Na głównym placu Mediolanu (Włochy), przy katedrze Duomo, ukraińscy aktywiści rozwinęli największą ukraińską chustę w geście poparcia dla prezydenta Wołodymyra Zełenskiego i narodu ukraińskiego po skandalicznej konferencji prasowej w Białym Domu w USA. Jak poinformowała Ukrinform aktywistka Iryna Malowycia, akcja odbyła się w sobotę, 1 marca, w przedostatni dzień Milan Fashion Week. Według jej słów jedwabna chusta z autorskim nadrukiem United Ukraine została wpisana do Księgi rekordów Ukrainy. Jej powierzchnia wynosi 49 m kw., a wizerunek na tkaninie symbolizuje jedność wszystkich 25 obwodów Ukrainy, łącznie z Krymem. Autorką chusty jest artystka i projektantka marki DOLYA Ołha Dworiańska (Kriwenko). Pracowała nad projektem przez ponad trzy lata wspólnie z designerką graficzną Switłaną Semczyszyną. Na chuście przedstawiona jest kobieta w stroju narodowym, a naszyjnik, który łączy obwody, wypełniony jest tradycyjnymi ornamentami, odpowiadającymi historycznej stylistyce każdego regionu. Koncepcja chusty to „puzzle Ukrainy”: 25 oddzielnych chust tworzy jeden obraz państwa, który nie może być pełny bez każdego elementu. Do akcji przyłączyli się Włosi i turyści, którzy z zachwytem oglądali obiekt artystyczny i wyrażali poparcie dla Ukrainy. Przypomnijmy, że w Mediolanie ukraińscy aktywiści zorganizowali petycję z apelem do rządu Włoch i kierownictwa UE w sprawie ochrony Ukrainy przed rosyjską agresją. Zdjęcie dostarczyła Iryna Malowycia.
28 lutego prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski przybył do Waszyngtonu, aby po raz pierwszy spotkać się z amerykańskim prezydentem Donaldem Trumpem w Białym Domu. Oczekiwano, że Ukraina i USA podpiszą umowę o surowcach mineralnych. Jednak w pewnym momencie spotkania między Zełenskim, Trumpem i wiceprezydentem J.D. Vance'em wywiązała się sprzeczka dotycząca wojny rosyjsko-ukraińskiej. Vance oświadczył, że wojnę między Rosją a Ukrainą trzeba uregulować za pomocą dyplomacji. W odpowiedzi ukraiński prezydent oświadczył, że już podpisu-
W amerykańskim Nowym Jorku setki ludzi, wśród których byli członkowie ukraińskiej społeczności, wyszły na ulice z niebiesko-żółtymi flagami, aby wyrazić poparcie dla Ukrainy. Odpowiednie zdjęcia opublikowała agencja Associated Press. Na głównej ulicy Nowego Jorku ludzie szli z flagami, plakatami i transparentami, na których napisano: „Ukraina/Wolność”, „Stand with Ukraine”, „Chrońcie swoje dzieci przed dyktatorem” oraz „Zatrzymajcie Putina”
GALINA DACIUK
NADIJA NAUMOWA
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...zawarł umowę z Putinem w obecności prezydenta Francji i kanclerza Niemiec. Zełenski oświadczył również, że w razie podpisania złej umowy między Rosją a Ukrainą Stany Zjednoczone „odczują to”. Vance i Trump oburzyli się i odpowiedzieli, że „będzie im świetnie”, a także dodali, że Zełenski nie ma prawa narzucać swojego zdania. Prezydent Ukrainy przedwcześnie opuścił Biały Dom, a umowy o surowcach naturalnych nie podpisano. Po tym Trump napisał, że Zełenski „nie jest gotowy na pokój”, ale dodał, że „może wrócić”, gdy zmieni zdanie. Tymczasem szereg światowych przywódców stanęło po stronie Zełenskiego. Wśród nich – prezydent Francji Emmanuel Macron i premier Polski Donald Tusk. Przedstawiamy czytelnikom do oceny kilka oświadczeń, opinii państwowych i społecznych działaczy, polityków i politologów, zwykłych obywateli na temat tego głośnego wydarzenia.
Felietonista „Słowa Proświty” Wiktor Skoryk: „Główny błąd Zełenskiego i spółki polega na tym, że w ogóle zgodzili się na tę podróż do USA, przyszli na rozmowy w Białym Domu, który obecnie stał się leżem destrukcyjnego trumpizmu i wdrażania jego „pokoju przez siłę”, będącego eufemizmem próby zgwałcenia Ukrainy. W rezultacie – demonstracyjna kłótnia, w której co do treści, owszem, racja jest po stronie ukraińskiej, ale pod względem formy taka podróż i ta publiczna kłótnia bardzo pogorszyły sytuację Ukrainy. Nierozsądek, dyletanctwo oraz brak myślenia strategicznego i politycznego targetowania boleśnie uderzają w pozycje Ukrainy w walce narodu ukraińskiego o swoje istnienie, o swoją wolność. Od samego początku ta próba ukraińskich władz, by zaangażować USA poprzez „transakcję” – umowę o wykorzystaniu naturalnych zasobów Ukrainy – w celu „pomocy” Ukrainie była skazana na prze-
Ciąg dalszy na s. 2
12–13
Tłumaczenie maszynowe
Założyciele Ogólnoukraińskiej nagrody literackiej im. M. Czabaniwskiego (wśród nich: Rada Osiedlowa Sachnowszczyny, Charkowska Obwodowa Organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, PSP „Agrofirma «Prohres»”) informują o przyjmowaniu utworów do zdobycia Nagrody im. Michajła Czabaniwskiego w 2025 roku w nominacjach „Proza”, „Publicystyka”, „Poezja” oraz „Literatura dla dzieci”. Do rozpatrzenia przyjmowane są utwory prozatorskie, publicystyczne oraz dla dzieci, wydane w latach 2022–2025 w języku ukraińskim, a także utwory poetyckie, wydane w latach 2024–2025 w języku ukraińskim. Utwory należy nadesłać w 2–3 egzemplarzach do 1 lipca 2025 roku na adres Rady Osiedlowej Sachnowszczyny, obwód charkowski: ul. Szmidta 10, osiedle Sachnowszczyna, obw. charkowski, 64501 (na konkurs). Do utworów autorzy obowiązkowo muszą dołączyć zgłoszenie, notę biograficzną oraz, według życzenia i możliwości, wniosek, kopie recenzji i opinii. Ważne: na konkurs nie są przyjmowane książki, które wcześniej zostały wyróżnione innymi nagrodami literackimi. Uroczyste wręczenie odbędzie się w drugiej połowie września. Nagroda jest wręczana autorowi osobiście. Informacje pod nr tel.: ([kontakt ukryty] – Larysa Walentyniwna.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Tracimy sojusznika?», s. 1
Zakończenie. Pocz. na str. 1. oczekiwany rezultat – brutalny dyktat i przymuszenie Ukrainy do kapitulacji. Dlatego teraz stało się właśnie to, co musiało się stać. Oczywiście w tej sytuacji nie można było iść na ten układ z podpisaniem sprzedaży Ukrainy – i to jest słuszne. Ale pod względem formy – to właśnie ukraińskie kierownictwo polityczne zainicjowało tę umowę, co nieuchronnie przerodziło się teraz w skrajnie niebezpieczny dla Ukrainy skandal. Przywódcy UE – przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen i przewodniczący Rady Europejskiej António Costa, a także szefowa dyplomacji Unii Europejskiej Kaja Kallas – wsparli Ukrainę po tych wydarzeniach w USA, do których dołączyli także Merz i Scholz, Macron, do publicznego wsparcia Ukrainy dołączyli również przywódcy Hiszpanii, Polski, Litwy, Mołdawii, Szwecji, Czech i innych państw, wśród których jest też Australia, która jest nam bardzo daleka geograficznie, ale bardzo bliska pod względem wartości wolnego świata. Jeszcze, oczywiście, zawsze propoukraińska i demokratyczna Kanada, której teraz, nawiasem mówiąc, też trzeba bronić się przed aneksją czy siłowym wchłonięciem przez strampowane USA. Taka jedność wolnego świata we wspieraniu Ukrainy – to wspaniałe i ma dobrą perspektywę – zarówno dla Ukrainy, jak i dla całego świata wolności i demokracji. Europa teraz musi jak najszybciej i jak najsilniej jednoczyć się w imię swojej tożsamości jako świata demokracji i wolności w walce ze światowym złem przemocy i gwałtu, które „prezentują” nowi „akcjonariusze” brutalnego podziału świata na zasadach autokracji i kultu siły. Wolny świat musi zjednoczyć się wokół Ukrainy, jej heroicznego oporu wobec hordy i jej popleczników – agentów autokracji i totalitaryzmu. Europa i cały wolny świat, w tym także ta połowa społeczeństwa w USA, która reprezentuje ten świat, muszą zjednoczyć się, aby zachować siebie, swój wolny świat i zatrzymać niebezpieczeństwo światowego armagedonu, który inicjują i prowokują światowe siły zła. I pierwsze kroki takiego jednoczenia w tym kierunku są, są one obiecujące i wymagają natychmiastowego rozwoju. Pierwsza reakcja liderów krajów wolnego świata: Drogi narodzie ukraiński, nie jesteście sami – premier Polski Tusk. Musicie szanować Ukrainę, tych, którzy walczą od samego początku – prezydent Francji Macron. Stoimy ramię w ramię z Ukrainą! – premier Hiszpanii Sánchez. Ukraino, nigdy nie zostaniecie sami – prezydent Litwy Nausėda. Ukraina broni swojej i naszej wolności. Jesteśmy z Ukrainą! – prezydent Mołdawii Sandu. Stoimy ramię w ramię z Ukrainą, która walczy nie tylko o swoją wolność, ale i o całą Europę – premier Szwecji Kristersson. Ukraina nie jest samotna, a Europejczycy stoją po jej stronie – minister spraw zagranicznych Niemiec. Rosja Putina – to agresor. Dla Europy jest jedna potrzeba: czas słów się skończył, nadszedł czas działań – minister spraw zagranicznych Francji Barrot. Wspieramy Ukrainę w jej sprawiedliwej walce o sprawiedliwy i trwały pokój – premier Norwegii Støre. Jesteśmy za Ukrainą i po stronie wolnego świata! – premier Czech Petr Fiala. Łotwa jest przy Ukrainie – premier Łotwy Evika Siliņa. Wasza godność honoruje męstwo narodu ukraińskiego. Bądź silny, bądź odważny, bądź nieustraszony. Nigdy nie jesteście sami, szanowny Panie Prezydencie – przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen. Potwierdzam pełne wsparcie dla Ukrainy, bez względu na koszty – minister spraw zagranicznych Holandii Veldkamp. Ukraina może liczyć na całe nasze wsparcie, Wołodymyrze Zełenski – premier Portugalii Montenegro. Jesteśmy z Ukrainą. Rosja jest agresorem i podzielamy oddanie Ukrainy wszechstronnemu, sprawiedliwemu i trwałemu pokojowi! – MSZ Austrii. Walczycie o swoją wolność i porządek międzynarodowy oparty na zasadach – premier Luksemburga Luc Frieden. Nie jesteście sami. Szczerze wspieramy Ukrainę w jej dążeniu do sprawiedliwego i trwałego pokoju przeciwko niesprowokowanej i nielegalnej rosyjskiej agresji – szefowa MSZ Islandii Gylfadóttir. Dania z dumą wspiera Ukrainę i naród ukraiński – premier Mette Frederiksen. Wspieramy Ukrainę i naród ukraiński w ich historycznej walce o obronę przed niesprowokowaną rosyjską agresją. Ich walka – to nasza walka. Razem jesteśmy silni – szef rządu Belgii Bart De Wever. Finlandia i naród fiński twardo stoją po stronie Ukrainy. Będziemy kontynuować nasze niezachwiane wsparcie i pracować nad osiągnięciem sprawiedliwego i trwałego pokoju – premier kraju Petteri Orpo. Polityk, zasłużony prawnik Ukrainy Mykoła Hołomsza: „Myślę, że spór z prezydentem Zełenskim w Białym Domu dotyczył samej treści i retoryki pana Trumpa i Vance’a. Wykazali się otwartą przychylnością wobec Putina, demonstrując swoją lojalność wbrew zdrowemu rozsądkowi i porządkowi światowemu. Rozpatrują agresję putinowskiej Federacji Rosyjskiej jako abstrakcyjny „konflikt” Ukrainy i Putina, bez zrozumienia niesprowokowanej przez Ukrainę agresji FR, ciężkich, katastrofalnych skutków w postaci światowych i najcięższych zbrodni, nie uwzględnili nawet Rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ, demonstrując ignorowanie Karty Narodów Zjednoczonych, wartości, demokracji i rządów prawa. Zignorowali i ignorują oczywiście obowiązujące Memorandum Budapeszteńskie...”. Lider opozycyjnej partii „Europejska Solidarność” i piąty prezydent Ukrainy Petro Poroszenko oświadczył, że nie ma zamiaru krytykować prezydenta Wołodymyra Zełenskiego z powodu jego sporu w Białym Domu z amerykańskim liderem Donaldem Trumpem i wiceprezydentem USA J.D. Vance’em, i wyraził nadzieję, że głowa państwa ma „plan B”. „Ktoś oczekiwał ode mnie krytyki Zełenskiego. Ale nie, krytyki nie będzie, bo to nie jest to, czego teraz potrzebuje kraj” – zaznaczył Poroszenko na Facebooku. Według niego relacje Ukrainy i USA – „to nie są relacje tylko Zełenskiego i Trumpa”, a relacje „dwóch wielkich narodów, które wiedzą, że demokracja i wolność – to nie są puste słowa ani dla Ukrainy, ani dla USA, nie możemy pozwolić sobie na rozpowszechnianie nastrojów antyamerykańskich”. Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski od 2022 roku co najmniej 33 razy publicznie dziękował narodowi amerykańskiemu i wyższym urzędnikom USA. Pisze o tym portal amerykańskiego nadawcy CNN. Według ich wyliczeń Zełenski co najmniej 33 razy dziękował Stanom Zjednoczonym. W szczególności prezydentom USA Donaldowi Trumpowi i Joe Bidenowi, a także członkom Kongresu z obu partii, firmom obronnym USA i ich pracownikom. Swoją wdzięczność ukraiński lider wyrażał także ogólnie narodowi amerykańskiemu. „Zełenski dziękował za dyplomatyczną, finansową, humanitarną i wojskową pomoc dla Ukrainy podczas wojny” – dodają w materiale. CNN zebrało te informacje na tle rozmowy prezydenta Donalda Trumpa z Zełenskim 28 lutego, gdzie prezydent USA powiedział: „Musicie być wdzięczni. Nie macie atutów”. Wojskowy Pawło Tuka tak zareagował na spór liderów USA i Ukrainy: „Straciłem wiarę. Wiarę nie w zwycięstwo, bo je zdobywają krople z ogólnej masy, a wiarę w naród... Rozejrzyjcie się wokół siebie bez gabinetów owalnych. Zwalczyliście korupcję? Przestaliście kraść pieniądze na budowie fortyfikacji?”.
Polityk i deputowany ludowy Ukrainy kilku kadencji Mykoła Tomenko napisał na swojej stronie na Facebooku: „Jeśli po godnej reakcji na chamstwo Trumpa-Vance’a nastąpi szybka i godna reakcja na Ukrainie na: ignorancję członków rządu, korupcję urzędników, budżetowe maruderstwo biurokracji, wtedy pojawi się u nas realna szansa. Jeśli jednak wszystko skończy się jedynie tradycyjnym flashmobem „My popieramy prezydenta”, wtedy jesteśmy skazani na porażkę”. Na swojej stronie na Facebooku doktor nauk filozoficznych, profesor Ołeksij Panycz napisał, że „spośród wszystkich błędów, które popełnił Zełenski, fatalny był jeden: siedząc w Białym Domu, na oczach Amerykanów, spróbował podważyć autorytet Trumpa (!!!). Właśnie taką konotację miało w rzeczywistości jego pytanie do Vance’a: „O jakiej dyplomacji pan mówi?”. I potem Zełenski wyjaśnił: „No cóż, Trump był już prezydentem przez cztery lata i co, czy swoją dyplomacją zatrzymał Putina?” (wzmianki o Obamie i Bidenie też były, ale one nie mają tu nic do rzeczy). To po prostu nie mogło nie wywołać wybuchu. Oznaczało to przyjazd do Białego Domu, aby rzucić Trumpowi wyzwanie przed jego, Trumpa, własnymi wyborcami. Gorszego osobistego przestępstwa wobec Trumpa po prostu nie sposób sobie wyobrazić. Zerwanie po tym było nieuniknione. Tragedia polega na tym, że Zełenski najwyraźniej nie robił tego celowo. On po prostu, jak zwykły chłopak, „mówił prawdę prosto w oczy”, nie myśląc o tym, jakie poboczne znaczenia będą miały te jego słowa, powiedziane właśnie tam i właśnie wtedy. Tak, prowokowano go na różne sposoby. Ale gdyby nie dał się sprowokować, wynik spotkania w Białym Domu mógł być odczuwalnie inny. A on nie tylko dał się sprowokować, ale też maksymalnie pogorszył sytuację, na ile to było w ogóle możliwe.
Tłumaczenie maszynowe
Do Ukrainy nie dotrą rakiety przeciwlotnicze, amunicja do HIMARS i artylerii.
Prezydent USA Donald Trump zdecydował o wstrzymaniu wszystkich przyszłych dostaw amerykańskiej pomocy wojskowej dla Ukrainy, aby wywrzeć presję na prezydenta Wołodymyra Zełenskiego i zmusić go do rozmów pokojowych z Rosją. Pisze o tym „Washington Post”, powołując się na dwóch amerykańskich urzędników zaznajomionych z tą sprawą. Dziennikarz „Głosu Ameryki” Ostap Jarysz również potwierdził decyzję Trumpa o wstrzymaniu całej pomocy wojskowej dla Ukrainy. „Wygląda na to, że pauza dotyczy wszystkich zaplanowanych, ale jeszcze niezrealizowanych dostaw, w tym w ramach długoterminowego programu wsparcia USAI. Jeśli spojrzeć na ostatnie ogłoszenia administracji Bidena, przede wszystkim chodzi tu…
Oczywiście Trump jest cynicznym mafiosem; oczywiście Ukraina psuje mu wszystkie jego plany geopolityczne. Ale pretekst do pełnego i szybkiego zerwania dał mu właśnie Zełenski, który, będąc w słabej pozycji, przyjechał do Białego Domu, by publicznie zadać swojemu obecnemu gospodarzowi śmiertelną obrazę. Oto i cała „rola jednostki w historii”. Również ta niezbyt rozgarnięta amatorka na stanowisku prezydenta”, – napisał Ołeksij Panycz.
„Czym różni się rozumny od mądrego? Rozumny wyjdzie z honorem z sytuacji, w którą mądry nie wpadnie. Wschodnia mądrość. Niestety, zetknęliśmy się z tym, że u niektórych nie ma ani mądrości, ani rozumu”, – napisała na Facebooku naukowczyni Alla Bojko.
Amerykański pisarz Stephen King błyskawicznie zareagował na spór ukraińskiego przywódcy Wołodymyra Zełenskiego z prezydentem USA Donaldem Trumpem, który miał miejsce 28 lutego. „Król horroru” nie ukrywa, że jest wstrząśnięty zachowaniem amerykańskich władz i nadal popiera Ukrainę oraz jej przywódcę. W sieci Threads znany pisarz publicznie nazwał Amerykanina „chuliganem” i podkreślił, że powinno mu być wstyd. „Trump i Vance powinni się wstydzić, ale chuligani nie mają wstydu”, – podkreślił Stephen King.
„Choć dla niektórych może to brzmieć dziko, ale być może większą stratę z tego, co się stało, ponosi nie Ukraina, a (wszechmocny) Trump. I wkrótce będziemy mogli to zobaczyć. Prawdopodobne jest, że Trump będzie zmuszony wrócić do rozmów z Ukrainą, ale musi to potrwać pewien czas. I nie wiadomo, jakie będą warunki wstępne do rozmów” – napisał na swoim blogu przewodniczący NSPU, publicysta Myhajło Sydorżewski.
Setki demonstrantów zebrały się w sobotę w centrum Nowego Jorku, na Times Square, aby wyrazić poparcie dla Ukrainy i sprzeciw wobec polityki administracji USA w sprawie rosyjskiej wojny. Jak relacjonuje własny korespondent Ukrinformu w Nowym Jorku, uczestnicy akcji trzymali niebiesko-żółte flagi i transparenty potępiające prezydenta Donalda Trumpa oraz jego administrację. Tego dnia odbyły się akcje dotyczące rakiet do obrony powietrznej, amunicji do HIMARS i artylerii” – napisał on w mediach społecznościowych X. Jaryš przypomniał, że za ostatnim razem, gdy Trump ogłosił wstrzymanie dostaw broni dla Ukrainy w 2019 roku, doprowadziło to ostatecznie do tego, że demokraci w Izbie Reprezentantów ogłosili mu impeachment (choć później Senat uniewinnił prezydenta). Tym razem obie izby Kongresu kontrolowane są przez republikanów, zaznacza dziennikarz. Były minister obrony Wielkiej Brytanii Grant Shapps nazwał tragiczną decyzję administracji Trumpa o wstrzymaniu dostaw pomocy wojskowej dla Ukrainy i stwierdził, że grozi ona globalnymi negatywnymi konsekwencjami. Informuje o tym „Europejska Prawda”.
protestu w wielu innych miastach. Jak podaje Guardian, w Los Angeles demonstranci z ukraińskimi flagami zorganizowali akcję protestacyjną przed budynkiem firmy SpaceX, a w Bostonie odbył się wiec „Sprawiedliwy pokój dla Ukrainy” w centralnym parku Boston Common. „Ukraina chce sprawiedliwego pokoju. Ukraina chce, żeby wojna się skończyła – napisała grupa „Boston wspiera Ukrainę” na Facebooku. – Ukraina chce wszystkiego tego na sprawiedliwych warunkach z gwarancjami bezpieczeństwa”. Akcja protestacyjna na rzecz Ukrainy i przeciwko wiceprezydentowi JD Vance’owi odbyła się 1 marca w stanie Vermont. Informuje o tym lokalne medium WCAX, a także ogólnoamerykańska stacja telewizyjna Fox News. Podaje się, że w miejscowości Westfield w stanie Vermont, w pobliżu której znajduje się ośrodek narciarski, dokąd JD Vance wraz z rodziną udawał się na wypoczynek, uczestnicy proukraińskiej akcji wystąpili przeciwko politykowi z transparentami z napisami: „Zdrajca, jedź jeździć na nartach do Rosji!”, „Zełenski – bohater!”, „Vermont przeciw faszyzmowi”, „Zostaję z Ukrainą”, „Nienawiść nigdy nie uczyni Ameryki wielką” i innymi.
***
W USA przeprowadzono sondaż dotyczący tego, na kim spoczywa główna odpowiedzialność za spór, który wybuchł podczas spotkania prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego z prezydentem USA Donaldem Trumpem i jego wiceprezydentem JD Vance’em. Według wyników sondażu bezwzględna większość respondentów przypisuje odpowiedzialność za odrażającą scenę w Gabinecie Owalnym Trumpowi i Vance’owi. Zaledwie 4% ankietowanych uważa Zełenskiego za winowajcę konfliktu. Wyniki sondażu serwisu Smerconish.com pokazano w antenie CNN. Amerykanów zapytano, kto ponosi największą odpowiedzialność za spór w Gabinecie Owalnym, który miał miejsce podczas wizyty Zełenskiego w USA 28 lutego. Uczestnicy sondażu (a łącznie zagłosowało 112 745 osób) odpowiedzieli następująco: Donald Trump (50,33%), JD Vance (41,33%), Wołodymyr Zełenski (4,34%), wszyscy troje po równo (4,01%)
Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w podnominacji „Klasyka literacka” wyróżniono wydania, których redaktorką była Jaryna Cymbał: Jurij Janowski. Mistrz okrętu. Charków: Wiwat, 304 s. Świąteczna klasyka. Antologia opowiadań. Charków: Wiwat, 576 s. W podnominacji „Biografie” zwyciężyło wydanie, nad którym pracował Ołeksandr Boroń: Taras Szewczenko we wspomnieniach. Wydanie krytyczne. Tom 1. Księga 1, 2. – Kijów: Krytyka, 448+508 s. Drugie miejsce zajęło wydanie, którego redaktorem był Serhij Kozak: Iwan Bahrianyj. Korespondencja. Dmytro Doncow, Hryhorij Kostiuk, Ułas Samczuk, Jurij Szewelow i inni. 1946–1963. W dwóch księgach. – Charków: Folio, 352+480 s. Trzecie miejsce zajęło wydanie: Ołeksandr Myched, Pawło Myched. Żywi. Zrozumieć literaturę ukraińską. – Lwów: Wydawnictwo Starego Lwa, 384 s. (p) W podnominacji „Literaturoznawstwo / krytyka” zwyciężyło wydanie, które przygotował Ołeś Fedoruk: Wiktor Dudko. „Osnowa” i jej epoka: studia źródłoznawcze. – Kijów: Krytyka, 632 s. Drugie miejsce zajęło wydanie: Ołeksandr Boroń. Ani tytuły… Nowe studia nad biografią i twórczością Szewczenki. – Kijów: Krytyka, 392 s. Finalistami w tej nominacji zostali również: Tamara Hundorowa. Kultura tranzytowa i trauma postkolonialna. – Kijów: Wichola, 272 s. (o) Wadym Wasyłenko. Ślad Anteusza. Ukraińska literatura emigracyjna drugiej połowy XX wieku: idee, teksty, postacie. – Kijów: Duch i Litera, 656 s. (p) Nadija Hawryluk. Widzi dalej niż wzrok: poezja Pawła Mowczana. – Kijów: Jarosławiw Wał, 368 s. Gratulujemy naszym kolegom i życzymy nowych sukcesów! W ostatnich dniach do redakcji „Słowa Proświty” wpłynęło oświadczenie stowarzyszenia regionalnego Organizacji Społecznej „Tarnopolskie ziomkostwo w Kijowie – Tarnopolszczyzna”, w którym mowa jest między innymi o poparciu dla Prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego. „Dzisiaj nasz naród ma jedno zadanie – musimy wytrwać, osiągnąć pokój i zjednoczyć się z Unią Europejską... Dzisiaj nie wybory, a zbrojna i finansowa pomoc wiodących demokracji świata ma decydujące znaczenie dla określenia wyników tej krwawej wojny w centrum Europy, którą po raz kolejny rozpętała Rosja – spadkobierczyni krwiożerczych imperiów i ZSRR! Wzywamy do spojrzenia na wydarzenia i lekcje II wojny światowej, w której zginęło około 70 milionów ludzi na drodze do zwycięstwa Pokoju, Wolności i Sprawiedliwości, oraz na wielką misję w niej USA. Dzisiaj wszyscy my, po obu stronach oceanu, musimy spojrzeć na słynną fotografię „Spotkanie nad Łabą”, na szczęśliwych i uśmiechniętych poruczników: Amerykanina Williama Robertsona i Ukraińca z obwodu czerkaskiego Ołeksandra Silwaszkę, którzy 25 kwietnia 1945 roku spotkali się nad Łabą, objęli się i podali sobie dłoń przyjaźni z wiarą, że przynieśli wieczny pokój! Lekcje historii przypominają, że droga do zakończenia wojny prowadzi przez jedność silnych sojuszników! Dzisiaj pomóżcie Ukrainie wytrwać!.. My na Ukrainie jesteśmy zjednoczeni w naszej walce i, wspierając Prezydenta Zełenskiego, wierzymy w mądrość światowych liderów i sprawiedliwy pokój” – czytamy w oświadczeniu OS „Tarnopolskie ziomkostwo w Kijowie”, 20 lutego 2025 r. Przygotował Ihor Zoc. Zdjęcie ze źródeł otwartych.
Tłumaczenie maszynowe
Brytyjski premier Keir Starmer zapowiedział przekazanie Ukrainie 1,6 mld funtów szterlingów, które zostaną przeznaczone na potrzeby wojskowe. Poinformował o tym 2 marca w Londynie po zakończeniu europejskiego szczytu bezpieczeństwa, poświęconego wypracowaniu systemu obronnego niezależnego od USA, przekazuje Sky News. Keir Starmer ogłosił nową umowę, która pozwala Ukrainie wykorzystać 1,6 miliarda funtów szterlingów finansowania eksportowego na zakup kolejnych 5000 rakiet obrony powietrznej. Rakiety będą produkowane przez Brytyjczyków. Według pana Starmera stworzy to miejsca pracy w brytyjskim sektorze obronnym. „Będzie to miało kluczowe znaczenie dla ochrony infrastruktury krytycznej i wzmocnienia Ukrainy” – podkreślił pan Starmer. Jak przekazuje kanał telewizyjny Sky News, według brytyjskiego premiera Keira Starmera, na szczycie w Londynie 2 marca uzgodniono cztery ważne decyzje: 1) Utrzymanie napływu pomocy wojskowej na Ukrainę, „dopóki trwa wojna”, oraz wzmocnienie presji gospodarczej na Rosję. 2) „Każdy trwały pokój musi zapewniać suwerenność i bezpieczeństwo Ukrainy, a Ukraina musi zasiadać przy stole wszelkich negocjacji pokojowych”. 3) W przypadku osiągnięcia porozumienia pokojowego europejscy przywódcy będą dążyć do powstrzymania jakiejkolwiek przyszłej inwazji Rosji na Ukrainę. 4) Musi zostać utworzona europejska wojskowa „koalicja chętnych”, która chroniłaby Ukrainę i gwarantowała pokój w kraju. Większość ankietowanych Ukraińców (87,5%) uważa poziom korupcji w kraju za wysoki (33,6%) lub bardzo wysoki (53,9%). Świadczą o tym dane sondażu Socis, który publikuje NV. 71,3% populacji uważa, że w czasie wojny poziom korupcji jedynie wzrósł. 57,4% uważa władze za odpowiedzialne za ten stan rzeczy. Jeśli wziąć pod uwagę poszczególne instytucje państwowe, to największa odpowiedzialność za wysoki poziom korupcji spoczywa na organach antykorupcyjnych w osobach NABU i SAP (39,3%), a także na prezydencie (35,6%). Według informacji wydania Zaxid.Net, Lwowska Obwodowa Administracja Wojskowa skierowała wniosek do Prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego o nadanie językoznawczyni Irynie Farion tytułu Bohatera Ukrainy pośmiertnie. Poinformowała o tym córka Iryny Farion, Sofija Osoba, publikując odpowiedni dokument. Rada Najwyższa nie poparła propozycji współprzewodniczącej frakcji „Europejska Solidarność” Iryny Heraszczenko dotyczącej przywrócenia transmisji posiedzeń parlamentu przez kanał telewizyjny „Rada”. „Zaledwie 117 deputowanych poparło moje żądanie dotyczące przywrócenia transmisji posiedzeń RN przez kanał „Rada” i relacjonowania przez niego działalności parlamentu” – napisała pani Heraszczenko na Telegramie. Wydanie „Bukwy” informuje, że pierwsza zastępczyni przewodniczącego Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Wojskowej Alona Atamaniuk odmówiła siedzenia obok weterana wojny rosyjsko-ukraińskiej. Taką wiadomość miała rzekomo wysłać do jednego z pracowników wydziału bezpieczeństwa ds. polityki weteranów. „Dzień dobry. W sprawie wczorajszej narady. Wiwczariuk nie jest mi równy, nie może siedzieć obok mnie. Następnym razem proszę to uwzględnić” – napisała Atamaniuk. W jej wiadomości mowa o kierowniku wydziału Waleriju Wiwczariuku, byłym snajperze Sił Operacji Specjalnych, uczestniku działań wojennych. „My i tak często stykamy się z chamstwem ze strony cywilów wobec wojskowych, ale tutaj chodzi o urzędniczkę państwową. Jeśli urzędniczka pozwala sobie na takie zachowanie, o jakim szacunku dla weteranów może być mowa? Przecież wojna jeszcze się nie skończyła. Proszę sobie wyobrazić, co będzie dalej” – zauważyła Oksana Sołowczuk. W związku z tym zaapelowała, aby Atamaniuk przeprosiła za swoje słowa i odeszła ze stanowiska. Według informacji niektórych źródeł, odrażająca urzędniczka złożyła wniosek o zwolnienie. Niektóre kawiarnie w Kanadzie zaczęły zmieniać nazwę znanego na całym świecie napoju w odpowiedzi na politykę amerykańskiego lidera Donalda Trumpa. Jak zauważają autorzy, niedawno Washington Post poinformował, że Kanadyjczycy, rozgniewani wypowiedziami Trumpa i jego polityką celną, nazywają teraz napoje kawowe americano, przygotowywane z espresso i gorącej wody, „canadiano”. Ukraińskie społeczeństwo znów spiera się o rosyjskie treści na Ukrainie. Wydanie „Focus” zaznacza, że powodem tego stała się petycja elektroniczna, wzywająca do zakazu piosenek w języku rosyjskim na platformach streamingowych, takich jak Apple Music i Spotify. Autor petycji, Ołeksandr Leonenko, argumentuje konieczność tego zakazu tym, że rosyjskojęzyczna muzyka może zawierać elementy wrogiej propagandy, które szkodzą ukraińskiej tożsamości i kształtują negatywny stosunek do naszego państwa. Petycja szybko zyskała popularność wśród obywateli: w ciągu trzech dni zebrała ponad 25 tysięcy podpisów, co jest minimalną liczbą wymaganą do rozpatrzenia przez rząd. Według stanu na 20 lutego 2025 roku liczba podpisów przekroczyła 28 tysięcy. 22 lutego we wsi Nowosiłki w hromadzie miejskiej Bojarka odbyło się odsłonięcie pomnika pisarza Wołodymyra Malyka. Informuje o tym portal informacyjny „Moja Kijowszczyzna” w oparciu o służbę prasową hromady miejskiej Bojarka. Akt poświęcenia pomnika wykonał sobór księży Prawosławnego Kościoła Ukrainy na czele z proboszczem cerkwi Podwyższenia Krzyża Świętego we wsi Nowosiłki, protojerejem Witalijem Szopułkiem. Autorem popiersia Wołodymyra Malyka jest rzeźbiarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy Wołodymyr Szołudko. W uroczystościach wzięły udział dzieci pisarza – Ołeksandr i Łarysa, które podzieliły się ciepłymi wspomnieniami o ojcu. Wieś Nowosiłki szczyci się swoim wybitnym rodakiem – ukraińskim pisarzem, autorem utworów przygodowych i historycznych, laureatem Literackiej Nagrody im. Łesi Ukrainki, laureatem nagrody im. H. S. Skoworody, nagrody fundacji im. T. H. Szewczenki, imienia Panasa Myrnego, czytamy w komunikacie o wydarzeniu. W trzecią rocznicę rozpoczęcia pełnowymiarowej inwazji odbyła się prezentacja projektu „Mariupol: klucze do niemożliwego życia”. Wydarzenie miało miejsce w centrum informacyjno-wystawowym „Muzeum Majdanu” w Kijowie – informuje Rada Miejska Mariupola. Projekt powstał we współpracy stołecznego prawobrzeżnego centrum „JaMariupol” oraz Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. I. K. Karpenki-Karego. Jego podstawę stanowi 11 filmów-wywiadów. Zawierają one osobiste historie ludzi, którzy przeżyli blokadę Mariupola w 2022 roku. „Mariupol był ścierany z powierzchni ziemi przez rosyjskich okupantów wraz z ludźmi i wojskowymi, którzy go bronili. Celem projektu jest udokumentowanie świadectw mieszkańców Mariupola po to, aby później można było to wykorzystać jako dowody” – zaznaczyła zastępczyni mera Mariupola Iryna Korobka. Materiały wideo będą przechowywane w archiwum Muzeum Wojny w Kijowie – informuje wydanie „Ostrow”. W Narodowym Muzeum Historii Ukrainy w II Wojnie Światowej otwarto wystawę „For Freedom”, poświęconą zagranicznym ochotnikom, którzy stanęli w obronie naszego państwa. Wystawa „For Freedom” prezentuje dziesiątki historii obrońców, opowieści o ich rodzinach i towarzyszach broni. Są oni przedstawicielami wielu krajów, którzy dziś walczą za Ukrainę. Niektórzy z nich, niestety, oddali swoje życie, ale ich walka trwa w sercach tych, którzy kontynuują ich dzieło, informuje RBK Ukraina.
Laureatem nagrody imienia Szolema Alejchema w 2025 roku został pisarz Leonid Lejderman za zbiór opowiadań „Ukochana wyjdzie”. Poinformowało o tym wydawnictwo „Chytomo” w Państwowej Agencji ds. Sztuki i Edukacji Artystycznej. Zbiór „Ukochana wyjdzie” zawiera opowiadania z różnych lat, które oferują szkice z życia Odessy końca dwudziestego wieku, poświęcone życiowym kolizjom zwykłych ludzi. Niektóre teksty ukazywały się wcześniej drukiem w odeskich almanachach „Palisadnik” i „Derybasowska – Riszylewska”. „Postacie opowiadań, jedni z wielu niezbyt zauważalnych ludzi, przeżywają swoje zawsze skomplikowane życie w dramatycznych, tragicznych latach dwudziestego wieku, a także w nie mniej burzliwym początku wieku dwudziestego pierwszego. Ludzkość i szacunek do drugiego człowieka, miłość jako miara sensu życia, godność, którą tak niełatwo utrzymać – oto co interesuje autora w losach bohaterów opowiadań” – zaznaczają w Państwowej Agencji ds. Sztuki. Oprócz tego wyróżnienia nagrody otrzymają Ołeksandr Wołodarski za sztukę „Niech wam jednak się poszczęści!” oraz Tetiana Nepypenko (przekład z jidysz i rosyjskiego) za wydawnictwo popularnonaukowe „Egzekucja. Zbiór umańskich bezmieżnykiw”. Ogółem w 2025 roku na adres Państwowej Agencji ds. Sztuki wpłynęło 14 zgłoszeń od ukraińskich pisarzy na zdobycie nagrody imienia Szolema Alejchema. W Kijowie i Mikołajowie przyjaciele i bliscy uczcili pamięć poety, weterana wojny przeciwko rosyjskiej agresji, współzałożyciela organizacji społecznej „Res_Publika. Bracia po Broni” i działacza społecznego Hliba Babicza. W przeddzień jego 56. urodzin do rodzinnego miasta Hliba – Mikołajowa – przyjechali przyjaciele i towarzysze broni. Na ulicy, która otrzymała nazwę na cześć Babicza, zainstalowano 84 tabliczki adresowe. „Jeśli ktoś wam powie, że z czasem mniej boli, wiedzcie, że to nieprawda. Z czasem uczysz się transformować ból w działania – wcielać pamięć o przyjaciołach w książki, wspomnienia, filmy, ulice ich imienia, pomoc towarzyszom broni. Dzisiaj trzecie urodziny Hliba Babicza, które spotykamy bez niego... I ja często myślę, o ile więcej fajnych rzeczy moglibyśmy zrobić razem, gdyby twojego życia nie przerwała wojna. Wspomnijcie i wy dzisiaj Hliba takim, jakim go znałem ja – poetą, aktywistą, wojownikiem, filozofem i po prostu naszym Świętym Mikołajem. Cześć, bracie!” – napisał w mediach społecznościowych Petro Poroszenko. Jak podaje „Interfax-Ukraina”, do 2019 roku Babicz był dowódcą plutonu 10. Oddzielnej Górskiej Brygady Szturmowej. Po 24.02.2022 r. został żołnierzem sił Obrony Terytorialnej Kijowa. Zginął 28 lipca 2022 roku pod Iziumem w obwodzie charkowskim. Napisał ponad 500 piosenek i wierszy. Piosenki do wierszy Hliba Babicza wykonuje zespół Kozak System – „Podaj broń”, „Siła i broń”, „Dość smutnych piosenek”, „Wolność niby miłość”, „Molfar”, „Ci, którzy trzymają niebo nad Bożym Narodzeniem” oraz „Nie opuść”. Ogłoszono oficjalne wyniki Ogólnoukraińskiego rankingu „Książka roku 2024”. Na swojej oficjalnej stronie na Facebooku Instytut Literatury imienia Tarasa Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy informuje: „Cieszymy się i jesteśmy dumni, że pośród finalistów – 10 wydawnictw, przygotowanych przez naszych pracowników! Tak, w nominacji „Chrestoma-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
pełne szacunku podejście do siebie nawzajem. A jednocześnie — atmosfera bardzo bliskiej wspólnoty. W wojsku byłem niedługo i nie byłem w wielu miejscach, żeby porównywać różne pododdziały. Czy to specyfika naszej brygady, czy w ogóle sił zbrojnych, czy to jeszcze moja optyka jako fotografa, który wybrał sobie środowisko, do którego właśnie pójdzie do wojska. Bo są różne przypadki. Ale miałem i pozostaje we mnie poczucie wojska jako wspólnoty. Jeśli widzisz kogoś tak samo w mundurze, jak i ty, to macie komunikację od razu braterską. I to jest bardzo fajne uczucie. Oprócz tego, o czym mówiłem w kontekście śmierci, nie zapomnę tego poczucia braterstwa. Na przykład było tak, że przebiłem koło. Moment – i obok ciebie już stoi kolejka tych, którzy chcą ci pomóc. Dokładniej, jedni zatrzymali się, zapytali, czy wszystko w porządku, drudzy, trzeci. Bardzo przyjemne takie momenty. Zobaczyłem wojskowego o kulach, gdzieś na Doniecczyźnie, zatrzymałem się, porozmawialiśmy w drodze, póki go podwoziłem. Coś w rodzaju rodzinnego. A jeszcze jest godność – też niezapomniane uczucie, że jesteś w tych historycznych wydarzeniach, też człowiek w mundurze, bierzesz udział w obronie kraju. Jasna sprawa, że moja praca nie jest bojowa, ale poczucie ważności tego, co robisz, było. Oczywiście, to taki wkład minimalny, on nie wpływa na to, czy ta pozycja w obronie będzie mocniejsza… Ale zginął ktoś i myślisz: dobrze, że zdążyłem zrobić mu jakąś serię fotografii. Fotografie odzwierciedlają poziom tego człowieka, poziom męstwa tego człowieka, jego osobowość. Podczas wydarzenia wystąpili: autorka tomików poetyckich „Niezłomni” i „Niezłomni. Rycerze teraźniejszości” Olha Kycia; ukraiński poeta, starszy wykładowca katedry rachunkowości i opodatkowania Narodowego Uniwersytetu Biozasobów i Zarządzania Środowiskiem Ukrainy (NUBiP) Ołeh Kryworot; poeta, prozaik, fotograf Ihor Rubcow; nauczycielka języka ukraińskiego i literatury gimnazjum-internatu nr 13, zastępczyni przewodniczącego Zarządu kijowskiej „Proświty” imienia Tarasa Szewczenki Olha Chodacka; gruziński reżyser filmowy, scenarzysta Zaza Buadze (reżyser filmów „Mój karpacki dziadek”, „Czerwony”, „Kryptonim „Banderas”” i innych); Nina Bellini – historyk, wykładowczyni, członkini ogólnoukraińskiego stowarzyszenia przewodników. Duszą wieczoru stał się rodzinny zespół „Buttia” (Wasyl Lutyj oraz Oksana But), który podbił obecnych grą na bandurze, czarującym śpiewem oraz grą na cymbałach. Według słów dyrektor placówki Ilony Mitinej, wystawa trwa i odwiedzający w „Światopoglądzie” są zawsze mile widziani. Własna inf.
Tłumaczenie maszynowe
Fotograf-portrecista Wałentyn Kułan – do niedawna fotoreporter służby łączności ze społeczeństwem 72. Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej im. Czarnych Zaporożców. Fotografować wojnę zaczął po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji. W swoim czasie poszedł do służby, mimo że wychowuje czworo dzieci. Obecnie powrócił do życia cywilnego, ale kontynuuje fotografowanie wojskowych. – Opowiedz o swojej drodze bojowej, o brygadzie, o ludziach, z którymi przyszło ci służyć. – Do 72. SBZ dołączyłem jesienią 2023 roku. Wcześniej z wieloma ukraińskimi mediami objeździłem wyzwolone części Ukrainy – miasta, wsie, fotografowałem zniszczone obiekty kulturalne i naukowe. Tak minęło mi pierwsze półtora roku pełnoskalowej wojny. Kiedy w służbie prasowej 72. brygady pojawił się wakat, dołączyłem do tej jednostki. Początkowo tylko fotografowałem, a potem także nagrywałem krótkie wywiady, żeby był komentarz pod zdjęciem: kto jest przedstawiony, jaka jest droga bojowa tej osoby i w ogóle jakieś ciekawe fakty biograficzne. – A ogólnie ilu ludzi, ile wydarzeń udało ci się uwiecznić, przebywając w brygadzie? – Miałem ambitny cel zrobienia portretu każdemu żołnierzowi brygady. Służyłem w brygadzie półtora roku, ale zrozumiałem, że wcale nie zbliżyłem się do tego celu. Z różnych powodów. Jednym z nich jest to, że nie wszyscy lubią i nie wszyscy chcą się fotografować. Niektórzy mówili, że nie chcą o tej wojnie nic pamiętać. Więc nie sfotografowałem bynajmniej każdego w brygadzie, w końcu to tysiące ludzi, ale mimo wszystko całkiem sporo, bo sesje były zarówno portretowe, jak i reporterskie, kiedy więcej osób naraz trafiało na zdjęcie podczas jakichś wydarzeń. Trudno ocenić, ale na pewno setki. Możliwe, że sfotografowałem gdzieś jedną czwartą czy jedną trzecią brygady, ale ocenić to bardzo trudno. Będę to robił dalej, ale już jako cywilny fotograf. Tych, którzy są weteranami 72. brygady, będę fotografował tutaj na miejscu, a do tych, którzy jeszcze służą, mam zamiar przyjeżdżać jako cywil. Jeśli będzie możliwość, okazja, to chcę kontynuować tę pracę. – Pamiętam, kiedy szedłeś do wojska, jak się zaciągałeś, to mówiłeś: „Będzie można robić to, co robiłem. No i kopać się nauczę, oczywiście. I którą stroną trzymać broń, obiecali pokazać”. Czy te oczekiwania się sprawdziły? Czy było trudno? – Miałem wielkie szczęście do dowództwa – zarówno do mojego bezpośredniego z wydziału komunikacji, jak i do dowództwa brygady. Bo faktycznie tak się stało. Fotografowanie pozostało moją główną działalnością, chociaż zmieniło się wiele rzeczy. Jasna sprawa, że wojsko to wojsko. Tutaj nie da się ograniczyć do jednej rzeczy, ale rzeczywiście większość swojego czasu fotografowałem. – Co na wojnie widziałeś takiego, czego nigdy nie zapomnisz? – Śmierć. – Wielu znajomych poległo? – Od czasu do czasu wypływają wieści. To jedni, których fotografowałem, zginęli, to inni zginęli, ktoś odniósł rany. Raz fotografowałem człowieka w miejscu, w którym mieszka, robiliśmy wtedy portrety ludziom, rozmawialiśmy z nimi, zapisywaliśmy jakieś ich życiowe historie. Potem przyjeżdżam fotografować na punkt stabilizacyjny, siedzimy tam – cisza. Nadchodzi wieczór i przybywa mnóstwo wojskowych z różnego rodzaju ranami. I między innymi ten wojskowy, któremu niedawno robiłem portret. Robiłem portret, kiedy był w pełni cały, a tutaj robię jego portret – wciąż stoi mi przed oczami ten obraz: twarz posiekana drobnymi kamykami czy odłamkami, opuchnięta szyja. I spojrzenie takie zamglone po urazie akustycznym (uraz w wyniku działania akustycznej fali wybuchowej. – Red.) czy kontuzji… Jednak najbardziej poraża, oczywiście, śmierć. Widziałem ją, na szczęście, nie tak często. Więcej było wzmianek o tym, że ci czy inni ludzie, z którymi pracowaliśmy, zginęli. Ale na przykład pracowałem z zespołem, który zajmuje się poległymi. Nagrywałem ewakuację z pola walki i tam spłonął żołnierz. Nie sądzę, żeby nawet warto było opisywać ten obraz… To straszny widok. Takie bardzo przerażające w rzeczywistości kadry, ale ważne było, żeby je zrobić, ponieważ z jednej strony pokazują realia wojny, a z drugiej – pracę tego zespołu, który się tym zajmuje. I to jest bardzo ważne. – Masz własny biznes, zajmujesz się fotografią. I w pewnym momencie zdecydowałeś się iść na wojnę. Jak rodzina, przyjaciele, otoczenie odbierali ten krok? – Koledzy przyjęli z szacunkiem. Wtedy jeszcze o tym nie myślałem, ale byłem jednym z pierwszych fotografów ze swojego kręgu znajomych, który poszedł do wojska. Byli już przede mną, oczywiście, przez cały ten czas precedensy, ale nie było jeszcze odpowiednich stanowisk w służbach prasowych. Przeważnie gdzieś byli w medialnych brygadach, a w większości nie było. I jak tylko zaczęły się pojawiać, to ja jako jeden z pierwszych poszedłem. Do tej pory niektórzy koledzy mówią mi, że szacunek, to bardzo, bardzo miłe. Wtedy był, oczywiście, kompleks pewnych przyczyn. Jedną z nich był mój wniosek, że przeciwko tak wielkiemu wrogowi jest jedyna szansa przetrwania, jeśli do Sił Obrony zostaną tak czy inaczej włączeni wszyscy, którzy mogą. Jak doszedłem do tego wniosku? Fotografując wojskowych na polu walki, kiedy dziennikarze pytali ich, co chcecie powiedzieć, korzystając z tej okazji – wielu mówiło: „zmieńcie nas”. Ja też odbierałem to na swój rachunek. Oczywiście, nie służyłem w piechocie, bo wtedy piechociarze, oczywiście, przede wszystkim to mówili. Ale tutaj też poczułem obowiązek. Po pierwsze, była to taka logiczna konsekwencja, że skoro tak uważam, to znaczy, że trzeba zacząć od siebie. A po drugie, jako fotograf, co mogę ważniejszego teraz fotografować niż te wydarzenia i wszystko, co jest z nimi związane? Kiedyś miałem motywację, żeby rozpocząć projekt o ukraińskich artystach. To było już po 2014 roku. Poczułem, że ukraińskich artystów trzeba naświetlać. Zwłaszcza w czasie takiego zagrożenia ze strony kacapów, którzy wytępili kwiat ukraińskiej inteligencji w czasach sowietów jeszcze przed tym. I oto znowu poszli na nas wojną. A ci ludzie tworzą narracje budujące naród. I kiedy się mobilizowałem, to zdecydowałem, że teraz trzeba naświetlać ludzi, którzy walczą, opowiadać ich historie, pokazywać ich twarze. Mi samemu było bardzo ciekawie uformować ten zbiorowy portret u siebie w głowie: kim teraz jest ten człowiek, który walczy za swój kraj? – Czy praca fotografa w brygadzie i praca fotografa cywilnego różnią się koncepcyjnie? – Różnią się, bo przez lata praktyki fotograficznej przyzwyczaiłem się, że ludzie sami do mnie piszą, dzwonią, zapisują się na sesje i przychodzą już nastawieni na ten proces. A kiedy przyszedłem do wojska, to spotkałem się z takim pięknym zjawiskiem jak „zdrowe wywalone”: przychodzisz, taki sam jak wszyscy, coś robisz albo odpoczywasz, wypijesz herbatkę, z kimś porozmawiasz… Z jednej strony – niby inne zdjęcie poległych patriotów – językoznawczyni Iryny Farion i żołnierza Sił Zbrojnych Ukrainy Mykoły Kochanowskiego pod tytułem „Ostatnie zdjęcie przyjaciół”. „Z Iryną Farion zrobiliśmy pięć programów telewizyjnych, które wywołały niemałe zainteresowanie widzów”, – poinformowała Manana Abaszydze.
W tym sensie fotografia, jakość fotografii – nie w parametrach technicznych, a w tym, na ile uchwyciła ona człowieka takim, jakim jest. Żeby dla potomnych pozostała ta pamięć… U nas w ogóle praca wiąże się z tym, by pisać wizualną historię. Ależ ona staje się aktualna po dziesiątkach lat: oto człowiek był taki, a teraz wygląda zupełnie inaczej, życie się zmieniło, czy, nie daj Boże, ktoś już odszedł. Ot, miesiąc temu fotografowałem ludzi. I wczoraj nasz towarzysz broni z wydziału komunikacji powiedział mi, że w miejscu zdjęć wydarzyła się tragedia, wybuch. I nie wiemy dokładnie, kto właśnie z tych, którzy są na zdjęciu, ucierpiał, komu co się stało. Są tam zabici, są ranni. I to jest horror… – Naprawdę utrwalanie wydarzeń ma nadzwyczajne znaczenie. Kiedy patrzysz na fotografie z perspektywy czasu, tylko dzięki mistrzostwu fotografa można poczuć puls epoki. – Byłem na wystawie Ołeksandra Hladiełowa jeszcze w 2022 roku. Były tam na zdjęciach widoki zniszczonego Kijowa, centra handlowe w gruzach, drogi rozbite, na drodze spalony czołg. I wtedy odbierało się to inaczej. Wtedy to było jeszcze bardzo żywe, a teraz to już historia. Minęły tylko dwa lata. A co będzie za 50? – Wracasz teraz do życia cywilnego. Masz już jakieś projekty, nad którymi planujesz pracować? Co skłoniło cię do zmiany formatu swojej pracy? – Mam czworo dzieci. Dlatego główny motyw – być więcej z dziećmi, bardziej o nie zadbać, niż mogłem na odległość. Przez półtora roku bardzo mało je widziałem. Fizyczna obecność jest dla nich ważna i dla mnie ważne jest być z nimi dla zdrowia psychicznego po tym wszystkim, co tam widziałem. Psychicznie jestem zmęczony. To oczywiście nieporównywalne z wieloma innymi przypadkami. Ale jeśli mówić konkretnie o sobie, to jasna sprawa, że czas spędzony na Doniecczyźnie, kiedy mieszkaliśmy blisko linii starcia bojowego i pracowaliśmy w bardzo różnych miejscach, w Wuhłedarze w szczególności, trafialiśmy pod ostrzał, KAB-y obok spadały, śmierć widziałem… Nie było ani jednej nocy na Doniecczyźnie, póki tam byliśmy, żeby nie słychać było wybuchów. Przy czym do pewnego poziomu hałasu już się przyzwyczajasz, potem – raz, gdzieś bliżej, aż podrzuca na łóżku polowym. Z czasem sen się pogarsza i tak dalej. Psychicznie to wcale nie jest łatwe. Rozumiesz, że wykonujesz pewną cenną pracę i to trzyma. Są ludzie, którzy czekają w domu, to też nadzwyczaj wielkie wsparcie. Ale mimo wszystko mija czas i czujesz, że coraz bardziej toniesz po trochu w tym wszystkim. Rozmawiał Jewhen BUKET Zdjęcia Natalii KRAWCZUK
Tłumaczenie maszynowe
W stołecznej bibliotece „Światogląd” odbyło się otwarcie wystawy fotograficznej dziennikarki Manany Abaszidze „Sakartvelos gaumardjos! Słava Ukrainie!”. Na wydarzenie przybyli ludzie, którym bliski jest światopogląd i ideały pani Manany. Wszystkich obecnych połączył duch Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego, a wydarzenie odbyło się właśnie 21 lutego, przy dźwiękach języka ukraińskiego i gruzińskiego. We wstępnym słowie Manana Abaszidze opowiedziała o celu wystawy: pokazaniu walki dwóch narodów przeciwko wspólnemu wrogowi. Na wystawie dziennikarka zaprezentowała zdjęcia własne oraz swojego męża Serho Abaszidze, który broni Ukrainy w składzie Sił Zbrojnych Ukrainy. Według pani Manany ponad trzy tysiące Gruzinów broni niepodległości Ukrainy i, niestety, ponad siedemdziesięciu zginęło... Na wystawie są zdjęcia wojowników batalionu „Tbilisi”, a same prace z frontu nie wymagają rozległych komentarzy, bo pochodzą z piekła walk pod Bachmutem, w Kostiantyniwce, na kierunkach zaporoskim i pokrowskim. Uwagę zwrócił wspólny
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl KUJBIDA, doktor nauk o administracji publicznej, profesor
Ponieważ rosyjsko-ukraińska wojna hybrydowa, rozpoczęta w 2014 roku, toczy się z różnym natężeniem jednocześnie nie tylko na płaszczyźnie wojskowej, gospodarczej i informacyjnej, lecz także w sferze humanitarnej, obejmującej filozofię, religię, edukację, naukę i sztukę, spróbujmy ocenić sytuację w każdej z nich. Na froncie wróg powoli, ale posuwa się naprzód (utracono 18% terytorium). Skandale związane z zaopatrzeniem naszych żołnierzy w amunicję i broń nie cichną. PKB Ukrainy po spadku w 2022 roku o niemal 30% wzrósł o 5% w 2023 roku, a w 2024 roku oczekuje się jego wzrostu o 3,5%. Obecnie Ukraina zajmuje 56. miejsce w rankingu PKB i jest najbiedniejszym państwem Europy. Według danych The 1841 Foundation Ukraina znajduje się na 4. miejscu w światowym rankingu najgorszych systemów podatkowych, na 150. miejscu w światowym rankingu wolności gospodarczej. Udział eksportu wysokich technologii w strukturze całego eksportu Ukrainy wynosi 3%, saldo handlu zagranicznego stanowi -20,9% PKB, a wydatki na badania i rozwój (B+R) wynoszą 0,3% PKB. Rozpoczęła się prowincjonalizacja miast w wyniku ich zniszczeń, trwa ruralizacja regionów. Gospodarka państwa przechodzi z trzeciego ustroju gospodarczego na drugi, mimo pewnego ożywienia kompleksu wojskowo-przemysłowego. W sferze humanitarnej zaostrzyła się agresja: rozpoczęto aktywne przeciwdziałanie rozpowszechnianiu języka ukraińskiego i demontażowi pomników kolonialnej kultury, z publicznymi wezwaniami do aktywnych działań, bo: „potem będzie za późno”. Zabójstwo Iryny Farion stało się konsekwencją tych wezwań, lecz podsycanie konfrontacji trwa. UPC MP nadal prowadzi polityczną działalność antyukraińską. Istotnie pogorszyła się sytuacja w społeczeństwie i państwie. Uruchomiony wirus mutacji przekształca społeczeństwo, które było sprawniejsze od państwa, a obecnie degraduje się. Aktywna mniejszość społeczeństwa zmniejsza się ilościowo, ponieważ bierze udział w działaniach wojennych, w związku z czym rośnie wpływ amoralnej większości. Przypomnijmy kolejki w wojskowych komisariatach na początku wojny, jedność narodu, gotowość do walki i dzisiejszą sytuację, w której odmawia się polegania na własnych siłach i oczekuje się, że ktoś za nas będzie bronić naszej ziemi, naszych miast i rodzin. Republika jako wspólna sprawa została w istocie postawiona pod znakiem zapytania. Według obliczeń analityków EasyBusiness, opartych na przeprowadzonej ankiecie wśród przedstawicieli biznesu, ekspertów ds. gospodarki i analizie danych, ekonomiczny indeks praworządności za 2023 rok dla Ukrainy wynosi 0,58. Nieefektywność systemu zarządzania jest rażąca, znacznie gorsza niż w 2019 roku. Według danych projektu EasyBusiness z powodu nieefektywności administracji państwowej Ukraina co roku nie otrzymuje prawie jednej czwartej PKB, co jest niedopuszczalne w każdych warunkach, a zwłaszcza w warunkach wojny z wrogiem, który znacznie przewyższa Ukrainę zasobami. Według Banku Światowego, który co roku publikuje raport o wskaźnikach światowego zarządzania publicznego (WGI), obejmujący sześć ogólnych aspektów rządzenia dla ponad 200 państw i terytoriów, począwszy od 1996 roku, skuteczność zarządzania na Ukrainie od 2019 roku się pogarsza, lecz jeśli do 2022 roku Ukraina znacząco ustępowała w światowym rankingu Rosji, to w latach 2022–2023 zaczęła ją wyprzedzać. I choć ten fakt cieszy, to niewielka przewaga w jakości zarządzania nie równoważy przegranej w potencjale wojskowym i zasobach: do tego potrzebna jest zasadnicza zmiana systemu administracji publicznej. Wyzwania finansowe i gospodarcze, związane ze zniszczeniami i stratami spowodowanymi wojną, szacowanymi na 600 mld euro. „Zapowit” Szewczenki, napisany jeszcze w 1845 roku w Perejasławiu, jest dziś symbolem jedności narodów, wsparciem Ukrainy w jej walce o wolność i niepodległość. Z tą myślą zgodził się Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Republiki Kirgiskiej na Ukrainie Idris Kadyrkulow. Zaznaczył on, że poetyckie czytania „Zapowitu” Wielkiego Kobzarza –
– 1 bln dolarów, są nieproporcjonalne do możliwości państwa, by je pokryć. Nawet gdyby zdarzył się cud i Rosja wypłaciła Ukrainie reparacje w wysokości poniesionych szkód albo, co bardziej realistyczne, UE przeznaczyła nam jakąś część tej sumy, Ukraina nie ma wystarczającej liczby organizacji projektowych, przedsiębiorstw, mechanizmów i materiałów budowlanych, by w rozsądnym czasie wykonać potrzebny zakres prac. Istnieją poważne wątpliwości, czy Ukraina wykorzysta te środki na swoją modernizację, wzmocnienie konkurencyjności i obronność, tym bardziej że Ukraina nie ma Strategii rozwoju przynajmniej do 2035 roku, a Kabinet Ministrów Ukrainy dotąd nie ogłosił planu reform gospodarczych, w wyniku których powstałaby nowoczesna gospodarka, nie opracował nowego Generalnego schematu planowania terytorium Ukrainy, który określałby priorytety i koncepcyjne rozwiązania planowania i wykorzystania terytorium państwa, modernizację systemów osadnictwa, budowę nowych miejscowości, rozwój infrastruktury produkcyjnej, społecznej oraz inżynieryjno-transportowej, a także rozstrzygał kwestie obrony i kompleksu wojskowo-przemysłowego. Społeczeństwo nie wie, jakie zagrożenia tworzy wróg w płaszczyznach, w których toczy się wojna, i w związku z tym nie może się zmobilizować i przeciwstawić tym zagrożeniom, ale widzi porażki i boleśnie je przeżywa, zdając sobie sprawę, że trwają procesy niszczenia zarówno społeczeństwa, jak i państwa. Rozmowy o szybkim zwycięstwie czy pokoju są bezpodstawne, zważywszy, że Ukraina obecnie nie ma zasobów do ofensywy, a zatem do zwycięstwa (wojny nie da się wygrać, tylko się broniąc). Dlatego musimy przygotować się na długą wojnę, której trwałość zależy od wielu czynników. Przy tym możliwe są tymczasowe rozejmy, a nie długi pokój, gdyż dla tego ostatniego nie ma podstaw. Na początku wojny Ukraińcy, polegając bardziej na własnych umiejętnościach niż na zarządzaniu państwowym, organizowali ratowanie ludzi, relokację przedsiębiorstw, zbrojny opór wobec wroga. Minęły trzy lata, wiele się w społeczeństwie i państwie zmieniło. Nie zmieniło się tylko państwowe to jednoczenie wokół wiecznych wartości i życzę, aby poetyckie słowo narodowych geniuszy wszystkich krajów brzmiało na świecie, inspirując ludzi do miłości do ojczystej ziemi, własnej kultury, do szacunku dla innych narodów. Dla utrwalenia rekordu do biblioteki zawitał ekspert Narodowego Rejestru Rekordów Ukrainy Marko Orłowski. Podkreślił, że w Narodowym Rejestrze zarządzanie, pozostając nieefektywnym – niezdolnym do reformowania się, by odpowiadać zmienionemu środowisku i jego wyzwaniom. Brak przeprowadzenia reformy administracji publicznej oznacza zwiększenie ryzyka, jeśli nie taktycznej, to na pewno strategicznej porażki. Zaznaczmy, że w 2021 roku Ukraina zajęła 54. miejsce w Światowym rankingu konkurencyjności wśród 64 państw świata, które tam uwzględniono. W latach 2022–2024 na Ukrainie ocen nie przeprowadzano. Ogólny opis współczesnego świata przedstawiło „World Economic Forum” w materiale „5 things you need to know about geopolitics in a fractured world” z 9 sierpnia 2024 r., zauważając, że międzynarodowe organizacje władzy, popadając w ruinę, podważają światowy porządek, a nowy porządek w tym złożonym świecie jeszcze się nie krystalizuje. Niestety, Ukraina również się do tego nie przyczynia, ponieważ nie zaproponowała światu nowych sensów. Aby przetrwać w świecie, który jednocześnie się rozpada i komplikuje, staje się coraz bardziej chaotyczny, nieprzewidywalny i tworzy ryzyka oraz długotrwałe wyzwania, trzeba szybko dawać skuteczne odpowiedzi na nie, a to zakłada zmianę jakości zarządzania. Jak wiadomo, istnieje siedem podstawowych cech, które sprzyjają sukcesowi państw w każdej epoce: 1) ambicje narodowe i siła woli; 2) silna tożsamość narodowa; 3) wspólne możliwości; 4) aktywne państwo; 5) skuteczne instytucje; 6) myślenie, które się uczy i adaptuje; 7) różnorodność i pluralizm. Przy obecności tych cech w różnych epokach dominowały państwa, których przewagi społeczne odpowiadały wymogom epok, ich konkurencyjnym paradygmatom, czyli sukces odnosiły państwa, których społeczeństwo, polityka, instytucje zarządzania i interakcji społecznej zapewniały niezbędną dynamikę i adaptację. Istota rywalizacji konkurencyjnej we współczesnej epoce, gdy zmiany w administracji publicznej prowadzą do poważnych konsekwencji dla narodowej przewagi konkurencyjnej, polega na poszukiwaniu takiego systemu administracji publicznej, takiego podejścia do rozwiązywania problemów społecznych, które zapewni najlepsze wykorzystanie kontekstu postindustrialnego dla poprawy życia i zaspokojenia potrzeb ludzi. Z przedstawionego wynika wniosek, że Ukraina potrzebuje nie tylko kolejnej reformy administracji publicznej, lecz poważnych badań naukowych nad jakościowo nowym systemem administracji publicznej, którego realizacja zapewni jej nabycie przewag konkurencyjnych. Prawdopodobnie zacząć trzeba od wypracowania nowej umowy społecznej i przygotowania nowej konstytucji. Tylko rewolucyjne zmiany stosunków społecznych, zmiany w systemie politycznym, w systemie administracji publicznej zapewnią Ukrainie pomyślną przyszłość. Według wypowiedzi francuskiego historyka Ernesta Renana naród to „codzienne plebiscyt”. Najwyraźniej miał na myśli to, że naród to stały, żywy ludzki związek między przeszłością, teraźniejszością i przyszłością, związek, według Szewczenki, między umarłymi, żywymi i nienarodzonymi. Aby państwo ukraińskie miało przyszłość, musi stać się silne, konkurencyjne, a bez zmiany stosunków społecznych i jakości administracji publicznej nie da się tego osiągnąć. Może to zrobić tylko silny naród. Dlatego musimy się zmieniać, aby móc odpowiadać na przyszłe wyzwania, zachowując i utwierdzając ukraińskie wartości, a tym samym zachowując pokrewieństwo z poprzednimi pokoleniami. Właśnie te wartości zapewniają związek z narodem ukraińskim, który wielcy Ukraińcy prowadzili drogą wolności, godności, prawdy i sprawiedliwości, twierdząc, że we własnej chacie jest własna prawda, siła i wola. W marcu 2024 roku Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski w jednym ze swoich wieczornych wystąpień powiedział: „Kłamstwo wymaga przemocy nie dlatego, że przemoc może uczynić kłamstwo prawdą, lecz dlatego, że może zabić lub poniżyć ludzi, którzy mają odwagę mówić prawdę”. Zawsze mamy wybór. Możemy walczyć o naszą prawdę i kształtować szansę Ukrainy na wolną przyszłość, albo możemy po cichu wegetować, oddaleni od narodu i jego losu.
...„Gwiazdo moja, wieczorna” oraz „Po co mi czarne brwi” w wykonaniu laureatki ogólnoukraińskich konkursów Tetiany Kyryczuk. W ramach wydarzenia zorganizowano dwie wystawy książkowe poświęcone twórczości i życiowej drodze Tarasa Szewczenki.
Według informacji MKSK
Tłumaczenie maszynowe
Czytanie „Testamentu” Tarasa Szewczenki w 32 językach świata wpisano do Narodowego Rejestru Rekordów Ukrainy.
27 lutego w Narodowej Bibliotece Ukrainy dla Dzieci odbyło się wyjątkowe wydarzenie – czytanie „Testamentu” Tarasa Szewczenki w 32 językach świata z okazji 180. rocznicy napisania duchowego testamentu Wielkiego Kobzarza. Ten rekord oficjalnie wpisano do Narodowego Rejestru Rekordów Ukrainy. Uczestnikami i świadkami wydarzenia byli przedstawiciele ponad 30 misji dyplomatycznych państw obcych na Ukrainie, m.in. Azerbejdżanu, Argentyny, Armenii, Gruzji, Indonezji, Włoch, Kazachstanu, Libii, Malty i innych krajów, a także przedstawiciele Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy, mediów i organizacji społecznych. Według słów dyrektorki generalnej Narodowej Biblioteki Ukrainy dla Dzieci Alli Hordi-
Tłumaczenie maszynowe
Natalia HUMNYCKA
Na straży przy nich postawię słowo… Taras Szewczenko
I postawił „Kobziarza”! Taras Szewczenko ma wiele hipostaz: Poeta, Artysta, Myśliciel, Prorok, Twórca Narodu, Działacz społeczny, pedagog, muzyk, badacz… Jednak rzadko traktujemy go jako Nauczyciela w antycznym, uniwersalnym znaczeniu, które obejmuje cały obszar talentów naszego Tarasa. Nauczyciel to jeden z najstarszych zawodów czasów starożytnej Grecji, starożytnego Rzymu, Egiptu, Mezopotamii, Babilonu. W interpretacji kultury antycznej nauczyciel to myśliciel, filozof, działacz społeczny, bezdyskusyjny autorytet moralny z odpowiednimi cnotami, który kształtuje poglądy i przekonania ludzi, którego mądrość i doświadczenie pozostawiają głęboki ślad w rozwoju osobowości i wspólnoty. Modelem edukacji w antyku służy Akademia Platona w Atenach (ok. 387 r. p.n.e. – 529 r. n.e.), w której został założony pryncyp uniwersalności, przewidujący rozbudowę systemu edukacji, opartego na poszukiwaniu prawdy. Właśnie do tej kategorii Nauczyciela jako przewodnika narodu należy Taras Szewczenko. To pojęcie wykracza daleko poza granice nauczyciela-pedagoga o określonej wąskiej specjalizacji. Antyczny pryncyp uniwersalności, zawarty w nieprzemijającej Księdze ksiąg mądrości narodu ukraińskiego – „Kobziarzu” Tarasa Szewczenki! Jego przewodni lejtmotyw – „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie będącym moje przyjacielskie przesłanie”. W tym głębokim filozoficznym postulacie zakodowana jest treść niewielkiego objętościowo, ale niezwykle intelektualnie nasyconego, wysoce emocjonalnego zbioru poetyckiego, który znalazł oddźwięk w sercach nie tylko Ukraińców, ale i wielu narodów świata. O wartości myśli zawartych w „Kobziarzu” naszego Geniusza świadczy bodaj największa liczba pomników Tarasa Szewczenki na Ukrainie i w świecie, która, zdaniem szewczenkologa Rusłana Telipskiego, sięga ponad 2000, w tym poza jej granicami 100 pomników. Szczególne odczytanie istoty Tarasa Szewczenki znalazło odzwierciedlenie w pomniku, wzniesionym w Rzymie na zamówienie i koszt Błogosławionego Josyfa Slipyja. Taras Szewczenko występuje w szacie rzymskiego patrycjusza, co odsyła nas do antyku, do poszukiwania i utwierdzania uniwersalnych cnót, zakodowanych w „Kobziarzu”. Ale czy możemy w 211. rocznicę dnia urodzin autora tej książeczki zza cholewy powiedzieć, że ją rozkodowaliśmy i przyswoiliśmy? W większym stopniu „nie”, niż „tak”.
Czy nie warto byłoby nam spojrzeć na naszego Kobziarza z perspektywy Nauczyciela w antycznym rozumieniu? Być może właśnie to skłoni nas do nowego odczytania, przemyślenia i zrozumienia głębokich sensów jego aforytycznie lakonicznych poezji. Na wspomnianym pomniku w Rzymie nieprzypadkowo wyryto słowa: „Uczcie się, bracia moi…”. Do jakich zatem szlachetnych cnót kierował nas nasz Nauczyciel? Bezsprzecznie są to: miłość do Ojczyzny, do ojczystego Słowa, do Wolności, do Prawdy, Istoty, do Dobra i Miłosierdzia. Spróbujmy odkryć niektóre z nich. Poeta zdołał w „Kobziarzu” odzwierciedlić historię Ukrainy, jej czarującą malowniczą przyrodę, pieśniarską, dziecięcą duszę ukraińskiego narodu, jego silne chrześcijańskie zasady moralno-etyczne, niezłomne dążenie do wolności, której symbolem stał się potężny Dniepr. Przypomnijmy: „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki…”, „Między górami stary Dniepr, / Niby w mleku dziecię, / Przystraja się, lubuje / Na całą Ukrainę. / A ponad nim zielenią się / Szerokie wioski…”, „Dniepr daleko, daleko się rozpostarł! / Lśni ojciec i płonie!”. O niepowtarzalnym pięknie ojczystej Ukrainy Szewczenko ułożył wielowersową, wysoce poetycką odę. W szczególności: „Wioska! I serce odpocznie: / Wioska na naszej Ukrainie – / Niby pisanka, wioska. / Zielonym gajem porosła. / Kwitną sady, bielą się chaty, / A na górze stoją pałace, niby cud. A wokoło / Szerokolistne topole, / A tam i las, i las, i pole, / I sine góry za Dnieprem. / Sam Bóg unosi się nad wioską”. Filozofia antropocentryzmu, kordocentryzmu, pielęgnowania duszy wolnej od niewolnictwa, a więc twórczej, uczciwej, nastawionej na Dobro i Miłość, przechodzi czerwoną nicią przez cały ten poetycki arcydzieło, które słusznie można nazwać Ukraińską Biblią. Wdajmy się w jego potężne wersy: „Nie umiera dusza nasza, nie umiera wola / I nienasycony nie wyorze na dnie morza pola. / Nie skuje duszy żywej / I słowa żywego…”, „Raz dobrem rozgrzane serce / Wiek nie ostygnie!”, „Dobrze żyć / Temu, czyja dusza i myśl / Dobra nauczyła się kochać!”, „Dobro najlepsze na świecie / To bratomiłość”, „Dzieła dobrych odnowią się, / Dzieła złych zginą”. A jeszcze przypomnijmy: „No cóż by, zdawałoby się, słowa…/ Słowa i głos – nic więcej. / A serce bije – ożywa, / Jak je usłyszy! Znać od Boga / I głos ten, i te słowa / Idą między ludzi!”, „Mój Boże miły, / Daruj słowom świętą siłę – / Ludzkie serce przebijać…”, „Żeby słowo płomieniem się stało, / żeby ogniście przemówiło, / ogniem piekło zimne dusze…”, „Orzę / Swój ugór – ubogą niwę! / I sieję słowo. Dobre żniwa / Kiedyś tam będą”. Te wersy są zgodne z wyrażeniem Księgi ksiąg chrześcijańskiego świata Biblią: „Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Słowo było Bogiem…”. Potężne, ogniste Słowo Tarasa Szewczenki uczy, że na Ukrainie musi być „swoja prawda, i siła, i wola”, bo „Prawda ożyje, natchnie, nakrzyczy, nagoni nie stare, nie dawne słowo zepsute, a słowo nowe między ludźmi krzykiem poniesie i lud okradziony zbawi”. Właśnie te trzy słowa są prorocze dlatego, że oparte na swoich, a nie cudzych chrześcijańskich tradycjach. Każde słowo Szewczenki jest napojone bezgraniczną miłością do swojej ojczystej ziemi, troską o wolność swoich zniewolonych rodaków, o zniszczony los ukraińskiej Matki, jej dziewczęcej urody. Ale to Słowo jest także bezlitośnie okrutne, gdy dotyczy niewolniczej uległości, niepamięci o swojej sławnej historii i jej twórcach, niechęci do szanowania dziadowskich tradycji, lekceważenia swoich skarbów, swojego pieśniarskiego języka, rozkwitu duchowego małorosyjszczyzny. To prawdziwa Ojcowska miłość, która nie jest ślepa, lecz otwartym sercem i myślą odczytuje wady swoich „dzieci”. Przypomnijmy: „…i cudzego się uczcie, / i swego nie porzucajcie…”, „ …gdybyście się uczyli tak, jak trzeba, / To i mądrość byłaby swoja…”, „I Kollara czytacie / Z całej siły, / I Šafárika, i Hankę, / I w słowianofile / Tak i pchacie się… I wszystkie języki / Słowiańskiego ludu – / Wszystkie znacie. / Da Bóg…/ Kiedyś będziemy / I po swojemu głosić, / Jak Niemiec pokaże / A do tego i historię / naszą nam opowie…”. Wrażenie robią głębokie filozoficzne wersy o uniwersalnej egzystencjalnej treści: „I dzień idzie, / I noc idzie / I głowę chwyciwszy w ręce / Dziwisz się czemu nie idzie / Apostoł prawdy i nauki…”, „Wszystko idzie, wszystko mija – / i końca nie ma. / Dokądże to się podziało? Skąd się wzięło? / I głupi, i mądry nic nie wie”, „Świta, skraj nieba płonie / Słowik w ciemnym gaju słońce wita..”, „Jak niebo wysokie – nie ma mu końca, / Tak duszy początku i końca nie ma”. Czyż te wersy nie współbrzmią z myślami światowych myślicieli, choćby z pytaniem szekspirowskiego Hamleta: „Być albo nie być? Oto jest pytanie”?. Jeśli szekspirowskiemu bohaterowi przede wszystkim chodzi o władzę, to Taras Szewczenko troszczy się o duszę, o priorytet duchowego nad materialnym. Uświadamiał sobie, że przyczyny „haniebnej godziny” Ukraińców kryją się przede wszystkim w ich przywiązaniu do ziemskich dóbr, do zaprzedania się wrogowi, do zachwytu ziemskimi radościami. Szewczenko był głęboko przekonany, że kto nie szuka nieba, ten straci ziemię, bo bez niebieskiego ducha człowiek moralnie ginie, rozkłada się duchowo, gnije jak korzenie, które nie pną się do słońca. Kamień węgielny fundamentu twórczego dziedzictwa Tarasa Szewczenki – idea odrodzenia duchowego człowieka. Siłą swojego uzdrawiającego Słowa (o którą prosi Boga „Daruj słowom ognistą siłę / Ludzkie serce przebijać…”), Poeta wzywa rodaków, by „opamiętali się”, odrodzili duchowo, spuścili zgniłą krew ze swojego serca i napełnili je „kozacką krwią czystą, świętą”. Jego myśli były zgodne z jego wielkim poprzednikiem Hryhorijem Skoworodą, który głosił, że „ciało nic nie znaczy, duch ożywia”. Kultem dla Szewczenki była heroika Kozackiego państwa i ich patronka – Dziewica Maria. A także heroiczny obraz kozaka, człowieka niezłomnej woli, dla którego na pierwszym miejscu jest Ojczyzna, jej Wolność, jej wolny lud. To jest prawdziwy Człowiek, a nie pół-człowiek z jego ziemskimi namiętnościami. Na szczególną uwagę w ocenie Tarasa Szewczenki jako ukraińskiego chrześcijańskiego proroka zasługuje całościowa monografia ukraińskiego myśliciela, krytyka literackiego Dmytra Doncowa „Niewidzialne tablice Kobziarza”. Przewodnią ideą monografii jest narodowo-chrześcijańska interpretacja Szewczenki jako „mistyka-proroka”, jako „Prometeusza”, który przyniósł ogień z nieba. Uczony twierdził, że Szewczenko „był autorem „misteriów”, prorokiem, jasnowidzem, posłańcem niewidzialnych wyższych sił…, które dają narodom siłę Ducha, bez którego nie ma siły fizycznej, bez której giną i przepadają kultury, cywilizacje, państwa i narody. …był tym groźnym posłańcem, który wzywał Ukrainę od idyllicznego snu do duchowego przebudzenia… wzywał na… drogę walki i cierpień…”. Swoim Słowem Poeta ożywił prawdę pradziadów epoki „Słowa o wyprawie Igora”, stał się wizjonerem uniwersalnej (a nie lokalnej!) antyimperialnej misji Ukrainy, „…prorokiem nowej Ukrainy, z jego zwrotem od fałszywej nauki „współczesnych świateł” materializmu, do duchowego odrodzenia i stworzenia nowej elity narodu”. Taką misję twórczości Tarasa Szewczenki, która była skierowana na formowanie wolnego od niewolniczych pęt narodu „rycerzy świętych” i „orłów Ukrainy”, krytyk literacki Dmytro Doncow potwierdza dzisiejszymi tragicznymi wydarzeniami. Ukraiński naród całemu światu demonstruje swoją determinację i męstwo w obronie chrześcijańsko-moralnych cnót i wartości. Jak i zapowiedział nam nasz Prorok: „Walczcie! Zwyciężycie! Wam Bóg pomaga”. Uniwersalizm „Kobziarza” potwierdzają takie wersy amerykańskiego pisarza Johna Steinbecka: „Czy można wpleść jeszcze jakieś słowa w wieniec sławy Szewczenki – sławy, którą bezsprzecznie uznaje cały świat? – Ten, kto szuka owoców ludzkiej działalności, które będą żyły wiecznie, może znaleźć je u Szewczenki”. A czy szukamy my, Ukraińcy, tych owoców mądrości, które nasz Prorok adresował przede wszystkim do nas, swoich „dzieci nierozumnych”? Możemy wspomnieć takie smutne rozmyślania samego Szewczenki jeszcze z tamtych odległych czasów, ale które, niestety, mimo pozornego szacunku, są aktualne w niemałym stopniu i dzisiaj. Oto niektóre z nich: „Chyba samemu napisać / Takie posłanie do siebie, / I wszystko do czysta opowiedzieć… Chyba już dziesiąte lato, / Jak ludziom dałem „Kobziarza”, / A im niby usta zaszyto, / Nikt nawet nie szczeknie, nie zwymyśla, / Niby i nie było mnie. / Mój, Boże miły! Jak chciało się, / Żeby ktoś mi powiedział / Choć słowo mądre; żebym wiedział, / Dla kogo ja piszę? Po co? / Za co ja Ukrainę kocham? / Czy warta ona ognia świętego?...”. My sami musimy uświadomić sobie, jakiego Olbrzyma ducha, Ludzioluba, Prawdoluba mamy. Prawdolubstwo Szewczenki podkreślają takie wersy: „Błogosławiony mąż na łukawą / Nie wstępuje radę, / I nie stanie na drogę złego, / Z srogim nie usiądzie.”, „My nie łukawiliśmy z tobą, / My po prostu szliśmy: u nas nie ma / Ziarna nieprawdy za sobą”. W potwierdzenie uniwersalizmu twórczych idei Szewczenki Leonid Uszkałow, jeden z czołowych szewczenkoznawców, traktuje swoją szewczenkowską encyklopedię jako „alfabet świata” Tarasa Szewczenki. W encyklopedii wyłania się obraz ludzkiej osobowości, geniusza, który żyje i tworzy w tym samym „lesie rzeczy”, co zwykły człowiek. Ważne, że Uszkałow podkreśla uniwersalizm Szewczenki w kontekście ukraińskiej i światowej kultury właśnie przekładem słowa „universum” przez Hryhorija Skoworodę jako „wszystko-na-wszystko”. Twórczość Szewczenki, jego pozaczasowy pozaprzestrzenny „Kobziarz” i jest nasze „wszystko”, czyli Ukraina, czyli Ukraińska Biblia, w którą musimy wczytywać się codziennie, myśleć i uczyć się. Oto odzew znanego ukraińskiego kompozytora, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Wałentyna Sylwestrowa: „W historii to unikalny przypadek, kiedy poeta stał się symbolem nie tylko walki o niepodległość, ale i symbolem Ukrainy. Poprzez Słowo… U Szewczenki stosunek do słowa jest biblijny, jego twórczość w ogóle ściśle związana jest z Biblią… Stało się tak, że jego poetyckie słowo nie stało się po prostu literackim… On nie dążył do rymowanej piękności, u niego było zupełnie inne zadanie”. I on to zadanie wykonał, a mianowicie: stworzył „Kobziarza”, który jest niewyczerpaną duchową studnią naszego spragnionego narodu, która jest pełna chrześcijańskich moralnych sensów, wartości czasów antyku bliskich i zrozumiałych ukraińskiemu narodowi. Wybitny serbski dramaturg Branislav Nušić określił narodową misję Tarasa Szewczenki tak: „Szewczenko nie jest poetą, a głosem duszy ukraińskiego narodu, jego krzykiem, jego łzą… wezwaniem gniewu tego narodu”. Ważną jest myśl znanego literaturoznawcy, eseisty, poety, dysydenta Jewhena Swerstiuka o
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
fenomen Tarasa Szewczenki, którego nazywał gwiazdą Ukrainy: „Pojawienie się Szewczenki na Ukrainie zawsze wydawało mi się czymś niezwykłym. Albo pod ukraińskim niebem wcześniej pojawiali się własni Homerowie, lecz nie było nikogo, kto by zachował o nich pamięć, albo był to cud zesłany przez Boga i przez niego ocalony w zdziczałym kraju rozsypanych i stratowanych diamentów… Oto bowiem pojawił się jakiś wieszczy Boyan, po którym pozostał i dociera do nas ślad zgasłej gwiazdy. I przecież był autor „Słowa o pułku Igora”… Od autora „Słowa…” do autora „Kobzarza” – jeden krok na polu wieczności”. Wiemy, że Taras Szewczenko na zesłaniu nie bez powodu tłumaczył „Słowo o pułku Igora”, dbając o to, by przekazać jego wysoko poetycki wydźwięk zniewolonemu i poniżonemu narodowi ukraińskiemu. Jego „Kobzarz” jest bezdennym źródłem Mądrości, Miłości, Prawdomówności, Umiłowania Wolności, Wiary, Godności. Wszystkie te wartościowe cnoty Człowieczeństwa stworzył swym gorącym sercem poprzez ogniste poetyckie Słowo, w które włożył swoją bezmierną ofiarną i bezinteresowną Miłość do rodzinnej ziemi, do swojego znędzniałego narodu i wszystkich skrzywdzonych, poniżonych i wzgardzonych ludzi na świecie. Łesia Ukrainka, dla której bez cienia wątpliwości Taras Szewczenko był duchowym ojcem, podkreśla, że to właśnie jego ofiarna, bezmierna miłość stała się przyczyną jego wiary, o czym świadczą jej wiersze: „Pierwszy ją pokochał, jak syn kocha matkę”. Taras Szewczenko ponad wszystko nienawidził niewolnictwa, przede wszystkim duchowego, był niezwykle wrażliwy na naruszenie ludzkiej Godności, ponad wszystko cenił Wolność, bez której twórczość jest niemożliwa. Jako pierwszy w literaturze ukraińskiej wzniósł się do pełnej swobody twórczej, do całkowitej wewnętrznej duchowej wolności, do swobodnego wyboru bezmiernej woli. Jaskrawą demonstracją tego twierdzenia jest poemat „Kaukaz” z jego obrazem antycznego Prometeusza i intymnym, ufnym, szczerym obcowaniem z żywym Bogiem. A jego płomienne, uświęcone świętą miłością Słowo, postawione na straży „tych małych niemych niewolników”, ma przez wieki zadziwiającą ożywczą duchową proroczą moc, która w krytycznych momentach naszej niełatwej historii nieustannie budzi siły narodowe do walki o Wolność, Sprawiedliwość, Godność, aktualizuje jego nakazy: „Módl się, synu, za Ukrainę, / Jego zamęczono kiedyś”. Właśnie ta chrześcijańska duchowa siła słowa Szewczenki wprowadza go w kanon twórców literatury ukraińskiej, obrońców języka ukraińskiego jako podstawy tożsamości ukraińskiej. W swoim badaniu „Persona verbum” (Słowo ipostatyczne) znany szewczenkolog Walerij Szewczuk śledzi tworzenie przez Poetę uniwersalnego obrazu świata, a w nim także życia narodu ukraińskiego. Według niego „Kobzarz” Tarasa Szewczenki jest ucieleśnieniem programu Towarzystwa Cyryla i Metodego (którego był inspiratorem), przemyśleniem bytu narodu ukraińskiego, dlatego jego „Kobzarz” należy rozpatrywać jako ukraińską Księgę ksiąg. Potwierdzeniem tej myśli jest pojawienie się książki znanego historyka sztuki, filozofa, teologa Dmytra Stepowyka „Naśladując Chrystusa: Taras Szewczenko wierzący w Boga”, wydanej w 200. rocznicę urodzin Poety. W morzu światowego i ukraińskiego szewczenkoznawstwa to niemal pierwsze gruntowne opracowanie o Tarasie Szewczence jako o kolosie ducha i myśli, który swoim życiem i twórczością naśladował nauczanie Jezusa Chrystusa. Dlatego właśnie stał się symbolem i Prorokiem Ukrainy, twórcą Ukraińskiej Biblii, a nie tylko genialnym Poetą. Na chrześcijańską cechę dziedzictwa twórczego Tarasa Szewczenki kładł także nacisk Iwan Ohijenko (metropolita Ilarion) w swojej książce „Taras Szewczenko” (oprac. Mykoła Tymoszyk). Iwan Ohijenko jest pionierem w badaniu stylu religijnego utworów Szewczenki, a przede wszystkim „Kobzarza”. Twierdził on, że styl to prawdziwa dusza pisarza w jego dziełach, a ukraiński język ludowy jest zawsze religijny i odzwierciedla jego duchową religijność. Iwan Ohijenko, odnosząc się do tradycyjnego stylu religijnego w literaturze ukraińskiej, stwierdzał: „Lecz w »Kobzarzu« on jest niepowtarzalny: nikt z innych pisarzy, ani przed Szewczenką, ani po nim nie pisał tak prawdziwie wyrazistym stylem religijnym, w którym każda kreska, każde słowo nie przeczy cnotliwości myślenia. Powiedziałbym, że w literaturze światowej żaden świecki pisarz nie przewyższył religijnego stylu i treści Szewczenki. Weźmy choćby jego »Najemniczkę« z 1845 roku – i swoją cnotliwą treścią, i swoim stylem, i swoją kompozycją jest w literaturze niepowtarzalna!”. Oto gdzie tkwi źródło bezmiernej, bezwarunkowej miłości i zrozumienia »Kobzarza« przez naród ukraiński! Jego szczere Słowo jest zgodne z mentalną naturą ukraińskiego ludu, który nie stracił jeszcze harmonijnego związku z boską Przyrodą i dążył do życia według jej praw, bo rozumiał, czym grozi ich lekceważenie dla każdego i dla życia w ogóle. Na tę ważną cechę naszego narodu wskazuje także Łesia Ukrainka w swoim nieśmiertelnym dramacie-feerii „Leśna pieśń”, która głęboko rozumiała i szanowała twórczość Tarasa Szewczenki. Dlatego „Kobzarz” jest Ukraińską Biblią, duchowym przewodnikiem życia narodu ukraińskiego, odbiciem jego prawdziwej wiary i wszystkich chrześcijańskich cnót moralno-etycznych. Swoją pracą Iwan Ohijenko w sposób argumentowany protestuje przeciwko traktowaniu Tarasa Szewczenki jako ateisty i przekonująco dowodzi, że „Kobzarz” jest wysoce religijnym, wysoce poetyckim dziełem, któremu trudno znaleźć równe w kulturze światowej i które wyróżnia się stylistyką religijną. Zgodnie z myślą Iwana Ohijenki brzmi myśl jeszcze jednego duchowego przywódcy i myśliciela ukraińskiego prawosławia, metropolity Wasyla Lipkiwskiego. W swoich „Kazaniach na niedziele i święta. Słowo Chrystusowe do narodu ukraińskiego” pytał: „Czy jest wśród nas teraz dusza bardziej szczera, bardziej droga, bardziej bliska nam, niż dusza wielkiego syna Ukrainy – Tarasa Grzegorzewicza Szewczenki, która, wierzymy, niewidzialnie obecna jest wśród nas… Na tej duszy – na jej przekonaniach, marzeniach i cierpieniach każdy z nas powinien doświadczyć siebie samego, na ile jest prawdziwym, świadomym Ukraińcem,
nie tylko wyznacza, na ile on zasługuje, by uważać się za prawdziwego syna Ukrainy”. Ponadto: „Od tej duszy, jak od rodzonego ojca, każdy z nas pragnie otrzymać najlepszą naukę miłości do swojego rodzinnego narodu”. Źródło tak wysokiej misji Tarasa Szewczenki w duchowym kosmosie i samostanowieniu Ukraińców Wasyl Lipkiwski określił tak: „Duch Chrystusowy. Duch prawdy, który jak ogień płonął w duszy Tarasa Szewczenki, nie pozwalał mu spokojnie znosić ludzkiej nieprawdy”. Jaskrawo przenika ten duch całą twórczą spuściznę naszego genialnego Kobzarza. Mamy wszelkie podstawy twierdzić, że „Kobzar” jest ofiarną krzyżową drogą Tarasa Szewczenki, której podłożem jest słowny diamentowy stop bezgranicznej Miłości do swojego zniewolonego narodu, głębokiej Wiary w zwycięstwo duchowego człowieka, utwierdzenie Prawdy i Sprawiedliwości na ziemi. Ten „diamentowy stop” kosztował Poetę ciężkie męki duchowe i fizyczne, wątpliwości, czasem ostre dialogi z żywym Bogiem, a mimo to słyszymy jego groźne: „Karzę się! Męczę się! Ale nie żałuję!”. Dobrowolnie i świadomie wybrał tę misję twórcy wolnej od kajdan niewoli narodu ukraińskiego z jego wysokimi wartościami moralnymi i duchowymi humanizmu i braterstwa ludzi („dobrotwórców”, a nie „złotwórców”?). Swoim życiem Taras Szewczenko doprowadził duchowy (niebiański) pion do maksimum, a materialny poziom zawęził do minimum. Jego przykład dziś na polu bitwy pokazują nasi szlachetni rycerze-bohaterowie, którzy są gotowi, a niestety często oddają swoje życie za Ukrainę, za przyszłość jej dzieci, narodzonych i nienarodzonych. Szewczenko walczył swoim płomiennym słowem na barykadach Niebiańskiej Sotni i walczy także dziś w okopach tej piekielnej wojny z Moskalami. Bo Ukraina dzięki jego łasce i wielkiemu marzeniu rzeczywiście walczy nie tylko o swoją Swobodę, Wolę,
Fotoportret Tarasa Szewczenki, 1859 r.
sprawiedliwość, a także za te wyjątkowe, uniwersalne wartości duchowe dla całej ziemskiej wspólnoty. Była to prawdziwa i świadoma twórcza misja naszego Proroka: jego mesjanistyczna służba Ukrainie, której zwieńczeniem stał się „Kobzar”, ukraińska „Biblia”. Cała emocjonalno-intelektualna siła Słowa Poety zmieściła się w jego egzystencjalnej formule: „I umarłym, i żywym / I nienarodzonym moim rodakom / Tym, co w Ukrainie i nie w Ukrainie są / Moje przyjacielskie posłanie…”. Właśnie to przesłanie rozszyfrowuje głębokie sensy, które kształtowały naszą mentalność, naszą tożsamość, naszą tożsamość narodową, nasze odrębności, naszą istotę duchową od głębin wieków. Szewczenko wskazuje na tę nieprzerwaną ziemską drogę od samego początku ku wieczności: przyszłość rodzi się w przeszłości, realizuje się w teraźniejszości, przechodzi w przeszłość, wpływając na każdy z tych okresów w duchowym i kulturowym samoutwierdzeniu narodu ukraińskiego, a także każdej osobowości z osobna. Swoim „Kobzarem”, tym genialnym posłaniem, Taras Szewczenko utwierdził ukraińską tożsamość i ujawnił ją poprzez Słowo, język ukraiński, który jest siłą jednoczącą naród ukraiński. Swoje ofiarne, pełne bólu i bezinteresownej miłości życie Szewczenko poświęcił swojej największej Muzie – swojej Ukrainie. Postawił na jej straży Słowo – jej majestat język ukraiński! Zagłębiajmy się w treść Szewczenkowskiej ukraińskiej „Biblii” i żyjmy według niej! Przesłanie naszego duchowego proroka i nauczyciela „I umarłym, i żywym / I nienarodzonym moim rodakom / Tym, co w Ukrainie i nie w Ukrainie są / Moje przyjacielskie posłanie…” odzywa się w naszych ospałych sercach potężnym akordem: „… Miłujcie swoją Ukrainę, / Miłujcie ją… / W czas srogi, / W ostatnią ciężką chwilę / Za nią Boga módlcie”. I ten Mesjanistyczny Krzyż, tę Mesjanistyczną Modlitwę Ukraina dziś godnie niesie na okrutnym froncie, za cenę życia naszych wspaniałych synów i córek, wywalczając godne życie na Ziemi zgodnie z niezmiennymi prawami Boskiej Harmonii Dobra, Miłości, Prawdy, Sprawiedliwości, Godności, Piękna. Człowiek – z Bożej łaski jest Twórcą. Uczmy się od naszego Myśliciela i Proroka być wolnymi, być twórcami własnego Losu! Jego „Kobzar” stał się kamieniem węgielnym, Księgą bytu narodu ukraińskiego, jego ukraińską Biblią. Zanurzajmy się w głębie jego egzystencjalnej mądrości, czerpmy z niej siłę duchową, mądrość i twórczą energię samoutwierdzenia. Bądźmy godni jego Dzieła. To żywe, rozdarte serce ofiarnej miłości do swojego poniżonego, pod pańszczyzną uciśnionego narodu. Serce, które swym wysoko poetyckim, głęboko duchowym Słowem szczerze, z bezgraniczną ufnością i wiarą rozmawia z Bogiem, prosi o danie Mu ognistej siły, by przebudzić do wolności ospały lud. Potwierdzeniem nieocenionego znaczenia „KOBZARZA” dla narodu ukraińskiego jest myśl kolejnego Wielkiego Ducha, Patriarchy Józefa Slipyja, którego kazania były przetykane cytatami z tego unikalnego dzieła Tarasa Szewczenki. Błogosławiony, uważał Tarasa Szewczenkę za „geniusza narodu ukraińskiego”, a jego „Kobzar” – za „filozofię w wierszach i księgę życiowej mądrości”. Bezsporne jest stwierdzenie Patriarchy Józefa Slipyja, że Szewczenko stał się ludowym olbrzymem dlatego, że „swym geniuszem wniknął jak nikt inny w głębię losu i niedoli narodu, objął przeszłość i teraźniejszość i bystrym okiem spojrzał w przyszłość. W poezjach wysławiał prawdę i miłość we wszystkich ich odmianach i odcieniach, w rzeczywistości i w oczekiwaniu. Dlatego właśnie są one architekturą jego ducha, i to ujętą w niedoścignione słowo i język”. „Kobzar” – to jest nasz archetyp, nasze drzewo życia, nasza droga krzyżowa, wybrukowana niezachwianą Wiarą, Nadzieją, Miłością, Godnością, Wolą, Prawdą, Sprawiedliwością, Miłosierdziem. Czyli szczytowymi, niezbywalnymi ludzkimi wartościami! To nasza Księga ksiąg, ukraińska „Biblia”, drogowskaz do jedności całego świata ukraińskiego, do utwierdzenia świadomości narodowej, tożsamości narodowej. Na zakończenie warto przytoczyć ocenę „Kobzarza” wybitnego ukraińskiego literaturoznawcy Leonida Bileckiego: „Żadna książka w literaturze światowej nie miała takiego znaczenia, jak „Kobzar” dla Ukrainy. Jak słońce oświetliła ona ziemię ojczystą, ogrzała ciepłem ojczystego słowa, miłością…, otoczyła pokrzywdzoną, zniekształconą duszę ludową łaską, współczuciem, odsłoniła narodowi jego przeszłość w takich obrazach, które nigdy nie są zapominane, pokazała kobzarza jako przewodnika narodu, jako jego nauczyciela… Jednym słowem – pokazała wszystkie rany, wszystkie bóle, całą tragedię narodu ukraińskiego w jego rodzinnym, narodowym, społecznym życiu… on wykazał taką siłę swojej twórczości, że cała przodująca elita ukraińskiej inteligencji uznała go za swojego największego poetę, od którego można rozpocząć własny rozwój poezji, nie według obcych wzorów, lecz z własnego źródła, obok wszystkich największych literatur świata”.
Tłumaczenie maszynowe
Halyna DACIUK, dziennikarka, Kijów. 20 lutego w Narodowej Bibliotece imienia Jarosława Mądrego odbył się wieczór poświęcony ukraińskiej działaczce państwowej i oświatowej Sofii Rusowej „Obowiązek ponad wszystko!”. Życie sławnej córki Ukrainy to jaskrawy przykład pełnej poświęcenia działalności społecznej, kulturalnej i politycznej prawdziwej patriotki, która zawsze była w centrum znaczących wydarzeń historycznych końca XIX – początku XX wieku. Do dziś nie straciły na aktualności jej reformatorskie wytyczne w kształtowaniu systemu edukacji narodowej, za co Sofia Rusowa uznawana jest za „prekursorkę ukraińskiej szkoły”. Sofia Rusowa była przekonana, że „wychowanie narodowe wyrabia u dziecka nie podwójną chwiejną moralność, a silną, całościową osobowość… po prawdziwym wychowaniu narodowym dziecko przyzwyczaja się kochać skarby narodowe i będzie szukać tych skarbów kulturowych także u innych narodów”. Wykład, film „Dzień Sofii” (1992), wspaniały pokaz dawnych fotografii, wydania z pierwszymi publikacjami w niepodległej Ukrainie (1991), wybór literatury ze zbiorów Biblioteki Narodowej Ukrainy im. Jarosława Mądrego – wszystko to tworzyło atmosferę polifoniczną, zanurzając widzów w wir wydarzeń historycznych, wspomnień i rozważań o godnej przedstawicielce narodu ukraińskiego. Swoimi przemyśleniami na temat konieczności większej popularyzacji działalności Rusowej podzielili się obecni na wydarzeniu naukowcy, pisarze i pedagodzy. Szczerze i emocjonalnie gratulowali wszechstronnego przedstawienia życia i działalności pasjonującej osobowości: profesor, doktor nauk filologicznych Mykoła Tymoszyk; pisarz, dziennikarz, działacz społeczny Taras Marusyk; dziennikarka, pisarka, zastępczyni przewodniczącego Ludowego Ruchu Ukrainy (1994), deputowana ludowa Rady Najwyższej Ukrainy III–VI kadencji Ołena Bondarenko; dziennikarz, pisarz, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Jurij Plaksiuk; reżyserka filmowa Olha Samolewska. W brawurowym wykonaniu Zasłużonego chóru ludowego „Darnyczanka” zabrzmiała pieśń-poświęcenie ku czci pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni „Modlitwa Kałnyszewskiego” (solista Mykoła Watażko, tekst czytała Malwina Janiuk, sł. i melodia Mykoły Szaposznyka), a także pieśni „Surmy wzywają do boju” (muz. Leonida Kużeliuka, sł. Josypa Struciuka), „Jednoczmy się, droga rodzino” (muz. Witalija Hazinskiego, sł. Mychajła Kamieniuka); „Niech żyje wolna Ukraina” (sł. i melodia Mykoły Szaposznyka). Ukraińską pieśń ludową „Oj, czyj to koń stoi” śpiewano razem z salą. Kierownik – zasłużony pracownik kultury Ukrainy Petro Ołeksandrowycz Andrijczuk. Wydarzenie odwiedzili również: kandydatka nauk pedagogicznych, wykładowczyni Kijowskiego Uniwersytetu Stołecznego imienia Borysa Hrinczenki Ołena Kowalenko, pisarka Lesia Woronyna, dziennikarka Ałła Kowtun, dziennikarka Ludmyła Wynokurowa, goście z Francji – wnuczka i prawnuczka legendarnego dowódcy sztabu UPA-Południe Wasyla Procuka-Kropywy Iryna i Iwanna Bożok, kierowniczka szkoły-przedszkola im. Sofii Rusowej Natalija Myroniuk oraz wychowawcy placówki, poetka, dyrektorka Domu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Nina Szawarska, starosta Ludowego chóru etnograficznego „Homin” Jan Burow, artystka Ołena Krasylnykowa. Jestem niezmiernie wdzięczna Narodowej Bibliotece imienia Jarosława Mądrego oraz inicjatorce i organizatorce wydarzenia, głównej bibliotekarce BNU imienia Jarosława Mądrego pani Tetianie Skirdzie za błyskotliwe moderowanie. *** Pora byłaby postawić wykrzyknik po wieczorze poświęconym Sofii Rusowej w BNU im. Jarosława Mądrego. Jednak im bardziej analizuję to wydarzenie, tym więcej odnajduję w nim nowych akcentów. Czasem wydaje się, że jakieś niewidzialne linie łączące modelowały ten dzień z dokładnością co do daty, miejsca i osób biorących udział. 20 lutego – Dzień Pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni, data między dniami Sofii – urodzin (18) i pamięci (5), przed dniem języka ojczystego i pamięci Ołeny Telihy (21), na pięć dni przed dniem urodzin Łesi Ukrainki i nowym świętem Ukraińskiej Kobiety (25). Powiem, że do każdej daty, wydarzenia i postaci Sofia Rusowa ma bezpośredni związek. W Dniu Bohaterów czcimy ją w gronie bohaterek, które „całe życie niosły ciężar walki wolnej Ukrainy z ciemnymi siłami bolszewickiej i czerwonej Rosji”. Dzień języka ojczystego – to również jej dzień. Władając kilkoma językami europejskimi, przyjęła jako ojczysty ukraiński. Bo to był zniewolony język jej zniewolonej ojczyzny, i za jego utwierdzenie oddała życie. Rusowa – to pierwsze ukraińskie przedszkole, pierwszy ukraiński elementarz (1906 r.), pierwszy nieocenzurowany „Kobziarz” Szewczenki (1876); pierwsze ukraińskie książki dla ludu, pierwsze pedagogiczne ukraińskie czasopismo „Switło” (1910–1914); kierownictwo departamentu edukacji pozaszkolnej Ukraińskiej Republiki Ludowej, narodowy program szkoły początkowej, autorskie podręczniki do przygotowania wychowawców (1918); profesorka Uniwersytetu Kamieniecko-Podolskiego (1921), która rozwinęła zdecydowaną działalność na rzecz nacjonalizacji szkolnictwa wyższego. Jej spuścizna teoretyczna to cała biblioteka pedagogiczna, napisana na podstawie najlepszych doświadczeń europejskich, przeniesionych na grunt ukraiński. „Każdy naród ma dwie świętości: armię i szkołę…”. „Naród rodzi się przy dziecięcej kołysce…”. „Naród, który nie ma szkoły narodowej, skazany jest na jedzenie cudzego chleba…”. Łesię Ukrainkę Sofia szanowała jako poetkę i poświęciła jej szkic w książce „Nasze wybitne kobiety”. O swoim spotkaniu z Łesią Ukrainką Sofia napisze: „Po raz pierwszy zobaczyłam ją w kółku młodzieży, wesołej, żywej – weszła młodziutka dziewczynka i… o kulach! Gładko uczesana, z bladą poważną twarzą i głęboko zamyślonymi ciemnymi oczami, w prostym stroju, ale cała młodzież tak radośnie ją witała, tak żywo otoczyła ją, posadziła pośrodku kółka, i wszyscy przysłuchiwali się jej może jeszcze dziecięcym myślom, jej cichemu głosowi. To była Łesia Ukrainka”. Powie, że ideałem Łesi Ukrainki jest „wolna niepodległa Ukraina”. Z Ołeną Telihą Rusowa była blisko zaznajomiona. Ołena przyjaźniła się z wnuczkami Sofii, Ołhą Rusową i Niną Mychalewycz. Żyły w Pradze z myślą o Ukrainie. Pewnego razu, usłyszawszy drwiny z języka ojczystego, Ołena powie: „I nie wytrzymałam tego napięcia, w mgnieniu oka wstałam, uderzyłam pięścią w stół i oburzona krzyknęłam: »Wy chamy! Ten »psi« język – to mój język!.. I ja was więcej nie chcę znać!«”. W liście do Doncowa w 1928 r. Ołena Teliha pisze: „Teraz pracuję nad swoim ojczystym językiem ukraińskim, który, niestety, znam od niedawna i nad którym będę musiała dużo popracować, aby władać nim jak ojczystym”. Ośmieleni mądrością Sofii. Zdjęcie na pamiątkę. Występuje zasłużony chór ludowy „Darnyczanka”. Ninę rozkazem kierownictwa OUN wyślą z Kijowa, a Ołena Teliha przyjmie tutaj gorącą śmierć, w Babim Jarze, 21 lutego 1942 r. „Imperium potrzebowało niewolników, posłusznych bez plemienia”, a potomkowie Rusowych wyrośli na ludzi wolnych duchem. Prawnuczka Ołha Rudakewycz powie, że „byliśmy świadomi tego, że Ukraina to nasza ojczyzna, że my na emigracji możemy i musimy kontynuować walkę o niepodległość. Nawet kiedy nasze już dzieci (Sofijka moja czasem wspomina) chodziły w sobotę do »ukraińskiej szkoły«, gdzie uczyły się historii, geografii, literatury, religii i języka, to nauczyciele im (to były lata 80. XX wieku) mówili, że mają chronić język, bo na Ukrainie język niszczą!”. Prawnuczka Iryna Tkaczenko napisze w liście, że w rodzinie „Ukraina była na pierwszym miejscu”.
19 lutego 1900 r. w Połtawie, właśnie w mieszkaniu Ołeksandra i Sofiji Rusowych na Woskresenśkomu uzwozi, Mykoła Michnowśkyj odczytał manifest “Samostijna Ukrajina”, w którym wzywał Ukraińców do wywalczenia z bronią w ręku “jednej, jedynej, niepodzielnej, wolnej, niepodległej Ukrainy od gór Karpackich aż po Kaukaskie”. Nigdy Rusowowie nie porzucali myśli o wyzwoleniu Ukrainy. W 1941 roku wraz z Grupami Pochodnymi OUN wyruszyli z Pragi na wschód wnukowie Rusowych – syn Jurija Roman Rusow oraz córka Lubowi Nina Mychałewycz. Roman został aresztowany przez gestapo w 1945 roku i zginął. Nina Mychałewycz przybędzie do Kijowa z mężem Mychajłem i dwojgiem małych dzieci – siedmioletnią Irynką i półroczną Łesią. Razem z Ołeną Telihą, w warunkach nazistowskiej okupacji, planowała wydawać ukraińskie książki i podręczniki. “Ołenę zastałam w redakcji. Wyszła do mnie radosna i uśmiechnięta. Tego ranka spotkałyśmy się z nią w zapale, by zrobić jak najwięcej… Ołena mocno uścisnęła mi dłoń i zaczęła gorąco opowiadać o tych możliwościach, które można wykorzystać dla naszej pracy. Byłyśmy tylko we dwie w dużym pokoju, jej kancelarii, i nikt nam nie przeszkadzał rozmawiać do woli. Tak jasno rysował się w wyobraźni nasz cel, do którego dążyłyśmy. Widziałyśmy nowe wymagania, nowe potrzeby. U Ołeny tak zdecydowanie brzmiał głos. Nie traciłyśmy nadziei. Nikt tutaj w Kijowie nie zatrzymywał się w pół drogi, i my – jesteśmy wśród nich. Nikt z niej nie zbaczał. Byłyśmy takie szczęśliwe, że po długich latach znów jesteśmy w rodzinnej stolicy!”. Iryna będzie wspominać okupowany przez nazistów Kijów ze smutkiem, bo “była surowa zima, nie było co jeść, ani w co się ubrać, chłód, głód, strach”... Chociaż dziewczynka była bardzo rezolutna, “umiała znajdować dobrych ludzi, którzy radzili i pomagali, a nawet zdołała znaleźć jakąś kobietę, która zdobywała dla dziewczynki mleko ze wsi, nosiła przez Dniepr, który tej zimy zamarzł”.*** 150 lat temu na pierwszym miejscu dla Sofiji i Ołeksandra Rusowych stanął “Kobziarz” Tarasa Szewczenki jako uosobienie Ukrainy. Wówczas “młody żywy nastrój myśli, rozbudzony reformami lat 60., nie był jeszcze przytłumiony reformami lat 70.”. Zatem “Stara Hromada” postanowiła wykorzystać dogodny moment, aby wydrukować utwory Szewczenki w dwóch tomach – jeden dla cenzury, drugi pozacenzuralny, czyli słowo w słowo, jak pisał poeta. Przedtem oryginały i prawa autorskie zostały wykupione od braci Tarasa Szewczenki, Osypa i Mykyty. A do tej znaczącej pracy wydelegowano Rusowych – w swoistą podróż poślubną. “W maju 1875 r. pojechałem z żoną do Pragi”. Rok małżeństwo pracowało nad wydaniem. Do wiosny 1876 r. Rusowowie całkowicie zakończyli druk “Kobziarza”. Część nakładu, właśnie tę pozacenzuralną, zgodnie z umową zostawili do sprzedaży w Pradze, inną – przeprawili przez Galicję na Ukrainę. “Teraz już nie przepadną te perły słowa ukraińskiego, które ponad Uralem, i ponad Aralem, i na Ukrainie, i w Petersburgu, i w innych miastach wylewał poeta”. Wydaje się, że praskiemu wydaniu “Kobziarza” sprzyjało niebo. Gdyby bowiem zwlekali choć trochę, na Ukrainę nie trafiłby żaden jego egzemplarz. Po powrocie z Pragi do Kijowa Rusowowie od razu i w pełni odczuli na sobie nacisk surowego ukazu emskiego Aleksandra II z 18 maja 1876 r. Ale 5 tysięcy “Kobziarzy” już poszło między ludzi. ...Oto takie linie łączące budują się, gdy myślę o tej niezwykłej Rodzinie. Która już w szóstym pokoleniu “płonie równym i silnym płomieniem miłości do Ukrainy i narodu ukraińskiego”. Której wielkie czyny są Światłem. Której siła tkwi w mocnych korzeniach Drzewa Rodu, które nie boi się dorosnąć do Nieba.Moderator wydarzenia Tetiana Skyrda oraz kierownik chóru Petro Andrijczuk
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
miłości w tę czarną dla Ojczyzny godzinę... W towarzystwie doświadczonej muzealnej naukowczyni Marii Borysivny Chaszuk pospacerowaliśmy i my brukowanymi ścieżkami pomiędzy „szarymi” a „białymi” domkami, i miękką jeszcze od zeszłorocznych liści dróżką do pokrytego mrozem stawu, i cichymi salami muzeum... Lecz przede wszystkim, oczywiście, nisko pokłoniliśmy się Córce Prometeusza, składając pod jej pomnikiem niebieskie i żółte tulipany, w duchu pomodliliśmy się za nieśmiertelną duszę Łesi, za naszych drogich obrońców, za szczęśliwy los świętej ukraińskiej Sprawy. Mrugnęliśmy okiem – tak szybko minęła nasza godzina poezji „Słowo, ty moja jedyna broni...”, która była organiczną częścią święta w Kołodiażnem... Wydawało się, że sama dusza Łesi chodziła obok nas na paluszkach, szepcząc i inspirując: „Marzenie, nie zdradź...” To upragnione Marzenie grzeje dziś zbolałe serce każdego Ukraińca i ma najpiękniejsze na świecie imię – Zwycięstwo... Dni Solidarności z Ukrainą w Rzeszowie jeszcze raz zaświadczyły, że jedność to nie tylko słowa, a potężna siła, zdolna zatrzymać każdą przemoc. I w te ważne dni Ukraińcy oraz Polacy razem udowodnili, że nawet najciemniejsze czasy nie złamią naszej Godności, pragnienia bycia wolnymi i niezależnymi. Szczerze dziękuję Anastasii Płachtij, Chrystynie Dykun, Irynie Herasymowej – przewodniczącej i przedstawicielkom „Ukraińskiego Domu w Rzeszowie” oraz członkiniom organizacji społecznej „Federacja kobiet na rzecz pokoju na całym świecie” i Międzynarodowej organizacji „Postęp kobiet-niosących pokój w diasporze” Reginie Garifullinej oraz Natalii Maszyr za zaproszenie do Polski i możliwość stania się częścią tego niezwykłego wydarzenia.
Tłumaczenie maszynowe
Lubow PROĆ, wieś Dublany, obwód lwowski
Od dawna chodziło za mną marzenie: kiedy na kalendarzu zaświeci się 25 lutego, powitać naszą Łesię właśnie w Kołodnie, jej rodzinnym gnieździe... Stało się: po raz pierwszy w życiu w dni Łesi jestem – na ziemi błogosławionego Wołynia! 24-go – „Wieczornica z Łesią Ukrainką” w Kowlu, następnego dnia – z pierwszymi rozśmianymi tulipanami – w posiadłości Kosaczów. Ach, jakie to szczęście nawet w tym stokroć rozszarpanym czasie całym wzburzonym sercem powiedzieć: „Z dniem urodzin Ciebie, Zorzo Jutrzenko! Bije czołem Tobie ziemia halicka – Frankowa!” ...Literacka siostra Nina Horyk – z Łucka do Dublan – za rękę prowadziła to dawne marzenie (u mnie od radosnego przeczucia spotkania z nią skakało serce, u Niny – od zmęczenia i pogodowych „huśtawek” – ciśnienie...). Dziękuję ci, droga szlachetna przyjaciółko, za niezapomnianą gościnę w kraju Łesi! Moją drogę tam i z powrotem „obramowały” przypadkowe wzruszające spotkania z tymi „chłopcami i mężami” w mundurach, „którzy po rycersku noszą przy boku najcenniejszą broń – honor”: miły chudy kadet, któremu proponowałam zamianę miejsc, aby mógł się położyć i wyprostować zmęczone nogi, bo jechał, widać było, z daleka, lecz on uprzejmie odmówił. Miałam za garść pociechy choćby później poczęstować go kawą i do niej – ciasteczkami, cukierkami, jabłkami... Wysiadł, obładowany wojskowym ekwipunkiem, w Równem... A moje oczy biegły za jego szczupłą, zgiętą pod ciężarem plecaka postacią – i zalewały się łzami... To samo i w drodze powrotnej: naprzeciw usiadł, uprzejmie się przywitawszy, dojrzały mąż-wojskowy: siwa głowa, srebrna broda... Tylko oczy i uśmiech – młode, wiosenne. Leonid Kyryluk, syn wsi, jeniec wojenny... Wracał do towarzyszy broni na Charkowszczyznę – z prezentami po krótkim odpoczynku. W cywilnym życiu – muzyk. Na froncie – i dwaj przystojni synowie... Z dumą pokazywał w smartfonie ich wysokie odznaczenia wojskowe... Wybaczcie, droga Ołeno Wołodymyriwno, ale wasz podarunek – „worek” ze słodyczami – powędrował razem z moją książką do żołnierskiego worka (jestem pewna: nie obrazicie się!) Lecz bez słodyczy nie zostałam: pan Leonid od razu odpowiedział szlachetnym gestem – wysypał do mojej torby pełną garść wołyńskich smakołyków, choć broniłam się przed nimi: wieźcie towarzyszom broni! Wysiadł w Zdołbunowie, a nowym towarzyszem podróży został młodzieniec Denys, artysta Lwowskiego Teatru Baletu, którego starszy brat stracił obie nogi na kierunku zaporoskim, a teraz na nowo uczy się chodzić na protezach w Hiszpanii... Oto takie one, bolesne znaki-blizny naszej tragicznej teraźniejszości – w drodze do naszej Łesi... Grzeję serce przy ognisku wspomnień... Przed oczami – miła i jasna pani Olha Buczkowska, utalentowana bibliotekarka, która zdołała tak mistrzowsko wyhaftować scenariusz uczczenia Łesi, że nie zostało w nim najmniejszej szczeliny na pauzę-milczenie: wszystko składnie i harmonijnie! Główny akcent, oczywiście, – Słowo Łesi, które silnie i namiętnie brzmiało zarówno z ust młodych recytatorek, jak i doświadczonych mistrzyń czytania. Srebrnym łańcuszkiem na łabędziej szyi „Wieczornicy...” – delikatna melodia fujarki, a na jego delikatnych ramionach – cienka mgiełka srebrno-smutnej muzyki, narzucona przez utalentowaną pianistkę Ałłę Mazur, którą z rodzinnego Pokrowska wygnała wojna... Smutnej, bo – trzecia rocznica ordyńskiego napadu, bo i 24-go Kowel stał na kolanach – na tarczy wracał do domu jeszcze jeden ukraiński Bohater... Zawsze cierniowa korona będzie lepsza niż carska korona, Zawsze wznioślejsza droga na Golgotę niż pochód triumfalny... – ocierała nasze łzy Łesia i – ostrzyła w sercu sztylety gniewu! Rozdaję swoje niskie pokłony i wysypuję pełną torbę szczerze wdzięcznych słów tym sławnym Wołynianom, którzy przygotowywali to „święto duszy” wszystkim, którzy przyszli przyjąć komunię wysokim Słowem Łesi oraz posłuchać nas z Niną. Cały sznur godnych imion organizatorów, recytatorów, pracowników bibliotecznych, pedagogów i ich wychowanków... A jeszcze – muzycy-wirtuozi Ołena Artemenko, Nadija Matwijczuk, Ołeksandr Marczuk... Nie mogę nie wspomnieć twórczego małżeństwa Wałentyny i Ołeksandra Klunterów (pani Wałentyna napisała kilka książek o swoim kraju i jego ludziach), zakochanych w słowie, w Łesi Ukraince, w pięknie sztuki; Ołeny Wołodymyriwny Misiury – niezwykłej dobroci i ofiarności osoby, która przez wiele lat kierowała Kowelską organizacją Związku Ukrainek. Pracując w biznesie, ze swoich środków wspierała wydarzenia artystyczne, a obecnie – nasze wojsko. Na koniec: zdumiewająca wysokoduchowa kowelska publiczności, dziękuję za współbrzmienie dusz i serc! Przywiozłam do domu całą walizkę waszych szczerych słów-życzeń i uśmiechów, pełne garście światła waszych dobrych oczu i kochających serc! Ukłon dla was, drodzy ludzie! Wdzięczna losowi i za odnalezioną tutaj pokrewną poetycką duszę – utalentowaną Switłanę Saszczuk! Dzień Łesi w jej rodzinnej posiadłości w Kołodnie uśmiechnął się do nas tak wiosennie jasno i przyjaźnie, że na jakąś chwilę zniknęły dreszcze z duszy, zagnane tam przez okrutną wojnę... Szczerze ucieszyło: salami muzeum chodziły dzieci – na spotkanie z Wielką Ukrainką przyjechali licealiści. Tak jak my – po światło
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
międzynarodowej solidarności. Były to godziny głębokich dyskusji, refleksji nad wydarzeniami, które zmieniły bieg historii Europy we współczesnym świecie, a także wyrazy szczerego wsparcia dla narodu ukraińskiego i solidarności z Ukrainą. Pod koniec debaty wyciągnięto wniosek, że perspektywy Rzeszowa koncentrują się na wsparciu i odbudowie Ukrainy, a także na wymianie kulturalnej i rozwoju miasta. Jak zaznaczyli przedstawiciele władz: „Pomagaliśmy i będziemy pomagać Ukrainie, bo bez wolnej Ukrainy nie ma wolnej Polski, a bez wolnej Polski nie ma wolnej Ukrainy”. 24 lutego o świcie na plaży Żarownia Ukraińcy wraz z Polakami zapalili ogień solidarności jako pamięć o tych, którzy oddali swoje życie za Wolność i Niepodległość Ukrainy, oraz niewinnie zabitych w tej wyzwoleńczej walce z rosyjskim agresorem. Następnie na placu Armii Krajowej Ukraińcy i Polacy utworzyli łańcuch solidarności, który stał się symbolem nierozerwalnej więzi między dwoma narodami w walce o prawdę i sprawiedliwość. Miałam zaszczyt rozpocząć to wydarzenie i wykonać Hymn Ukrainy, a potem wraz z zespołem folklorystycznym „Berehynia” wszyscy razem śpiewaliśmy ukraińskie i patriotyczne pieśni. Wieczorem na Rynku odbyła się manifestacja solidarności. Wesprzeć Ukraińców przyszli przedstawiciele władz lokalnych i organizacji społecznych, naukowcy oraz artyści, którzy wystąpili z przemówieniami. Miałam wielki zaszczyt wystąpić również ja z premierowym wykonaniem piosenki „Ukraina – to ty i ja” do słów Jurija Piżuka, muzyka i aranżacja Rostysława Hałahana. Ta piosenka to nie tylko słowa i melodia. To Słowo wolnego Ducha, to Głos Narodu, to Głos Ojczyzny! Serce przepełniała duma z tego, że właśnie w Polsce, w kraju, który jako pierwszy trzy lata temu zareagował, udzielił i nadal udziela pomocy Ukraińcom po wiarołomnym ataku Rosji na ukraińską ziemię, właśnie w mieście Rzeszowie – pierwszym mieście-ratowniku, podczas Dni Solidarności z Ukrainą odbyła się ta premiera. Niezwykle wzruszającym był moment, kiedy Ukraińcy i Polacy poczuli istotę tej piosenki i wydawało się, że nasze Marzenia i Nadzieje zlały się w jedną całość i że razem ze mną śpiewał cały kraj. W ramach Dni Solidarności z Ukrainą zorganizowano zbiórkę książek dla biblioteki Domu Ukraińskiego w Rzeszowie. Ja również przywiozłam książki – „Kobziarza” z domowej biblioteki oraz dwie książki, które przekazała dyrektor Biblioteki Publicznej im. Łesi Ukrainki z Kijowa Olha Romaniuk, książkę przewodniczącej organizacji społecznej „Postęp kobiet-mironosek” Zoi Rużyn oraz innych autorów. Przez dwa dni z rzędu prowadzone były międzynarodowe warsztaty integracyjne dla dzieci i dorosłych, otwarto wystawę fotograficzną „Oblicza” Vlady i Kostiantyna Liberowych, pokaz filmu dokumentalnego „Przechwycone” (Kanada, Francja, Ukraina) reżyserki Oksany Karpowycz, a w Instytucie Muzyki Uniwersytetu Rzeszowskiego zorganizowano koncert fortepianowy Denysa Burdeinego z Winnicy – laureata I nagrody IV Międzynarodowego Konkursu Instrumentalnego im. I. J. Paderewskiego. Podczas wszystkich wydarzeń minutą ciszy uczczono pamięć naszych poległych Bohaterów i wszystkich niewinnie zabitych w wojnie rosyjsko-ukraińskiej.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
reż...”), napisanych na wzór Lori Smith, od której Złata Pawluk „przejęła tradycję pisania esejów o Nowym Jorku”. Część utworów nacechowana jest deklaratywnością w duchu W. Symonenki („Życie jest piękne...”), jednoznaczną, przypominającą reportaż konstatacją faktów („Ukraina – ziemia, gdzie żyją modelki”), patetyczną retoryką („To był sen...”), przewidywaniem „korekty świateł / I naszych dysonansów poznawczych” obok artystycznych medytacji, przekonujących swoją obywatelską semantyką („Tak pojawiają się wiersze...”, „Widział inny, inny świat...”, „Jakaś niespodziewana zachcianka-dziwność...”), kiedy „wierszom chce się być napisanymi...”. W każdym razie poetka jest przekonana, że „wszystko jest tekstem, jest intertekstem, jest hipertekstem”, przeznaczonym do dekodowania, przestrzega zasad arystotelesowskiego mimesis przedstawiania rzeczywistości taką, jaka ona jest, chociaż możliwe jest wyjście w alternatywną historię, kiedy wiersz w sytuacji „gdyby”, pokonując taksonomię Lessinga („Laokoon, czyli o granicach malarstwa i poezji”), stawałby się obrazami, „ptako-kwiatami”, „drzewami”, kiedy przeżycia miłosne realizują się w harmonijnym dialogu zakochanych („Na odwrocie twojego wiersza mój wiersz...”), wznoszą ich ponad „codzienną niecodzienność” do anioła, „który wyłania się z cienia, / Słowa, i Współ-Przy-Istnienia jego” (rozdziały „Echo”, „Wypowiedziane do nieba”, „Odnaleźć wzajemnie”, „Na przełaj odległościom”). Rozważania nad objawionym-nieobjawionym dotyczą ważnych realiów, w szczególności języka, zdolnego materializować się w różnych okolicznościach: „Słowa dzielą się na te, // Które napiszą się, / Czy pozostaną niewidzialnymi, // Gdzieś daleko od kamer, / Swój ogród pielęgnować będą cicho. / Na pustyniach żyć // Wytyczać będą tym, komu... // Staną się piaskami czasu. / I czekać będą na tych, którzy...”. Filozoficzna liryka wypełnia się życiowym doświadczeniem poetki, która wie, kiedy „wyzerować wszystkie rachunki w grze, / A dalej zaczyna się wolność”. Ostatecznie niewyjaśnione pojęcia filozoficzne mogą stać się sensem ludzkiego bytu, nawet jeśli „nie wiemy, czym jest czas, / Tylko słyszymy – on płynie”, ale, przekształcony w egzystencjalny imperatyw pełnowartościowego stawania się natur wolitywnych, „tych, którzy idą do końca”, ujawnia swoją tożsamość: „niech to będziemy my”. Pojawia się potrzeba definiowania leksykonu z jego różnointerpretacją („Miłość – to prawda, która wyzwala”), ale nie w ramach denotatu („Nie jestem jednakowa, jestem różna, / Jestem mieszanką pism i rzeźbień”), przywracania pierwotnych znaczeń („Archekoncepty”), usuwania pustych znaków („Symulakry”), dążenia do referencyjnej zgodności desygnatu i desygnującego („Kamerton”). W każdym razie trzeba polegać na własnych siłach: „Nikt nie zrobi za ciebie twojej sprawy, / Nie ugniecie minut, // Tobie przeznaczonych, / W formy wzruszeń, // Sam znajdziesz przeprawę”. Złata Pawluk przygotowuje do druku nowy rękopis, którego część wierszy proponuje czytelnikom tygodnika „Słowo Proświty”.
Tłumaczenie maszynowe
Jurij KOWALIW, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki
Ludmiła Pawluk (z domu Petruk, ur. 11 stycznia 1967 r.) z osiedla typu miejskiego Łuków w rejonie turzyskim na Wołyniu należy do poetów-naukowców, których obecnie na Ukrainie i poza jej granicami jest ponad pięćdziesięciu. Obroniła pracę doktorską na temat strukturalno-konceptualnych osobliwości publicystyki politycznej zmagań narodowowyzwoleńczych – na podstawie tekstów M. Hruszewskiego, W. Wynnyczenki, D. Doncowa (1996). Jest docentem katedry nowych mediów wydziału dziennikarstwa Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki, specjalistką z zakresu problemów komunikacji współczesnego społeczeństwa, lingwistycznych konstrukcji tożsamości w mediach masowych. Autorka zbiorów „Migracje” (2016), „Druga Ziemia” (2019), wydanych pod półpseudonimem Złata Pawluk. Powstał on, jak sama świadczy, według „fonetycznej” zasady przekształcenia Ludy w „Ladę”, a następnie w „z-Latę”. Złata Pawluk, skłonna do autologicznej poezji, nieczęsto przeplatanej tropami, przejmuje się problemami współczesności, dotkniętej wojną rosyjsko-ukraińską, osobistymi przeżyciami, intrapersonalnymi wrażeniami, co odbiło się na jej debiutanckim zbiorze „Migracje” (2016), opatrzonym emocjonalną przedmową „Światłowodność” I. Pawluka, spontanicznie napisanym od września do września 2014–2015 r., chociaż poetka, według własnego wyznania, „przez ostatnie kilkadziesiąt lat swojego życia nawet wyobrazić sobie nie mogła, że coś takiego może mnie spotkać”. Poetka w rozbudowanej autorecepcji „Migracje i interteksty” naświetla nie tylko własną biografię w kontekście historyczno-obyczajowym, ale także interpretuje motywy i specyfikę swoich wierszy. Książka jest przykładem twórczego warsztatu poetów-naukowców, którzy pisząc teksty, analizują je. Przynajmniej rozdział „Laboratorium Psyche” (tytuł podpowiedział I. Pawluk) „zapowiada badawczą pozycję”, kiedy przedmiotem poetyckiego namysłu stają się „ekscesy i ekstrema po cienistej stronie Animy”. Jungowski termin na oznaczenie kobiecej duszy, często transponowanej w wewnętrzny świat mężczyzny, poświadcza kreatywną strukturę dwujedynej psychiki „między biegunami ciebie/ja i you/ju”, wszak „cząsteczki i skrawki / Szczęśliwie- / Karkołomnego / Hologramowego puzzla, / […] skazane są, by znów się spotkać”. Jak podpowiada epigraf do wiersza „Zawisła świeża cisza miętowa”, Miłość jest tym celem, zapowiedzianym przez Boga („Wielkiego Architekta”), w który tylko „zanurzysz się w ten gęsty ozon, / A potem dalej — aż do warstwy, / Gdzie główne centralne słońce / Rozchlapuje gorącą plazmę”. Erotyczne olśnienia mają Boże błogosławieństwo („Ścieżka płynie po wodzie, / Naprzeciw niej Ojcowski Dom”), szczególne pośród innych życiowych egzystencji z różnymi wariantami wyboru, często niezrealizowanymi („Czasem umieramy — jeszcze w życiowej krzątaninie…”). W ten sposób dokonuje się poznanie istotnego, immanentnego, obala się wyobrażenie „czyimi jesteśmy kopiami, — / Nie na wieki niedoskonałymi”, bo usuwany jest „grzech pierworodny, zmyty miłością”. Liryka miłosna mimowolnie przelewa się w filozoficzną, motywowaną odkryciem „drugiej Ziemi” (wiersz o tym samym tytule), zbieżnością horyzontów rozumienia („I każdy ten, czyja dusza w nim, / Znajdzie wszystkich tych, w kim bratnie dusze”), afirmacją gramatyki pełnowartościowego bytu w sobie i przez siebie („I/ty-by/ć-bo/li/ćko/cha/ć — / Łodygi i korzenie alfabetu”), uświadomieniem karmicznych prawidłowości ludzkiego świata („W drzwi karła czy giganta…”). Eros zawsze towarzyszy Tanatosowi, zaprzecza mu, przeciwstawia się „królestwu Idu” (Hadesu), energia libido służy za „lont dla sublimacji / I odwiecznych pasji bal”, dlatego nawet „asceci i purytanie – / Bywa, ze skrzydełkami we krwi”. Metaforę, według wyznania poetki, podpowiedziała jej brytyjska pisarka i wykładowczyni Naomi Ritchie – zwolenniczka twórczości I. Pawluka, badaczka wojennej Ukrainy w globalnym wymiarze medialnym. Motywy miłosne doznają doprecyzowań w rozdziale „Paralele”, którego tytuł jest podważany przez poezje. Poddając w wątpliwość zużyte wyznania „Tu oto – ty cały”. „Ty cała...” / Cały wszechświat w tobie się zmieścił”, Złata Pawluk uznaje miłość w ciągłym odnawianiu („coś musi być i dalej”), w dynamice niezwykłego („Szczęście nadbiegało jak tsunami”), w osiągnięciu olśniewającego katharsis: „Nas od rozrywu szczęścia / Wychlapie przez brzegi”. Każdy daleki od uniwersalności wątek miłości, nawet egzotyczny („Kawiarnia Ost-Indie”), wchodzi w majestatyczną kompozycję, „gdzie my szkice w studiach żyć, / Naturzyści dla naszej miłości”. Poprzedni rozdział skorygowano następnym – „Przełaj”. Kardiocentryczna liryczna bohaterka („Serce – duszy kardiolog”), niemożliwa bez wolności, zależnej od woli kobiety („Jak zechcesz – to rzucisz kotwicę, / A zechcesz – pójdziesz do świata”), ma nadzieję na ukochanego, odpowiadającego jej kobiecym wymaganiom („…tu będziesz ty, / Taki, jakim cię kocham ja”), uświadamia sobie siebie i jego na nieskończonej drodze wzajemnego poznania: „Jesteśmy semper tiro jedno drugiego”. Osobne istnienie pozbawione jest sensu: „Ja do ciebie tak powracam, / Jak do brzegu fala – w każdej chwili”. Taki lejtmotyw harmonijnej zbieżności horyzontów rozumienia („Na literę dwa, na cyfrę „my”...”) jest właściwy rozdziałowi „Dotykiem ognia”: „Drabinką – do słońca pod sklepienie”, „Nie będziesz płonął w ogniu”, „Podpalaczu fajerwerków…” itd. Jest ona zakodowana w siódemkę jako symbol tajemnicy, znanej tylko zakochanym („Anabella”), którzy znaleźli swoją duszno-cielesną „czarę Graala” („Ten, kto pisał dla nas…”). Złata Pawluk trzyma się analogicznego obrazowo-wyrazistego poziomu objawień bez sentymentów także w kolejnych rozdziałach „Brama zamkowa”, „Podwójna gwiazda”, dowodząc znaczenia miłości w ludzkim życiu: „Odnalazły się nasze alter ego – / Ja w tobie, ty we mnie jesteś”. Analityczna intelektualna pasja obserwowana jest przy namyśle zarówno nad życiową drogą („Kolejka linowa”), jak i strukturalnym leksykonem ludzkiego ciała, interpretowanym według wzorców dawnych mitów, niby bezstronnej konstatacji dwujęzycznego ukraińsko-angielskiego skryptora („Słownik ciała skryptu słonecznego”), nawet emocjonalnego przeżywania tańca („Dziś chcę tańczyć…”) czy hazardowej gry („Karty krążą…”), kobiecej autorefleksji („Równik”). Otoczenie jawi się jako znaczący alfabet („Ta książka złożona z dróg, / Złożonych oczekiwań dworcowych, / Karbów na wilgotnej korze, / I innych znaków indeksalnych”), wymaga, jak i „klasyczny chód, dzieło sztuki”, adekwatnego dekodowania, techniki uważnego czytania, nie przeciwstawienia, a zestawienia tekstów bez najmniejszego werdyktu: „Nie spiesz się z „tak czy nie”, „albo–albo”. / Jak przyleci – zadzwoni cięciwą. / Nie będziesz wiedział, że to ona, miłość, / Jak nie zanurkujesz w nią z głową”. Każdy sąd przewiduje weryfikację w kręgu hermeneutycznym: „Nigdy nie mów „nigdy”. / „Nigdy” – to, czego nie ma. / Jest tylko nieprzechodnie koło / W objęciach z nami wszystkimi”. Zawód dziennikarza odbił się na wierszach o tematyce wojennej, przede wszystkim na rozdziale „Na tej wojnie” i innych, oznaczonych dyskursem publicystycznym i patetyczną mową, z wyodrębnieniem symbolicznych „wojowników światła”, aktualizacją pamięci historycznej, jak w wierszu „Opalona, nieopalona…”, natchnionym tragedią iłowajską, stylizacją modlitwy („Czary, którą daje Ojciec, nie odchylisz…”, „Pomódlcie się za nich jasno i cicho…”), dramatyzmem przesiedleńców („Migracja”), obroną witalnej siły podczas wojennych prób („Ostatni wróg – śmierć”, „Te dni nam policzone i naznaczone…”) w nowej historycznej projekcji: „Ta Ukraina – tylko droga / Do Tej – wolnej, świętej”. W narodowej przyszłości musi zmienić się znakowy system postrzegania świata („Oduczymy się kiedyś wymawiać / Słowa, które nie są prawdą i nie są Bogiem”), dlatego stają się znaczące „łuski słów na trawie” i chóry Dominei (śpiew liturgiczny). Ludmiła (Złata) Pawluk wyjaśnia taką stylistykę transtemporalnym doświadczeniem jej współczesności, skoncentrowanej na przecięciu historycznych, czasoprzestrzennych projekcji, potrzebą „przejść przez czas, przez różne jego warstwy i pokłady”, aby pojąć znaczenie narodowych rezystancji, którym towarzyszyły nieuniknione ofiarowania („Ofiara – to poświęcenie życiu…”). Za uogólnionymi obrazami dzielnych wojowników („Ty człowiek, który spala siebie…”) prześwituje konkret wojennej codzienności, jak w wierszu „To tylko na dzień, na dwa…”, poświęconym przyjaciołom-wolontariuszom. Autobiograficzna semantyka jest właściwa rozdziałowi „Ozeriany”. Liryczne wątki rozwijają się w otoczeniu przepięknych poleskich krajobrazów, w osiedlu Łuków z dawną sławą miasteczka na prawie magdeburskim, w uroczysku
Kumar. Wskazane toposy, podobnie jak jezioro Somin, mają dla poetki znaczenie res sacra (łac. – rzecz święta). “Ten kraj otwarty wszystkim wiatrom / I cały taki samowystarczalny” skupiony jest w metaforze o nieprzemijających cechach uduchowionego bytu (“Słoneczne bliźnię – wschód i zachód. / Świat-świt mgłę otrząsa, / Ból-biel czerpią duszami”) pod ochroną wojowniczego berserka – “jeziornego króla, – / Ognia i światła zaklęcia”. Na tle przejmujących wspomnień lirycznej bohaterki (“W lato z wakacyjnymi remake’ami…”) intymizuje się jej serdeczna rozmowa, pełna tajemniczych aluzji, które odsyłają nie tyle do chińskiej symboliki, co do trypolskich archetypów: “W kołowrocie jin i jang / Coś przeminie, // Coś się spełni. / To – moja, a to – twoja / Połówka tajemnicy”. W tomiku pośrednio obecny jest Lwów, który stał się rodzinnym miastem poetki, a także Nowy Jork z dzielnicą Greenpoint, miasteczko Nogales i inne, które odwiedziła, biorąc udział w programie rozwoju inicjatywy twórczej młodych wykładowców (1998, 1999, 2000; uniwersytet Arizony w mieście Tucson). Część wierszy przewędrowała do następnego tomu “Druga Ziemia” (2019), poświadczając jego ciągłość w tematyce, w interpretacji współczesności ogarniętej wojną, osobistych przeżyć, w pośredniej obecności analitycznych zabiegów w tekstach wierszy, pełnych intelektualnej pasji, nie pomijając też liryki miłosnej, w konsekwentnym przywiązaniu do sylabotoniki. Rzadko poetka sięga po pełen kalamburów wiersz mówiony (“Ukrainiada”), po eksperymenty w formie wierszy figuralnych (“Otwierasz oczy, otwierasz okna…”, “Miasto…”, “Dla przejścia…”, “W największym mieście kraju…”, “W piaskownicach uzbe-
Tłumaczenie maszynowe
Złata PAWLIUK
Meta. Metaversum Dróg wymierzono niezmierzono, Jak nie kręcić – wszystko kreatyw. I jest piękna Ładomyria, Moja metafora celu.
Nieznane toposy pod stopami, A otchłań, powiedziano przecież, bez dna. Podświetla się izotopami Krzew gorejący.
Lustrom snów powierzchnia spieniona. Jaka to gra? “Sekretnie” – gryf. Cała wieczność – jak chwila zatrzymana, Na radość więźniom zamku If.
Na szkle, pod warstwą naskórka, Ślady motyli zmagań. A dalej po ziemi pójdziemy my – Z pytaniami i bez pytań.
Nad metatransami i stresami Prosta obietnica trawie – Że jednak poczujemy się zmartwychwstali – Jeszcze teraz, jeszcze kiedy – żywi…
Jol Wszystko jeszcze tak, ot póki jeszcze tak. W odpowiedzi na “dopóki?” słychać “dotąd”… Odchodzą światli ludzie na tarczach, I wieczność sercem próbują na dotyk.
Niech spełnią się zamysły kiedyś. Dobrze, przed granicą, nie od początku. Jak chleb w piecach, dusze się podniosły. O dniu i terminie im nijak dyskutować.
Przez popiół, ból, i krąg ognisty Jeszcze rok nadejdzie i nas odmieni. Na słońcu wybuch światło włączy, A ciszę – coś zatrzymanego znienacka.
Z odłamków kata-strof ten czas nowy. Katarsis nie kupić za tanio. Uroczystych dni orkiestrzyk dęty Stąpa śladem za gwiazdą-duszą.
*** Wszyscy mówią kochać – Nikt nie wyjaśni jak. Z garści liter – Ciągnij swój los i znak.
Z jakiej to gęstwiny Serc tyle połówek, Dokąd one, deszczu, – W powódź czy w krąg win.
Jaki im żagiel – Płatek czy blacha dźwięczna, Czy anielskie skrzydła I błogosławieństw ręka.
Komuś – z pół akordu Sonet i róże tam, Gdzie rycerski zakon, Stulecie pięknych dam.
Czy z iskry – początek, I niebo jeszcze bez cytat. Z pół myśli milczeć, I wiedzieć – to ten, to ta.
Czy brzeg zodiaku Zmiękczy ostre kąty, Za lirykę – dzięki, Za prozę życia – wybacz.
To proste, to przestrzeń, Dłuto w rękach piękna. Ona nie poprosi, Lecz jej siebie oddasz.
Coś wygrał, coś wybrał, A dalej – słowo słowom. Z wiarą wiersza Przybędzie miłości wam.
In-pliki Ta kobieta obok, w pobliżu, A tamta daleko – Za plecami z portem i morzem, A ta – z dzbanem rosy.
Ta kobieta – miło niedbała, A tamta – pilnie staranna,
Ta – jak lekko piórko spadła, A tamta – różana panna.
Ta kobieta – słońca wybranka, A tamta – księżyca branka, Ta kobieta o szczęście się porani, A tamta – serce oszlifuje.
Ta w upał – jak cień, Tamta – lata królewna. Tej kobiecie tak przytulnie, A tej drugiej – różnie.
Ta – ciszę będzie ochraniać O poranku jasnowłosym. A u tamtej – serce-ognisko, Los stopi.
Ta piękność, Z brwiami-strzałami, wszystkim ładna. Kto się zapatrzy, komu się spotka, Znają in-pliki.
Ta kobieta, co nie da zginąć, – Schowa w serce… Nazywali je, te, boginiami – Co przeżyły wszystko to.
*** Pożądany deszcz wybija takty. Coraz jaśniejszy nieba perkal. Ty tu artysta, i widzisz tak ty Rozmowę traw jak fotosyntezę.
W światła grze – bezcielesność znaku. W grze molekuł – pchanie jąder. Zachodzi słońce jak błysk maku. Wychodzi księżyc, i stawia żak.
Cierpliwość ciernia, płonięcie głogu, Drzewa-struny, i łodygi-strzały. Ażurowa mięta myśli chłodzi. Nadzieja i serce – oto się spotkały.
Wszystko zwyczajnie – postapokaliptycznie… Ścieżki chabry, pola lawendy. I czas, do przestrzeni dusz styczny, Leczy ziołami, jak słowami.
Intercity Długa kolej, jak ręcznik, Wiatr całkiem jakiś oswojony. Śnieżno-niebieski nieba mural, Księżyc czujny, jak samuraj.
Świat, gdzie całkiem inaczej wszystko, Intercity i intersens, Sfinks-zwierzątko i feniks-ptak, Zagadkowe moje miasta.
Jedź w ten koniec, czy w tamten, Można kawy czy marzeń łyk, Czy tak patrz, czy tak – To życie nam wszystko lifehack.
Są przedstawienia takie, bez scen, Nie ściąć choinki – zen, Zimne słońce – jajko-rajko. Przekrój dróg dodaje pierścień.
Jest dobór graczy jak odsiew. Rok jak pociąg w dwa końce. To biegną, to lecą wersy, Tutaj szczęśliwe wszystkie bilety…
*** Czas ucieka – to taki kontrakt. Ale sens życia – po naszej stronie. Wszystko minęło, wydaje się, na hura. Cóż… przynajmniej za szczerością emocji,
Jak na fali oddechu mórz, Tych, gdzie brzeg – marzeń wieczne lato, Uśmiech, oczy Jeanne Samary – Jak wino, w kieliszki rozlane.
Wspomnień rentier i galerzysta, Ogrodnik lilii i niezapominajek Do syta zostawił kolorów – Żadnych ci “morte” czy “nie być”.
Przez niebo wyjście onoż wejście, Kropla ta sama co lodowa-niedotykalska. Za tunelem – słońca krajobraz, Najgęstszy cień, to tylko zasłona.
Czasu nieliniowy narratyw Z progu serca odepchnie. Coś szukasz – żeby siebie znaleźć, Jak płyniesz do słońca – na krze.
Międzysezonie Przed drugim śniegiem Ogród przegląda zimę Przez wierzchołki ostre, Jak wybiera schimę, Jak przyjmuje postrzyżyny.
Czas dokończyć sprawy W złota wirowaniu. Jesieni – hymn, ave, Dzięki jej za szczerość.
W tęczowej powłoce – Dalekie światło obietnic – Powrócić do słońca, W rodzinne objęcia kwietnia.
Obecnie zaś – wilki i stado, Zamurowane wejścia, Nigdzie stawiać piętna, Nijak dodać kody.
Nasze łodzie utknęły Między ratunkiem i klęską, Głos nadziei spragniony Między niesłyszalnie i cicho.
Między drogą i walką Jest potajemna kryjówka. Wieczna ziemia miłości – Ile lodem nie skuwaj.
Świat za ciepłem zatęsknił, Tak, jak Gerda za Kajem. Serce – sama ścieżka, Nawet kiedy błądzi.
Znowu my, ty i ja, – tam, Między smutkiem i śmiechem, Gdzie rozkwitła róża Między pierwszym i drugim śniegiem.
Pro-Gnosis Wyłoni się coś ze starych prognoz – “Nalepianie mokrego śniegu”… Coś zanurzy myśli w jesień – W jej bursztynową księgę,
W klonowych liści powieść, W jesionową żółto-czerwień, W jej do wszystkiego gotowość, W jej od wszystkich inność.
Szkic dróg jesiennych – Z gałęzi, jak wielkich liter. Wiatru huśtawka w pajęczynie, Z ciepłem infokopii lata.
Surmy dźwięk z białej wieży Świat podzieli na pół. Przemknie przez pole jeździec – Z jakiej on wyżyny?
Rozpoznają swój charakter burze, Swoją siłę – od serca uścisku, I cały ten jesienny gnozis Przepiszą na słońca dysku.
O miłości gorącej i widzącej, Słów świetlicy, a nie ciemnicy. O nowonarodzoności znaczeń, I o tym, że to nam się nie śni…
*** Poranek od wzruszenia zawilgotniał. Deszcz szkarłatny strój pierze. Kto wymyślił wodę – ten Bóg. Kto zamyślił myśl – Twórca.
Dzień i noc – taki dialog. Jesień dla duszy – stylowe tło. Niebios do serca – halo! Nie zepsujmy tego telefonu.
Ręce złączone – to mosty, A listy – listki-serca. Bóg właśnie słońce zapalił – Tak nie będzie światłu końca.
Wiatr co nie to – odmiecie. Sen co nie za co – przyniesie, Złoty stateczek wieści, Chryzantemowych cieni plisę.
Jaw otworzy drzwi w Praw, A po lewej – tam nie chodź. Jesień – dobroczynna pora, Zrobiona z podarków i cudów.
Światło-Boski Koło-Bieg, Chmura-Niagara z deszczem, Dostarcza życie tobie, Chyba, szczęście, Bo coż jeszcze.
*** Nie nauczę się żyć ja bez ciebie, W każdy dzień imię twoje zawołam. Nie nauczę się – znaczy i nie trzeba, Nieumiejętność tę przeżyję.
To brzmi cichutko – jak powitanie, Czasem huczy – nieznośny hype. Jeszcze oto powstają pytania. Naprawdę? No niech sobie, niech.
Nie zechcę wynaleźć przyczyny I uwolnić nas od ciężaru. Już jakoś inaczej odpocznę – Niech surowe dni powszednie dodają energii.
Za ten cały natchniony nieład Wyrzutów będzie brzęczeć – jak os. Lecz w skrzydłach wiatr, lód skruszał – Pogodzę się ze szczęściem już jakoś.
Kosmos kołysze kwiatowy, Setki lat? Nie, jeszcze nie nasyciliśmy się. Ja tego nie zostawię na nigdy, Może tylko nieco na kiedyś.
To, co wyrosło, niech kwitnie. Maciejki, malwowa świeca… Nad którymi chmurka lewituje, Pod którą koniki świergoczą.
Morze. Dopełniona irrealność Kobieta, która chciała być morzem... I. P.
Żagiel zagląda w bezkres – Zwoje niebieskich mil i łaska. Są takie słowa, którym uwierzy morze. Wszystko weźmie – i znów wszystko odda. Tutaj autoportrety słońca na wodzie, Tutaj zwyczajnie być dziełem i twórcą. Nie ma dróg, a losów jednak przecięcie. Świat o miłości, ono także o tym. Ta przestrzeń zna szczęście prawdziwe. Bywa, że tak – niepogoda i sztormy. Faluje – No jak wy tam beze mnie? Zawoła – i odpowiadamy echem. To stąd właśnie piękne mity, I kto skarby powierzył okrętowi – Na brzeg stąd wyszła Afrodyta, Jakby z plusków czyjeś “kocham”. To dośpiewa, czego nie dopowie, Na swój sposób, na słoneczny ład. A kobieta, która chciała być morzem... Ja nie chciałam być – ja byłam. *** Zamienię to miasto w swoją riwierę I będę je mierzyć krokiem plażowym, Niech słońce założy chmurę sombrero, Na sklepiki padną cienie witrażowe. Będą lwy koloru fali morskiej, Wielki dom niczym liniowiec wycieczkowy, Wśród sadzy i miejskiej krzątaniny Kto w lato na stałe, a kto przejazdem. Komu morze dom, a komu przygoda – Meduzy złotawe, srebrzyste rybki, Słonego kamienia chłód, I słodkich snów arbuzowe kromki. Przemienię się w wyspę, a jeszcze w mewę, Nie wszystko, co było kiedyś – to przeszłość. Rodzinne ulice z deszczem, witajcie, Ja ze swoich marzeń szczęśliwych przybysz.
Tłumaczenie maszynowe
Nadia NAUMOWA, Muzeum Centrum Historycznego miasta Kijowa. Kijów znał dwóch malarzy o nazwisku Muraszko – Mykołę Muraszkę oraz jego bratanka Ołeksandra, o którego twórczości i losach mowa w artykule. Obaj stworzyli malarskie arcydzieła światowego znaczenia, kształcili się w Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, byli utalentowanymi pedagogami, nauczycielami rysunku i położyli podwaliny pod wyższą szkołę malarską w stolicy Ukrainy. To właśnie Mykoła Muraszko, którego uczniowie nazywali „starym nauczycielem”, założył w Kijowie Szkołę Rysunkową (jej ostatni adres: ulica Wołodymyrska 47, budynek posiada tablicę pamiątkową). Był jeszcze Ołeksandr Muraszko (starszy), właściciel pracowni ikonopisarskiej, brat Mykoły i ojczym Ołeksandra młodszego. Ci artyści zajęli znaczące miejsce w historii ukraińskiej kultury, a znaczenie dwóch z nich uświadamiali sobie już ich współcześni; szanowali ich i kochali koledzy oraz uczniowie, którzy później z szacunkiem i ciepłem wspominali swoich nauczycieli. Okoliczności narodzin Ołeksandra Muraszki, podobnie jak jego przedwczesnej, gwałtownej śmierci, do dziś skrywają wiele zagadek. Badacze różnie interpretują poszczególne epizody jego biografii. Otóż córce księdza ze wsi Semky w guberni czernihowskiej, Iwana Kraczkowskiego, Marii, 8 września 1875 r. urodził się syn, którego ochrzczono z jakiegoś powodu w cerkwi Złotoustowskiej („żelaznej”) w Kijowie, na placu Halickim, i nazwano Ołeksandrem. Nosił nazwisko matki, popularne na Czernihowszczyźnie. Ojczym adoptował go, gdy miał już 17 lat. Świadczy o tym dokument – rozporządzenie Czernihowskiej Izby Skarbowej nr 18566, w którym stwierdzono, że jest on członkiem rodziny „czernihowskiego mieszczanina Ołeksandra Iwanowicza Muraszki na prawach syna rodzonego”. Dokument ten, podobnie jak zapis o chrzcie, odnaleziony w Centralnym Państwowym Archiwum, został opublikowany w artykule czasopisma „Antykwar” wraz z innymi dokumentami, które odkrywają rodowód artysty w linii matki [1]. Z artykułu badaczki Darii Dobrijan dowiadujemy się, że ród Kraczkowskich miał wiele gałęzi i wszyscy jego przedstawiciele, podobnie jak dziadek Ołeksandra, Iwan, byli księżmi. A kim był ojciec? W dokumencie kościelnym imię ojca nie figuruje [2]. Chłopiec przyszedł na świat jako niezbyt pożądany, gdyż był nieślubnym dzieckiem. Matka wysłała go potem do guberni czernihowskiej, do miasteczka Borzna, gdzie mieszkali jej bracia. Tam mijało dzieciństwo, wnuka wychowywała babcia ze strony matki, o której z wyjątkową miłością i czułością opowiadał później artysta. Ołeksandr nie lubił dzielić się wspomnieniami o swoim życiu, w szczególności o dzieciństwie i młodości. Prawie nigdy nie wspominał matki, która z czasem wyszła za mąż za właściciela pracowni ikonopisarskiej w Czernihowie, Ołeksandra Muraszkę, i zabrała 8-letniego syna. Badacze ostrożnie wypowiadają się o relacjach chłopca z ojczymem, a niektórzy przypuszczają, że ten był w rzeczywistości jego ojcem. Do dziś nie ma jasnej odpowiedzi na to pytanie, ale warto wziąć pod uwagę, że bracia Muraszkowie również pochodzili z Czernihowszczyzny, ich ojciec Iwan był malarzem-rzeźbiarzem, wykonywał ikonostasy na zamówienie cerkwi. Zatem rodziny Kraczkowskich i Muraszków mogły się znać. Starszy brat mieszkał początkowo w Czernihowie i przyjeżdżał do brata do Kijowa. Wiadomo, że Mykoła Muraszko kochał swojego bratanka, który stał się z czasem jego ulubionym uczniem, a Ołeksandr młodszy kochał wuja bardziej niż ojczyma-ojca. Ojczym oddał pasierba do nauki w seminarium czernihowskim. Młodzieniec czuł się tam bardzo niekomfortowo, był nieśmiały również dlatego, że od dzieciństwa się jąkał. Później sam pracował nad tą wadą i w końcu ją pokonał, mówił bez żadnych zauważalnych zacięć. W 1887 r. O. Muraszko przeprowadził się z rodziną do Kijowa, dokąd przeniósł również swoją pracownię. Kupił dom od kupca K. P. Hryhorowicza-Barskiego, potomka słynnego rodu. Był to jeden z pierwszych domów przy ulicy Małej Żytomierskiej, zbudowany w 1858 r. Kijów końca XIX w. intensywnie się budował i żył wielkim wydarzeniem. Decyzja o wzniesieniu na nowym bulwarze soboru pod wezwaniem św. Włodzimierza przyciągnęła tu rosyjskich malarzy – Wiktora Wasniecowa, Michaiła Niestierowa, Michaiła Wrubla. Sam budynek był już ukończony, chodziło o wystrój wnętrz: ikony, malowidła ścienne, ikonostas. Wykonywano również prace stolarskie: meble do ołtarza, podstawy pod ikony. Pracami przy wystroju wnętrz kierował znany historyk sztuki, profesor Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych Adrian Prachow, przyjaciel M. Muraszki jeszcze z lat studiów w Petersburgu. Artyści zamieszkali na długi czas przy ulicy Wołodymyrskiej w Kijowie. Był to niezwykle ciekawy okres w życiu miasta, jego zabytki z czasów książęcych zainspirowały artystów do stworzenia znanych arcydzieł malarskich. Mykołę Muraszkę znali dobrze jeszcze z Akademii, gdzie studiował razem z Ilją Riepinem i utrzymywał z nim przyjazne stosunki. W tym soborze pracowali również ukraińscy i polscy artyści: M. Pymonenko, W. Kotarbiński, P. Swiedomski. Do malowideł zaangażowano także uczniów szkoły M. Muraszki. Był to dla nich wielki zaszczyt obserwować, jak pracują mistrzowie i kontynuować ich pracę, malując czy to szaty, czy niebo, czy pejzaże w tle. Nauczyciel przyprowadzał uczniów do soboru, dawał im zadania, nadzorował pracę, podpowiadał i zawsze zabierał ze sobą bratanka – cichego i skromnego nastolatka. Takim widzimy go na zdjęciu z 1892 roku – o delikatnych rysach twarzy, falowanych włosach (jest podobny do matki). W tym czasie potajemnie uczęszczał na zajęcia szkoły rysunkowej, ponieważ ojczym nie zachęcał go do nauki prawdziwego malarstwa. Ołeksandr był pod wrażeniem majestatycznych postaci świętych, których modelami często byli prawdziwi ludzie, których można było spotkać na ulicach Kijowa. Malowidła soboru różniły się od tych bizantyjskich ikon, które widział zarówno w cerkwiach, jak i w seminarium. Były to akademickie dzieła malarskie, które przyciągały młodzieńca. Właśnie wtedy mocno postanowił, że zostanie malarzem. Ale ojciec myślał inaczej, potrzebował spadkobiercy, który kontynuowałby jego dzieło (a ono by- Ołeksandr Muraszko. Zwiastowanie. 1909 r.
była dość dochodowa, na ikony był stały popyt). Oddano go do znanego mistrza-bogomaza (tak na Ukrainie nazywano malarzy ikon), który uczył gruntować deski, przedstawiać na nich oblicza świętych zgodnie z ustalonymi kanonami, dodając określone atrybuty czy sceny z żywotów, które je definiowały. Tutaj otrzymywał nawet jakieś pieniądze, malując ikony na zamówienie. Przyszły artysta, oczywiście, zdobył pewne umiejętności malarskie i rzemieślnicze, przyzwyczaił się do dyscypliny i posłuszeństwa. Ale gdyby nawet wizerunki świętych, wykonane w tamtym czasie przez Muraszkę-ikonografa, zachowały się, to i tak bardzo trudno byłoby ustalić autorstwo, wszak malarze nigdy nie podpisywali swoich prac, a wizerunki były typowe. Jednak przyjaciele później wspominali o wykonanych przez artystę ikonach, kopiach malowideł soboru św. Włodzimierza. Wśród nich była także Matka Boska z ołtarza, sam autor Wiktor Wasniecow pochwalił ją. Wiadomo również, że z rekomendacji Prachowa, Ołeksandr Muraszko wykonywał malowidła w cerkwi św. Mikołaja na Askoldowej Mogile. Wykonał także kilka etiud, które Mykoła Muraszko wysłał do oceny do Akademii jako prace ucznia swojej szkoły. Dziś możemy zobaczyć martwą naturę, w której połączono ciężki metalowy hełm rycerski z ukraińskim kumanem (dzbanem), i to połączenie wyszło udanie. Obaj bracia Muraszkowie przyjaźnili się z rosyjskimi artystami, bywali w ich mieszkaniach i pracowniach. Od tamtej pory młody Ołeksandr na zawsze zaprzyjaźnił się z A. Prachowem, W. Wasniecowem, M. Niestierowem, a także ich dziećmi. A oni, ze swojej strony, przejęli się losem utalentowanego i pracowitego chłopca, który postawił sobie za cel uczyć się na artystę i nawet uciekł z domu, wyrażając protest ojcu, nocował na barkach z burłakami i pod gołym niebem w jarach nad Dnieprem. Słynni artyści zrobili wszystko, aby przekonać Ołeksandra Iwanowicza, by pozwolił młodzieńcowi uczyć się w Petersburgu, i dali mu nie tylko rekomendacje, ale i pieniądze na drogę oraz na urządzenie się. Wtedy ojczym adoptował go i nadał chłopcu swoje nazwisko. W Petersburgu nie było łatwo: brakowało systematycznej edukacji, trzeba było nadrabiać stracone lata, bo choć uczył się w gimnazjum, to go nie ukończył. Na lato Ołeksandr przyjeżdżał na Ukrainę do czernihowskich krewnych, gdzie wykonywał liczne etiudy: młode kobiety w chustach i czepcach, typy wiejskie, twarze parobków, chłopów z wąsami. Ołeksandra Muraszkę przyjęto od razu do klasy natury, początkowo jako wolnego słuchacza. Z czasem trafił do pracowni słynnego Ilji Riepina, być może z rekomendacji swojego wuja. Wszak Mykoła z Ilją byli prawdziwymi przyjaciółmi, o czym świadczą dwa portrety Mykoły, wykonane przez Riepina. Wszyscy uczniowie szanowali i kochali sławnego artystę, który inspirował ich swoim przykładem, pokazywał, jak trzeba malować, przynosił płótno i malował naturę wprost na ich oczach, był wymagający i życzliwy zarazem, i, jak wszyscy wspominali, częściej chwalił niż pouczał. W jego pracowni panował twórczy duch, a poza tym maestro lubił wytrwałych i pracowitych. Takim był ten młodzieniec z Kijowa i on, jak i reszta uczniów, był pod wpływem nauczyciela. Swój obraz programowy „Pogrzeb koszowego” O. Muraszko wykonał jako swoistą kontynuację tematu zaporoskiego, odzwierciedlonego na słynnym płótnie Riepina „Zaporożcy piszą list do sułtana tureckiego”. Stworzony w 1876 roku, ten obraz stał się sensacją, spodobał się carowi Aleksandrowi II i on go zakupił. Prawda, ten sam car w tym samym roku wydał ukaz emski o zakazie języka ukraińskiego.Margarita i Ołeksandr Muraszkowie. 1909 r. Zdjęcie Witolda Mieczyńskiego„Pogrzeb koszowego” – to coś innego. Na obrazie ucznia Riepina są ci sami kozacy, ale oni już się nie śmieją, bo odprowadzają w ostatnią drogę pobratymca-koszowego. Tragicznych stron w historii kozaków nie brakowało. Iluż to zostało pochowanych potajemnie w nocy, dlatego że przyjaciele nie chcieli, aby wrogowie zbezcześcili grób!.. Uroczysty pochód, pełne smutku twarze, procesja pogrzebowa z trumną, przykrytą czerwoną kitajką, idzie wprost na nas. Artysta wiedział o tradycji pochówku kozaka z tych ukraińskich pieśni, które jeszcze w dzieciństwie śpiewała mu babcia. O obrazie Ilji Riepina powiedziano i napisano wiele, wszyscy zapewne dziś wiedzą, kto ze znanych ludzi pozował do stworzenia jego postaci. Obrazem Muraszki specjalnie się nie zajmowano, chociaż wysuwano przypuszczenie, że postać starego kozaka to Mychajło Starycki. Poddano to w wątpliwość, ale musiał przecież artysta mieć z kogo malować etiudy do obrazu. A oto chłopak w białej świcie, który niesie trumnę, jest rozpoznawalny – to przyjaciel z Akademii, student Mykoła Petrow, portret którego osobno został stworzony w 1898 roku. Za obraz programowy „Pogrzeb koszowego” Ołeksandra Muraszkę wysłano za granicę, gdzie spędził trzy lata, od 1900 do 1903 roku (Włochy, Francja, Niemcy) i otrzymał możliwość zapoznania się ze sztuką Europy, w szczególności z dziełami francuskich malarzy-impresjonistów, którzy byli mu bliscy w postrzeganiu świata. Można tylko wyobrazić sobie, jak zaimponował młodemu artyście Paryż, z jego nasyconym życiem artystycznym, z jego wystawami sztuki, cyganeryjną atmosferą. Tutaj ukraiński artysta stworzył znane wizerunki paryżanek – bywalczyń kawiarni. Tak właśnie nazwał swój cykl „Paryskie kawiarnie”, w którym pokazał wesołą różnorodność nocnego życia stolicy Francji. Jeden z pierwszych obrazów przysłał do Akademii jako raport i został on pokazany na wystawie w 1902 roku. Bez wątpienia paryskie doświadczenie malowania z natury owych dziewcząt wywołało nowe rozwiązania artystyczne. Wprawdzie nie wszystkim krytykom sztuki te dzieła się spodobały. Można o nich mówić wiele, analizować ciekawe techniki, w których prześledzić można impresjonizm, jest w nich i wesołość, i trochę smutku, ale najważniejsze w nich – to samo życie, a przede wszystkim ludzkie charaktery: to nie ich wybierają, one wybierają, tak namalował je artysta. Te obrazy olejne kojarzą się z dziełami literackimi francuskich pisarzy, każda z dziewcząt aż prosi się do noweli. Przez całe życie Ołeksandr Muraszko stworzył szereg portretów współczesnych mu artystów, ich żon, dzieci, krewnych. One i dziś budzą wielkie zainteresowanie
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nie tylko dlatego, że je rozpoznajemy. Ekspresyjne, połączone z gatunkiem, przekazują nie tylko niepowtarzalną indywidualność portretowanych, ale także ich wewnętrzne charaktery i nastrój. Poza tym jest w nich obecna aura epoki, jak w portrecie O. Prachowej, przedstawionej podczas ulubionego zajęcia, rękodzieła, czy w obrazie O. Murashki „Na lodowisku”, gdzie doskonale oddano ruch. Większość dzieł powstała w Kijowie. W 1908 roku Kijów obchodził 60. rocznicę urodzin Mykoły Murashki, z tej okazji w miejskim muzeum zorganizowano wystawę prac samego jubilata i jego uczniów. Największą uwagę widzów przyciągnął portret „Stary nauczyciel” autorstwa Ołeksandra Murashki, w który artysta włożył cały szacunek i miłość, jakie do niego żywił. Pierwszy z portretów wykonanych w plenerze, na daczy artysty w Buczy pod Kijowem, zajmuje szczególne miejsce wśród wszystkich portretów. Tego dzieła nawet nie warto analizować: widzimy wybitną osobowość, patriarchę, podwижnika ukraińskiego malarstwa. Ołeksandr Murashko wykonał także portret dyrektora muzeum M. Biljaszywskiego, z którym łączyły go wspólne zainteresowania, organizowanie wystaw i wielkie plany utworzenia w Kijowie prawdziwego centrum artystycznego. Od 1908 r. Ołeksandr Murashko stale mieszka w Kijowie. W tym czasie artysta zdobył uznanie nie tylko w ojczyźnie, ale stał się bardzo popularny za granicą. Wystawiał swoje obrazy na wystawach w Monachium, gdzie stawały się prawdziwym wydarzeniem. Jeden z nich, słynna „Karuzela” (1906 r.), wywarł niezwykłe wrażenie zarówno na widzach, jak i krytykach, i odniósł sukces, jakiego dotąd nie zaznał żaden ukraiński artysta. Na obrazie, który otrzymał złoty medal, przedstawiono prostych ukraińskich wiejskich dziewcząt w strojach narodowych, które przyjechały do miasta i po raz pierwszy wsiadły na karuzelę. Ile radości i zmieszania na ich twarzach, jak odbierają ten szybki ruch po okręgu – udało się to mistrzowi oddać. Znamy to dzieło jedynie z fotografii i recenzji, ponieważ kupił je z wystawy kolekcjoner z Bukaresztu i do dziś znajduje się ono za granicą. Prace ukraińskiego twórcy były prezentowane także na wystawach w Rzymie, Wenecji, Berlinie, Wiedniu i Amsterdamie. O każdej z prac Ołeksandra Murashki można mówić, analizując jego mistrzowską technikę, kolorystykę, a to nie tylko umiejętność oddania oświetlenia, lecz coś, co dane było wyłącznie jemu i sprawiało, że każde jego nowe dzieło stawało się wydarzeniem w życiu artystycznym. Był to ukraiński artysta światowego formatu, który z wdziękiem i bez narzucania się podkreślał swoją ukraińskość, zwłaszcza w dziełach ostatnich lat. A jego portrety dzieci to osobny rozdział, wymagający głębokiej analizy. Zatrzymajmy się przy jednym z jego obrazów, który może wydać się nieco nietypowy. Temat jego jest zaczerpnięty z Ewangelii. Artysta nie lubił zbytnio malować ikon, choć dobrze znał zarówno tematy, jak i zasady ikonopisarstwa, jeszcze z Seminarium w Czernihowie. Scena Zwiastowania – głównego wydarzenia nauki chrześcijańskiej, przedstawianego niezliczoną ilość razy przez różnych artystów – w sztuce ikonopisarskiej ma swoje od dawna ustalone kanony. Ale to przecież Ołeksandr Murashko. Przedstawia on objawienie archanioła Gabriela na prawdziwej werandzie kijowskiego domu. Maria zajęta jest pracą, haftuje, przed nią na krosnach leży płótno, tworzy obraz nićmi i igłą. Są tu też rozpoznawalne przedmioty codziennego użytku: wielobarwne nici, na oknie doniczki z kwiatami, typowy dywanik, na którym na kolanach klęczy młoda jasnowłosa dziewczyna z zaplecionymi warkoczami. Powiał lekki wiosenny wietrzyk, zza odchylonej zasłony wychodzi anioł z lilią w dłoni. Maria jeszcze go nie widzi, na jej twarzy widać lekki lęk i oczekiwanie, czuje, że ktoś przyszedł i że to, co się dzieje, jest niezwykłe: „Nie bój się, Mario…”. „Zdrowaś, Mario, łaski pełna, Pan z Tobą…” – te słowa modlitwy, dziś znane każdemu chrześcijaninowi, oznaczają początek tajemnicy wcielenia. Cud przyszedł tutaj, do kijowskiego mieszkania. Szkice do obrazu mówią nie tyle o poszukiwaniach kompozycji, co o poszukiwaniach rozwiązania kolorystycznego: jeden z nich utrzymany jest w błękitnych tonach, a gotowy obraz wypełnia słońce, które wchodzi razem z aniołem, i został ukończony w 1909 roku. W 1909 roku artysta ożenił się z córką kijowskiego notariusza Margaritą Krüger, która stała się jego żoną, przyjaciółką i współpracowniczką. Fotografia wykonana przez Witolda Meczyńskiego w tym samym roku pokazuje małżeństwo w strojach narodowych: Margarita w gorsecie, wyszywance, plachcie i wianku, Ołeksandr z szablą i pistoletem za pasem. Ta fotografia, wykonana w kijowskim zakładzie fotograficznym, również jest dziełem sztuki. Od czasu ich podróży poślubnej do Włoch żona stała się ulubioną modelką artysty. Odwiedzili Rzym, Wenecję, Capri; dokumentami tej podróży stały się obrazy i liczne szkice. Ołeksandr Murashko kontynuował dzieło Mykoły Murashki, wykładał w nowej Szkole Artystycznej przy ulicy Bulwarno-Kudriawskiej, mieszczącej się w budynku Izby Skarbowej, zaprojektowanym przez architekta A. Kazańskiego. Uczniowie kochali i szanowali swojego nauczyciela, o czym świadczą fotografie, na których jest przedstawiony wśród młodzieży. Artysta wykonał portrety kilku swoich uczennic. Niektóre z nich później napisały wspomnienia o jego lekcjach rysunku, o łagodności, powściągliwości, elegancji nauczyciela. Lubił uczyć, podobnie jak wuj Mykoła, jak jego nauczyciel Ilja Riepin. Później O. Murashko otworzył własną szkołę, klasy rysunku w budynku Ginzburga na ulicy Instytuckiej, ponieważ pragnął być niezależny, uczyć zgodnie ze swoimi przekonaniami, i opracował statut tej szkoły. Był to już 1913 rok, w przededniu I wojny światowej; szkoła nie przetrwała długo. W tym samym roku artysta sprzedał dom ojca na Malej Żytomierskiej. Ten spoczął na cmentarzu Łukianiwskim, tak jak jego brat Mykoła, który zmarł rok później. Tutaj, na Łukianiwce, wówczas na przedmieściach Kijowa, zwanych Tatarką, artysta zbudował sobie dom, w którym przyszło mu mieszkać jeszcze 6 lat z żoną i ich przybraną córką Katrusią. Całe swoje twórcze życie artysta Ołeksandr Murashko poświęcił poszukiwaniom własnej drogi w malarstwie. Znał wielu wybitnych współczesnych artystów, uczył się od nich i od wielkich mistrzów świata, lecz pozostał sobą, gdy sięgał po nowe techniki i sposoby wyrazu. Potrafił uniknąć szablonowości i pozostać oryginalnym, swoistym w swoich portretach, a także w tematach ludowych, i dążył do ukazania duchowego potencjału tych ludzi, ich szlachetności, szczerej wiary w dobro, miłości do życia. Latem 1914 roku Murashko z żoną spędzili na Połtawszczyźnie, we wsi Łuczki. Tam stworzył „Praczkę” i „Rodzinę chłopską”; obydwa obrazy to nie tylko rozwiązanie zadań kolorystycznych, lecz filozofia ludowego życia. Notabene, bardzo często na portretach Murashki w tle jest okno, jak okno na świat, przez które wpada światło z zewnątrz. A
Założyciele Ukraińskiej Państwowej Akademii Sztuk Pięknych. Ołeksandr Muraszko (siedzi drugi z lewej)
na obrazie „Rodzina chłopska” widzimy także ikony na ścianie; przedstawiono je niewyraźnie, lecz tematy można rozpoznać. A jaką wartość ma przedstawienie krzyżyka na sznureczku na szyi matki i jej splecione na kolanach dłonie. Choć Ołeksandra Muraszki nigdy nie uważano za typowo ukraińskiego malarza, to jednak w swoich obrazach rodzajowych pokazał Ukrainę. Rozpoczęła się I wojna światowa, lecz pracownia Muraszki kontynuuje pracę. W tym niepewnym czasie malarz-pedagog snuł pomysł utworzenia w Kijowie centrum artystycznego: „Kijów powinien stać się tym, czym dla całych Niemiec stał się Monachium – samodzielnym centrum artystycznym całego Południa. Tu jest światło, tu jest słońce, tu jest przepiękna przyroda, tu jest własna kultura”. Te słowa przytacza w swoich wspomnieniach przyjaciel, znany krytyk, historyk sztuki Jewhen Kuzmin [3]. W 1916 roku O. Muraszko stał się jednym z inicjatorów nowego stowarzyszenia artystycznego – Towarzystwa Kijowskich Artystów. Idea politycznej samodzielności pojawiła się w 1917 r. po Lutowej rewolucji w Rosji. W Kijowie powstaje Centralna Rada, kierowana przez historyka Mychajła Hruszewskiego, która w 1918 r. ogłosiła Ukrainę samodzielnym, niezależnym państwem (UNR). A już 22 listopada 1917 r. w budynku Muzeum Pedagogicznego, który stał się siedzibą rządu, oficjalnie utworzono Ukraińską Akademię Sztuk. Do tej daty w pomieszczeniach muzeum zorganizowano wystawę współczesnych artystów, fundatorów Akademii, którzy mieli zostać jej wykładowcami. Widzimy ich wszystkich na fotografii: Mychajło Hruszewski, Ołeksandr Muraszko, bracia Fedir i Wasyl Kryczewscy, Eduard Manewicz, Mykoła Żuk, Heorhij Narbut, Mychajło Bojczuk, Mykoła Burczek. Byli bardzo różni i reprezentowali różne kierunki sztuki, lecz byli zjednoczeni w dążeniu do tworzenia sztuki Ukrainy. Muraszko stał się jednym z zastępców przewodniczącego CR ds. kultury. Akademia rozpoczęła pracę, mieszcząc się na Georgijewskim zaułku w rejonie Starego Kijowa, w pobliżu Soboru Sofijskiego. O tych czasach napisano wiele wspomnień. Los wszystkich członków utworzonej wówczas Akademii ułożył się różnie. Jedni kontynuowali drogę artystyczną już w Radzieckiej Ukrainie (F. Kryczewski, M. Burczek), inni doznali represji i zostali rozstrzelani w strasznych latach 30. (M. Bojczuk, M. Żuk), inni wyemigrowali (E. Manewicz, W. Kryczewski). Los Ołeksandra Muraszki okazał się najtragiczniejszy. 25 stycznia 1919 r. do Kijowa weszli bolszewicy. Zainteresowani tym, by zaangażować znanego artystę, zmusić go do pracy dla nowej władzy, dla rewolucyjnej idei, wyznaczyli go kierownikiem wydziału Ogólnoukraińskiego Wydawnictwa. Plakaty agitacyjne, dekoracje ulic na święta – za to miał odpowiadać artysta światowego poziomu. Koledzy-artyści później wspominali, jak trudne i poniżające było dla niego wykonywanie tego, co nie odpowiadało ani poziomowi jego talentu, ani jego przekonaniom. Nie odważono się od razu go aresztować, lecz władza znała wiele sposobów rozprawy z niepokornymi geniuszami. 14 czerwca zamordowali artystę, zrzucając całą winę na bandytów, których wtedy rzeczywiście było wielu, jednak najstraszniejszymi bandytami byli bolszewicy. Na autoportrecie, stworzonym w 1918 r., Ołeksandr Muraszko utrwalił ten niepokojący stan swojej duszy w ostatnich latach życia, który odczytuje się w jego oczach. Nie wie jeszcze, co na niego czeka, jego szkołę, uczniów. Los wielu z nich ułoży się tragicznie. Lecz w tym surowym, powściągliwym w barwach portrecie dostrzega się także wewnętrzną szlachetność i poczucie godności. Ołeksandra Muraszkę pochowano 17 czerwca na cmentarzu Łukjanowskim. W kijowskich gazetach ukazały się publikacje. Napisano nekrologi, autorem jednego z nich w czasopiśmie „Mystectwo” był Mykoła Burczek. W czasopiśmie „Czerwonyj szlach” (1928 r.) Jewhen Kuzmin – krytyk, historyk sztuki i bliski przyjaciel artysty – opublikował artykuł, w którym ogłosił wspomnienia żony Margarity Awhustiwny. …Małżeństwo wieczorem wracało do domu. Podeszło dwóch nieznajomych, zażądało dokumentów i zaproponowało Ołeksandrowi Muraszce pójście z nimi, a żonie nakazali wrócić do domu. Następnego dnia jego ciało znaleziono w Dorohożyckim jarze z przestrzeloną głową. Był to straszny cios dla żony, uczniów, Kijowa, wszystkich przyjaciół i kolegów. A największym ciosem i niepowetowaną stratą była dla Ukrainy. „We wtorek, 17 czerwca, chowaliśmy go. Cichy, świeży dzień; trochę się zatrzymaliśmy, by nieść go na rękach aż do samego cmentarza. Mnóstwo kwiatów, a wśród nich niebieski wieniec z chabrów z taką samą niebieską wstęgą… Jego ulubiony kolor, tak głęboki niebieski kolor, który tak często występuje na jego obrazach” – tak wspomina pogrzeb żona [4]. To właśnie żona stała się pierwszą biografką Ołeksandra Muraszki, napisała wspomnienia, sporządziła spis jego dzieł. Sama jednak nie uniknęła tragicznego końca – już w latach 30. została represjonowana i zmarła w więzieniu. Jeszcze niedawno w Kijowie istniała ulica Polupanowa, obecnie przemianowana na Priorską. Encyklopedyczny słownik „Kijów” (1981 r.) informuje, że nawet słynny Jarosławów Wał przez pewien czas nosił nazwę – ulica Polupanowa! On „zasłużył” na to: „wyzwalał” miasto od „burżuazyjnych nacjonalistów”, w 1918 roku był komendantem Kijowa, jego oddział tłumił w 1921 r. powstanie kureniwskie. Istnieje przypuszczenie, że władza bolszewicka powierzyła mu tak delikatną sprawę, jak zabójstwo artysty O. Muraszki. Grób Ołeksandra Muraszki na cmentarzu Łukjanowskim nie dotrwał do nas w pierwotnym kształcie. Obecnie stoi tam krzyż, wykonany przez absolwentów Akademii Sztuk Ukrainy Włodzimierza Czeczela i Jurija Chymycza, postawiony w 1998 r., w przededniu 70. rocznicy śmierci wielkiego mistrza. Dom na ulicy Bahowutiwskiej (ostatnie mieszkanie artysty) został zburzony. Dom-posiadłość Muraszków jest obecnie w opłakanym stanie i wymaga remontu konserwatorskiego. Bardzo szkoda, jeśli zniknie z mapy Kijowa… W 2025 roku przypada 150 lat od urodzin znakomitego artysty, który wszedł jasną kartą do historii ukraińskiej i światowej kultury. Niestety jego rola w procesie kształtowania narodowej ukraińskiej szkoły artystycznej nie została do końca odsłonięta, podobnie jak nieznane są losy tych dzieł, które przechowywane są poza Ukrainą; nawet nie wszystkie wspomnienia współczesnych zostały opublikowane. Nie dożywszy dwóch miesięcy do 44 lat, przeszedł bardzo krótką, lecz wypełnioną trudnymi osobistymi doświadczeniami i burzliwymi wydarzeniami drogę, która przypadła na przełom wieków.
Literatura: 1. Dobriian Daria. Nowe w rodowodzie Ołeksandra Muraszka. Antykwar. 2020. 2. Tamże. 3. Kuzmin Jewhen. Ołeksandr Muraszko. Czerwony szlak. 1928. Nr 4. 4. Tamże.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tylko wydarzenia rosyjsko-ukraińskiej wojny, ale także niełatwe, odwieczne problemy ludzkiej egzystencji”. Rzeczywiście, projekt jest wielowymiarowy: odwołuje się do doświadczenia historycznego, łączy konkretne z abstrakcyjnym, widzialne z wyobrażonym. Nieustanne poszukiwanie nowych artystycznych sposobów i środków wyraziło przekonujące kontynuowanie przenikającego całą twórczość filozoficznego tematu artysty: pojedynku z czasem. Artysta o szerokim zakresie twórczym raz za razem próbuje rozszyfrować kody jego niekończącego się, nieuchwytnego i, jak się wydaje, niepozornego, jakby zamyślonego, a może nawet rozmarzonego biegu. To, co wcześniej figurowało pod hasłem „niemożliwe”, stało się rzeczywistością, uwypukliło czarodziejskie symbole elitarnego projektu. W przyjaznym, jasnym kręgu obrazów Wiktora Sydorenki czuje się swobodnie, naturalnie, zapomina o wszystkim błahym, drugorzędnym, zachwyca się wyrafinowanym artystycznym darem malarza, jego umiejętnością malowania niebiańskiego ziemskimi barwami, które pod wpływem pędzla stają się niezwykłe, nietypowe, nieziemskie. Wydaje się, że w najbliższej przyszłości na kreatywne projekty Wiktora Sydorenki będzie można spojrzeć „oczami”… sztucznej inteligencji. Trudno przewidzieć, jak będzie ona postrzegać cudowny świat ich barw i linii, lecz z pewnością zauważy, że artysta przywiązuje wielkie znaczenie do koncepcyjności każdego dzieła, jego przewodniej idei, racjonalno-intelektualnego i filozoficznego pierwiastka. I to nie jest już fantastyka. A jeśli nawet fantastyka, to niewątpliwie porozumie się ona z mitologicznym podłożem obrazów. I przyniesie radość odkrywania estetycznej różnorodności otaczającej rzeczywistości
Również w koncercie wzięli udział: narodowy artysta Ukrainy Ołeksandr Wasylenko, który zaśpiewał pieśń „Hej wy, kozaczkowie!”; narodowa artystka Ukrainy Switłana Myrwoda, która zaśpiewała „Nasi Wasylowie…” (o Symonence i Stusie); narodowa artystka Ukrainy Alla Popowa, która ucieszyła obecnych piosenkami „Matusia” i „Hej-ja hej tam, na Ukrainie”; narodowy artysta Ukrainy, Bohater Ukrainy Anatolij Palamarenko przeczytał wiersze Wadyma Kryszczenki, a także uśmiechy Pawła Hłazowego; narodowa artystka Ukrainy Tetiana Pyrohowa zaśpiewała pieśni „Sok ziemi” i „Wysoki lesie, byłam małą dziewczynką”; artysta Ołeksandr Tkaczenko mistrzowsko wykonał pieśni „Jestem synem Ukrainy” i „Muzykant”; piosenkarka Julia Antypenko podarowała obecnym pieśni „Tarasowy ogień” i „Ja i ty”; narodowa artystka Ukrainy Ksenia Pekun zaśpiewała pieśń „Jestem jeszcze tak młoda…”; narodowy artysta i wielkie szczęście płynące z niemożności przewidzenia, co jutro powie milczący pędzel, jakimi barwami przemówi do świata i do twojej duszy, dokąd poleci wyzwolona fantazja autora. Ale to będzie potem. A tymczasem – wstępne podsumowanie natchnionego pokonywania twórczych stromizn: udział w pierwszym kijowskim biennale „ARSENALE”, a także w projektach „Art-Kyiv Contemporary”, „Wielkie i wzniosłe”, wideosztuce „Feaka”, organizacja licznych wystaw w galeriach „Czarny kwadrat” (Miami, USA), Saatchi Gallery (Londyn), „Bottega”, „Centrum Jermiłowa”, „Arsenał Artystyczny” i „Tryptyk”… A ponadto Wiktor Sydorenko jako jeden z najbardziej autorytatywnych i najbardziej rozpoznawalnych współczesnych artystów w 2007 roku był współkuratorem ukraińskiego projektu na Biennale w Wenecji, a w 2011 i 2013 r. – komisarzem ukraińskich projektów. Harmonijne połączenie oryginalnego talentu i godnej podziwu pracowitości zwieńczyło się światowym uznaniem: dzieła Wiktora Sydorenki są przechowywane w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy, Muzeum Sztuki Współczesnej KIASMA (Helsinki, Finlandia), w kolekcji Uniwersytetu Yale w USA, w zbiorach muzeów sztuki i w prywatnych kolekcjach w innych krajach świata. Wszystko to jest niezwykle ważne, lecz jeszcze ważniejsze jest to, że każdy obraz artysty, niezależnie od jego stanowisk i laurów, przemawia sam za siebie, świadczy o jego niezwykłym talencie, niepowtarzalnym postrzeganiu świata i rozumieniu świata. Dlatego artysta również dziś pracuje – tworzy z mocną wiarą w nasze zwycięstwo, szuka najodpowiedniejszych środków do jego zrozumienia i utrwalenia.
Ukrainy, akademik Andrij Demydenko zauważył, że naród ukraiński powinien być niewzruszonym, niezniszczalnym monolitem, i przeczytał swoje wiersze „Rozproszone dzieci mojej Ukrainy” i „Wujek Iwan”. W imprezie wzięli udział także Narodowy Zasłużony Akademicki Ukraiński Chór Ludowy im. Hryhorija Werjowki, który wykonał pieśni „Szły krowy z dąbrowy”, „Ach, na górze czarny kruk krzyczy” i „Ach, tam na górze, w zielonym gaju”, oraz Narodowy Zasłużony Akademicki Zespół Tańca Ukrainy im. P. P. Wirskiego, który ofiarował widzom „Polkę wołyńską” i „Powzuniec”. Impreza zakończyła się potężną i czarującą w brzmieniu pieśnią „W łęgu czerwona kalina”, pieśnią pozostawioną nam w spadku przez naszych niezłomnych praojców jako symbol walki narodu ukraińskiego o niepodległość.
Służba prasowa NSPU
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła SŁAWYŃSKI. Znany ukraiński artysta Wiktor Sydorenko urodził się 31 grudnia 1953 roku w Tałdykorganie (Kazachstan) w rodzinie represjonowanej przez reżim stalinowski. Od ósmego roku życia zaczął zajmować się malarstwem, od dziesiątego – zafascynował się fotografią. Po ukończeniu szkoły średniej i służbie w wojsku wstąpił do Charkowskiego Instytutu Artystyczno-Przemysłowego (Charkowska Państwowa Akademia Wzornictwa i Sztuk Pięknych, pracownia profesora Borysa Kosariewa). W 1979 roku, otrzymawszy dyplom z wyróżnieniem, młody artysta pewnie rozpoczął twórczą drogę ku opanowaniu najnowszych form, wyrafinowanych kolorystyk, nieoczekiwanych eksperymentów w dziedzinie postmodernizmu i neoawangardy. Od 1985 roku Wiktor Sydorenko mieszka i pracuje w Kijowie, gdzie został zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy, otrzymał tytuł ludowego artysty Ukrainy. Obecnie jest prezesem Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy, kandydatem nauk o sztuce, założycielem Instytutu Problemów Sztuki Współczesnej NAS Ukrainy. Już dawno przywykł do wysokich ocen swojej twórczości, ale zdobywszy niemałą sławę, nie zatrzymuje się na osiągniętym: nieustannie eksperymentuje, szuka, ryzykuje, jak w młodości, z roku na rok zadziwia i zachwyca nieprzewidywalnymi zamysłami twórczymi, potwierdzaniem nowych technologii i praktyk artystycznych. Dotyczy to w szczególności najsłynniejszych prac Wiktora Sydorenki: tryptyku „Lato”, cykli „Akwarele”, „Kobiety i kwiaty” (1990–1993), „Amnezja” (1995–1999) oraz „Inwazja” (1996). „W moich pracach – wyznaje artysta – fotografie, rysunki, szkice, wideo stają się częścią całościowego projektu, który trwa w czasie i w wyniku którego formuje się moja postać – postać człowieka, który znajduje się w procesie bolesnych zmian własnej świadomości. Mowa o odwiecznym dramacie czasu, który manipuluje poszczególnymi ludzkimi losami, przekształcając osobowość w projekt ideologiczny. Nauka, jak wiadomo, do tej pory nie zaproponowała jasnej definicji „człowieka”, dlatego sztuka musi wysuwać swoje wersje…”. Wśród twórczych wersji znanego artysty, jednego z liderów współczesnej sztuki ukraińskiej, znajduje się uogólniony typ naszego współczesnego, który, pokonawszy ziemskie przyciąganie, lata, krąży, szybuje w czasoprzestrzeni, płynie ku niebiosom. Ten przyszły główny bohater – mężczyzna z obnażonym torsem, pozbawiony indywidualnych cech – po raz pierwszy dał o sobie znać w projekcie „Amnezja”, który formował się w ciągu połowy lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. „Dla mnie ta postać – podkreśla Wiktor Sydorenko – stała się ucieleśnieniem „dramatu bezosobowości”, „człowieka masy”, tej wspólnoty losu, która tak czy inaczej połączyła pokolenia ludzi XX wieku, którzy przeżyli dwie wojny światowe, rewolucje, dekady totalitaryzmu. Tak ta postać przekształciła się w bardzo pojemny i wieloznaczny obraz, w każdym nowym kontekście napełniając się nową treścią”. Właśnie idea nieskończonego lotu lat i stuleci legła u podstaw wielkich kompozycji malarskich serii „Tańce rytualne” (1997), skierowanej przeciwko totalitaryzmowi, sowietyzacji i dyktatowi ideologicznemu, a także stała się rdzeniem projektu „Cytochronizmy” (2002), gdzie wykorzystano krakelur – technikę sztucznego postarzania, przeznaczoną do tworzenia pęknięć na powierzchni. Szeroki rozgłos zyskały projekt „Żarna czasu”, który w 2003 roku reprezentował Ukrainę na jubileuszowym 50. Biennale w Wenecji (Włochy), oraz multimedialny projekt „Autentykacja”, zaprezentowany w 2006 roku na międzynarodowym festiwalu „Wschodni sąsiedzi” w Holandii. – Znam Wiktora Dmytrowycza Sydorenkę od wielu lat – opowiada chirurg, artysta i poeta Anatolij Radzichowski. – Znowu i znowu zachwycam się jego maksymalizmem twórczego oddania, skalą i egzystencjalną głębią nowatorskich projektów. Każdy z nich jest samowystarczalny, ale jest też to, co łączy je w całościowy dorobek artystyczny: niepowstrzymany upływ czasu, archetypowy wymiar świata, mitologizm jako sposób niewidzialnego związku z Absolutem. Stąd – proces autentykacji, czyli ciągłego sprawdzania prawdziwości (autentyczności) każdej osoby w społeczeństwie posttotalitarnym. Przemyśleniem jej istoty przejęte są też inne projekty artysty, w szczególności „Odbicia w nieznanym” oraz „Wszystkie kolory spektrum – to białe światło” (obejmuje dzieła wykonane w różnych gatunkach – malarstwo, fotografia, wideo-art, instalacje i rzeźby – z ponad 25-letniego okresu twórczego). Właśnie tym „białym światłem” widzowie ostatni raz zachwycali się niedługo przed rozpoczęciem pełnoskalowej wojny. Kiedy rozpoczęła się inwazja wojsk rosyjskich, dowiedziałem się, że Wiktor Sydorenko (zresztą, tak jak ja), zważając na ostrzały i wszechobecne punkty kontrolne, zaczął pracować w domu. Wtedy też zrodził się zamysł nowego projektu artystycznego „Czarna ziemia. Wymuszona dezorientacja”, który stanął przed widzami w „Kijowskiej Galerii Obrazów”. Anatolij Radzichowski, odwiedziwszy wystawcę, podkreślił: „Projekt, który łączy obrazy i kompozycje graficzne z serii „Błyski czarnoziemu”, a także autorski film „Czarna ziemia. Wymuszona dezorientacja”, tworzył się w ciągu 2022-2023 lat. Odzwierciedla on nie
Tłumaczenie maszynowe
Uroczysty wieczór otworzyli prorektor ds. pracy informacyjnej i kontaktów społecznych Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego Wasyl Czerneć oraz przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajło Sydorżewski. Wasyl Czerneć zaznaczył, że wspólny ból i wspólna walka przeciwko okrutnemu wrogowi zjednoczyły wszystkich Ukraińców, scaliły nas wszystkich, i w tej codziennej wyczerpującej walce muzycy darują muzykę, a pisarze – słowo w imię jednego celu: jak najszybszego zwycięstwa. Mychajło Sydorżewski wyraził wdzięczność bohaterom, którzy oddali życie za niepodległość Ukrainy, a także podziękował Departamentowi Ochrony Obiektów Dziedzictwa Kulturowego organu wykonawczego Kijowskiej Rady Miejskiej (Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej), Ministerstwu Kultury i Komunikacji Strategicznej, Instytutowi Badawczemu Historii Architektury i Urbanistyki, Międzynarodowemu Instytutowi Odbudowy Ukrainy, Stowarzyszeniu Deweloperów Ukrainy, firmom „Darnycia” i „Obołoń”, organizacji wolontariackiej „Hurtom” oraz wszystkim nieobojętnym darczyńcom za potężne wsparcie w odbudowie Domu Pisarzy. Przewodniczący NZPU podkreślił również, że wróg próbuje zniszczyć naszą duchowość, kulturę, tożsamość, tradycje, język, dlatego celuje w obiekty kulturalne, a Związek Pisarzy, który stoi na straży rozwoju duchowego narodu ukraińskiego, przyjął to podstępne uderzenie i przetrwał, jednak potrzebuje pomocy. Wesprzeć Związek Pisarzy w trudnych czasach przyszli znani ukraińscy artyści oraz wszyscy nieobojętni, którzy mają wrażliwe serce i poczucie odpowiedzialności przed dramatyczną historią swojego kraju. Ludowy artysta Ukrainy Wadym Kryszczenko zauważył, że koniecznie trzeba odbudować nasz pisarski dom i przeczytał swój aktualny, poruszający wiersz „Jestem Ukraińcem”. 28 lutego w Kijowie w Wielkiej Sali im. Bohatera Ukrainy Wasyla Slipaka Narodowej Akademii Muzycznej odbył się koncert charytatywny na rzecz wsparcia odbudowy uszkodzonego przez raszystowskie ostrzały Domu Pisarzy. Wydarzenie odbyło się dzięki miłośnikom ukraińskiej sztuki oraz przy wsparciu najlepszych mistrzów estrady i sceny operowej.
Tłumaczenie maszynowe
W repertuarze Tarnopolskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Tarasa Szewczenki pojawił się nowy spektakl – apokaliptyczna komedia „Halo”. Jest to debiutancka praca reżyserska Ołeha Sowyna. Można ją obejrzeć na małej scenie.
Mykoła Szot Zdjęcia autora
Tarnopolski teatr dramatyczny, jeśli wziąć pod uwagę doniesienia w internecie, jest już szóstym, który podjął się wystawienia sztuki współczesnego ukraińskiego dramaturga Serhija Marena „Halo”. Jeśli mówić o gatunku, to autor pracuje na styku dramatu, melodramatu, tragikomedii i historii miłosnej. Młody reżyser Ołeh Sowyn określa swoją inscenizację jako apokaliptyczną komedię. Jednak widz musi być gotowy raczej na łączenie komizmu z dramatem losów dwojga postaci – Feliksa i Margo. Już sam początek spektaklu jest przerażający. Chłopak, zaledwie odliczywszy 1507, staje na chwiejnym taborecie i przekłada głowę przez pętlę. To namacalne symbole jego obecnego strasznego życia. Wojna, wybuchy jądrowe, promieniowanie zapędziły młodego mężczyznę do bunkra, w którym przebywa 1507 dni. Depresja, samotność popychają go do najgorszego czynu – pozbawienia się życia. I wtedy nagle zadzwoni telefon, który wyrwie młodzieńca z pętli. W słuchawce chłopak usłyszy kobiecy głos. Widz dowie się później, że do 27-letniego Feliksa dzwoni Margo, która przekroczyła już czterdziesty rok życia. Kobieta w nuklearnej apokalipsie straciła męża i, znalazłszy się również w bunkrze, nie popadła w beznadzieję, a, jak twierdzi, znalazła w sobie siłę, by żyć. Codziennie przez trzy lata z rzędu wybierała numery telefonów, mając nadzieję usłyszeć choć jedną żywą duszę. Przyznaje: zdawała sobie sprawę, że to idiotyzm, ale dawało jej to życiową moc. „Mam dla kogo żyć. Mam dla kogo żyć!”, – mówi Margo. Moim zdaniem te słowa to refren, lejtmotyw inscenizacji. Bo cokolwiek by się nie stało, musimy żyć! Widz, zanurzywszy się w życie tych dwojga postaci, będzie przeżywał ich losy, stanie się uczestnikiem ich kłótni, irytacji, ironii, śmiesznych scen, wyobrażeń, marzeń i miłości. Postacie Feliksa i Margo wcielili aktorzy Andrij Kowalski i Olha Skała. Ich gra zachwyca, dlatego często podczas spektaklu rozlegają się oklaski. Olha Skała jest dobrze znana tarnopolskim miłośnikom teatru, zagrała na scenie już różne role. Jak dla mnie, postać Margo to błyskotliwy sukces aktorki, w jej twórczości zajmie poczesne miejsce. Jestem pod wrażeniem także Andrija Kowalskiego, jego kunsztu, umiejętności zagłębienia widza w cały dramatyzm życia swojej postaci. Szczerze mówiąc, nazwisko Andrija Kowalskiego jest dla mnie nowe. Dlatego chciałem dowiedzieć się o nim nieco więcej. Ustaliłem, że nie pochodzi z rodziny aktorskiej, wciąż studiuje na czwartym roku wydziału sztuki Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Wołodymyra Hnatiuka i jednocześnie pracuje w teatrze dramatycznym, jest obsadzony w rolach epizodycznych lub w scenach zbiorowych. Andrij jest bardzo wdzięczny za naukę profesorowi, narodowemu artyście Ukrainy Wiaczesławowi Chimjakowi. Oczywiście nie mogłem nie usłyszeć przemyśleń Wiaczesława Antonowycza: „Andrij to student odnoszący sukcesy, myślący i bardzo pracowity”. Podkreśla też, że A. Kowalski to aktor charakterystyczny, któremu niestraszny ani dramat, ani tragedia, ani komedia. Do takiego wniosku Wiaczesław Chimjak dochodzi na podstawie gry Andrija w spektaklach „Cień wojny”, „Mowgli”, a teraz próbuje w komedii Marca Camolettiego „Przychodzę do Państwa z ogłoszenia!”. Zresztą, swego czasu u Wiaczesława Chimjaka uczył się także Ołeh Sowyn, zagrał u niego najwięcej spektakli dyplomowych. Ołeh jest już 10 lat w szeregach teatru dramatycznego im. Tarasa Szewczenki. Właśnie ukończył magisterium z reżyserii projektów eventowych. Ale, jak słusznie zauważa Wiaczesław Antonowycz, w Ołehu żyje nostalgiczna emocja za szlachetnym wielkim teatrem, który wywołuje u widza współodczuwanie, katharsis. Choć Ołeh Sowyn jako aktor bardziej skłania się ku postaciom komicznym, to w swojej debiutanckiej pracy reżyserskiej „Halo” głęboko przeniknął w dramatyzm naszego bytu, w tragizm. Jego pierwsza inscenizacja w teatrze, mówiąc słowami Wiaczesława Chimjaka, zrealizowana jest „poważnie, wnikliwie, głęboko, z duszą”. Główny reżyser Tarnopolskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego, narodowy artysta Ukrainy Ołeh Mosijczuk również wypowiedział się entuzjastycznie o spektaklu „Halo”. Mówi, że Ołehowi Sowynowi udało się „niezwykle trudny materiał do inscenizacji” rozszyfrować, rozstawić bardzo precyzyjnie wszystkie akcenty, ewoluować postacie. Jednocześnie podkreśla, że Ołeh jako aktor ma naturalną iskrę. Teraz odkrywa dla siebie także świat reżyserski, a inscenizacja „Halo” potwierdziła, że również w tej dziedzinie Ołeh Sowyn tworzy świadomie, z duszą.
Reżyser-inscenizator spektaklu „Halo” Ołeh Sowyn
Sam młody reżyser mówi, że zabierając się do własnej debiutanckiej pracy, „Halo” wybrał spośród trzech współczesnych sztuk. Zadzwonił do autora Serhija Marena, który obiecał przyjechać do Tarnopola i obejrzeć inscenizację. Z pracy aktorów Olhy Skały i Andrija Kowalskiego Ołeh Sowyn jest bardzo zadowolony. Pracowali bowiem z wielkim entuzjazmem, energią, miłością, mimo że mieli napięty grafik w teatrze, ale mimo wszystko znajdowali czas na próby. „Olha i Andrij wierzyli mi i pragnęli zagrać role Feliksa i Margo, bardzo się starali, dali z siebie wszystko”, – dzieli się przemyśleniami Ołeh Sowyn. Cieszy, że nowy spektakl „Halo” odbija się echem w sercach widzów. Inaczej być nie może. Jest bowiem o tym, co skryte, o życiowych kolizjach i dramatach, marzeniach. Ta praca sceniczna, jak słusznie zauważa aktor Andrij Kowalski, dowodzi, że człowiek zawsze potrzebuje drugiego człowieka.
mój rozwój. Jeśli nadarzy się okazja, to z pewnością z niej skorzystam. Mam plany nie na jeden balet. Uważam, że te pomysły są oryginalne, interesujące. Wśród nowych przedstawień jako artysta jestem zaangażowany w „Elegię czasu wojny” w inscenizacji Ołeksija Ratmanskiego. Obecnie przygotowywany jest nowy balet pod roboczym tytułem „Córka źle strzeżona”. To przedstawienie wystawiane jest na całym świecie od 50 lat, a teraz pojawi się także w Ukrainie. Ludzie chodzą do teatru, aby na jakiś czas przenieść się w inny świat. Moim celem było, aby choć trochę się odprężyli, żeby był to fajerwerk na 20 minut, nowy oddech. Sądząc po opiniach, udało się. Wiele osób chce obejrzeć ten balet jeszcze raz. – Moja bohaterka jest odzwierciedleniem muzyki – kontynuowała rozmowę primabalerina Narodowej Opery Ukrainy Tetiana Lozowa. – Jest młoda, zakochana. Wypełnia muzykę swoimi emocjami. W tym balecie są dwa kobiece wizerunki. Pierwsza – młoda, skromna dziewczyna. A druga już wie, czego by chciała od życia. Być może w jakiejś części postaci gram samą siebie – muzę Jarosława. Jesteśmy 24 godziny razem, zarówno w domu, jak i w pracy. Naszej rodzinie to pomaga. Czujemy się nawzajem, wspieramy się. Kiedy Jarosław zaczyna jakieś zdanie, już wiem, jak się skończy. Jestem taką osobą, która nigdy nie jest w pełni zadowolona z siebie. Zawsze dążę do tego, by coś zmienić, udoskonalić, dopracować. Ogólnie premiera przebiegła dobrze. Jestem bardzo wdzięczna wszystkim artystom. Czuło się, że wszyscy z miłością robiliśmy jedną rzecz. Aktorzy Andrij Kowalski i Olha Skała w rolach Feliksa i Margot
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcie udostępnione przez teatr Muzyka, która inspiruje… Taniec, który rozkochuje… Czy człowiek może żyć bez uczuć? Czy to my znajdujemy miłość, czy ona znajduje nas? Muzyka wybitnego amerykańskiego kompozytora i pianisty George’a Gershwina w połączeniu z wirtuozowską techniką baletową i gracją zanurzają widza w świat prawdziwej sztuki. Legendarna „Rhapsody in Blue/Rapsodia w błękicie” łączy w jedną całość kilka niepowtarzalnych historii miłosnych. W głównych partiach: najbardziej romantyczna para baletowa Tetiana Łozowa i Jarosław Tkaczuk (Pierwsza para), Iryna Borysowa i Wołodymyr Kutuzow (Druga para) i inni. – Wcześniej układałem wiele numerów baletowych – wspomina premier baletu Jarosław Tkaczuk. – A pierwszy pełnowymiarowy balet wystawiłem razem ze swoją żoną Tetianą Łozową oraz wspólnie z Narodowym zespołem tańca ukraińskiego „Szumka” w Edmonton (Kanada). To balet o życiu Łesi Ukrainki, którego premiera odbyła się 4 października ubiegłego roku. Z „Szumką” współpracujemy już od dawna jako artyści baletu, a tym razem po raz pierwszy zaproszono nas jako baletmistrzów. Osobliwość tej inscenizacji polega na tym, że mamy nie jedną, a cztery Łesie. Zadaniem spektaklu było pokazanie różnych okresów jej życia. Łesia – rewolucjonistka, Łesia – Mawka, Łesia – wieśniaczka i Łesia – zakochana. Bardzo miło było otrzymać takie zaproszenie. Dla nas to naprawdę coś nowego. Do tego projektu dołączyli również artystka Hanna Ipatiewa oraz kompozytor Ołeksandr Rodin, który specjalnie napisał muzykę. Drugi mój pełnowymiarowy spektakl baletowy to „Coppélia” dla Zawodowej szkoły choreograficznej imienia Tetiany Tajakinej. Moim zadaniem było przerobienie choreografii Anatolija Szekery. W trakcie zrozumiałem, że trzeba ją niemal całkowicie zmienić. W końcu co innego pracować z artystami, a co innego ze studentami. Co więcej, niestety, obecnie zasoby są znacznie mniejsze niż były przed wojną. Postanowiłem zrobić swój spektakl, w którym zostawiłem tylko kilka numerów Anatolija Szekery w drugim akcie. A jeszcze miałem zamówienie na zrobienie baletu plus koncertu razem z Orkiestrą Prezydencką. Niestety, projekt nie wyszedł, ale spektakl został zrobiony. I dyrektor generalny naszego teatru Petro Czupryna zaproponował pokazanie mojej pracy na wielkim wieczorze baletowym współczesnej choreografii w czerwcu ubiegłego roku. A w lutym tego roku odbył się drugi premierowy pokaz baletu „Rapsodia miłości” jako spektaklu repertuarowego Opery Narodowej. Czerpałem niezwykłą przyjemność z procesu prób. My z Tetianą zaangażowaliśmy profesjonalnych artystów, którym zawsze podoba się coś nowego. Nieco inna choreografia – starałem się połączyć taniec współczesny i klasyczny. Ogólnie rzecz biorąc, to samo dyktuje muzyka Gershwina – to klasyka w połączeniu z jazzem. Wystawianie spektaklu i granie w nim jest bardzo trudne. Nie jestem pewien, czy w swoich kolejnych inscenizacjach też będę tańczyć i kierować procesem. Jednak ponieważ spektakl wyszedł nieskomplikowany pod względem reżyserii i nie ma w nim tak wielu wykonawców, było to możliwe. Poprosiłem również o dołączenie do procesu prób naszego pedagoga-repetytora – artystę ludowego Ukrainy Maksyma Motkowa. Nie nazywałem swoich postaci imionami. Samo słowo „rapsodia” wyjaśnia, że to zmiana nastroju, zmiana tempa muzycznego i zmiana istoty muzyki. „Rapsodia miłości” jest o tym, jaka może być miłość. Chciałem pokazać dzięki postaciom spektaklu, że trzeba po prostu się poruszać, a los wyprowadzi cię na twoją drogę. Jak powiedział jeden baletmistrz naszego teatru: „Solista musi być gospodarzem sceny”. I to prawda. Ponieważ oprócz technicznego składnika tańca, solista musi skupiać każde spojrzenie widza, aby ten nie mógł oderwać oczu. A to już artyzm, przekazanie obrazu. Bez tego artysta baletu nie może być czołowym solistą. Role pierwszej pary gram ja razem z żoną Tetianą Łozową. Drugą parą w premierowym W Operze Narodowej Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki odbyła się premiera jednoaktowego baletu „Rapsodia miłości” do muzyki George’a Gershwina w inscenizacji Jarosława Tkaczuka.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nenko oraz Jewhenija Mirosznyczenko. I za każdym razem brzmią one jak po raz pierwszy. Jednym z nich jest „Dnieprowski walc” w wykonaniu solistki Sumskiej Filharmonii Obwodowej, zasłużonej artystki Ukrainy Tetiany Łastoweckiej. Zamykającym akordem koncertu stała się pieśń do słów Dmytra Łucenki „Kijowie mój” w wykonaniu Anatolija Jurczenki, która jest hymnem ukraińskiej stolicy. Po tym do słuchaczy zwróciła się córka kompozytora Tamara Szamo: „Z wielkim wzruszeniem słuchałam dzisiaj muzyki mojego ojca. Nawet nie słuchałam, a czułam w duszy jego melodie, jego wspaniałe utwory. Jestem szczęśliwa, że dzisiaj uczczono stulecie od dnia urodzin ojca. Był bardzo szczęśliwym człowiekiem, ponieważ kochał ziemię, na której wyrósł, bardzo kochał swoją rodzinę, swój rodzinny Kijów i poświęcił mu wiele utworów. Ojca już dawno nie ma, a jego muzyka płynie, śpiewają ją czarujące głosy. Wiem, że gdzieś na gwieździstym niebie on to wszystko dzisiaj słuchał z rozkoszą i uśmiechem. W życiu on też był zawsze uśmiechnięty. Życzę, aby obok nas była muzyka, a nie wojna. Dziękuję, że dzisiaj wspomnieliście mojego ojca. Szczególne słowa podziękowania dla fantastycznej Akademickiej Orkiestry Muzyki Ludowej i Popularnej Ukraińskiego Radia”.
Tłumaczenie maszynowe
W Domu Nagrań Dźwiękowych Ukraińskiego Radia odbył się koncert „Niezapomniane. Ihor Szamo. W 100. rocznicę urodzin”. Zaprezentowano wieloaspektową twórczość tego znanego kompozytora, o której opowiedział prowadzący Roman Kolada. Głównym wykonawcą był Akademicki Orkiestra Muzyki Ludowej i Popularnej Ukraińskiego Radia (kierownik artystyczny i główny dyrygent Mychajło Pikulśkyj).
Eduard OWCHARENKO
Nawet ci, którzy nie znają nazwiska Ihora Szamo, z pewnością słyszeli jego muzykę. Jednocześnie kompozytor napisał wiele utworów, które są mało znane ogółowi. Właśnie tę lukę wypełnił wieczór w Domu Nagrań Dźwiękowych. Na słuchaczy czekał różnorodny program. Zaprezentowano różne formaty. – Ciągle myślę o tym, z czego utkana jest muzyka Ihora Szamo – powiedział laureat Nagrody Szewczenki, przewodniczący Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy Wiktor Stepurko. – Jest ona utkana z miłości do rodzinnego kraju, do ludzi, o których pisał, z którymi pracował. W Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy odbyła się konferencja poświęcona jego twórczości. Wspominano tam, jak Ihor Naumowycz wraz ze swoim kolegą poetą spacerowali zboczami Dniepru i usłyszeli frazę jednego z wypoczywających: „Jak ciebie nie kochać, Kijowie mój”. Ihor Szamo jest autorem Hymnu Kijowa. Kijowska organizacja szanuje swojego kompozytora. Wcześniej w Związku Kompozytorów istniała gildia pieśniarska. A dzisiaj kijowscy kompozytorzy, niestety, uważają, że twórcy piosenek powinni pracować osobno. Uważam, że to niesłuszne. I udowodnił to swoją twórczością Ihor Naumowycz, który napisał wiele utworów symfonicznych, kameralnych i piosenek, które naród odbiera jako część swojej duszy. Koncert rozpoczęto „Powolnym tańcem” kompozytora ze suity „Muzyka wieczorna”. Ihor Szamo był rodowitym kijowianinem. Pod jego adresem wielokrotnie padały propozycje przeprowadzki do Moskwy. Odpowiedź kompozytor dał w sposób artystyczny swoją piosenką „Tylko w Kijowie” do wierszy Mychajła Tkacza, którą przy akompaniamencie orkiestry wykonał solista Narodowej Filharmonii Ukrainy, zasłużony artysta Autonomicznej Republiki Krymu Anatolij Jurczenko (baryton). Koncert kontynuowało trio bandurzystek Ukraińskiego Radia w składzie: artystka ludowa Ukrainy Tetiana Małomuż oraz zasłużone artystki Kateryna Kowryk i Olha Nyszczota z piosenkami do słów Dmytra Łucenki „Zakukała kukułeczka” oraz „Pieśń o szczęściu”. Przyszły kompozytor był uczestnikiem II wojny światowej. Służył jako medyk wojskowy, był ranny. Po powrocie został studentem Konserwatorium Kijowskiego. Jego nauczycielami byli Łewko Rewućkyj i Borys Latoszynśkyj. W wieku 21 lat został najmłodszym członkiem Związku Kompozytorów Ukrainy. Następnie zabrzmiała jego muzyka orkiestrowa – dwie partytury w wykonaniu orkiestry: „Duma” i „Taniec”. A po nich – zapoznanie z jeszcze jedną stroną jego twórczości. Wiele osób zna folk-operę Jewhena Stankowycza „Kwiat paproci”. Ale folk-operę ma także Ihor Szamo – „Jatrańskie igrzyska”. Fantastyczna partytura, trzydzieści numerów, poezja Wasyla Juchymowycza. Fragmenty z tej opery „Wiesnianka” oraz „Oj, Jatranie” wykonała Akademicka Kapela Chóralna Ukraińskiego Radia (kierowniczka artystyczna i główna dyrygentka Julia Tkacz). Wspomniano już, że czarnym pasmem przez los kompozytora przeszła II wojna światowa. Ognistą falą przetoczyła się przez całą Ukrainę. Wojna ta pozostawiła po sobie także pamięć artystyczną. Już sama nazwa piosenki do słów Wałerija Kurinśkiego „Żegnała matka”, w wykonaniu Anatolija Jurczenki, mówiła sama za siebie. Praktycznie każdy ukraiński kompozytor przynajmniej raz w swojej biografii twórczej zetknął się z Tarasem Szewczenką. W różnych epokach jego twórczość odbierano różnie. Z słowem Tarasa pracował także Ihor Szamo. Świadczy o tym nowela muzyczna „Pośród stepu szerokiego”, którą wykonała orkiestra, oraz piosenka do słów Tarasa Szewczenki „Oj, hop-hopaka” (solista Ołeksandr Bojko, baryton). Koncert kontynuowała piosenka, która na chwilę zmusza do zapomnienia o wszystkim – „Jesienne złoto”, którą podarował solista Narodowej Opery Ukrainy Ołeksandr Bojko, oraz trzecia część koncertu na bajan i orkiestrę smyczkową (solista Ołeksyj Kołomojec). Jeśli piosenka stała się ludową, to świadczy o tym, że w sercu kompozytora był nieomylny kamerton. Właśnie taką jest piosenka „Trzy rady” do słów Jurija Rybczynśkiego, którą zaśpiewały Tetiana Małomuż, Kateryna Kowryk i Olha Nyszczota, występujące nie tylko jako trio bandurzystek, ale także jako solistki, które dokonały wielu nagrań do funduszy Ukraińskiego Radia. Jako solistki zaśpiewały także „Pieśń-walc”, którą Ihor Szamo stworzył wraz ze swoim starszym kolegą, kompozytorem Wadymem Homolaką do wierszy Borysa Palijczuka. Następne pokolenia kontynuują wykonywanie piosenek Ihora Szamo, które wcześniej śpiewały Diana Petri-
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe