum imienia Zofii Rusowej, Otwarcie „Artystycznego wernisażu”, którą tradycyjnie przeprowadziły same dzieci, demonstrując wiedzę i nie lada talent prawdziwych przewodników. Muzeum to perełka placówki i sprawa życia pedagogicznego Ludmyły Ołeksijiwny, która była inicjatorką jego powstania i kierowniczką. Po pierwsze, jest jedyne takie nie tylko w Kijowie, ale i na świecie. Nosi tytuł wzorowego. Tutaj przechowywane są autentyczne rzeczy, które mogłyby wzbogacić muzea o znaczeniu ogólnoukraińskim, na przykład ręcznik Zofii, oryginały listów rodziny Rusowych. Muzeum wzbogaca się z roku na rok o nowe eksponaty, zdjęcia, książki. Tutaj można pracować, poznawać i czerpać inspirację. Bo Muzeum jest żywe – głosami dzieci, odnowionymi stoiskami, zapachem wiosny, a nie kurzu. Wzruszająca strona Muzeum – przyjazd z dalekiej Kanady i USA prawnuków Zofii Rusowej: Iryny, Olhy, Tarasa. Wizytę potwierdzają zdjęcia ze szczerą radością na twarzach gości. Poziom Muzeum rozumieją i odczuwają oświatowcy Ukrainy, zapraszając panią Ludmyłę na spotkania, okrągłe stoły, aby podzieliła się doświadczeniem. Częściej – w trybie online, bo żyjemy w warunkach wojny, dlatego nie zawsze można zebrać się tak, jak dzisiaj. Zresztą placówka dziecięca ma swoje wymogi. Ale zawsze jest otwarta na komunikację. Zobaczyliśmy występy małych artystów, wspaniałe scenki, deklamacje, tańce, usłyszeliśmy piosenki, z których większość stworzyli sami pedagodzy. Wspomnieliśmy z wdzięcznością świętej pamięci Lubow Borysiwnę Docenko, kierowniczkę muzyczną, która napisała wiele piosenek i hymn przedszkola, poświęcony Zofii Rusowej. Następnie wymieniliśmy się przemyśleniami osób o podobnych poglądach na temat „obowiązek – ponad wszystko” w warunkach Wielkiej wojny, podzieliliśmy się nowymi historiami rodziny Rusowych-Lindforsów – wszystko to nadało uczczeniu 168. rocznicy urodzin Zofii Rusowej głębi i znaczenia. A także – radości z czucia pewnego ramienia ludzi, którzy pielęgnują testamenty Zofii Rusowej. Pamiętają, że „naród rodzi się przy kołysce dziecka”. Że wychowanie musi być „naznaczone sztuką”. Że naród „ma dwie świętości: szkołę i wojsko. Szkoła daje broń przeciwko nędzy, przeciwko poniżonemu stanowi wśród innych narodów; wojsko – to pewna obrona niepodległości i wolności narodu”. Że pedagog musi być „reformatorem nauki”. Że dzieci „rozkwitają od miłości, jak kwiaty od słońca”. Tutaj pracuje prawdziwa rodzina oświatowa, dla której wskazówki Zofii nie są pustym dźwiękiem ani suchą teorią. Tutaj z miłością pielęgnują dorastające pokolenie, nieustannie szukając w pracy pedagogicznej, jak mówiła Zofia, „czegoś artystycznego, twórczego, unikając wszelkiej tradycyjności, formalizmu” i „nienawidząc rutyny”. „Dusza dzieci, ich zadowolenie – oto co czarowało mnie”. Takich zasad przestrzegają też przedszkolanki. Nic dziwnego, że byłe absolwentki szkoły-przedszkola, a obecnie mamy, pamiętając tę miłość, z radością przychodzą na święta swoich dzieci. I dziękują swoim opiekunkom. Oto taka przyciągająca siła dziedzictwa Zofii, które żyje tutaj prawdziwym życiem i rozwija się. Jeszcze jedno wydarzenie potwierdziło to, że w przedszkolu wychowanie jest narodowe i naznaczone sztuką. Tutaj uroczyście otwarto prawdziwy „Artystyczny wernisaż”, który ma własną historię. Kiedyś swoje obrazy zapisała przedszkolu Mar... Zdjęcie na pamiątkę. 28.02.2024 r. Słowa testamentu: mama, Ukraina. Wycieczka w Muzeum imienia Zofii Rusowej. zakładki do książek Oksany – małe arcydzieła, które sama ozdobiła petrykiwką. Pole twórcze Sofii działa przyciągająco i inspiruje każdego, kto do niego dołącza. Tym bardziej, jeśli mama Oksany – Ludmyła Ołeksijiwna Synekop, przodowniczka oświaty Ukrainy i przodowniczka stołecznej oświaty, rusowczyni i niezmienna do niedawna dyrektorka szkoły-przedszkola. To właśnie ona jako jedna z pierwszych na Ukrainie zaczęła wdrażać wychowanie narodowe według dziedzictwa Rusowej w praktyce. Od niedawna sztafetę „pracować według Rusowej” przejęła nowa dyrektorka szkoły-przedszkola Natalija Wałentyniwna Myroniuk, której chce się szczerze życzyć sukcesów i nowych sensów w niewyczerpanej mądrości Sofii. Uściskaliśmy się ze wszystkimi i umówiliśmy się, że koniecznie pojedziemy do Oleszni, w rodzinne strony Rusowej, bo nie można odkładać życia na później. Przecież tradycyjne wyjazdy do Oleszni dodają siły, natchnienia, odnowy, budzą twórczość. Po tych podróżach zawsze rodziły się zbiory poezji i esejów, wyznań i przemyśleń. Tworzono albumy i obrazy. Dziś to przebogate dziedzictwo, pielęgnowane pod kierownictwem L. O. Synekop, to prawdziwy dorobek historyczny. Jest szczególny powód, by pojechać na Czernihowszczyznę. Dzieci osobiście chcą opowiedzieć oleszniańskiemu olbrzymowi-dębowi w posiadłości Lindforsów, że obok przedszkola w Kijowie podrasta jego mały braciszek-dębek. Wykiełkował z żołędzia przywiezionego z Oleszni i puścił całkiem mocne korzenie. Trzeba by zobaczyć, jak opiekują się nim dzieci, jak mierzą się, kto jest wyższy! Oczywiście szybciej niż drzewa rosną dzieci, ogrzane szczerym ciepłem i czułością ogrodniczek szkoły-przedszkola. Właśnie o tym chcą opowiedzieć dzieci. I jeszcze opowiedzą, że w przedszkolu zdobywają wykształcenie chłopcy i dziewczynki z Bachmutu, Chersonia, Awdijiwki, Ługańszczyzny – łącznie 21 dzieci. A rodzice 14 wychowanków bronią Ukrainy przed okrutnym wrogiem. Ja też wprosiłam się na wyjazd. Bo życie i działalność Sofii Rusowej, ziemia, na której się urodziła, potomkowie mieszkańców Oleszni, wśród których dorastała i inspirowała się Ukrainą Sofia, to składowa naszego bytu. Ludzi zaangażowanych w wychowanie narodowo odpowiedzialnej młodzieży, która kontynuuje walkę o Ukrainę. Szkoda, że od przyszłego roku szkoły tutaj już nie będzie – pozostanie tylko placówka przedszkolna. Ale – na zawsze z imieniem Sofii Rusowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

poety, które czytał pracownik naukowy muzeum Mykoła Czornyj. Wychowankowie Kolegium „Berehynia” z Czerkas – Anastasija Zełenko, Śniżana Jaroszynśka – również po mistrzowsku deklamowali poezje artysty. Znamienne było to, że dorobek twórczy Wołodymyra Iwanowycza coraz bardziej przybliżał uczestników spotkania do dziedzictwa poetyckiego pisarza. Podczas wydarzenia wręczono honorowe dyplomy organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki” aktywnym działaczom Proświty: Lubowi Połonśkiej, Ołeksandrze Proszak, Irynie Jurczenko, a Kostiantynowi Storczousowi oraz Wirze Nosenko – medal „Budowniczy Ukrainy”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Rodacy nie zapomnieli

Ołena FESZCZENKO, przewodnicząca Czerkaskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Imię Załuływitera w kraju Szewczenki stało się znane i szanowane dzięki Lubow Snicar, która przez prawie dwie dekady wspólnie z działaczami „Proświty” z Kaniowa i Czerkas organizowała wydarzenia kulturalno-oświatowe mające na celu uczczenie pamięci ukraińskiego artysty. W. Załuływiter stał się ulubieńcem starszego i młodszego pokolenia współczesności. Jego utwory na Czerkaszczyźnie są coraz częściej czytane, przemyśliwane, uczone na pamięć… Pomagają one w tym trudnym dla Ukrainy czasie, poprzez słowo pisarza, zagłębiać się w wydarzenia przeszłości i teraźniejszości Ukrainy, dowiadywać się o tym, jak żyło się poecie, jak on i jego rówieśnicy wchodzili w samodzielne życie, pokonywali trudności, brali udział w walce o niepodległość Ukrainy. Liryka W. Załuływitera, jak zauważyła p.o. dyrektora muzeum, pisarka Wałentyna Kowalenko, jest potężna, ostra, przenikliwa, namiętna, czuła, napełniona wielką miłością do narodu ukraińskiego, do Ojczyzny. Los sprawił, że raz na cztery lata przypada dzień jego urodzin – niezwykle szczerego, czarnoziemno-ukraińskiego poety. To potężna postać w literaturze ukraińskiej. Wiadomo, jak starał się pomagać i wspierać początkujących pisarzy, wielu pomógł w wydaniu zbiorów. Pierwsza laureatka ogólnoukraińskiej nagrody literackiej im. Wołodymyra Załuływitera, ustanowionej w 2023 roku przez fundację jego imienia, Szewczenkowski Narodowy Rezerwat, Czerkaskie Obwodowe Zjednoczenie organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki”, współczesna ukraińska pisarka Raisa Charytonowa wyraziła własne przemyślenia na temat postaci pisarza, z którym była zaznajomiona. Artysta wyróżniał się spośród kolegów tym, że święcie wyznawał wysokoduchowe wartości narodu ukraińskiego, był nosicielem dobra, sprawiedliwości, jego utwory są głębokie, filozoficznie natchnione. Artystka podzieliła się własną poezją, którą poświęciła Wołodymyrowi Załuływiterowi. Serhij MARTYNIUK, pisarz, m. Irpień. 1 marca w Irpieńskiej Miejskiej Bibliotece Publicznej imienia Maksyma Rylskiego odbyło się spotkanie Witalija Kobzara poświęcone twórczości poety Wołodymyra Załuływitera „W marcu wyjdę jako pierwszy rdest...”. Wspaniałe wydarzenie i znaczące dla naszego miasta. Musimy przywracać z zapomnienia naszych poetów. Nie mamy prawa zapomnieć tych, którzy: „Na Boga on nie narzekał, u znajomych pomocy nie wypraszał”. Wołodymyr Załuływiter był wysoko wykształconym człowiekiem, literatem o wyrafinowanym guście, encyklopedycznie wykształconym redaktorem. I niepokonanym charakternikiem – jak nazywali go bliscy przyjaciele. Jeszcze w 1977 roku przyjęto go do Związku Pisarzy Ukrainy. Drukiem ukazało się dziesięć książek. Pracownica naukowa muzeum Iryna Jurczenko raz po raz zatrzymywała się na stronach życia i twórczości pisarza, spieszyła się, by przekazać uwadze obecnych różne fakty, wydarzenia. Wszystkich zainteresowała wiadomość o tym, że W. Załuływiter w latach 70. ubiegłego wieku miał wielki autorytet, był liderem wśród mistrzów pióra. Szefowa Czerkaskiego Obwodowego Zjednoczenia OS „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki” zaznaczyła: za każdym razem następuje przewartościowanie obywatelskich, artystycznych i duchowych wartości poety poprzez jego utwory i samo życie. Wielu uważa Wołodymyra Iwanowicza za Nauczyciela ukraińskiej społeczności. Uczymy się od niego szanować rodzime słowo, poznawać historię swojego kraju, być optymistami, żyć uczciwie, zgodnie z sumieniem, bezinteresownie służyć Ojczyźnie. Wira Nosenko, poetka, szefowa Kaniowskiego Międzyrejonowego Zjednoczenia towarzystwa „Proświta”, opowiedziała, że w szkołach Kaniowszczyzny utwory Załuływitera zajmują czołowe miejsce, a w szkołach w Hryszencach i Bobrynie stworzono kąciki, sale muzealne. Corocznie wychowankowie szkół i nauczyciele biorą udział w Czytaniach Załuływiterowskich, odwiedzają grób i posiadłość pisarza w Buczaku. Słowo o Wołodymyrze Iwanowiczu powiedział naukowiec z Rezerwatu Trachtemyrowskiego, badacz twórczości poety Dmytro Iwanow. Wzruszająco brzmiały pieśni do słów W. Załuływitera w wykonaniu artysty z Kijowa Witalija Kobzara. Słowo poety aktywnie popularyzuje on wśród młodzieży. Przez cały czas trwania wydarzenia brzmiały wiersze. 80 lat od dnia urodzin wybitnego ukraińskiego pisarza Wołodymyra Załuływitera uczczono w Kaniowie, na Czerkaszczyźnie, gdzie poeta spędził ostatnie lata życia. W okazałej sali na Czerneczej Górze w Muzeum Tarasa Szewczenki zebrali się działacze „Proświty” – naukowcy, pisarze, nauczyciele, młodzież Kaniowszczyzny, Czerkas. Do wydarzenia dołączyli także goście z Kijowa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Nowi laureaci

Laureatami Nagrody im. Dmytra Nytczenki w 2024 roku zostali: Mykoła Żeleźniak, ukraiński językoznawca, kandydat nauk filologicznych, dyrektor Instytutu Badań Encyklopedycznych NAN Ukrainy, jeden z głównych inicjatorów powstania i kierownik (do 2004 roku) Biura Koordynacyjnego Encyklopedii Współczesnej Ukrainy NAN Ukrainy, którego głównym zadaniem było wydanie Encyklopedii Współczesnej Ukrainy. Jurij Kostenko, działacz społeczny, polityk, naukowiec, minister ochrony środowiska i bezpieczeństwa jądrowego (1992–1998), pierwszy kierownik ukraińskiej rządowej delegacji na rozmowach z Federacją Rosyjską w Moskwie dotyczących rozbrojenia jądrowego (1992–1993), autor książki „Historia rozbrojenia jądrowego Ukrainy”. Ołeksandr Pancenko, regionalista, badacz i dziennikarz z Połtawszczyzny, autor i redaktor dziesiątek książek regionalnych, wspomnieniowych i ukrainoznawczych, w tym książki „Ukraińska Australiana. – Połtawszczyzna, Galicja, Bośnia”, w której udało mu się wypracować własne, dość oryginalne podejście do przedstawienia historii, problemów, osobowości i szczególności życia Ukraińców rozproszonych na kontynencie australijskim. Nagroda im. Dmytra Nytczenki to wyróżnienie, które co roku przyznaje się w dniu urodzin pisarza (21 lutego) za propagowanie słowa ukraińskiego. Ustanowiona w 2000 roku przez Ligę Ukraińskich Mecenasów oraz rodzinę Dmytra Nytczenki (Australia). Dla informacji: Dmytro Nytczenko (literacki pseudonim Dmytra Nicenka) – ukraiński literaturoznawca, pisarz, memuarysta, redaktor, badacz literatury, pedagog, działacz społeczny, mecenas, który żył i pracował w Australii. W 1949 roku Dmytro Nytczenko wraz z rodziną wyemigrował do Australii: pracował w kamieniołomach, w elektrowni, a w wolnym czasie uczył się języka angielskiego i pisał swoje utwory w języku ojczystym, z których wiele po odrodzeniu Niepodległości zostało wznowionych na Ukrainie. Przez kilka dziesięcioleci pracował jako nauczyciel i dyrektor ukraińskich szkół sobotnich w Melbourne. Wykładał, pisał programy, kontrolował, doprowadzając liczbę tych szkół do 55, z 2000 uczniów. Założył i kierował Literacko-artystycznym Klubem im. Wasyla Symonenki. Jako członek Stowarzyszenia Pisarzy Ukraińskich „Słowo” kierował australijskim oddziałem tej organizacji. Stał na czele Ukraińskiej Centralnej Rady Szkolnej w Australii. Swietłana Koronenko-Słaboszpycka, dyrektorka wykonawcza Ligi Ukraińskich Mecenasów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

„Wiosną w marcu wzejdę pierwszym kwieciem...”

unikalnego „poety poza czasem i poza nurtami”, jak trafnie ujął znany krytyk Mychajło Słaboszpycki. „Moja uparta natura to moje sumienie. Ono jest wewnętrznym cenzorem, który zmusza do pozostania sobą w każdych warunkach społecznych. Może dlatego za żadną z napisanych książek nie jest mi wstyd” – tak mówił o swojej twórczości Wołodymyr Zatuływiter. Swoje obywatelskie stanowisko poeta zadeklarował w „Ukraińskiej kulturze” już w 1993 roku: „Mamy paraliż władzy. Nasze prezydentury mają mniej więcej taką samą moc, jak hetmaństwo w czasach Rozumowskiego. Przez wieki wbijano Ukraińcom do świadomości, że są chłopami z przysiółków, a Rosjanom, że tworzą najwspanialszy naród z najbardziej rozwiniętą literaturą i sztuką. Tymczasem skąd wzięła się kultura rosyjska? Z ekspropriacji ukraińskiej. Za czasów Puszkina elita nie znała ojczystego języka, rozmawiała po francusku. Taka kultura jest krucha, bo nie została wyhodowana w sobie, lecz pożyczona. To tak, jak z pożyczonymi pieniędzmi: bierzesz obce, a oddajesz swoje. Stąd też ta żywotna szowinistyczna zuchwałość. Nota bene, podobnie jak nasza niewolnicza uległość. Dlaczego nie odpowiadamy adekwatnie na imperialne ambicje? Ano dlatego, że Rosjanie wciąż prowadzili wojny, zdobywali, a Ukraińcy chodzili za pługiem na własnej ziemi. Nie działo się tak z braku odwagi. Przypomnijmy Wojsko Zaporoskie: silne, lecz nie okupacyjne, lecz obronne. Nieprzypadkowo władcy Francji i Austrii zapraszali na pomoc Kozaków, a nie moskiewskich generałów, choć ci byli profesjonalistami. Rosyjskie środki masowego przekazu do dziś przemilczają te fakty, że praktycznie każda wieś na Ukrainie miała szkołę, a każda kobieta umiała czytać. Mamy na czym się oprzeć w swoich dążeniach. Niestety, obecna kultura istnieje dla poszczególnych obywateli, a nie dla mas. Nadszedł czas, by rozszerzyć jej aurę. To nasze dążenie zrozumieli szowinistyczni handlarze – dlatego stawiają desperacki opór”. Talent musi znać swoją wartość. Wydawałoby się, że każdy ma swoje granice, lecz spojrzysz w górę, na gwiazdy, i znów rozumiesz, jaka jest twoja prawdziwa wysokość. Pamiętajmy o swoim i brańmy przykład z własnych poetów! Dziękuję dyrektorce Irpińskiej Miejskiej Publicznej Biblioteki im. Maksyma Rylskiego Olenie Cyhanenko za fantastyczną aurę sztuki w bibliotece.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

strasznie jest „upaść na ziemię bez czynu”, bo stało się jasne nad jasne, że „człowiek jest śmiertelny i [co już zupełnie niesprawiedliwe] – śmiertelny nagle”. W drugiej księdze powieści niby nie zachodzą szczególne zmiany: trwa dwudziesty pierwszy dzień wędrówki (własnym światem). Co robić więźniowi łodzi? Wspominać i kajać się, „bo przecież ty sam sobie jesteś przyjacielem i wrogiem”. Ale mimo wszystko w bohaterze zachodzą zmiany – coraz bardziej i ściślej zlewa się z autorem: „Teraz on w ludziach odkrywał siebie, aby choć trochę zrozumieć, kim jest, po co przyszedł na świat”. I rozważania o istocie poezji należą nie do wymyślonej postaci, a do poety Serhija Czyrkowa: „Wiersze muszą się narodzić, aby przypomnieć ludziom o duszy. Dusza zawsze odpowiada na poezję. I najczęściej – bólem”. Nie na darmo na okładki obu ksiąg powieści wyniesiono wiersze autora (bez podpisu, ale jak tu nie poznać, skoro one w całości mogłyby zastąpić notę do „Arki”): Kamienie, chleby i noże zostawił Pan na granicy. (…) Z kamieni ja wybrukuje drogę. Chleby niech ptaki wydziobią. Po co tylko noże zostawił Pan na granicy? I znowu na ogromnej arce jest ciasno od „gości” i od wspomnień o nich. I każdy zakończony los – tragiczny i „boli, nawet kiedy jest mało podstaw, by uważać człowieka za bliskiego”. „Bez przeszłości nie można nawet umrzeć”, – znowu wracam do arki, na której płynęłam razem z Muchą, Bożem i Skrzypkiem (trzy hipostazy głównego bohatera), a mnie, zdaje się, tak nikt i nie zauważył. Ale ważne jest co innego, to, że autorowi udało się w powieści zgromadzić wszystkich swoich bliskich (rozrzuconych zarówno przez nieubłagany czas, wojny, światowe zawieruchy, jak i drobne codzienne nieporozumienia) i, zebrawszy przy jednym stole na arce, uratować od zapomnienia, które jest gorsze od śmierci. A Śmierć jest obok, przy tym samym stole. Niech odpocznie po ludzku i posłucha kołysanki dla niej, „bo nie jest ona nam obca”. To płótno drobnymi literami, miejscami – irrealne, jakby odebrane przez dziecko, miejscami metaforyczne, jakby odebrane przez poetę, naniesione na dziki step przez pryzmat postrzegania Narratora, który stoi już częściowo ponad życiem. Styl opowieści, a nawet więcej – ta próba na końcu wszystko wyjaśnić, też charakteryzują bohatera… Jako nie do końca pewnego siebie człowieka. To nasza narodowa cecha, bo las nie zdąży wyrosnąć, i nie zdąży wyrosnąć autorytet, nie zdąży wyrosnąć pięść, a podszyt koszą. Ale to inny temat. Czytając tę irrealną podróż, przeszłam stacje drogi krzyżowej i swojego rodu, i swojej ziemi, środkowoukraińskiej. I zobaczyłam, że nas, właściwie, nie różni nic. Chyba że tam agrest, a tu – agrest, ale z tym akurat łatwo byśmy sobie poradzili. Gdybyśmy chcieli i myśleli głową. Po powieści-podróży Serhij Czyrkow wydał trzy książki poezji: „Skrzypek”, „Chodźmy do raju” i „Poza długami”. Są one zupełnie o czymś innym, poezja nikomu nie jest krewną. Ale pierwszą nazwano imieniem głównego bohatera „Arki” – i to nie może być przypadkowe. W drugiej autor bada, w co ostatecznie zmieniają się obietnice ziemskiego raju dla ukochanych. W trzeciej unoszą się dusze tych, którzy osiągnęli wiek, kiedy chce się czuć poza ziemskimi długami… Ciąg dalszy nastąpi?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Arka życia. O przeczytanym

S. M. Czyrkow. Arka. Kołysanka dla śmierci. Powieść-podróż w 333 wspomnieniach, snach i wizjach. W dwóch księgach. – Kijów: „Feniks”, 2013. – 960 s. Natalia HORISZNA, m. Czerkasy Czy mam się przyznać, czy pokajać? – Powieść, którą autor pisał dziesięć lat, przeczytałam w siedem wieczorów. A poza tym – czytając, bezlitośnie niszczyłam książkę, rysując na marginesach haczyki, znaki zapytania i wykrzykniki, podkreślając (a nawet przekreślając) poszczególne słowa i wersy, wyróżniając wielkimi kwadratowymi nawiasami zdania i akapity. Wszak emotikony-lajki to wymysł nie współczesnej, skąpej w okazywaniu emocji epoki, myślę, że jeśli poszukać, znajdą się one i na malowidłach naskalnych. Zresztą, powiedzmy, liczne szkice twarzy na rękopisach Szewczenki – to samo. Co więcej, książka podarowana przez autora to zaufanie, to otrzymane pozwolenie na pogrzebanie w wewnętrznym świecie bohaterów (a, jak wiadomo, wszyscy oni są astralnymi bliźniakami autora), a nawet – na zestawienie przeczytanego z własnym postrzeganiem świata. Fabuła powieści, można powiedzieć, jest biblijna: potop powszechny, nieustanna zasłona nieprzerwanego ulewy. Zbiegiem okoliczności 60-letni mężczyzna z naszych czasów znajduje się na ratunkowym statku (jak okaże się później, dokładnej kopii Arki Noego, przytaczane są nawet jej parametry: wysokość 3 piętra, wymiary płaskiego dna 15 x 2,5 m). Wymuszona podróż trwa czterdzieści dni, podczas której bohater czasami wpada w sen i wtedy nawiedzają go prorocze wizje, a głodu wcale nie odczuwa (i zaczynasz rozumieć, że mowa jednak o wędrówce duszy, a nie powłoki cielesnej). Zatem pojawia się mnóstwo czasu – by wspomnieć, przemyśleć, wyobrazić sobie, a nawet porozmawiać z Halyna PAŁAMARCZUK Ja lubię grube książki, bo starczają na dłużej. Można je dziobać jak ziarna na przyzbie i nie zaglądać z lękiem do woreczka. Tak czytałam „Shantaram” i „Cień góry” Gregory’ego Davida Robertsa, „Solo dla Salomei” Łysa i wiele innych. Tak czytałam też dwutomnik Serhija Czyrkowa „Arka” – książkę pod każdym względem niezwykłą: poznawczą, intymną, poetycką, humorystyczną, zabawną i staroikonowo poważną… Podtytuł powieści-podróży w 333 wspomnieniach, snach i wizjach to „kołysanka dla śmierci”. Śmierć w podtytule zaintrygowała: to temat, którego starają się nie niepokoić i nie zauważać. Dodatkowej intrygi dodaje główna lokalizacja tych wspomnień, z kimkolwiek, kto żył kiedyś na ziemi. Przychodzą: przede wszystkim mama (która na starość nawet Pana żałowała, bo On również jest samotny), ojciec, którego zgubiła nie wódka, a pieśń (choć zjawia się on znacznie później), dziadkowie, babcie i pra-prarodzice, bracia, mieszkańcy wsi, współpracownicy, ukochane (Rumianki i Nierumianki z takimi pulchnymi ustami, że trzeba było całować je po kolei), bliscy i dalecy znajomi, wodzowie XX wieku, utytułowani i nikomu nieznani pisarze i, w końcu, sam bohater. On przez pewien czas (samotność – ona taka jest) mieszka na arce sam ze sobą – to z 9-letnim chłopcem, to z 40-letnim sobowtórem. Już od pierwszych stron poczułam absolutną kinematograficzność utworu: ściany arki to „szorstkie, zaraz po tartaku deski, po których nie zdążył przejść strug”. Tak widzę, jak kamera powoli zbliża się, dając zbliżenie. Widzę, jak barwnie (jak obrazowo!) łuska nasiona baba Jonycha, które „żywym strumyczkiem” ściekają z podbródka… Takich fragmentów w powieści o łącznej objętości tysiąca stu stron jest bardzo dużo. Chociaż nie, słowo w rękach mistrza to o wiele dokładniejszy, bardziej filigranowy niż kamera instrument: „Obok cmentarza wisiał jeszcze jeden metalowy bruk, powołany do powiadamiania o narodzinach w Nowolymariwce nowego nieboszczyka”. Narodziny nieboszczyka – jakże to trafne w istocie! Śmierć to narodziny, tylko na odwrót. W posłowiu autor właśnie tak tłumaczy podtytuł swojej powieści: „Wszak dla ziemskiej śmierci człowiek jest powołany nie mniej niż dla ziemskiego życia. Kołysanką życie się zaczyna, kołysanką i kończy, więc i kołysanek powinno być dwie: kołysanka dla życia i kołysanka dla śmierci”. A źródła życia – z dzieciństwa, dlatego i arka autora płynie właśnie wzburzoną rzeką Derkuł, a nie bezimiennym żywiołem wodnym. I kiedy czytam: „po prostu wszyscy urodziliśmy się w jednej wsi o różnych nazwach”, to zgadzam się i, rzecz jasna, wspominam swój rodzinny Smotrycz. Bo i mój tata miał w tamtych latach „wyszczerbioną i bez obucha siekierę, na której prostowano gwoździe…” (Ba! Ona u mnie do dziś jest!) I w mojej wsi dojrzewały „jagody agrestu, które trzeba było jeść jak jabłka” (tak mi się teraz wydaje), i „smak słodkawego domowego wina przypomina komunię”. I to ja wpadałam na cienki lód zimowej rzeki, idąc do szkoły, bo leniwie było skręcać do kładki, i brodziłam tunelami między wysokim śniegiem, i nawet z lekcji mnie, prymuskę, „wyganiali tylko raz”. I mnie również nie lada dziwiło, jak to – „nowiny we wsi biorą się znikąd”. I moje ciało do dziś „jesienią, jak i wiosną, zaczyna łamać, ono prosi się do ogrodu”. Ale skądże naprawdę wzięła się arka, zbudowana nie inaczej jak z drzewa gofer? Elementy baśni (w rzeczywistości – mitologii) w powieści są obecne, ale nie bardziej niż w realu. Dlatego arkę zbudował człowiek, Leśnik, „który był zawsze”. Majstrował ją dla własnego ratunku, bo o przyszłym kataklizmie powiadomiła go ryba, którą swego czasu uratował. Na arce Leśnik przewidział nawet… drążek, wcale nie zbędny do długiego pływania. Czytam opis obejścia Leśnika [dawno, dawno temu, na ćwierć wieku przed moimi narodzinami, jako leśnik pracował i tak samo żył w lesie mój dziadek, nigdy przeze mnie niewidziany – oto i spotkaliśmy się]. Ale dlaczego z arki skorzystał inny człowiek? Pytań zawsze jest więcej niż odpowiedzi. A czas płynie i żegluga trwa, a wokół „żywy był tylko deszcz”. I arka „zasiedla się” pamięcią i prapamięcią. Nie jest tajemnicą, że na Ukrainie wszystkie nazwiska mają kozackie korzenie, trzeba tylko te korzenie odnaleźć-odkopać. Oto jak „kopie” Serhij Czyrkow: żył-był na białym świecie dziarski kozak Antin. I przydomek otrzymał – Czyrko, ponieważ malarzem był nie lada i umiał ładnie kreślić (czyrkaty). Oto i wprawiał się w swoim talencie na korzyść gromady, dopóki Turek nie odciął mu kciuka prawej ręki. Malować Czyrko przestał, ale walczyć nie, tylko szablę odtąd trzymał w lewej ręce… Gdzie szukać nam dawnych krewnych? – „Przeglądajcie spalone księgi kościelne”, – radzi autor. Bohater opowieści jest przekonany, że płynąć mu na arce 40 dni. Istnieje wiedza, która po prostu jest nam dana, ona po prostu – jest! Zresztą to niby nie potop wcale, a jakaś absolutnie bezgłośna ulewa. Ale dokąd i do kogo on przypłynie? Być może Derkuł już zamienił się w Styks i ta podróż – w zaświaty? „A boleśnie żyć mu było zawsze”. Przychodzą na pamięć dziesięć śmierci, po których jednak życie wracało znowu. O tak, on czasami bawił się ze śmiercią, wołał ją, aż dopóki śmierć usłyszała jego wołanie i – odpowiedziała konkretnym pytaniem: „Kiedy?”. Kiedy ma przychodzić? Na tym gry się skończyły, bo stało się

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Podróż w 333 wspomnieniach, snach i wizjach

Ta refleksja jest oczywiście powierzchowna. Może jednak kogoś zainteresuje jej przedmiot, tytaniczny trud Serhija Czyrkowa, niezwykła książka: poznawcza, intymna, poetycka, humorystyczna, figlarna i serio-staroikonowa… Sny i widzenia – wieś Nowolymariwka na Ługańszczyźnie i inne miejscowości Słobożańszczyzny. Kowcheg – to właściwie prototyp biblijnego, zbudowanego przez Noego, a jeśli kopać głębiej – sumeryjskiego... Tam właśnie rozegrał się dramat ze stworzeniem przez przybyszów robotników-robów-niewolników do pracy w kopalniach. Ciągnął się wygnaniem z Raju, planami zniszczenia niedoskonałego stworzenia i ocaleniem jednego sprawiedliwego rodu na arce podczas potopu. Tylko że Serhiijew kowcheg niesie duszę, która, z powodzeniem lub nie, trudziła się na ziemskiej grudzie, z powrotem do raju, jak można sądzić, tam, skąd wszystko się kiedyś zaczęło. Niesie, odrzucając, odłuskując od niej, jak od ziarenka słonecznika, najpierw „miejsce dziecięce”, a właściwie – dzieciństwo naszego bohatera, potem plan astralny, a właściwie – Skrypalia… Tu metafora na metaforze. Czy metafora w metaforze. Podczas gdy to wszystko się dzieje, przed oczami naszego bohatera – i czytelnika – jak przystało, migają kadry jego życia, narastając, nakładając się jeden na drugi, jak komórki nabłonka, by, zmaterializowawszy się, stać się jeszcze bryłowatymi, obracać się jeszcze, jak modelka na wybiegu, by pokazać siebie nie tylko en face, lecz także z tyłu i z profilu. Bardzo interesuje mnie Słobożańszczyzna. Wiadomo, że Słobożańszczyzna dała wielu patriotów-filozofów-poetów. I oni, powiedziałabym, z jednej strony są bardziej konsekwentni niż niektóre liberalne persony zachodnich terenów, a z drugiej – mniej kategoryczni: otoczenie – to kategoria materialna, a nie czysto teoretyczna. To, co odczute na własnej skórze, zapamiętuje się i wypala bardziej, niż to, co wyssane z palca. I teraz mogłabym nawet powiedzieć, jak kiedyś moje rodaczki, obejrzawszy „Santa Barbarę”: „Ja tam wszystkich znam!” Znam kozaka Antona Czyrka. Takie przezwisko nadano mu na Siczy, bo sprawnie „czerkał” najpierw na wilgotnym piasku, a potem – na papierze cerkwie i portrety. Zresztą potomkowie, nawet dalecy, także mają i miłość, i talent do różnego rodzaju „czerkania”. Cierpliwych i odpowiedzialnych kobiet tego rodu – i „zakochanych” mężczyzn. Jak wyrastał ten podszyt, a potem znów kosił go na chrust nienasycony czas, nieorganiczne lotniki... Czas, który zakręca się w wir, jak woda w stawie, i wynosi na powierzchnię pamięci – i opowieści – to braci naszego bohatera, to towarzyszy broni. To Szura Riabczenko przejdzie cichymi kroczkami, jak wyrzut dla nas, widzących, a jednak ślepych, to aktywistka Maria Fiodorowna zaskrzypi zużytą przez tyle dziesięcioleci, ale, zdaje się, nieśmiertelną świńską skórzanką. Zresztą aktywistka się zaktualizowała. Są czujne, te aktywistki, aktualizują się i aktywizują na każde drgnienie i pchnięcie władzy. W taką obszerną książkę trzeba się wciągnąć. Tu jest trójwymiarowe odtworzenie z pamięci historii rodu i narodu. W takim jakby wirowaniu… Autor – nie mentor i nie reżyser, on sam jest też bohaterem. Nie jest bezbarwny jak projektor, jest charAKTERNY, i ten charakter wiele nam mówi. I tu można postawić to samo pytanie: skąd wzięła się nasza narodowa cierpliwość i naiwność? Czego się boimy? Dlaczego zadowalamy się małym, a o wielkim nawet myśleć nie śmiemy? To także rodzaj lustra... Dla mnie „Kowcheg” jest cenny właśnie w takim kontekście – samopoznania własnego i narodu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

sam płoniesz” (Lina Kostenko, “Śnieg we Florencji”). Z uwagi na śmiertelność naszego ludzkiego ciała, przemijamy i mijamy – duch nasz jednak, nabyty w ciągu życia, służy wieczności. Przy swoim poczęciu otrzymujemy najwyraźniej okruszynę Ducha od Boga, pomnażając ten skarb w ciągu swojego życia. Praca, wiedza nieustannie kształtują duchowość naszego jestestwa. Jaka praca, jaka wiedza – taka i duchowość. Zbyt wiele ducha nie bywa – tak samo, jak i wiedzy, miłości i kochania. A mózg – model Wszechświata z nieodkrytymi światami i zjawiskami – jest nieograniczony w zdolności gromadzenia informacji. Do nieuchronności na wieki być niewolnikami Przemijalności, śmiertelności ludzkiej, Nie wieczności najlepszych porywów… Umiera ciało. Zamiera granica. Dokądże, dokąd leci ten wieczny pociąg? Dlaczego tak ciężko, jakbyś szedł wiekami… Literatura na papierze do syta śmieje się i płacze: “Kiedy kamieniami ściśnięta dusza, / Sama staje się, jak ten biblijny kamień?” Człowiek w życiu – istota twórcza i wolna, “skrzydła ma, ale nie lata”, bo ból go trzyma. “Ale mija czas i dowiadujemy się, że już nigdy nie usłyszymy jasnego śmiechu kogoś z nas, i wtedy staje się zrozumiałe, że ta oaza – na zawsze jest zakazana dla nas. Od tego czasu zaczyna się nasz prawdziwy smutek, nie ten, który rozrywa duszę, a jakiś gorzki” (Antoine de Saint-Exupéry, “Ziemia, planeta ludzi”)… Dlaczego tak ciężko iść moim uczuciom, Mnie samemu do strasznego bólu – Po nieobsianym cmentarnym polu, Którego ja nikomu nie oddam! “Perykles, znalazłszy się w Pantikapajonie: “Cudowna ziemia i naród mógłby przenieść się tutaj, ale jak być z cmentarzami, na których pochowani są wielcy przodkowie? Bez nich naród może zmaleć nawet tutaj”” (Wasyl Zemlak, “Łabędzia zgraja. Zielone Młyny”). Pisarz-myśliciel umie połączyć przeszłość z przyszłością! Bo jak wtedy mamy połączyć swoje życie z przeszłością, jak zachować w pamięci tych, których już nie ma pośród nas? Jak głęboko wszystko to, co odeszło, ma przeniknąć nasze serca? A musi przeniknąć jak najgłębiej, żeby ono, to serce, nie zdziczało, nie pozbawiło nas związku z przyszłością. Nie jeden ja całe życie szukałem prawdy i ideału. Rozczarowanie i ruina stereotypów pomogły uświadomić sobie, że prawda (istota) – to nic innego, jak zrozumienie tego, że jesteśmy i zostaliśmy stworzeni przez Boga. Ja, my – jesteśmy: “…ja i jestem pamięcią, i dlatego jestem wieczny” (Pawło Zahrebelny, “Ja, Bohdan”).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Nieśmiertelna pieśń Bohdana Czepurki

Bohdan DIACZYSZYN, Lwów Leci dusza moja nad światem I pieśń pije. Niech radują się Boże dzieci – Takie, jakimi są. Nie każdy, zrodzony z kobiety, jest zdolny pozostawać dzieckiem, myśleć dziecinnie, prawdą przez całe swoje życie. A to „dziecko” natury kontempluje roje życia i w nim „Śmieją się łzy w oczach...”; „Łza żurczy w pół oka”; „I płakałem łzami bożych zdań – / Pocięty na rymy i wiersze”; „I łza / w przejrzyste niebo strumieniuje...”; „Cała prawda, jak łza”. Udaje mu się płakać łzami bożych zdań, które daruje Bóg, bo przecież poeta żyje tym, że „Zakochał się we mnie kwiat”… Nieco pisałem i opublikowałem (ponad 10 publikacji) o twórczości tego utalentowanego męża, mojego krajana, oracza niwy-życia ukraińskiej literatury. Pismo Bohdana Czepurki rodzi się z miłości kontemplacji tak bezbronnego żywego świata natury, radości z tego, że otacza go świat, w którym nie ma nic martwego, a przeżyta sekunda nigdy się nie powtórzy. Teksty autora są światopoglądowe – to modlitewne błaganie: „Podaj miłość, serdeczny raju... Kochać prawdę na ziemi... A wszystkim nam razem na ziemi / Jednomyślność podaj / I bratomiłość poślij!”, świadczą one o zasadach, archetypach ukraińskiej tożsamości, istocie człowieka miłości. Autor posiada dar rozumienia głębokiej istoty rzeczy: „Bóg nie czyni przemocy, nie karze złem... Człowiek sam siebie karze, człowiek człowieka pożera... życie jest piękne, żadnego piekła nie ma, a obcowanie ze Stwórcą jest nie tylko możliwe, ale i nieustanne”. „Wewnątrz każdego zmagają się dwie siły (dobro i zło. – B. D.)”. We Wszechświecie panuje absolutna harmonia… Z zachwytu, jaki ten świat jest cudowny, Zamarł oddech niebieskiej otchłani. Tylko słychać, jak grucha rytm w słowie. I gwiazdy ślą sygnały jedna drugiej. Ten rytm niestrudzony Wszechświat pobudza. I znów maleńka zagubiona planeta Rodzi za każdym razem nowych poetów, Lecz tylko jeden na sto lat prawdę mówi. W niebiosach piekła nie ma – to wymysły… Skąd wzięło się „piekło” na ziemi? „Od „piekła”, które jest w człowieku – palącej żądzy posiadania (amor habendi), od tego, że przekroczył granicę wystarczalności dla ciała, a o potrzebach duszy w ogóle nie dba. Stąd – wyczerpanie ziemi, jak i tych, którzy skrapiają ją potem – zmuszonych gasić nieugaszoną żądzę posiadania, która rozżera nienasyconych” (Andrij Sodomora). Bohdan Czepurko – poeta, prozaik, filozof, który nieustannie pragnie zrozumieć, przemyśleć sercem, duszą to, „co Bóg uczynił, od początku aż do końca...” (Księga Koheleta 3:11b): „Mój kraju, raju mój / Moja ty Ukraino”. Aż dech zaparło: Leci jesienne słońce. I nieba kraj Obmywa się, wyciera tym słońcem. Doprawdy filozof poetyckiego słowa, w którym życie miłości zasiane jest gwiazdami Wszechświata… Dlatego Wszechświat miłości Bohdana Czepurki ma śmiałość powiedzieć: „A Bóg mnie głaszcze twardą jak prawda ręką”, bo przecież patrzy on prawdą, wiarą we Wszechświat wieczności. Ukraina zwycięży w strasznej walce z nieludźmi i będzie „z Bogiem wieczna!”, jeśli my będziemy z Bogiem… I uśmiecha się między gwiazdami Najwyższy. I lecą gwiazdozbiory w bożą dal, Rozkwiecając światłem zaświaty… …Moja Ukraina, pośród wszystkich gwiazd – Świeć mi i bądź z Bogiem wieczna! Dalej. Pamięć – to nasze serce (Rozważania nad wierszem Bohdana Czepurki „Pamięć”. Kerwawycja. T. 1. Wiersze za cholewą. – Tarnopol: FOP Osadca Ju. W., 2023. – 396 s.). Napełniona natura głosami, Których nie słyszymy, a serce odczuwa... Natura, ziemia ukraińska głosi, przemawia mogiłami wieczności: „Przeszłość nie chce umierać. Jeśli zastanowić się nad nią, może wyjaśnić i dzisiejsze, i jutrzejsze” (Mychajło Słaboszpycki, „Cienie w lustrze”). Pamięć – fundament naszego rozumu, nasza przeszłość i przyszłość. Serca nasze obolałe przeszłością, zmęczone teraźniejszością, a jednak patrzą z nadzieją na przyszłość. Głos przeszłości wzywa do naszej pamięci: Ich słyszy krew komórkami wszystkimi – Z głębi wieków lecą one nad nami. O czym ich wołanie – mogilnymi pagórkami? O czym mówi pieśń ta prosta? Dlaczego tak ciężko myśl dorasta… „Myśl dorasta…” Myśli – to nie po prostu pulsowanie świadomości, które skłania do myślowego działania, a także skupisko energii słowa, języka, darowanego nam przez Boga. U Bohdana Czepurki – każde słowo jest wyrafinowane, metafory dodają głębokiej treści działaniu, obecna jest przejrzysta harmonia wiersza, harmonia w każdym wersie, coś odczytuje się między wierszami… Szacunek do słowa ojczystego języka – to poezja, która skłania do rozmyślań, wychowuje ukraińskość czytelnika. W tej okrutnej teraźniejszości musimy mieć nadzieję na własne duchowe i fizyczne siły, pamiętając twierdzenie Iwana Puluja, że „Bóg stoi za tym, ...za kim kultura i cywilizacja!” Musimy uświadamiać sobie, że misja Ukrainy, Ukraińca polega na tym, aby nieść światu ducha prawdy i ożywić zmartwiałą społeczność do życia. Czy ludzkość planety Ziemia zjednoczyła się w walce z nieludźmi, niesłychanym złem? Jesteśmy wdzięczni innym narodom, przyjaznym państwom za pomoc, ale przecież „Piecze tylko to, w którym Skropiona obfitym deszczem-krwią naszych wojowników światła ukraińska ziemia przemawia do nas ich samopoświęcającą miłością do Ukrainy, wolności i wzywa nasze serca, by zachować pamięć o nich: Narodzie mój, na samym skraju, Na pograniczu prawdy i piękna – Ja pamięcią głęboką stosił: Nie ma martwych w rodzimym kraju! „Nie ma martwych w rodzimym kraju!” W różnych czasach, na różnych cywilizacyjnych przełomach myśliciele różnych narodów próbowali przekonać nas, że człowiek, pozbywając się swojego cielesnego istnienia, kontynuuje życie w duchu, we wspomnieniach, w sercach żywych... Pamięć... Tragedia zaś nasza w tym, że żyjemy w świecie rzeczy, w świecie nietrwałego bytu, a nie w świecie nieśmiertelnej idei, którą uzasadniają współczesne osiągnięcia naukowe. Nikt nie wie, jak życie się obróci, Więc naprzód – i pieśń spod kół Ratujesz spojrzeniem, bo wierzysz nie na próżno W pęd życia i genialny wiersz. I uśmiechnie się do ciebie świat w objęciach tajemnicy, I prysną krople słońca z bożych oczu. Pamięć, serdeczne spojrzenie na rzeczy życia – łza przeszłości i przyszłości: „Spojrzenie, krok wstecz (retro), w przeszłość – zawsze dotyk serca. Najlepiej o tym – Wergiliusz swoim słynnym wersem z „Eneidy”: „Są jednak łzy rzeczy, i to co śmiertelne – dotyka serca”. „Kroplą wieczności” nazwał tę wierszową sentencję Wiktor Hugo („kropla” – to także „łza”), a „rzeczy” po łacinie (res) – to także wydarzenia, działania człowieka, jego myśli, uczucia, cała życiowa rzeczywistość” (Andrij Sodomora, „Stoję, jak jawor w ognistej odzieży…” – „Słowo Proświty” nr 49 (1233), 7–13 grudnia 2023 r.). P. S. Bohdan Czepurko urodził się 26 sierpnia 1949 roku w Osiwcach w rejonie buczackim obwodu tarnopolskiego. Autor czterdziestu sześciu książek prozy i poezji. Przez pół wieku twórczych zmagań opublikował w periodykach ponad tysiąc różno-gatunkowych tekstów. * W tekście cytaty z książek Bohdana Czepurki: „Kerwawycja”, „Dywynia”, „Sofia”, „Sotworennia switu”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

„Właścicielka sklepu”: rzeczywistość i demonologia

Wołodymyr BAZYLEWSKI. Oczywiście, nie da się zdecydowanie odciąć od samego siebie. Przy uważnej lekturze zauważamy też to, co tak czy inaczej pojawia się w swojej logicznej ciągłości. Jak choćby umiejętność uwydatniania charakterów w ich indywidualnej wyrazistości, skłonność do dialogu. Choć to ostatnie wymaga doprecyzowania. „Właścicielka sklepu” to w całości dialog, co wiąże się z niemałym ryzykiem. Bo tylko dynamika wydarzeń, niemały kunszt mogą uratować tekst, w którym postacie cały czas mówią. I dialog ten, z pewnymi wyjątkami, jest rzeczywiście dynamiczny. W poprzedniej książce „Niech święci się imię Twoje” Miatowycz na materiale obwodu (niestety, wciąż kirowohradzkiego) ukazał przekrój ukraińskiego społeczeństwa w stanie na 2010 rok. W nowej powieści fabuła jest oddalona w czasie. I dotyczy okresu, kiedy o największej tragedii Ukrainy – Hołodomorze – mówiło się z koniunkturalnymi zastrzeżeniami, z oglądaniem się na oficjał. Kiedy jeszcze daleko nie wszyscy uświadamiali sobie jej krzyczącą anomalność i skalę, i woleli przymykać oczy na niewygodną prawdę. Jak to stało się z kierownikami rejonowej gazetki, do której trafił młody dziennikarz Fedir Łuhowyj. Fabuła powieści, jej pole siłowe – rozkręcanie zawrotnych wydarzeń wokół „Właścicielka sklepu” – nowa książka prozaika z Kropywnyckiego Wałerija Miatowycza (Kamieniec Podolski, spółka z o.o. „Drukarnia „Ruta”, 2024). Książka, która dziwi niepodobieństwem do poprzedniego utworu autora „Niech święci się imię Twoje”. Zauważyć to ważne nie tylko dlatego, że od tego niepodobieństwa zaczyna się odliczanie zagadek, których w niej pod dostatkiem. Ale i dlatego, że niewielu autorom udaje się zaistnieć w nowej, przekonującej jakości. tego faktu z narastającą intrygą. Celowanie w czytelność, nastawienie na to, by trzymać czytelnika na haczyku, nie dać mu się rozluźnić, są oczywiste. I pisarzowi to się udało. Prowadzi swoją solową partię celowo i pewnie. Ten solowy śpiew to połączenie racjonalnego i irracjonalnego. Miatowycz, rzecz jasna, nie jest pierwszym, który sięga po ten zabieg. Ale jego praktyka potwierdza: utalentowany autor niechybnie wnosi świeżynkę do już wykorzystanego. Ukraińskie realia i ukraińska demonologia, mistyka i codzienność, dziwne przypadki skłaniają do obejrzenia się na wczesnego Gogola, na wspaniałą, obecnie niemal zapomnianą powieść Ilczenki „Kozackiemu rodowi nie ma końca”, a nawet na odrażającego dla świadomego Ukraińca Bułhakowa z jego „Mistrzem i Małgorzatą”, wreszcie na nieśmiertelnego barona Münchhausena. Lecz to przy okazji. U Miatowycza, zrozumiałe, ma to wyraz bardziej lokalny. Wyobraźnia – to jedna z zalet, bez której pisarza nie sposób sobie wyobrazić. U tego autora karmi się ona wyrazistymi miejscowymi realiami. Powieść „Właścicielka sklepu” to ratunek przed psychologicznym zmęczeniem, nagromadzonym przez nas przez lata okrucieństw rosyjskiego faszyzmu. Jest przyciągająca światłem spokojnego życia, które, zważywszy na przeżyte, wydaje się niemal nierealne. Bardzo stosowne są w niej ilustracje Ołeksandra Kyryjanowa. Uwydatniają one tekst, dodają mu prawdziwości i atrakcyjności. Łapię się na myśli: a jaka będzie następna książka Wałerija Miatowycza? Zważywszy na uruchomione przez niego nieoczekiwane rezerwy, jeszcze nie raz zadziwi czytelników swoją światopoglądową świeżością, pomysłowością i dynamiką pisania.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Rozmowa z Tarasem Szewczenką

Oczywiście, wyimaginowana. Za to teksty Szewczenki są realne, prawdziwe – każde słowo, każda litera, nawet ten przecinek. Z jego Dziennika, listów, poezji… Wydaje mi się, że obecnie niezwykle ważne jest, aby w myślach spotkać się z ukraińskim Kobziarzem „na radę cichą, na rozmowę…” Taka rozmowa nie może być wszechogarniająca, zwłaszcza w ramach jednej publikacji. Tym razem chcę jedynie „zahaczyć” cztery tematy: „Powołanie”; „Zesłanie”; „Czasopismo”; „Dzień powszedni”. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Powołanie – Tarasie Hryhorowyczu, mówiąc Pańskimi słowami, „mam o coś zapytać, coś opowiedzieć” o Pańskim życiu… – Historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Ale nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły… – Kiedy zaczął Pan pisać wiersze? – Wiersze kochałem od dzieciństwa i zacząłem pisać w 1837 roku… Z pierwszych, słabych moich prób, napisanych w Ogrodzie Letnim, wydrukowana została tylko jedna ballada „Przyczynna”. Jak i kiedy powstawały następne po niej wiersze, o tym teraz nie czuję chęci długo mówić… – Szczęśliwie został Pan ulubionym uczniem wielkiego Karla Briułłowa, a nawet mieszkał w jego pracowni? O czym Pan myślał i co przede wszystkim robił w tej świątyni sztuki? – I coż ja robiłem? Czym zajmowałem się w tym sanktuarium? Dziwnie pomyśleć. Zajmowałem się wtedy pisaniem małorosyjskich wierszy, które z czasem spadły tak strasznym ciężarem na moją ubogą duszę. Przed jego pięknymi dziełami zamyślałem się i pielęgnowałem w swoim sercu swojego ślepca Kobziarza i swoich krwiożerczych hajdamaków. W cieniu jego wyrafinowanie-luksusowej pracowni przede mną migotały męczeńskie cienie naszych biednych hetmanów, rozpościerał się step, usiany kurhanami. Przede mną jaśniała moja piękna, moja biedna Ukraina… I zamyślałem się, nie mogłem odwieść swoich duchowych oczu od tej rodzinnej czarującej piękności. Powołanie, i nic więcej… – Ale do Akademii Sztuk Pięknych trafił Pan cudem, aby zdobyć fachowe wykształcenie artysty i opanował je z sukcesem… – Dobrze wiedziałem, że malarstwo to mój przyszły zawód, mój chleb powszedni. I zamiast studiować jego głębokie tajemnice, i to pod kierunkiem takiego nauczyciela, jakim był nieśmiertelny Briułłow, pisałem wiersze, za które nikt mi grosza nie zapłacił i które, ostatecznie, pozbawiły mnie wolności… Zaprawdę, dziwne to nieokiełznane powołanie! – Wydaje mi się, że czas przygotowania i wyjścia w świat w 1840 roku Pańskiego „Kobziarza” był oświetlony szczęśliwą przyjaźnią z młodym artystą Wasylem Szternbergiem, któremu powierzył Pan stworzenie frontyspisu do pierwszego wydania i zadedykował jeden z ośmiu utworów – poemat „Iwan Pidkowa”… – Mieszkaliśmy razem z niezrównanym Szternbergiem i żyliśmy tak, jak daj Boże, żeby bracia rodzeni żyli… Wtedy jeszcze byliśmy uczniami w Akademii… Bardzo dobrze wtedy się żyło!... Boże-ojcze, jak wspomnisz to życie wolne, młode, wesołe! – jakby słońce oświetliło czarną chmurę, opromieni moją smutną duszę, serce się uraduje, odnowi... – Już w poemacie „Kateryna” wskazał Pan na obcy Ukraińcom kraj – Moskiewszczyznę – i nazwał na wieki: „moskale – obcy ludzie”. – „Kateryna” wzbudziła entuzjazm u Małorosjan i zacząłem kontynuować pisanie wierszy, nie porzucając malarstwa. – Po raz pierwszy będąc w Moskwie w lutym 1844 roku, napisał Pan w mieście jeden jedyny wiersz, ale był to brzemienny w skutki „Czyhrynie, Czyhrynie…” z moskiewskimi wrogimi żebrami, skatowanymi przez Ukraińców. Pięć miesięcy później, w lipcu 1844 roku, w komedii „Sen” po raz pierwszy położył Pan odpowiedzialność za niszczenie Ukrainy na Moskwę, a w następnym roku zabójczo potwierdził to w „Wielkim lochu”… – Jak Baturyn sławny Moskwa w nocy podpaliła, Czeczelowi życie odebrała I małego, i starego W Sejmie potopiła. – Nasz Kobziarzu, przed napisaniem historycznego „Testamentu” zostawił Pan wskazówki, że mowa w nim właśnie o moskiewskich kajdanach – w poemacie „Kaukaz”, w Posłaniu „I martwym, i żywym…”. Szczególnie poraziło mnie, że w poemacie „Mnich” wszystko to jest skoncentrowane w jednym wersie… – Kajdany brzęczą… Moskwa… – Kto z przyjaciół oceniał sensownie Pańską poezję? – Mychajło Semenowycz (Szczepkin. – W. M.) w tej sprawie nie jest mi sędzią. Zbyt się zachwyca. Maksymowycz – ten po prostu wielbi mój wiersz, Bodianskyj też… Kulisz choć i ostro, ale czasem powie prawdę; za to nie mów mu prawdy, jeśli chcesz zachować z nim dobre stosunki… – Tarasie Hryhorowyczu, aresztowany w sprawie Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego, przebywał Pan w kwietniu-maju 1847 roku w kazamacie III Oddziału w Petersburgu razem z Wasylem Biłozerskim, Mykołą Hułakiem, Mykołą Kostomarowem, Pantełejmonem Kuliszem i in. Będąc już na zesłaniu, napisał Pan przejmującą poetycką dedykację swoim współwięźniom „Wspomnijcie, bracia moi…”. Jakie wersy z niej uważał Pan wtedy za szczególnie ważne? – Kochajcie się, bracia moi, Ukrainę kochajcie I za nią, bezlitosną, Pana błagajcie. – Te słowa na zawsze. Pańskie powołanie jest nieodłączne od Ukrainy. Można przekazać tę żywą prawdę „wszechtwórczej miłości” w jednej strofie? – Ja tak ją, ja tak kocham Moją Ukrainę ubogą, Że przeklnę świętego Boga, Za nią duszę zgubię! Zesłanie – Jak odebrał Pan bezsądną, fanatyczną formę ukarania Pana dziesięcioma latami zesłania z surowym carskim zakazem pisania i malowania? – Gdybym był nieludziem, krwiopijcą, to wtedy dla mnie bardziej odpowiedniej kary nie można byłoby wymyślić, jak zsyłając mnie do Oddzielnego Orenburskiego Korpusu jako żołnierza. Oto gdzie przyczyna moich niewysłowionych cierpień. I do tego jeszcze zabroniono mi malować… Trybunał pod przewodnictwem samego szatana nie mógłby wygłosić tak zimnego, nieludzkiego wyroku… Trudno, ciężko, niemożliwie zagłuszyć w sobie każdą ludzką godność, stanąć na baczność, słuchać komend i poruszać się jak bezduszna maszyna. – Miał Pan autoportret-rysunek, na którym przedstawił Pan siebie w pełnym umundurowaniu, jednak bez… butów. Jaka samoironia! Zdjął Pan z siebie, zdaje się, najbardziej znienawidzone, bezpośrednio dotyczące musztry na placu, – buty… – Major Mieszkow (dowódca 5. batalionu liniowego Oddzielnego Orenburskiego Korpusu. – W. M.), chcąc dotknąć mnie do żywego, powiedział kiedyś mi, że nie będę umiał wejść do porządnego domu gościnnego, jeśli nie nauczę się, jak przystało dzielnemu żołnierzowi, wyciągać palców u nóg. Mnie, jednakże, to nie dotknęło do żywego. A dzielny żołnierz wydawał mi się mniej podobny do człowieka niż osioł, dlatego bałem się nawet myśli, by być podobnym do dzielnego żołnierza. – Tak i wytrwał Pan… – W niezapomniany dzień ogłoszenia mi konfirmacji powiedziałem sobie, że ze mnie nie zrobią żołnierza. Tak i nie zrobili… Wydaje mi się, że jestem dokładnie taki sam, jakim byłem dziesięć lat temu. Żadna kreska w moim wewnętrznym obrazie nie zmieniła się. Czy to dobrze? Dobrze. Przynajmniej, tak mi się wydaje. I jestem z głębi duszy wdzięczny mojemu Wszechmogącemu Stwórcy za T. Szewczenko. Autoportret. 1840 r. to, że nie pozwolił strasznemu doświadczeniu dotknąć swoimi żelaznymi pazurami moich przekonań, moich dziecinnie jasnych wierzeń. – Czy były takie czasy, kiedy przymusowe odłączenie od ukraińskiej społeczności i przyjaciół stawało się boleśnie nieznośne, powiedzmy, w pierwszych miesiącach 1849 roku w Raimie, kiedy nie przyszedł żaden list z Ukrainy? – Czyżby samemu napisać Takie posłanie do siebie, I wszystko do czysta opowiedzieć, Wszystko, co trzeba, co i nie trzeba. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chyba już dziesiąte lato, Jak ludziom dałem “Kobziarza”, A im jakby usta zaszyto, Nikt nawet nie szczeknie, nie zwymyśla, Jakby i nie było mnie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Mój Boże miły! jak chciało się, Żeby ktoś mi powiedział Choć słowo mądre; żebym wiedział, Dla kogo ja piszę? po co? Za co ja Ukrainę kocham? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . A jednak ją kocham, Moją Ukrainę szeroką… – Ulżyło, kiedy w 1853 roku komendantem Twierdzy Nowopietrowskiej – “bezgranicznego więzienia” w “nieskończonej bezludnej pustyni”, “jaskini podłości”, “ciemnego zakątka imperium” – został major Iraklij Uskow… – Jakże być porządnemu i rodzinnemu człowiekowi komendantem tego gniazda bezgranicznych podłości? Być sędzią i rozjemcą tych nieskończonych codziennych obrzydliwości. A on jako naczelnik zobowiązany jest brudzić się w tym śmierdzącym błocie… – Uskow zwolnił pana od musztry, nieoficjalnie pozwolił pisać i malować, rad był widzieć w swoim domu. – Cały wolny czas teraz spędzam w ich rodzinie; mają dwoje ślicznych dzieci, Natalkę i Nadijkę, i to mój jedyny odpoczynek w tej głuszy. – Latem 1857 roku praktycznie przeniósł się pan do komendanckiego ogrodu, gdzie samotnie w kibitce wygodnie było pisać, a w ziemiance chować napisane i namalowane, tam nawet spać można było… – Nocowałem w ogrodzie, w komendanckiej altanie. To moja obecna rezydencja… Nacieszywszy się pięknym jasnym rankiem w ogrodzie, o dziewiątej godzinie poszedłem do twierdzy… – Jak dla mnie, zwieńczeniem takiego życia stało się nabycie przez pana pod koniec czerwca własnego czajnika… – Żeby dodać więcej pociechy mojej samotności, postanowiłem sprawić sobie miedziany czajnik… Przechodząc obok szynku, zobaczyłem obdartego, ale trzeźwego ordynansa jednego z oficerów, którzy właśnie przybyli, z miedzianym czajnikiem… “Czy nie sprzedasz czajnika?” – zapytałem go. “Sprzedaję” – odpowiada. “Czy nie kradziony?” – “W żadnym wypadku. Sam pan kazał sprzedać. On myśli sprawić samowar”. – “A ile kosztuje?” – “Rubel srebra”. “Pół rubla srebra”, – powiedziałem jak mogłem najbardziej obojętnie i poszedłem swoją drogą. Ledwie zdążyłem zrobić kilka kroków, jak dogonił mnie i bez targowania wręczył mi dawno upragnione naczynie… – Można tylko podziwiać pana wprawę w błyskawicznym, genialnym targu… Jednak chcę zdążyć poprosić o potwierdzenie, że zachwycił się pan właśnie moralną czystością Agaty Uskowej – żony komendanta Twierdzy Nowopietrowskiej. Przekonuje mnie wers z pana listu do Bronisława Zaleskiego w lutym 1855 roku: “Nie dopuszczaj, przyjacielu mój, nawet cienia czegoś nieczystego w nieskalanej miłości mojej”… – Jakie cudowne, dziwne stworzenie, nieskalana kobieta!.. Pokochałem ją wzniośle, czysto, całym sercem i całą moją wdzięczną duszą… – Ona również znalazła w pana osobie uczciwego, prawego, moralnego człowieka, który nie szukał towarzystwa kobiet, nie lubił kart. Ale pana stosunek do Agaty Emilianowny wkrótce radykalnie się zmienił… – Agata, moja moralna podpora, moja jedyna podpora, i ta zachwiała się i nagle stała się pustą i bezduszną. Karciarka, nic więcej. Albo to mi się tak wydaje, albo w rzeczywistości tak jest. – Na zesłaniu pana szczerym przyjacielem stał się rodak z powiatu zwinogródzkiego, szeregowy Andrij Obieremienko. Za co mu taki zaszczyt? – Pokochałem go za to, że on przez dwudziestoletnie żołnierskie wulgarne, podłe życie nie spospolitował i nie poniżył swojej narodowej i ludzkiej godności. Pozostał wierny we wszystkich względach swojej pięknej narodowości… – Na obczyźnie-zesłaniu znalazł się jednak ten, z kim sercem dzielić się? – Jeśli błyskały jasne chwile w moim ciemnym wieloletnim uwięzieniu, to tymi słodkimi chwilami zawdzięczam jemu, mojemu prostemu szlachetnemu przyjacielowi

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Andrijowi Obereменku7. – Wyślę list aż do Pana, by dokładnie dowiedzieć się, co zamierzał Pan robić i po co tworzyć na wolności, skoro pod koniec zesłania mógł Pan już pozwolić sobie na myślenie o przyszłości? – O malarstwie nie ma co mi nawet myśleć. Byłoby to podobne do wiary, że na wierzbie urosną gruszki. Nie byłem nawet przeciętnym malarzem już wcześniej. A teraz tym bardziej. Dziesięć lat niećwiczenia zdolne są zrobić z wielkiego wirtuoza najzwyczajniejszego karczemnego grajka na bałałajce. Zatem o malarstwie nie ma co mi nawet myśleć. Ja zamierzam poświęcić się w pełni grafice – akwatincie8… A w międzyczasie robić rysunki sepią z najsłynniejszych dzieł malarstwa, rysunki na przyszłe estampy. Na to, sądzę, wystarczy dwóch lat pilnej pracy. Potem pojadę na tani chleb do mojej miłej Małorosji i zabiorę się do wykonywania estampów… Ze wszystkich sztuk plastycznych najbardziej podoba mi się teraz grafika. I nie bez powodu. Być dobrym grafikiem znaczy być szerzycielem piękna i nauki w społeczeństwie. Znaczy być szerzycielem światła prawdy. Znaczy być pożytecznym ludziom i miłym Bogu… Wyobrażam sobie siebie już jako wprawnego grafika, robię kilka rysunków sepią z najsłynniejszych dzieł w Akademii i w Ermitażu i z takim zapasem wyruszam do mojej miłej Małorosji, odtwarzam w grafice sławne dzieła ubóstwianej sztuki. Jaki słodki, jaki radosny sen! Jakie pełne, beztroskie szczęście! – Drogi Tarasie Hrehorowiczu, w światowym malarstwie zapewne nie znajdzie się takiego samoudręczenia i samozaparcia… Co do dwuletniego planu po zesłaniu, to Pan go przewyższył, zostając we wrześniu 1860 roku akademikiem w zakresie rytownictwa… Lecz wygląda na to, że w Bożym zamyśle wobec Pana i Ukrainy Pańskie szczere pragnienie było zbyt małe dla Proroka i Twórcy narodu. Dziennik – Niektórzy badacze pańskiej biografii uważali, że na zesłaniu prowadził Pan zeszyt zapisków, czyli Dziennik, już od czerwca 1847 roku… – Czy powinienem był zacząć swój dziennik od chwili, gdy zostałem wcielony w stan żołnierski, czyli od 1847 roku? Wspominając te minione smutne dziesięć lat, serdecznie się cieszę, że nie przyszła mi wtedy dobra myśl, by sprawić sobie notatnik. Cóż bym w nim zapisał? Nawet wspomnienie o przeszłości i o tym, co widziałem przez ten czas, budzi we mnie drżenie. A cóż by było, gdybym zapisał tę ponurą dekorację i bezdusznych, grubiańskich komediantów, z którymi przyszło mi odgrywać tę ponurą, monotonną dziesięcioletnią dramę? Mimo, przejdźmy obok, przeszłości moja, moja podstępna pamięci! – Staje się jasne, dlaczego zabrał się Pan za Dziennik dopiero po dziesięciu latach, w czerwcu 1857 roku, kiedy do końca zesłania pozostawało nieco ponad miesiąc i można było choćby w myślach, w oczekiwaniu na wolność, rozjaśnić swoją teraźniejszość i przyszłość… – Zwróćmy się ku temu, co jasne i ciche, jak nasz ukraiński jesienny wieczór, i zapiszmy wszystko, co widziane i słyszane, i wszystko, co podyktuje serce… – Wiem, że zaczynanie nie było łatwe… – Zdaje się, że zupełnie nie ma co zapisać… A szatan tak szepcze do ucha: „Pisz, co wpadnie, kłam, ile dusza zapragnie. Kto cię sprawdzi. I w szkwalnych (okrętowych, wachtowych. – W. M.) dziennikach kłamią, a w takim, domowym, i Bóg kazał”… – Sto razy czytałem ponownie Pańskie zapiski dzienne, poczyniłem do nich ponad dwa i pół tysiąca komentarzy i mogę zaświadczyć, że „to nie bajka, lecz prawda”. Tym bardziej, moim zdaniem, mają one dla potomnych nie mniejsze znaczenie niż „Kobzar”… Przy okazji, najczęściej używa Pan nazwy „dziennik”: „mój dziennik”, „w moim dzienniku”, „prozaiczny dziennik”, „zapisując w dziennik”… Ale jest też wiele innych nazw. – Pstra księga, pamiętnik, moje zapiski, notatnik, moja niezmienna kronika, moja wierna kronika, prozaiczna kronika… – Ciekawe, co Pan czuł i myślał po pierwszym miesiącu prowadzenia Dziennika? – Jaki dobry geniusz szepnął mi wtedy tę myśl? Cóż bym robił przez ten miniony, nieskończenie długi miesiąc? Choć to zajęcie przelotne, to jednak odbiera nieodstępnej nudzie kilka godzin dnia. A to dla mnie teraz ważna przysługa. W pierwszych dniach nie podobało mi się to zajęcie9, jak nie podoba się każde zajęcie, dopóki sobie go nie przyswoimy, nie zmieszamy go z naszym powszednim chlebem. Na początku zabierałem się do swojego dziennika jak do obowiązku, jak do punktów, jak do ćwiczeń z karabinem… – Wiązał Pan nawet wzrost swojego zainteresowania Dziennikiem z pojawieniem się wspomnianego już czajnika… – Od tego szczęśliwego dnia, kiedy sprawiłem sobie miedziany czajnik, dziennik stał się dla mnie konieczny, jak chleb z masłem do herbaty… – Żartuje Pan! Naprawdę ma Pan szczere wyznanie co do prawdziwej wagi Dziennika… – Ten dziennik w tęskne dni oczekiwania stał się dla mnie konieczny, jak cierpiącemu lekarz… – Nawiasem mówiąc, Kronika – to również trafna nazwa dla Pańskich zapisków. Powiedzmy, że skrupulatnie zanotował Pan otrzymanie radosnej wieści o uwolnieniu – 21 lipca 1857 roku o godzinie 11 rano. Jednak jasne było, że do wyjazdu z Nowopietrowskiego umocnienia pozostaje jakieś dwa tygodnie, to jak postanowił Pan postąpić z Dziennikiem? – Nie naruszając ustalonego porządku, będę prowadził swój dziennik dzień po dniu. Michajłowi Łazarewskiemu zamiast listu wyślę dwa zeszyty mojego dziennika, niech czyta z Semenem (S. S. Hułak-Artemowski. – W. M.), czekając na mnie, jego szczerego, szczęśliwego przyjaciela10. Codzienność – W jednym z listów znajduje się u was wzruszająca wzmianka o „takiej drobnej codzienności”, więc chciałoby się szczególnie czule i uważnie dotknąć waszych kulinarnych upodobań: „A pietruszkę / Krusz w zupę, / Będzie smak, będzie smak!” I przede wszystkim zapytam o ten bardzo ciekawy fakt historyczny, gdy w maju 1859 roku Wasyl Tarnowski (młodszy) przywiózł do Petersburga słynny ukraiński specjał, a wy wysłaliście do niego przyjaciela z, jak mi się wydaje, najkrótszym swoim listem… – Wręczycielowi niniejszego wręczcie słoninę. Taras Szewczenko. – A pod koniec tego samego roku pisaliście na Ukrainę w podobnej sprawie do szwagra Warfołomija Szewczenki… – U ciebie chyba tuczy się knur w sadzy (zrębowa chlewnia. – W. M.)… i ty pewnie zarżniesz go na święta, to prześlij mi pocztą 20 funtów kiełbas… Gdyby jeszcze do kiełbas dodać słoniny, to byłoby bardzo dobrze! – Ale i podziękowaliśmy pięknie już tylko za kiełbasy przysłane przez Warfołomija Hryhorowycza! – Za kiełbasy i słoninę dziękuję ci, a gdy otrzymam i skosztuję, to jeszcze raz powiem dziękuję… Nie obchodzi mnie, że już nie jesteśmy tacy sami, byle kiełbasy się nie starzały, a wraz z nimi i my odmłodniejemy. – Nikt na całym świecie, w żadnych czasach, nie dał tak wysokiej oceny tym produktom! Nie mniejszego uznania zasługują też ukraińskie pierogi. Tylko wy możecie dokładnie oddać, jak już na początku 1843 roku żartobliwie łajaliście swojego przyjaciela Jakowa Kuchareńkę, który z daleka kusił tą potrawą. – Jeśli będziecie mi opowiadać o pierogach i innych tego rodzaju rzeczach, to tak was zbłaźnię, jak T. Szewczenko. Autoportret. 1858 r. batki swojego nie łajał. Bo ta przeklęta potrawa, o której opowiadaliście, śniła mi się przez jakieś trzy niedziele. Tylko zamknę oczy, a wareniki tak, tak właź mi w oczy, przeżegnasz się, zamkniesz oczy, a on znowu… – Jest podanie, że pewnego razu w rodzinie komendanta Nowopietrowskiego Umocnienia Iraklija Uskowa przygotowywano pielmienie i zapytano Was, ile zrobić na Waszą porcję, a Wy odpowiedzieliście, że „setkę”. Tę setkę przygotowano większą, ale zjedliście wszystko starannie, bez żadnych skutków… – Ja, wbrew zwyczajowi i oczywiście na szkodę żołądka, nie miałem siły odmówić pielmieni. Pielmieni były po mistrzowsku przygotowane i oddałem im szczerą cześć. Po kolacji długo spacerowałem wokół ogrodu… Wspomnienia mnie ukołysały, słodko zasnąłem… To te pielmieni tak mnie przemieniły… – Wiadomo, że już na początku 1857 roku, przygotowując się do powrotu z zesłania, zrobiliście zapas szynki – „na trudną drogę zaopatrzyłem się w ten niezbędny wędzony produkt”, lecz z Dziennika widać, że i wcześniej „kosztowałem jej kilka razy”, na przykład 12 lipca… – Postanowiłem spróbować szynki własnego przygotowania. W tym celu wypiłem fundamentalny kieliszek wódki, zakąsiłem młodą rzodkiewką, potem dopiero zabrałem się do własnego wytworu. Szynka wyszła wyśmienita, świeża, mimo że przygotowana była jeszcze w miesiącu styczniu… – Jeszcze zapytam pokrótce o to i owo… W dzieciństwie zdarzało się Wam widzieć, jak rodziny wypijają kieliszek lub dwa wódki? – Bywało, w niedzielę, zamknąwszy Minei, Po kieliszku z sąsiadem wypiwszy tego, Ojciec prosi dziada, by ten opowiedział O Koliszczyźnie, jak niegdyś bywało. – Wiem, że zdecydowanie potępiacie pijaństwo… – Wtedy żegnaj wszystko – i geniusz, i sztuka, I sława, i wszystko czarowne w życiu. Wszystko to położy się jak w grobie Na dnie wszechpożerającego kieliszka… – Jak byście odtworzyli przebieg niewymagającego picia? – Wypijesz pierwszą – zadrżysz, Wypijesz drugą – opamiętasz się, Wypijesz trzecią – w oczach błyszczy, Myśl myśl goni11. – Udało mi się dowiedzieć, że na Wielkanoc 1857 roku dobry przyjaciel Michał Łazarewski przysłał Wam do Nowopietrowskiego Umocnienia 25 sztuk hawańskich cygar… – Tak świętej, radosnej Wielkanocy jeszcze w życiu nie miałem… Kiedy zapaliłem Twoje cygaro, bo ja od dziesięciu lat już nie palił cygar, to gdy zapaliłem Twoją hawanę, tak mi zapachniało wolnością, że zapłakałem jak ten dzieciak… – Przecież jakoś pojawiliście się z cygarem w ustach nawet w rodzinie komendanta Uskowa, gdzie była jeszcze jego czteroletnia córeczka… – Wszyscy, począwszy od Nataloczki, nie mało się zdziwili, widząc, że z mojej twarzy sterczy i dymi cygaro. A niania Awdotja, uralska kozaczka, zupełnie się we mnie rozczarowała, bo dotąd myślała, że jestem przynajmniej kaplicznikiem (sługą małej budowli modlitewnej. – W. M.). A ja jestem takim samym heretykiem-szczepotnikiem (obelżywe przezwisko prawosławnych, którzy znaku krzyża dokonywali trzema palcami. – W. M.), jak inni. Wszyscy zaś zgodnie uznali, że cygaro mi do twarzy i że z cygarem w twarzy jestem podobny do porządnego w obejściu wojażera. Takiemu udanemu porównaniu nawet nie myślałem zaprzeczać…12 – Chwała Bogu, rozweseliliście się, ale żal ogarnia moją duszę, że nasza rozmowa dobiega końca… Poeto, najdroższy Ukraińcom, pobłogosław nas twardymi rękami na nieuchronne zwycięstwo nad imperialnym, wściekłym wrogiem – Moskiewszczyzną! – Walczcie – zwyciężycie, Bóg wam pomaga! Za wami prawda, za wami chwała I wolność święta! – Nasz jedyny Kobzarzu, wieczny bez kresu, jakie najświętsze uczucie ma łączyć naród na drodze do, mówiąc waszymi słowami, słońca prawdy? – Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją… W czas srogi, W ostatnią ciężką chwilę Za nią Boga módlcie. ______________ 1 To wieloznaczne słowo wziąłem z poezji Szewczenki, podobnie jak cały szereg innych z jego języka, aby wzbogacić swoją rozmowę z Kobzarzem. 2 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: „Cóż to był za szczery człowiek ów Sternberg! Jak miło było z nim przyjaźnić się!” // Słowo Proświty. 2023. 18–24 maja. 3 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Czy spełniono Testament Tarasa Szewczenki? // Słowo Proświty. 2024. 11–17 stycznia. 4 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Szczegóły życia Szewczenki. Kijów : Lybid, 2021. S. 120–147. 5 Konfirmację (zatwierdzony przez cara wyrok bez sądu) Szewczence ogłoszono 30 maja 1847 roku. 6 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: „Pokochałem ją wzniośle, czysto, całym sercem…” // Słowo Proświty. 2019. 13–19 czerwca. 7 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: „Zawdzięczam mojemu przyjacielowi Andrijowi Oberemkowi” // Słowo Proświty. 2019. 8–14 sierpnia. 8 Akwatinta — metoda grawerowania polegająca na trawieniu kwasem powierzchni metalowej płyty z naniesionym asfaltowym lub kalafoniowym pyłem i z obrazem nanoszonym kwasoodpornym lakierem. 9 Nie do końca tak, gdyż drugiego dnia po rozpoczęciu prowadzenia Dziennika Szewczenko zapisał: „A pisać ochota straszna…” 10 Wtedy Szewczenko nie przesłał Łazarewskiemu swoich zapisów przez półtora miesiąca, za to rok później, 12 lipca 1858 roku, podarował przyjacielowi w dniu jego 40. urodzin cały utwór — osobny samodzielnie wykonany zeszyt-album, złożony z dziewięciu ponumerowanych mniejszych zeszytów, oprawiony w brązowy safian, z wytłoczonymi złotem na przedniej stronie słowami: „Дневник Шевченка с 12 июня 1857 до 13 июля 1858 года”. Stąd wzięła się tradycja oficjalnej nazwy autobiograficznego utworu poety: Dziennik. 11 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: „Niewola i żal mnie nie złamały…” // Słowo Proświty. 2019. 23–29 maja. 12 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: „Gdybym jeszcze dobre cygaro wetknął w twarz…” // Słowo Proświty. 2019. 30 maja — 5 czerwca.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Iwan Mykołajczuk w projektach międzynarodowych

Talent aktorski Iwana Mykołajczuka był niewyczerpany, co potwierdzają jego udane role. Dwukrotnie występował w krajach zagranicznych. Te dwie role są mało znane, gdyż ani jeden, ani drugi film nie trafiły do ukraińskiej dystrybucji. Jeden z nich można obejrzeć w sieci internetowej. Drugi, nakręcony w Bułgarii, przez wiele lat był niedostępny i dopiero dzięki staraniom wielbiciela Iwana Mykołajczuka – tłumacza i pisarza Władysława Taraniuka – film „Trzecia od słońca” udało się zdobyć w archiwum filmowym Bułgarii, dzięki czemu zainteresowana publiczność mogła obejrzeć film w jego symultanicznym tłumaczeniu na język ukraiński. Łarysa BRIUCHOWECKA, redaktorka naczelna czasopisma „Kino-Teatr”. Ze światowej praktyki wiadomo, że zagraniczni producenci proponują współpracę reżyserowi, jeśli zdobył on międzynarodowy sukces swoim filmem. Taki sukces odnieśli Ukraińcy – współautor scenariusza i reżyser Jurij Illenko oraz autor pomysłu, współautor scenariusza, kompozytor muzyki i wykonawca jednej z głównych ról Iwan Mykołajczuk filmem „Biały ptak z czarnym znamieniem”. Publiczność Moskiewskiego MFF w 1971 roku wcale nie spodziewała się takiej sensacji ze strony niezbyt szanowanej w imperialnej stolicy wytwórni filmowej im. O. Dowżenki. Jednak ten fakt jest niezaprzeczalny, podobnie jak złoty medal tego forum filmowego. Rezultat tego sukcesu nie kazał na siebie długo czekać – Jurij Illenko otrzymuje propozycję nakręcenia filmu według scenariusza Nikoły Wavicia „Naprzeciw wszystkiemu” w „Filmsko studio Titograd”. Illenko przyjmuje propozycję i pozostawia niemal w pełnym składzie grupę twórczą, z którą pracował przy poprzednim filmie: operator Wilen Kaluta, scenograf Anatolij Mamontow. Obok czarnogórskich aktorów występują ukraińscy – Łarysa Kadocznikowa, Iwan Mykołajczuk, Bohdan Stupka, Wasyl Symycz, a także Lew Perfiłow i Fedir Panasenko. Film miał roboczy tytuł „Czerwona góra”, a część zdjęć przeprowadzono na Krymie, o czym świadczy reportaż zamieszczony w czasopiśmie „Nowyny kinoekranu”. Pracowano nad nim przez cały 1972 rok. W tym filmie, jak napisał Illenko w „Wyimaginowanym wywiadzie”, Iwan Mykołajczuk miał grać główną rolę: „Przygotowujemy się do radziecko-jugosłowiańskiego filmu, w którym Iwan będzie grał Władykę Piotra I Petrowicia. A czasu mało: Iwan jedzie do Bułgarii na zdjęcia do reżysera Georgija Stojanowa w filmie „Trzecia od słońca”. Lecz Czarnogórcy woleli w tej roli widzieć swojego aktora, więc Iwan zagrał tu niecharakterystyczną dla siebie rolę – bogacza Joko, który nie spieszy się, by stanąć po stronie ludu w walce o wyzwolenie kraju spod panowania Imperium Osmańskiego. Wydarzenia rozgrywają się pod koniec XVIII wieku w Czarnogórze, małym kraju położonym w górach, gdzie jest mało ziemi nadającej się do wyżywienia ludzi. Ludzie tutaj chcą zachować swoją prawosławną wiarę. Trzeba ich zjednoczyć – i symbolem tego zjednoczenia staje się sobór, który budują za środki ludowe. Czarnogórcy mają lidera – mądrego Piotra I Petrowicia z dynastii Niegoszów, który zbiera kosztowności na budowę świątyni i przewodzi zbrojnej walce o wyzwolenie. Czyli głównym bohaterem filmu jest realna postać historyczna – Piotr I Petrowicz (1748–1830) – metropolita i władca Czarnogóry. Znana w historii kraju jest dowodzona przez niego bitwa z 1796 roku, kiedy sześciotysięczne czarnogórskie wojsko pokonało trzydziestotysięczne osmańskie. Od tego czasu kraj stał się niepodległy. Niestety, pomimo ciekawego fundamentu, profesjonalnej ekipy filmowej i wyrazistego środowiska akcji, film nie stał się sukcesem, a główną przyczyną, naszym zdaniem, jest to, że reżyser nie uzgodnił treści obrazu z jego formą, rozwiązaniem reżyserskim. Z biegiem lat stało się to jeszcze bardziej oczywiste. Chociaż w filmie jest światło, dzięki białemu kolorowi skał, to gdy tylko akcja przenosi się do wnętrz, przeważają ponure tony, niecharakterystyczne dla kamery Wilena Kaluty. Postaci jest niemało i widz zwyczajnie nie nadąża zrozumieć, kto jest kim. Nie są one odkryte nie tylko z powodu braku czasu ekranowego, ale także przez niedostatecznie przemyślane przez reżysera zadanie twórcze. Ponieważ postacie są ledwie zarysowane, ich działania nie są psychologicznie umotywowane, w rezultacie na ekranie widać sztuczność. Najwyraźniej dla reżysera i jego ekipy historia, której się podjęli, była obca, więc taką pozostała również dla widza. Film został pokazany na festiwalu filmowym w mieście Pula, ale, jak świadczył w rozmowie z autorem tych słów Serhij Łysecki, który był tam wśród gości, reakcja na niego była chłodna, nagród nie zdobył i po tym współpraca między studiami filmowymi Jugosławii a studiem filmowym im. O. Dowżenki na długo ustała. Wprawdzie polska badaczka, autorka książki „Powrót do korzeni. Ukraińskie kino poetyckie” Joanna Lewicka znalazła podobieństwo charakteru tego filmu do filmów ukraińskiego kina poetyckiego w kontekście tematu miłości do ojczystej ziemi. Pisze ona: „Niezwykle ciężkie warunki egzystencji nakreślił Jurij Illenko w filmie »Wbrew wszystkiemu«”. Na moje pytanie, czy reżyser może stworzyć artystycznie pełnowartościowe dzieło na materiale historycznym innego kraju, wychodząc z folklorystycznych źródeł jego narodu (na przykładzie filmu »Wbrew wszystkiemu«), Jurij Illenko odpowiedział: „Nie, nie może. Psychologia, twórczość ludowa, która kształtuje się historycznie, u różnych narodów jest inna. Podczas pracy nad filmem mieszkałem w Jugosławii, aktywnie studiowałem źródła folklorystyczne, rozmawiałem z ludźmi, jednym słowem, dążyłem do zrozumienia charakterystycznych cech narodu, ale już podczas zdjęć zobaczyłem: coś wymyka się z rąk. Mimo że Czarnogóra, na podstawie której eposu tworzyliśmy film, położona jest niedaleko nas i należy do spokrewnionej z nami słowiańskiej grupy narodowości, w niektórych utworach folklorystycznych tego narodu (na przykład w »Pieśni o młodzieńcu«) wyobrażenia o wartościach moralnych są całkowicie odmienne od naszych”. Iwanowi Mykołajczukowi nie ma tu za bardzo co grać – Joko przeważnie milczy. Nawet jego wyrazista twarz nie wypełnia sensu tego milczenia. Dlatego sytuacja z tą postacią nie jest do końca zrozumiała. Można zgodzić się z Ludmyłą Łemeszewą, że w filmie aktor „zademonstrował swoją wyrazistą zdolność do pozbywania się nagle każdego źródła światła, wszelkich oznak życia. Wszystko w nim jakoś nieuzasadnienie ciężknie i zastyga, spojrzenie jest zimne lub nieobecne”. Swoją drogą, w swoich rozmowach z dziennikarzami, którzy po „Babilonie XX” aż do 1987 roku interesowali się jego pracami aktorskimi, o tej roli nie wspominał. W tym samym, bardzo płodnym dla Mykołajczuka 1972 roku, miała miejsce jeszcze jedna praca w kinie zagranicznym – w Bułgarii. Na motywach utworu bułgarskiego pisarza Pawła Weżinowa, reżyser Georgi Stojanow, wychodząc od opowiadania „Mój pierwszy dzień”, kręci naukowo-fantastyczny, filozoficzno-metaforyczny film „Trzecia od Słońca” o życiu pierwotnym i życiu wysokocywilizowanym. W czasie fascynacji nauką i możliwościami technicznymi reżyser powraca do człowieka, do ludzkości przede wszystkim jako do pojęcia duchowo-kulturowego, przejmuje się planetą i jej ekologią. Film składa się z trzech części i w jednej z nich pod tytułem „Mój pierwszy dzień” główną rolę (Bajana) zagrał Iwan Mykołajczuk. Motywacją tego wyboru reżysera był talent aktora i, najwyraźniej, jego aparycja, która organicznie wpisywała się w wszelkie realia historyczne, zdradzając jednocześnie człowieka myślącego i dobrego. W filmie wydarzenia rozgrywały się w V wieku, dokąd, dzięki maszynie czasu, trafiała dziewczyna z czasów przyszłych, czyli ze społeczeństwa technicznie wysokorozwiniętego, a ten rozwój pozwalał ludziom podróżować w czasach historycznych. Jak układały się relacje między obojgiem głównych bohaterów – młodzieńcem z siwej starożytności i dziewczyną-przybyszką, jak reagowało pogańskie plemię na Bajana i jego ukochaną – wszystko to musiało otrzymać uzasadnienie psychologiczne. Iwan Mykołajczuk przedstawia swojego bohatera, żyjącego w harmonii z naturą, jako człowieka zrównoważonego, zamyślonego, utalentowanego, aktor przekazuje jego uczucie do Leny (Dobrinka). Iwan Mykołajczuk, francuska reżyserka Eliane Sabate i aktor Harashi (mąż Eliane) podczas pracy nad scenariuszem „Wyspa łez” Stankowa) nie zewnętrzną ekspresją, a wewnętrznym wypełnieniem. Jego oczy są szczególnie wymowne. Jak zawsze, wszechzwyciężającą miłość Mykołajczuk ucieleśnia swobodnie. Ołeksandra Dywnycz w recenzji tego filmu zwróciła uwagę na pracę aktorską: „Iwan Mykołajczuk – to jeden z tych aktorów, którym niestraszna żadna rola, byle tylko była możliwość tworzenia. „Mój pierwszy dzień” okazał się jedną z tych możliwości, która zademonstrowała silne strony zawodowe aktora, jego duchowość i głęboki świat wewnętrzny, którym obdarza on także swoich bohaterów”. Z tym nie można się nie zgodzić – bez tej osobliwości jego talentu z trudem mógłby on wypełniać głębokimi sensami swoich postaci. Ten obraz po raz pierwszy pokazano na Ukrainie dopiero po 40 latach od jego wejścia na ekrany Bułgarii, w listopadzie 2012 roku, w klubie filmowym Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Po raz drugi – w Czerniowcach podczas obchodów 71. rocznicy urodzin Iwana Mykołajczuka, po raz trzeci – w Domu Kina w styczniu 2013 roku. Jeszcze jedną pracą Mykołajczuka w wymiarze międzynarodowym jest scenariusz „Wyspa łez”. Wymowna jest już sama historia jego powstania. Reżyserka francuskiej telewizji Eliane Sabate natrafiła na komunikat agencji informacyjnej „France-Presse”, że w wieku 86 lat w USA zmarła Ukrainka Kateryna Jaszynczuk. 55 lat spędziła w klinice psychiatrycznej i dopiero po tym, jak pojawiła się tam sanitariuszka-Ukrainka, stało się jasne, że Kateryna nie jest chora psychicznie. Wtedy też wyjaśniła się jej tragedia: wysiadłszy wraz z innymi emigrantami ze statku przy Statui Wolności, zgubiła swojego małego syna, ale nie znając języka, nikomu nie mogła wyjaśnić, co się stało. Eliane Sabate zainteresowała się tą historią i chciała nakręcić film. Przez radziecką ambasadę we Francji odszukała Iwana Mykołajczuka, przyjechała do Kijowa i poprosiła ukraińskiego artystę o pokazanie jej Ukrainy Zachodniej. Odwiedzili Wołyń, skąd w 1915 roku wyemigrowała Kateryna Jaszynczuk. Potem każdy z nich pisał swoją wersję scenariusza – i kiedy porównali, Eliane przyznała, że wersja Iwana Mykołajczuka jest lepsza. Bohaterka „Wyspy łez” jako młoda kobieta udała się do Ameryki i straciła nie tylko rodzinny kraj, ale i dziecko, przez co całe jej życie zostało zniszczone. Scenariusz to szereg wyraźnie utrwalonych obrazów obyczajowych z życia emigrantów różnych narodowości na ogromnym parowcu, szczegółowe przedstawienie upokarzających procedur, które musieli przejść przybysze z Europy, zanim postawili stopę na lądzie. Na tym tle wyraźnie wyłania się tragiczna historia 20-letniej Kateryny, która, zaledwie postawiwszy stopę na ziemi Ameryki, znalazła się w stanie szoku, nie mogła niczego wyjaśnić i właśnie przez barierę językową trafia do szpitala psychiatrycznego. Mykołajczuk ostro odczuwał tragedię oderwania od rodzinnej ziemi, a w tym utworze była ona wielokrotnie wzmocniona: wszak kobieta zmarnowała życie w izolacji i w obcojęzycznym środowisku. Koszmar tego środowiska autor opisuje z wysokim stopniem wiarygodności, gdyż znał ten materiał nie z opowieści czy literatury – zakład psychiatryczny mieścił się w jego rodzinnej Czartoryi. „Wyspa łez” – jeden z najbardziej tragicznych scenariuszy Mykołajczuka. Sabate i Mykołajczuk mieli już kręcić wspólny ukraińsko-francuski film, ale nie wyszło – ukraiński współautor był już ciężko chory, dlatego, niestety, do realizacji tego zamysłu sprawa nie doszła. W 1987 roku Mykołajczuka zabrakło. Ta wspólna praca Ukraińca i Francuzki została wydrukowana w książce Iwana Mykołajczuka „Scenariusze” (2008). Z okazji 75-lecia Iwana Mykołajczuka z inicjatywy Olhy Jamborko ogłoszono konkurs na najlepsze ilustracje do jego niezrealizowanych scenariuszy. Zwyciężczynią została Jelyzaweta Popowa i w 2016 roku ujrzała światło dzienne książka: Eliane Sabate, Iwan Mykołajczuk. „Wyspa łez”, wydana przy wsparciu mecenasów – na ich warunek książkę w nakładzie 500 egzemplarzy darowano bibliotekom i wielbicielom Iwana Mykołajczuka. Na początku 2021 roku reżyser filmowy Ołeh Czornyj zwrócił się do Lubomyra Hosejki z pytaniem o Eliane Sabate. Oto co ten odpowiedział: „Dzień dobry, panie Ołehu! Kontynuując naszą korespondencję o Mykołajczuku i scenariuszu Tabula Rasa, informuję pana, że w zeszłym tygodniu rozmawiałem z Eliane Sabate, z którą poznałem się dwa lata temu na Paryskim Salonie Książki. Nasza ówczesna rozmowa o ukraińskim kinie skłoniła ją do przerobienia swojego żelaznego scenariusza Wyspa łez. W rozmowie potwierdziła, że nakręcone przez nią kadry na kamerze SUPER 8 milimetrowej na Wołyniu i w Karpatach, w których figuruje Mykołajczuk, wysłała w 1985 r. do Derżkino. Więc taśma Eliane Sabate – jest na Ukrainie... Zajrzyjcie tam, gdzie trzeba (Centralne Państwowe Archiwum Filmowe, Fotograficzne i Fonograficzne Ukrainy? SBU?). Przesyłam kopię tego listu pani Łarysie Briuchoweckiej. Z poważaniem, Lubomyr”. (Fragment nowej książki Ł. Briuchoweckiej, która wkrótce ujrzy światło dzienne i którą można zamówić w redakcji czasopisma „Kino-Teatr”).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

literacka interpretacja. Przyjrzeliśmy się także lokalizacjom, przesiąkliśmy atmosferą. Pozwoliło to aktorom lepiej zrozumieć historie. Oprócz tego nagraliśmy dużo materiału wideo, który wykorzystaliśmy w spektaklu, tak samo jak rekwizyty, które przywieźliśmy ze sobą do Kijowa. Pierwsze czytania odbyły się pod koniec minionego sezonu teatralnego. Premierę zagraliśmy w listopadzie. To daleko nie pierwszy spektakl naszego teatru, który zrobiliśmy podczas pełnoskalowej wojny. W naszym teatrze nie ma zbyt wielu aktorów, dlatego każdy z nich gra w spektaklu po kilka postaci. Prawie codziennie wychodzą na scenę Jurij Kulinicz, Serhij Radczenko, Chrystyna Dejłyk, Marija Motorna, Łarysa Szełoumowa, Marija Czuprynenko. A dla Ihora Czebana to debiut w naszym teatrze. Scenografia jest prosta. Wykorzystujemy materiał wideo, który pomaga w konflikcie z umownie żywym planem. Na tym materiale wideo dość teledyskowo prowadzone są paralele z tym, co dzieje się na scenie. Na ekranach odbywa się umowny tik-tok, który wnoszą w świat Polesia dwie bohaterki. Przyjeżdżają z Kijowa, aby zbadać nowy dla siebie świat. Choć tak naprawdę dziewczyny mają zupełnie inną motywację. Jadą tutaj z egoistycznych, merkantylnych pobudek. Przywożą ze sobą teledyskowe myślenie i swoją powierzchowność. Dlatego nieustannie towarzyszy im ten materiał wideo. Kostiumy przygotowała Chrystyna Korabelnykowa. Widzimy ich ewolucję w różnych historiach, w różnych latach XX wieku. Ta ewolucja jest widoczna w gamie kolorystycznej i poszczególnych elementach. Plastyka w spektaklu jest śmieszna, nieco parodystyczna. To także elementy tik-tokowe. Inspirowaliśmy się niektórymi trendami z sieci, które w pewien sposób odzwierciedlają światopogląd naszych bohaterek przyjeżdżających na Polesie. Podczas procesu twórczego byliśmy w dialogu z Ludmyłą. Z szacunkiem odnosiłem się do jej tekstu, nie łamałem go. Ale były pewne zabiegi reżyserskie, które nieco wpłynęły na strukturę. Swój kolejny spektakl będę wystawiał w innym mieście. Będzie to pierwsze od wielu lat doświadczenie pracy bez zespołu Ukraińskiego Małego Teatru Dramatycznego. A w rodzimym teatrze w tym sezonie przygotowywany jest jeszcze jeden nowy spektakl, który wystawi nasz aktor Jurij Kulinicz. Jeśli od dawna marzysz o tym, by wypełnić swoją codzienną przestrzeń czymś unikalnym, pięknym i prawdziwie ukraińskim – odwiedź Opisznię, weź do rąk opiszniańską ceramikę – a pozostanie ona w twoim sercu na zawsze… Opiszniańska ceramika w ekspozycji Muzeum Pamięci – zagrody garncarskiej rodziny Poszywajłów. Zdjęcie Tarasa Poszywajła

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Legendy Polesia

Eduard Owczarenko Zdjęcia Anastasiji Mantacz Według fabuły młode, postępowe mieszczanki tymczasowo porzucają kawiarnię trzeciej fali i „idą w lud” w poszukiwaniu skarbów sztuki dekoracyjno-użytkowej oraz własnej tożsamości. Ten szlachetny cel sprowadza je w głębiny Polesia… Ale czy miejscowi mieszkańcy i duchy uwierzą w „dobre zamiary” podróżnych? Ten kraj potrafi bronić siebie i wystawiać przybyszów na próbę szczerości. W spektaklu opowiadane są miejskie legendy i wiejskie historie, od których krew w żyłach stygnie. Każda z nich to czarna karta kroniki Polesia, ale z każdej widz może dowiedzieć się nieco więcej o samym sobie. – Można powiedzieć, że tę sztukę pisałam przez całe swoje życie – opowiedziała dramatopisarka Ludmyła Tymoszenko. – A historie, które legły u jej podstaw, usłyszałam jeszcze w dzieciństwie od swojej babci. Rzecz w tym, że mój tata był wojskowym i rodzice mieszkali w Północnym Kazachstanie. Wysłali mnie do babci, która mieszkała w obwodzie żytomierskim. W jej domu nie było telewizora, a jedynie radiowęzeł, który mało mnie interesował. Ale do babci często przychodziły jej starsze przyjaciółki, siedziały i plotkowały. Słuchałam ich rozmów. Niektóre historie często się powtarzały, zapewne były rezonansowe w ich życiu. Później przyjechałam do babci już z notatnikiem i długopisem. W tym notatniku były zapisane historie, które od czasu do czasu się powtarzały. Odczytałam je i poprosiłam o opowiedzenie z jakimiś szczegółami. Babcie mogą nie pamiętać, co jadły dzisiaj na śniadanie, ale dobrze pamiętają, co było dwadzieścia, trzydzieści czy nawet czterdzieści lat temu. Wyjechałam od babci z grubym zapisanym notatnikiem. Oczywiście w procesie pracy nad sztuką nieco zmieniałam. Niektórzy ludzie, o których mowa, lub ich dzieci żyją, dlatego w pewien sposób zmieniałam rozwój wydarzeń. Ale w całości pierwsze cztery historie są niemal dokumentalne. A piąta historia jest o tym, co stało się ze mną, kiedy pojechałam podróżować po Polesiu. Podczas podróży zabłądziliśmy i weszliśmy do sklepu. Była tam pewna „hołowycha” (przewodnicząca), której obraz potem odtworzyłam w sztuce. Pomyślałam, że to kobieta, która nie da się skrzywdzić, będzie bronić się do ostatka. Nie dała bezpośredniej odpowiedzi na żadne nasze pytanie, a odpowiadała pytaniami na pytania. Widocznie często przyjeżdżają tu ludzie, którzy interesują się rzeczami, o których wieśniacy nie chcą opowiadać. Ale historia skończyła się dobrze, nakarmiono nas i pojechaliśmy. Była z nami jedna dziewczyna, która opowiadała, jakie są tu surowce mineralne i ile ta ziemia ma skarbów. I postanowiłam wprowadzić w piątej historii obrazy dwóch dziewczyn, które szukają tych skarbów. Sztukę „Pięć pieśni Polesia” napisałam w 2020 roku. Przez ten czas zdążyła zwyciężyć na wielu konkursach dramaturgicznych w Ukrainie i za granicą, została przetłumaczona na język polski, niemiecki i angielski. W Ukrainie jest już sześć spektakli według tego utworu – we Lwowie, Równem, Łucku, Czernihowie, Sumach, teraz także w Kijowie. Obecnie przygotowywany jest siódmy. Wszystkie te inscenizacje odbyły się z inicjatywy samych teatrów. Aktorzy Ukraińskiego Małego Teatru Dramatycznego, aby poczuć ducha Polesia, postanowili odbyć podróż do tego kraju, a ja byłam ich przewodnikiem. Wodziłam ich na bazar, aby usłyszeli język. Właśnie taki język brzmi w moim tekście. Woziłam ich do tej wsi, gdzie spotykaliśmy się z „hołowychą”. Pokazywałam im różne tajemnicze miejsca, opuszczone domy, zrujnowane koszary, w których rozgrywają się wydarzenia czwartej pieśni. To było bardzo interesujące. Dmytro Weselśkyj opowiadał, że początkowo nie wiedział, jak dołączyć piątą pieśń do poprzednich czterech, ponieważ jakby wypada ona z kontekstu. Pierwsze cztery są o beznadziei, a piąta mimo wszystko daje ludziom nadzieję. W końcu postanowił poprowadzić tę piątą pieśń przez cały spektakl. Mnie ta idea się spodobała. Na próbach w Kijowie nie byłam, ponieważ w tym czasie pracowałam nad projektem w Niemczech. Nawet nie mogłam przyjechać na premierę, byłam na jednym z kolejnych pokazów. Moja babcia mieszkała na Żytomierszczyźnie, a urodziła się na Czernihowszczyźnie. Opowiadała mi też o swojej młodości. Skontaktowałam się ze swoim wujkiem, który do dziś mieszka w obwodzie czernihowskim, nieco dodał do wspomnień babci. I napisałam nową sztukę o minionym stuleciu na Czernihowszczyźnie. Już w tym roku razem z niemieckim zespołem wymyśliliśmy projekt „Ptaki wędrowne”. Jest on poświęcony ukraińskim nastolatkom, którzy po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji znaleźli schronienie na ziemi Badenii-Wirtembergii – Stuttgarcie i okolicach miasta. To czterech chłopców i sześć dziewcząt w wieku od 12 do 18 lat. Opowiedzieli mi swoje historie, jak się tam znaleźli, jak przebiegała adaptacja, jak uczą się w szkole, co przeżyli, jak widzą swoją przyszłość. Te historie zostaną przetłumaczone na język niemiecki i nagrane w dubbingu po ukraińsku i niemiecku. Ukraińską wersję będą dubbingować sami nastolatkowie, a niemiecką – aktorzy i aktorki teatru w Stuttgarcie Schauspiel Stuttgart. Każdy słuchacz będzie mógł przyjść, wybrać sobie historię, posłuchać i wiele zrozumieć o nastolatkach, którzy mieszkają obok nich. – Jestem dawnym wielbicielem twórczości Ludmyły Tymoszenko – powiedział reżyser-inscenizator, dyrektor artystyczny Ukraińskiego Małego Teatru Dramatycznego Dmytro Weselśkyj. – Sztuka „Pięć pieśni Polesia” to daleko nie pierwszy tekst Ludmyły, z którym jestem zaznajomiony. Swego czasu rozważałem do wystawienia jej utwór „Głupi Mykoła”. O tej sztuce usłyszałem na „Tygodniu aktualnego dramatu”. Wtedy w czytaniu sztuk brali udział także aktorzy naszego teatru. Właśnie tam po raz pierwszy odkryłem dla siebie tę dramatopisarkę, a potem przeczytałem też wszystkie inne teksty Ludmyły. A ze sztuką „Pięć pieśni Polesia” zapoznałem się mniej więcej dwa lata temu. Tutaj spodobało mi się kilka rzeczy. Pierwsza – to żywy język. Tekst jest napisany z wyczuciem tego, jak ludzie się komunikują, jakich słów używają. Ten język jest organiczny, życiowy, a do tego jest różny u postaci każdej z tych pięciu pieśni. Ponadto ciekawa jest struktura tych historii, które jakby nie są połączone jakąś jedną, wspólną problematyką. Ale ciekawie było zrozumieć, co je tak naprawdę łączy. W każdej z tych historii jest twardy, ponury, być może nawet kryminalny wątek, co jest nietypowe dla współczesnej ukraińskiej dramaturgii. Nazwałbym je legendami-straszakami. U innych ukraińskich autorów czegoś takiego nie zobaczycie. W każdej historii jest swoje ziarno, swój smaczek brzmienia atmosfery i to jest bardzo dobrze przekazane w tekście. Wspaniała była nasza wycieczka w tamte strony. Doceniliśmy gościnność ukraińskiego Polesia. Szczerze i otwarcie przyjmowali nas miejscowi mieszkańcy, pomagali nam zbierać materiał. Nasłuchaliśmy się języka, którym mówią ludzie w tym regionie. Mamy aktorów z całej Ukrainy, a z Polesia nie ma nikogo. Więc usłyszenie języka było jednym z głównych zadań. Mieliśmy szczęście, ponieważ spotkaliśmy ludzi, którzy są pierwowzorami postaci sztuki. A niektóre z historii usłyszeliśmy jeszcze raz. Miejscowi mieszkańcy znają te historie i opowiadają je nieco inaczej. Każdy ma swoją wersję. A Ludmyła nie pretenduje do stuprocentowej zgodności. To jej zagrody garncarki Ołeksandry Seliuczenko oraz Muzeum Garncarstwa w Małych Budyszczach (Etnowioska „Honczarija”). Mistrzowie Narodowego Muzeum Garncarstwa z natchnieniem kontynuują tradycje miejscowego rzemiosła. Ukraiński Mały Teatr Dramatyczny zwrócił się niedawno ku współczesnej dramaturgii ukraińskiej. Dmytro Weselskyj wystawił tam spektakl „Pieśni Polesia” na podstawie popularnej sztuki Ludmyły Tymoszenko „Pięć pieśni Polesia”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Do Opiszni – po barwiste „złoto” miejscowych rzemieślników

Żanna NEWKRYTA, służba informacyjna Narodowego Muzeum Garncarstwa Ceramika z Opiszni – fenomen ukraińskiej sztuki ludowej, zachwycający świat ręczną urodą i talentem mistrzów. Wyróżnikiem glinianych wyrobów Opiszni, który dziś bezbłędnie odróżnia je spośród innych ośrodków garncarskich, jest malowidło. Jego „współczesny” wygląd ma ponad sto lat. Tradycja takiego zdobienia sięga przełomu XIX i XX wieku. Jak zauważa badaczka opiszneńskiego garncarstwa, historyczka sztuki Olena Klymenko, „ornamentyka stylu ukraińskiego opierała się na wykorzystaniu motywów rodzimego baroku. Opracowywali je artyści do zdobienia architektury, a także do wprowadzania w dekor wyrobów ludowych mistrzów, zwłaszcza opiszneńskich garncarzy”. Wówczas mistrzowie Opiszni „ozdabiać zaczęli wyroby z podszkliwnym konturowym malowaniem barokowym ornamentem”. Podstawę opiszneńskiego malowidła stanowią elementy stylizowane według motywów przyrody: gałązki z kwiatami, pąkami, winoroślą i jagodami, uzupełnione liśćmi, zawijasami, kłosami, łapkami i tym podobnymi. Oryginalne postrzeganie świata przez miejscowe mistrzynie wypełniło tradycję oryginalnymi wizerunkami roślin, ptaków, ryb. W bogactwie motywów i soczystych kompozycjach ornamentalnych czuć rozmach przestrzeni, harmonię zieleni i żywej przyrody. Spuścizna utalentowanych malarek Opiszni XX wieku zaprezentowana jest w kolekcji Narodowego Muzeum Garncarstwa na unikatowej wystawie „Opiszneńskie malowidło jako kod identyfikacyjny narodu”. W ogólnej ekspozycji pokazano 33 szkice ornamentów garncarskich Natali Onaczko (1900–1988), Jawdochi Poszywajło (1910–1994), Zinaidy Linnyk (1911–1990), Motrony Nazarczuk (1911–2008), Raisy Szyraj (ur. 1941), Natali Horodianyn (ur. 1953), Lubowi Kalnej (ur. 1954). Mistrzynie poświęciły ulubionemu zajęciu dziesiątki lat. Szczególnie piękne są ornamenty, które już rozkwitły na glinianych wyrobach. Barwne „opiszneńskie złoto” odkrywa się miłośnikom w przestrzeniach ekspozycyjnych muzeów-siedzib Opiszni. Okazały zbiór malowanej zastawy XX wieku znajduje się w Memorialnym Muzeum-Siedzibie rodziny garncarskiej Poszywajłów. Piękną kolekcję malowanej zastawy Opiszni lat 1970–1990 udostępnia do oglądania Memorialne Muzeum-Siedziba filozofa i kolekcjonera opiszneńskiej ceramiki Leonida Smorża. Wrażenia z opiszneńskiej ceramiki byłyby niepełne bez odwiedzenia Memorialnego Muzeum-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

aby powstał pełny, wyrazisty obraz. Jeśli coś wypadnie – będzie porażka. Sukces „Skrzydła sójki” polega właśnie na tym, że muzyka, choreografia, scenografia, kostiumy i wykonanie organicznie się łączą, służąc ukazaniu treści. Moim zdaniem wszystko udało się połączyć. Scenografię wykonał znany artysta teatralny Andrij Złobin. Szybko naszkicował dekoracje. Obserwował i kierował procesem ich wykonania, chociaż sam w tym czasie pracował za granicą. A wcielał je w życie lwowski artysta Jarosław Bryń. Kostiumy stworzył Dmytro Kuriata. Opera Kijowska zrealizowała już z nim kilka spektakli. Ma dobry gust, jest skrupulatny w wykonaniu. Każdy detal robi dokładnie tak, jak widzi. Kostiumy w spektaklu wyszły nadzwyczaj eleganckie. U mieszczan i wieśniaków są one jaskrawe, a jednocześnie stylowe, każdy ze swoją własną nutą. Mam nadzieję, że ten balet stanie się wizytówką naszego teatru. Moim marzeniem jest pokazanie spektaklu poza murami Opery Kijowskiej. Chcę, aby zobaczył go świat. Jest tu niezwykle piękna muzyka i choreografia. A finał daje wiarę w to, że piękno i miłość zwyciężą w tym świecie. Jest to tak potrzebne naszym widzom w trudnym czasie wojennym. Jestem niezwykle rada, że w naszym teatrze pojawił się tak wyrazisty spektakl do muzyki ukraińskiego kompozytora. Pragniemy rozwijać i popularyzować naszą ukraińską kulturę muzyczną. Mamy nadzieję, że pojawią się nowe, ciekawe uzupełnienia repertuaru Opery Kijowskiej o ukraińskie dzieła.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Piękno i miłość zwyciężą!

Niedawną premierą Opery Kijowskiej (Kijowskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży) stał się balet „Sojczyne kryło” (Skrzydło sójki) do muzyki Anatola Kos-Anatolskiego w reżyserii Heorhija Kowtuna. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze strony teatru O tym, jak powstawał ten spektakl, opowiedziała główna baletmistrzyni teatru, zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Borowyk: – Zaprosił mnie do siebie dyrektor – kierownik artystyczny naszego teatru Petro Fedorowycz Kaczanow i zaproponował przesłuchanie muzyki. Byłam zachwycona jej niezwykłym pięknem. Okazało się, że to muzyka z baletu Anatola Kos-Anatolskiego „Sojczyne kryło”, napisanego na podstawie noweli Iwana Franki o tym samym tytule. Wstyd powiedzieć, ale nie znałam tego utworu. Więc wróciłam do domu i od razu przeczytałam nowelę Iwana Franki. Pomyślałam, jak wspaniały jest to temat na balet. Na radzie artystycznej teatru jednogłośnie poparto pomysł wystawienia spektaklu. Pojawiło się pytanie, kto będzie reżyserował. Od dawna marzyłam, aby na naszej scenie jakiś spektakl wystawił wspaniały baletmistrz Heorhij Kowtun. To znany ukraiński choreograf, który w latach 1989–1996 był głównym baletmistrzem naszego teatru, wystawił tu około 30 spektakli baletowych. Później Heorhij Kowtun pracował w Charkowie, Odessie, za granicą, był wolnym artystą. Obecnie pracuje w Kazachstanie na kontrakcie jako wykładowca, uczy sztuki baletmistrzowskiej. Wiedziałam, że bardzo chciał coś wystawić w naszym teatrze. I oto gwiazdy na niebie się zeszły. Zadzwoniłam i poinformowałam, że mamy wspaniały pomysł i chcemy, aby ten spektakl pojawił się przed Bożym Narodzeniem. Heorhij Anatolijowycz zgodził się, ustaliliśmy terminy – i przyjechał. Balet „Sojczyne kryło” został napisany przez Kos-Anatolskiego w 1956 roku i w tym samym roku po raz pierwszy wystawiony na scenie Lwowskiego Teatru Operowego. Jego historia sceniczna jest bardzo krótka – zaledwie dwa lata. Po 67 latach rozpoczęliśmy pracę nad spektaklem, jakby od czystej karty. Na przygotowanie baletu było mało czasu. Trzeba było dobrać materiał muzyczny, stworzyć dekoracje, wykonać ogromną liczbę kostiumów. Początkowo nieco wątpiliśmy, czy zdążymy. Pracę rozpoczęliśmy 11 października, a już 23 grudnia odbyła się premiera pełnowartościowego spektaklu w dwóch aktach, nasyconego tekstem choreograficznym i różnymi trikami. Wszyscy mieli wielką chęć i, dzięki Bogu, wszystko się udało! Przed rozpoczęciem prób w sali baletowej Heorhij Kowtun wykonał znaczącą pracę przygotowawczą. Choreograf nie skorzystał ze starego libretta, lecz stworzył własne, aktualne. Nowe libretto wymagało również nowej redakcji muzycznej. Zgodnie z tym librettem Heorhij Kowtun wraz z dyrygentem-reżyserem spektaklu Wasylem Wasylenkiem stworzyli nową redakcję muzyczną. W ten sposób, zamiast czterech aktów (które były w partyturze kompozytora i w spektaklu z 1956 roku), nasz spektakl ma dwa, gdzie akcja sceniczna rozwija się bardzo dynamicznie. W balecie pozostawiono główną kanwę noweli Iwana Franki. Nieco zmieniono rozwój akcji, wypadły niektóre postacie. Choreograf wykorzystuje różnorodną mozaikę stylów tanecznych, które organicznie łączą się w jedną całość – dramatycznie nasycone płótno. Stosuje różnorodne techniki baletowe, które pomagają stworzyć wizerunki głównych bohaterów, scharakteryzować ówczesną epokę w scenach zbiorowych kordebaletu. W spektaklu jest wiele wyrazistych obrazów. Już od pierwszych taktów widzowie zanurzają się w niezwykłą taneczną feerię świętowania Bożego Narodzenia na Ukrainie, czują magię radosnego nastroju świątecznego tłumu. Podobna scena rozgrywa się pod koniec baletu, kiedy bohaterka powraca w rodzinne strony. Tym dwóm scenom przeciwstawia się obraz pijaństwa i rozwiązłej zabawy „U Kupca”, dokąd los rzuca Maniusię. Heorhij Kowtun bardzo wyraźnie wskazuje na różnicę tradycji w świętowaniu Ukraińców oraz ludu rosyjskiego, co świadczy o ich mentalności. Myślę, że widzowie mają okazję do porównań. Rolę głównej bohaterki Maniusi wykonują trzy baletnice – Oksana Bondarenko, Jana Hubanowa oraz Anastasija Romanyćka. Każda interpretuje ten wizerunek, przepuszczając go przez siebie, przez swój stosunek do tych czy innych okoliczności. Są różne i to mi się podoba. Każdy spektakl ogląda się jak nowy. Dziewczyny są techniczne, wyraziste. Kiedy przygotowywaliśmy spektakl, baletnice bardzo się męczyły, ponieważ próby były wyczerpujące zarówno fizycznie, jak i emocjonalnie. Balet to symbioza sztuk. Choreografia, oprawa, muzyka – wszystko to jest niezbędne po to,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Oryszczenko Anatolij Mychajłowycz — 500 hrywien. 2. Feszczenko Ołena Wasyliwna — 1000 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn