Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №10–11 за 2024 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 10—11 (1246), 14—27 marca 2024 WASYL LYZANCZUK

Wśród tegorocznych laureatów Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki jest Jaryna Czornohuz – za tomik poetycki „[dasein: obrona obecności]”, a także Mstysław Czernow, Jewhen Małoletka, Wasylysa Stepanenko – za serię materiałów dziennikarskich o oblężeniu Mariupola i, w szczególności, film dokumentalny „20 dni w Mariupolu”. Twórcy tego filmu otrzymali nagrodę „Oscar” w Los Angeles 10 marca. Zdjęcie ze źródeł otwartych WITALIJ MICHAŁEWSKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Poezja Szewczenki – nieprzemijający skarbiec

Mykoła KULCZYŃSKI, przewodniczący Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Nie spostrzegłem, jak przeleciało te dziesięć ciężkich dla naszego narodu lat, kiedy w Połtawskim Obwodowym Zjednoczeniu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” wydaliśmy na 200-lecie Kobziarza „Trzy lata” – utwory napisane przez niego w latach 1843–1845. Były to lata, kiedy przed Szewczenką otworzyła się cała głębia historycznej tragedii Ukrainy. Moim zdaniem, właśnie w tych latach niesamowitego napięcia swojego Ducha przemówił on jako Prorok i był nim do końca życia. „Modlę się; Panie, natchnij ich ustami moimi słowami”. I Pan właśnie w tych latach daruje mu proroczy dar, prawo i obowiązek rozmawiania ze swoim narodem, wskazywania mu drogi, oświecając jego rozum, zniewolony diabelską ciemnością ogólnorosyjskiej niewolniczej egzystencji – nieżycia. Lecz nie tylko daje prawo rozmawiać ze swoim narodem, ale i w imieniu swojego narodu rozmawiać z Nim, Wszechwładcą, i powiedzieć Mu gniewnie: „A poza tym ja nie znam Boga”. Tak go bolała Ukraina, że dopóki Pan nie usłyszy jego palącej prośby o wyzwolenie Ukraińców z ciężkiej niewoli moskiewskiej i nie zostanie przywrócona historyczna sprawiedliwość, on, człowiek głęboko wierzący, nie mógł nie wyrazić swoich uczuć, bo takie milczenie byłoby grzechem przeciwko samym Bożym przykazaniom. Dla głębszego zrozumienia przez czytelników znaczenia dla Ukrainy utworów poety, napisanych w tych napiętych latach jego twórczości, zacytuję słowa Jewhena Małaniuka z jego artykułu „Trzy lata”. „Ty się śmiejesz, a ja płaczę” – pisze w posłaniu do Gogola Szewczenko. To – skończona formuła stosunku do ukraińskiej rzeczywistości synów jednego narodu, który przeżywał najstraszniejszy z kryzysów, jakie zna historia. I w tym „płaczu” razem z „nimi” (z „mużykami”) nie było już słodkich westchnień Hrebinki i Kwitki, nie było „błogostanu” oleodrukowej „Małorosji” i grobowego „śmiechu” Gogola. Ten płacz był protestem. Był przebudzeniem pamięci narodowej (Rozryta mogiła, Czyhyryn, Subotiw), był poruszeniem ciężkiego zaklęcia (Wielki Loch), był wybuchem świadomości oszukanego narodu (Sen, Kaukaz), wreszcie „rozdarciem malowanej zasłony”, o której zgodnie mówią Kulisz i Kostomarow, prometeistycznym pokazaniem czarnej ukraińskiej rzeczywistości i „zapaleniem poetyckiego światła”, przy którym, jak mówi Kulisz, „stało się widać po całej Ukrainie, dokąd każdy z nas musi podążać” (List III z chutoru). Ten „płacz”, który później, przechodząc przez płomień gniewu, tężeje i obraca się w stal narodowej broni, przechodzi przez Ukrainę oczyszczającą burzą, tamuje proces narodowego rozkładu, spala społeczny niepotrzeb, oddziela martwe od żywego i stapia łaską miłości tych, którzy „opamiętali się” i „stali się ludźmi”, w zarodek organicznej hierarchii narodu. Tak zapoczątkował Szewczenko w „Trzech latach” nową epokę ukraińskiej historii, nowy historyczno-narodowy proces, który trwa z przerwami już blisko wiek, potężniejąc z każdą dekadą”. Dzisiaj, wydaje mi się, Pan wreszcie usłyszał słowa Proroka i „historyczno-narodowy proces” nabrał największej swojej potęgi, a ukraiński naród demonstruje światu cud swojego potężnego zmartwychwstania. Jestem przekonany, że potęga nasza będzie stawać się coraz większą, aż dopóki nie przetopi w swoim rozwoju całego społecznego śmiecia, zrodzonego przez długą niewolę. Niestety, makieta naszych „Trzech lat”, wydanych w 2010 roku, z jakiegoś powodu nie zachowała się, ale zachowała się niekorygowana wersja składu, więc trzeba uważnie wszystko czytać na nowo, zmieniać lub uzupełniać przypisy, porównywać wydania z różnych lat, aby poprawnie wybrać zapis tego czy innego wersu, wreszcie po prostu poprawiać błędy składu. Ale nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło. Od czasu do czasu z różnych powodów sięgałem do słowa Szewczenki, ale tak uważnego i wnikliwego czytania go już dawno nie było. I oto znowu i znowu odkrywam dla siebie każde słowo Szewczenki tak, jakby od tych słów biło oślepiające światło, którego wcześniej nie zauważałem. I to światło oświetla tak przeczyste głębiny duszy Szewczenki pośród szatańskiego smrodu imperium zła, że przekonujesz się – tylko Boży posłaniec dla uciemiężonego narodu mógł tak żyć i tak nie ustępować żadną swoją cnotą, żadnym Bożym przykazaniem, aby świecić Ukraińcom swoim życiem i słowem na wszystkie przyszłe wieki. I przychodzi przekonanie, że bez poznania jego życia i twórczości przez każdego Ukraińca oraz budowania własnego życia na fundamencie jego testamentów, ukraiński naród nigdy nie będzie silny i zdolny zbudować sprawiedliwe państwo. Kontynuacja na str. 3. JEWHEN BUKET. PRENUMERATA—2024 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy” na 2024 rok (str. 24). Koszt wzrósł dwukrotnie z przyczyn niezależnych od redakcji i wynosi: 1 mies. — 60 hrywien. 3 mies. — 180 hrywien. 6 mies. — 360 hrywien. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

i wnikliwie przejmowali się treścią wierszy, które deklamowali. We wszystkim czuć było, jak wielka, żmudna praca dydaktyczno-wychowawcza jest stale prowadzona w tej placówce oświatowej, wszak tak ważne jest, aby pokolenie, które teraz nie ze słyszenia wie, czym jest wojna, nie tylko znało historię swojego narodu, rodu, było włączone w duchowy dorobek, ale także uczyło się przewartościowywać mądrość przodków, znajdować odpowiedzi na pytania i wyzwania teraźniejszości w bezcennych skarbach naszego dziedzictwa kulturowego, aby czerpało inspirację z siły wiary i niezłomności w szczęśliwą przyszłość Ukrainy. Głęboka świadomość przyjdzie z czasem, lecz już teraz czuć w naszych dzieciach dumę z przynależności do narodu ukraińskiego. Zważywszy na powagę i ważność wydarzenia, patriotyczne uniesienie i uroczystość chwil, które panowały w sali, atmosfera święta była bardzo ciepła, przyjazna, bez zbędnego patosu. Zwłaszcza gdy mikrofon wzięła do rąk Switłana Kasjanenko (jakże ona potrafi przykuć uwagę każdego dziecka, nawet najbardziej nieposłusznych urwisów!) i zaśpiewała – odegrała role, użyczając głosu dziecięcego w poszczególnych momentach. Występ pani Switłany wywołał falę niesamowitych, radosnych emocji u dzieci i dorosłych – zachwycone okrzyki, wesoły śmiech, oklaski-owacje, „serduszka” „namalowane” w powietrzu, złożone paluszkami na znak szczególnej sympatii – oczarowała wszystkich! Jury – dyrektor Liceum w Paszkiwce Ta miła Zapotyczna; Hanna Makowśka, członkini Ogólnoukraińskiego Narodowego Związku Muzycznego, kierownik kółka sztuki teatralnej Centrum Twórczości Dzieci i Młodzieży Rady Osiedlowej w Makarowie; Switłana Kasjanenko, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz twórczego związku „Stowarzyszenie Działaczy Sztuki Estradowej Ukrainy”; Tetiana Kondratenko, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, założycielka i wydawca czasopisma dla dzieci „Ja sam/A” – rzetelnie popracowało i wyłoniło zwycięzców konkursu w trzech kategoriach wiekowych. W prezencie dzieci otrzymały czasopisma „Ja sam/A” (25 lat – z dziećmi, dla dzieci i o dzieciach) od mnie, redaktora-wydawcy – każdy uczestnik konkursu otrzymał egzemplarz oraz książki pisarki S. Kasjanenko „Na wakacje na wieś”, „Pszczółka-pracownica” (przedstawienie muzyczne), „Wesoła fujarka” (zbiór piosenek dla dzieci). Tetiana Kondratenko, dziennikarka, Kijów. Zestawienie przygotował Ihor ZOC. Zdjęcia Heorhija LUK’JANCZUKA oraz ze źródeł otwartych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ukłon dla Proroka

Ukraina obchodziła 210. rocznicę urodzin Tarasa Szewczenki. Odbyło się wiele wydarzeń we wszystkich zakątkach kraju i poza jego granicami. Opowiadamy o niektórych z nich. Konferencja prośwician Z inicjatywy przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana w Kijowie odbyła się konferencja „Testamenty Szewczenki”. Rozpoczęła się ona od obejrzenia filmu laureata Nagrody Szewczenkowskiej, reżysera filmowego Dmytra Łomaczuka, o naszym narodowym Proroku, a kontynuowana była komentarzem jednego z bohaterów filmu dokumentalnego – Pawła Mowczana. Opowiedział on, jak jeszcze za czasów radzieckich pracowano nad filmem fabularnym „Taras Szewczenko. Testament”, którego scenarzystami, oprócz Mowczana, zostali literaturoznawca Iwan Dziuba oraz poeta i w tamtym czasie jeden z kierowników Związku Pisarzy Ukrainy Borys Olijnyk. Scenarzystą i reżyserem był Stanisław Kłymenko. Film, składający się z jedenastu odcinków, był swego czasu pokazywany, ale jak ciekawie byłoby go obejrzeć w naszej epoce! Według słów Pawła Mowczana, obecnej władzy Taras Szewczenko nie jest potrzebny ani w przestrzeni kulturalnej, ani informacyjnej! Myśl szefa „Proświty” podchwycił dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy Pawło Hrycenko, który powiedział, że tak jak za swojego życia poeta był „wyzwaniem dla imperium”, tak i teraz „władza boi się Szewczenki”. Według słów Pawła Hrycenki, władza nie widzi swojego narodu, nie akceptuje go, sam Taras Szewczenko jest objęty nieformalnym zakazem, a na Ukrainie pojawiają się nowe formy walki przeciwko Ukrainie. „Wciągając się w tę konfrontację z władzą, tracimy czas, a co za tym idzie – tracimy przyszłość” – powiedział Pawło Hrycenko. Działacz społeczny i kulturoznawca Ihor Lichowy w swoim wystąpieniu zaproponował założenie Instytutu Tarasa Szewczenki przy „Proświcie”. Członek kolegium redakcyjnego „Słowa Proświty” i pisarz Jewhen Buket powiedział, że w przestrzeni informacyjnej imię Tarasa Szewczenki nie jest zapomniane. Według niego poeta znajduje się w trójce najczęściej wyszukiwanych imion w Wikipedii, jest współczesny dla obecnego pokolenia. Laureat Nagrody Szewczenkowskiej, reżyser filmowy Łeonid Mużuk opowiedział o pracy nad swoim filmem „Rozryta mogiła”. Zdaniem autora, przez dziesięciolecia, które minęły od jego powstania, społeczeństwo i instytucje państwowe nie dorosły do zrozumienia, że Rosja i jej piąta kolumna są największymi wrogami Ukraińców. Poseł na Sejm Ukrainy wielu kadencji Iwan Zajeć wezwał do uważniejszego czytania „Trzech lat” Szewczenki, które nazwał „księgą bytu narodu ukraińskiego”. „Prorocy są zawsze narodowi” – podkreślił Iwan Zajeć. Na konferencji wystąpili również Mykoła Hołomsza, Serhij Fajfura, Serhij Prysuchin, Taras Marusyk, Andrij Demydenko, Mykoła Kulczycki, Petro Czerneha, Heorhij Filipczuk, Witalij Franczuk, Kyryło Stecenko, Wołodymyr Semystiaha oraz inni naukowcy i działacze społeczni. Słowo, które jednoczy Zgodnie z tradycją 9 marca w Kijowie, przy pomniku wybitnego Ukraińca zebrała się spora grupa jego zwolenników: przedstawiciele organizacji twórczych i społecznych, ukraińscy pisarze, politycy, śpiewacy, deklamatorzy, wielbiciele twórczości Proroka. Są to m.in. Mykoła Żułynski, Mychajło Sydorżewski, Ołeksandr Bożko, Lubow Hołota, Jurij Kowaliw, Serhij Łuczkanin, Borys Ponomarenko, Łeonid Petrowski, Ihor Zoc, Inna Kowalczuk, Tetiana Folwaroczna, Nina Szawarska, Wasyl Kujbida, Petro Zasenko, Serhij Paśko, Jurij Witrenko, Wiktor Horbacz, Ołeksandr Liszczenko, Josyp Zapałowski, Wołodymyr Krywyj, Ludmyła Krasyćka, Hałyna Iljewa, Władlen Kowtun, Wiaczesław Huk i inni. Moderatorem wydarzenia był znany ukraiński pisarz, sekretarz NSPU Borys Ponomarenko. Na wydarzeniu wystąpił przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajło Sydorżewski. Zaznaczył on, że naród ukraiński zasługuje na godną władzę, która powinna być tym rdzeniem państwa, który jednoczy nas wszystkich, powinna być przykładem do jednoczenia się, ponieważ teraz, gdy mowa o losie Ukrainy i zachowaniu nie tylko jej terytoriów, ale i jej narodu, języka, tożsamości narodowej, kwestia proukraińskiej władzy staje się paląca i taka, od której zależy nasza przyszłość. Swary we władzach podważają fundamenty Ukrainy, pozbawiają możliwości adekwatnego postrzegania tej przerażającej rzeczywistości, w której znalazł się nasz kraj. Dlatego w tym ciemnym i strasznym dla Ukrainy czasie wojny nas wszystkich jednoczy ukraińskie słowo – to słowo, które wielki Taras Szewczenko nakazał nam chronić. I właśnie ukraińskie słowo stało się teraz najważniejszym czynnikiem naszej tożsamości narodowej i naszą duchową tarczą. Przewodniczący NSPU podkreślił wagę jednoczenia się narodu i przeczytał wiersz Tarasa Szewczenki „Kosiarz”. Na wydarzeniu wystąpili również: znany ukraiński poeta Petro Zasenko, który podkreślił wagę jednoczenia się narodu i zachowania duchowych testamentów naszego Światła; ukraiński polityk, przewodniczący ziomkostwa Żytomierszczyzny Josyp Zapałowski, który zaznaczył, że Taras Szewczenko to geniusz Ukrainy, musimy popularyzować jego twórczość, a jego niezapomniane słowa „Walczcie – a zwyciężcie…” to nasza życiowa wskazówka; chór „Proświta”; pisarz i działacz społeczny Władlen Kowtun; artystka Łesia Łuciw, która przejmująco zaśpiewała „Dumy moje, dumy…” do słów Tarasa Szewczenki; poseł kilku kadencji Wasyl Kujbida; praprawnuczka Tarasa Szewczenki, poetka i dziennikarka Ludmyła Krasyćka, dyplomata Serhij Paśko, dziennikarka Hałyna Iljewa i inni. Na zakończenie Borys Ponomarenko zaznaczył, że tym uroczystym wydarzeniem pokłoniliśmy się świetlanej pamięci ukraińskiego Geniusza i szczerze podziękował Siłom Zbrojnym Ukrainy za męstwo w walce z raszystowską nawałą, a chór „Proświta” zaśpiewał pieśń do słów Tarasa Szewczenki „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki…”. Biuro Prasowe NSPU Spotkanie w Paszkiwce Razem ze Switłaną Kasjanenko, autorką-wykonawczynią, pisarką dziecięcą, wolontariuszką i działaczką społeczną, na zaproszenie Liceum w Paszkiwce w obwodzie kijowskim, wzięliśmy udział w święcie – konkursie recytatorów utworów poetyckich „Nieśmiertelne słowo Kobziarza”, zapoczątkowanym w 2023 roku (nawiasem mówiąc, miałam zaszczyt być członkiem jury także podczas pierwszej edycji). W tym roku organizatorzy konkursu postanowili rozszerzyć możliwości wykazania się przez uczestników talentem deklamatorskim – dzi- Ta rzeźba w centrum Pokrowska w obwodzie donieckim przetrwała barbarzyńskie ostrzały raszystów, a z budynku Donieckiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego pozostała tylko ściana z kolumnami. W dniu Szewczenki przychodzili tu z kwiatami. Zdjęcie: Marharyta Drozd. Oprócz poezji T. H. Szewczenki czytano utwory Łesi Ukrainki, Iwana Franki, ulubione wiersze Liny Kostenko oraz innych autorów. „Cóż by, zdawałoby się, słowa…” – i pamięć od razu wyłapuje kontynuację wersów: „Słowa i głos – nic więcej, a serce bije – ożywa, gdy je usłyszy!.. Znać od Boga i głos ten, i te słowa idą między ludzi”. Jakże natchnienie czytali wiersze uczestnicy konkursu, z jakim wzruszeniem wszyscy śpiewali Hymn Ukrainy, przykładając rękę do serca; słuchali poezji w autorskim wykonaniu swoich nauczycielek – Hałyny Kudymenko („Sierota”) i Hanny Makowskiej („Ukraino, modlitwo moja!”) jako wzór wspaniałej deklamacji; z zainteresowaniem oglądali film o życiu Tarasa Szewczenki; oklaskami wspierali kolegów z klasy (a kiedy ktoś się pomylił – podpowiadali)! – Słowo „ożywało”, znajdowało oddźwięk w sercach słuchaczy, wzruszało do łez zarówno nas, dorosłych, jak i uczniów starszych klas, którzy już bardziej głęboko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Poezja Szewczenki – nieprzemijający skarbiec», s. 1

Poezja Szewczenki – nieprzemijalny skarbiec

Zakończenie. Pocz. na str. 1. Oprócz artykułów o Szewczence, Iwanie Frankce, Jewhenie Małaniuku, Stepanie Smal-Stockim, Todosiu Osmaczce, Jewhenie Pełeńskim, Jewhenie Swerstiuku, do nowego wydania dodajemy jeszcze dwa rozdziały z wielkiej monografii sławnej pamięci Iwana Dziuby „Taras Szewczenko. Życie i twórczość” – „Pogrom Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego” oraz „W kazamatach”. Iwana Dziubę szanowałem od lat młodzieńczych po przeczytaniu w samizdacie jego fundamentalnej pracy „Internacjonalizm czy rusyfikacja”. Nawet jego pokuta po zwolnieniu z więzienia i napisanie na zamówienie KGB niewielkiej broszury „Grani Krystału” nie zmniejszyły mojego wielkiego szacunku. Ja, jak i wszyscy myślący wtedy ludzie na Ukrainie, rozumiałem, jaki rozum mogła stracić Ukraina, bo żywy z moskiewskich katowni by nie wyszedł. O wiele bardziej bolało mnie wyrzeczenie się Zinowiji Franko, Mykoły Chołodnego, Wasyla Zacharczenki, choć bardzo kochałem ich twórczość. „Grani Krystału” dali mi w KGB, jak już byłem na wolności, mając nadzieję w ten sposób zwerbować mnie na swoich tajnych współpracowników, w narodzie – „stukaczy”, „seksotów”. W istocie w tej pracy Dziuba nie wyrzekł się ani na jotę swoich poglądów na zniewoloną Ukrainę. I ten, kto umiał to zobaczyć, zobaczył. „Połtawszczyzna – Szewczence” – taką nazwę ma wystawa, którą otwarto w Połtawskiej Obwodowej Administracji Wojskowej, na pierwszym piętrze budynku administracyjnego. Na niej przedstawiono kopie historycznych dokumentów oraz niektórych rysunków, a także fotografie. Wystawę przygotowało Państwowe Archiwum Obwodu Połtawskiego. „My wszyscy wiemy o Tarasie Szewczence bardzo wiele. On – nasz narodowy symbol. Poematy „Heretyk” oraz „Ślepiec” Taras Szewczenko napisał właśnie podczas swojego pobytu na Połtawszczyźnie” – zauważył zastępca naczelnika Połtawskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Anton Czubenko. „W czasach ZSRR informacja o Tarasie Szewczence była przekręcana. Na przykład, podczas władzy radzieckiej pokazywano go jako chłopa pańszczyźnianego, ateistę, rewolucjonistę i buntownika. Jeśli porównywać wydania diaspory i czasu radzieckiego, to można znaleźć wielkie rozbieżności w tekście. Na przykład, w wydaniach ZSRR pisano „nie ma Boga na Ziemi – nie ma i na niebie”, chociaż w oryginale utworu to zdanie brzmiało jako „nie ma Boga za Ziemi – chyba że na niebie”. Po raz pierwszy Kobziarz odwiedził Połtawszczyznę wiosną 1843 roku razem z poetą Jewhenem Hrebinką. Ogółem Taras Szewczenko przebywał na terytorium guberni połtawskiej w latach 1843–1844, 1845–1846, ostatni raz – latem 1859 roku” – opowiedział zastępca dyrektora Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego Taras Pustowit. Spektakl „Dumy Kobziarza”. W Połtawie jest unikalny pod względem swojego zamysłu artystycznego pomnik w stylu kubizmu. Jego autor – światowej sławy Iwan Kawaleridze. Na pomniku wyryto testament dla wojowników, którzy obecnie bronią Ukrainy i świata przed moskiewską putinowską zarazą: „…i wrogą złą krwią wolność skropcie”. W ciągu 9 i 10 marca do podnóża pomnika połtawianie nieśli żywe kwiaty. Wśród nich gro- Tak więc, przeczytawszy „Taras Szewczenko. Życie i twórczość”, wydaną w 2008 roku, postanowiłem uzupełnić nasze wydanie sprzed 10 lat dwoma błyskotliwymi wyżej wymienionymi rozdziałami. Uderza zrozumienie szefa żandarmów hrabiego Orłowa, naczelnika III Oddziału kancelarii cesarskiej Dubelta i innych wysokich urzędników, zarówno kolonialnej w Kijowie, jak i cesarskiej w Petersburgu administracji, zrozumienie przyszłego niebezpieczeństwa dla imperium od stworzenia Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. Sami bractwicy tak daleko nie widzieli, a żandarmi zobaczyli zagrożenie odrodzenia ukraińskiej państwowości. Byłem pod śledztwem około 10 miesięcy i czytając ten rozdział, byłem zdumiony podobieństwem myślenia cesarskich i kagebowskich śledczych. Śmiem przypuszczać, że i Iwan Mychajłowycz, przebywając pod śledztwem, doskonale dostrzegł ciągłość imperialnej polityki zniewolenia Ukraińców. Oto niektóre cytaty z donosów imperialnych psów. „W Kijowie wykryto, że słowianofilstwo może przyjąć i przestępczy kierunek, zwracając się w ukrainofilstwo z przypuszczeniami o odnowieniu Małorosji w tym stanie, w jakim ona znajdowała się przed przyłączeniem do Rosji”. Inny seksot już z Paryża pisze: „…że działania Paryskiego Towarzystwa Słowiańskiego podały myśl i naszym młodym ludziom, urodzonym w Małorosji, marzyć o odnowieniu dawnej wolnicy na ich ojczyźnie”. Czyli okupanci doskonale rozumieli swoją kolonizatorską rolę w zagrabionym kraju. Nie rozumieli lub bali się rozumieć to tylko zrusyfikowana wykształcona ukraińska warstwa, dla których Rosja była już jedyną ojczyzną, jak i później dla przeważającej większości radzieckich Ukraińców rosyjskie komunistyczne imperium – ZSRR – było sowiecką ojczyzną. A Szewczenko odkrywał prawdę i wtedy, i w latach moskiewskiego bolszewickiego zniewolenia, i obecnie. I w latach bolszewickiego panowania jego by już na wolność nie wypuścili, zabiliby, jak zabili Stusa, Marczenkę, Tychego, Łytwyna, a Switłycznego, człowieka wielkiego rozumu i ducha, wypuścili całkowicie sparaliżowanego, tak że on ani pisać, ani mówić nie mógł. A i to, że Szewczenko wrócił żywy, jest po prostu Bożym cudem. Mikołaj I ze swoimi żandarmami wszak skazywał go na śmierć w dalekiej i upalnej bezbożnej żołnierce. Lecz Prorok nasz miał wewnętrzne promienne światło, niby niewidzialne, ale wszyscy, którzy znali go, czuli to swoim sercem i nie mogli nie zajaśnieć sami miłością, dobrocią, współczuciem i wszystkimi innymi chrześcijańskimi cnotami. Jewhen Pełeński w naszym wydaniu nazywa to czarem Szewczenki, a ja ośmielę się nazwać ten jego czar Opatrznością Bożą. Pan chronił go, bo on jeszcze miał wiele do powiedzenia i zrobienia. Nawet wielka księżna Helena Pawłowna, siostra Mikołaja I, po dwugodzinnej rozmowie z nim zaprzestała ataków szowinistycznej prasy na Szewczenkę. Chciałoby się wydać naszą książkę do 22 maja i zaprezentować ją połtawianom przy naszym wspaniałym pomniku. Mimo wszystko będziemy starać się to zadanie wykonać i będziemy rozpowszechniać ją wśród naszej młodzieży, bo ona, jak nikt obecnie, potrzebuje słowa Szewczenki, aby wyrosnąć na godnych ludzi, godnych synów i córki swojego narodu. Zakończę moje słowo do czytelnika cytatem ze wspomnianej pracy Iwana Dziuby, którą kończy się jego fundamentalne badanie. „Poezja Szewczenki dawno stała się najważniejszym i nieprzemijalnym skarbcem duchowego ukraińskiego nacjonalizmu Mykoła Michnowski, stworzyli „Bractwo Tarasowców” – podziemną antyrosyjską organizację, która w nazwie miała imię Szewczenki”. Przedstawiciel UINP również szczegółowo zatrzymał się na odczarowywaniu mitu rosyjsko-komunistycznej propagandy o rzekomo wyjątkowej roli rosyjskiej inteligencji w sprawie wyzwolenia poety z pańszczyźnianej niewoli. W szczególności opowiedział o roli Ukraińców: malarzy Iwana Soszenki i Apolona Mokryckiego, poety Jewhena Hrebinki, pisarza i działacza społecznego Wasyla Hryhorowycza. Jeszcze Ołeh Pustowhar opowiedział o unikalnym wydawniczym projekcie OAW „Taras Szewczenko i Połtawszczyzna”. Dziesięć lat temu tę książkę uporządkowali pierwszy zastępca dyrektora Państwowego Archiwum w Obwodzie Połtawskim Taras Pustowit oraz dyrektor Centrum Badania Historii Połtawszczyzny Ołeksandr Biłousko. Oni opublikowali wiadomości o pobycie T. H. Szewczenki w guberni połtawskiej, miejscach, które on wtedy odwiedził, ludziach, z którymi spotykał się i dedykował im swoje utwory. W sali wystawowej Galerii Sztuki imienia Mykoły Jaroszenki otwarto wystawę połtawskich artystów „Walczcie – zwyciężajcie”. Podczas ceremonii otwarcia przemawiali metropolita połtawskiej eparchii Prawosławnego Kościoła Ukrainy władyka Fedir oraz przewodniczący obwodowego oddziału Narodowego Związku Artystów Plastyków Jurij Samijłenko. Z kolei Centrum Kultury i Wypoczynku Rady Miejskiej Połtawy zorganizowało wystawę obrazów Nazara Bożynskiego – artysty, architekta, kobziarza, lirnika, torbanisty, działacza społecznego, docenta katedry designu Instytutu Kultury i Sztuki Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki oraz urządziło wieczór muzyczny-chronograf „Słowo Szewczenki”. Refrenem wybrzmiewało na nim, że obecnie twórczość Proroka Narodu mobilizuje do walki z rosyjskimi okupantami. „Co by było, gdyby Kobziarz powrócił na tę ziemię w naszych czasach? Pisałby wielkie wiersze, które nastawiłyby nam mózgi i wytrząsnęły z nich śmieci? – Tak! Znalazłby słowa, które pomogłyby wielu poradzić sobie z wątpliwościami? – Tak! Byłby wśród nas. Walczyłby” – twierdzili organizatorzy wydarzenia. Połtawskie biuro Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. W sali wystawowej Galerii Sztuki imienia Mykoły Jaroszenki otwarto wystawę połtawskich artystów „Walczcie – zwyciężajcie”. Na ceremonii otwarcia przemawiali metropolita połtawskiej eparchii Prawosławnego Kościoła Ukrainy władyka Fedir oraz przewodniczący obwodowego oddziału Narodowego Związku Artystów Plastyków Jurij Samijłenko. A Centrum Kultury i Wypoczynku Rady Miejskiej Połtawy rozwinęło wystawę obrazów Nazara Bożynskiego – artysty, architekta, kobziarza, lirnika, torbanisty, działacza społecznego, docenta katedry designu Instytutu Kultury i Sztuki Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki oraz urządziło wieczór muzyczny-chronograf „Słowo Szewczenki”. Refrenem wybrzmiewało na nim, że obecnie twórczość Proroka Narodu mobilizuje do walki z rosyjskimi okupantami. „Co by było, gdyby Kobziarz powrócił na tę ziemię w naszych czasach? Pisałby wielkie wiersze, które nastawiłyby nam mózgi i wytrząsnęły z nich śmieci? – Tak! Znalazłby słowa, które pomogłyby wielu poradzić sobie z wątpliwościami? – Tak! Byłby wśród nas. Walczyłby” – twierdzili organizatorzy wydarzenia. Połtawskie biuro Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Istota narodu ukraińskiego. Kiedyś Heinrich Heine mówił o Biblii jako o „przenośnej ojczyźnie Żydów – z nią oni, ścigani, wędrowali po świecie”. Taką „przenośną ojczyzną” dla Ukraińców, gdziekolwiek rzuciłby ich los, był „Kobziarz” Szewczenki. I nawet u siebie w domu, na „naszej, nie swojej ziemi”, dawał on i daje poczucie ojczyzny. Szewczenko – to nie tylko to, czego się uczą, ale i to, czym żyją. W czym czerpią siły i nadzieje. W głębiny przyszłości Szewczenko słał swoje niezłomne testamenty synom rodzinnej ziemi. Przemawiał do duchów zmarłych, którzy jeszcze mieli się przebudzić, i do żywych, i do jeszcze nienarodzonych, i w Ukrainie będących, i na świecie – u kogo jeszcze jest takie zwrócenie się do całego narodu jako wiecznej kategorii, i takie grandiozne rozumienie narodu jako sumy pokoleń, i ducha, i działań – poza ograniczeniami w czasie i przestrzeni? I wśród jego testamentów pierwszy i ostatni: Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją… W czasie srogim, W ostatniej ciężkiej minucie Za nią Pana Błagajcie. Dodam od siebie – tylko wtedy będziemy niezwyciężeni! Mykoła KULCZYŃSKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Połtawszczyzna pamięta

Taras Szewczenko jest aktualny zawsze, a w czasie rosyjsko-ukraińskiej wojny o niepodległość – szczególnie. Przekonali się o tym uczestnicy szeregu tematycznych wydarzeń z okazji 210. rocznicy urodzin narodowego Proroka, które odbyły się w Połtawie. Wśród uczestników byli działacze społeczni, przedstawiciele Połtawskiej Obwodowej Administracji Wojskowej, Połtawskiej Obwodowej Rady, Sił Zbrojnych Ukrainy, Instytutu Pamięci Narodowej. Przy wsparciu Departamentu Kultury i Turystyki Połtawskiej OWA obwodowy teatr im. Mykoły Gogola stworzył i zaprezentował spektakl „Dumy Kobzarza”. Na premierowy pokaz przybyli uczniowie starszych klas szkół miasta Połtawy i obwodu. Wraz z aktorami zanurzyli się w głębiny twórczości Tarasa Szewczenki, który jest symbolem wolności i ukraińskiego odrodzenia narodowego. Godzinę literacko-muzyczną „Zjednoczmy dusze słowem Kobzarza” zorganizował wydział abonamentowy Połtawskiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki im. I. P. Kotlarewskiego. Uczniowie Połtawskiego Miejskiego Wieloprofilowego Liceum nr 1 im. I. P. Kotlarewskiego, studenci Uniwersytetu Ługańskiego im. Szewczenki, mieszkańcy Połtawy w starszym wieku przyszli na to wydarzenie, aby upewnić się o niezniszczalności Słowa wielkiego Tarasa. Wydarzenie moderowała bibliotekarka Tetiana Husar. Słowo o szewczenkowskiej prawdzie wygłosiła kierowniczka Centrum Języka Ukraińskiego Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego, docentka Wira Meleszko. Spotkanie oświatowe W Połtawskim Wyższym Międzyregionalnym Szkolnictwie Zawodowym odbyło się zebranie z udziałem Połtawskiego Biura Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UINP) oraz działaczki społecznej, uczestniczki wolontariackiego oddziału pomocy Siłom Zbrojnym Ukrainy «Niezmordowane babcie», pierwszej przewodniczącej zarządu, a obecnie przewodniczącej Rady Starszyzny Połtawskiego Obwodowego Ruchu, obrończyni praw człowieka i haftiarki Zoi Kowalenko. Przedstawiła ona swoje prace haftowane – portrety Szewczenki. Serdeczne przemówienie o Ojcu Narodu wygłosił przedstawiciel UINP w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar: „Szewczenko dla Ukrainy to Boży posłaniec, ponieważ urodził się w 1814 roku, kiedy, jak sam pisał w swoich utworach, »na wszystkich językach wszystko milczy, bo panoszy się dobrobyt«, w szczytowym okresie najbardziej zajadłej imperialnej reakcji, kiedy z rąk Ukraińców wyrwano miecz walki o wyzwolenie po tragicznej dla nas bitwie pod Połtawą, kiedy Cesarstwo Rosyjskie otwarcie i brutalnie niszczyło wszelkie próby świadomych Ukraińców odrodzenia języka i kultury ukraińskiej oraz stworzenia niezależnego państwa. Wtedy w obronie ukraińskości stała się potężną bronią – słowo Szewczenki, który jest Prorokiem ukraińskiej państwowości, budzicielem narodu ukraińskiego. Należą do niego słowa-testament: »W swojej chacie swoja prawda, i siła, i wola«. A już ponad dwie dekady po odejściu Proroka ukraińscy intelektualiści, wśród nich także przyszły ideo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tywu Ukraińców wobec rosyjskich okupantów. Przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, honorowy profesor Poleskiego Uniwersytetu Narodowego Swiatosław Wasylczuk zwrócił uwagę studentów na ważne fakty z życia Proroka, rozwiewając radzieckie stereotypy na temat wizerunku poety jako człowieka: „Taras był modnisiem, był stylowy i nowoczesny, wizerunek wycieńczonego chorobami Szewczenki w kożuchu był kultywowany przez władzę radziecką, bo było jej to na rękę, ale nie zapominajmy, że Taras Szewczenko był akademikiem i będąc człowiekiem niebiednym oraz mając dobry gust, Taras zamawiał sobie odzież u najlepszych krawców! Był przykładem dla współczesnych. Ludzie zaczęli uczyć się języka ukraińskiego, aby czytać „Kobziarza” Szewczenki”. Swiatosław Karpowycz recytował poezję Tarasa Szewczenki, a także przeczytał swoje wiersze o języku ojczystym jako ważnym czynniku zachowania ukraińskiej tożsamości. Następnie studenci recytowali. Pierwszym na posiedzeniu plenarnym wystąpił rektor KNU imienia Tarasa Szewczenki Wołodymyr Buhrow. Wspomniał on światowej sławy myślicieli, filozofów i literatów, których jubileusze przypadły na ostatnie lata. „Musimy nie tylko czytać Szewczenkę, ale kształtować wiedzę kulturowo-społeczną. To, że postrzegamy Szewczenkę jako geniusza, powinno być impulsem do metodologii. Jesteśmy mu szczególnie wdzięczni właśnie za te aspekty. Szewczenko – to nasza metodologia!” – zaznaczył. W tym momencie rozległ się sygnał alarmu przeciwlotniczego i wszyscy zeszli do schronu, gdzie folkloryści zaśpiewali „Zore moja weczirniaja” oraz „Halku”. Zastępczyni dyrektora NNI Filologii Ołena Romanenko przekazała pozdrowienia od dyrektora Hryhorija Semeniuka. W przesłaniu wspomniano, że 800 wierszy Szewczenki zostało ułożonych do muzyki, a także o cierniowym losie języka ukraińskiego, który za każdym razem doświadczał rosyjskich represji. Szewczenko – to pieśniarz wolności i języka, a Słowo Poety pomagało Ukraińcom przetrwać i zachować najwyższą duchowość przez dwa stulecia. „Nasi wykładowcy i studenci, którzy walczą na froncie – powiedziała w imieniu dyrektora Ołena Witalijiwna – często proszą o egzemplarze „Kobziarza”, aby podnieść na duchu swoich towarzyszy broni w okopach. Szczególnie aktualne jest to, że Szewczenko wytrzymał siedem lat poniewierki i mąk. Ten okres życia jest ważny dla studiowania i przemyślenia przez współczesnych. Wydarzenie przebiegło w atmosferze duchowego zjednoczenia prośwician, młodzieży i pracowników pedagogicznych uniwersytetu. Aktualność słowa Szewczenki, jego idei humanizmu i patriotyzmu – to jest to, co jednoczy wszystkich Ukraińców wokół nieśmiertelnego „Kobziarza”, zwłaszcza w czasie wojny. Słowa Tarasa Hryhorowycza Szewczenki żyją, wzywają do walki o wolność i teraz, po wiekach, są niezwykle aktualne w czasie naszej egzystencjalnej walki o niepodległość. Jeszcze jedno takie spotkanie prośwician z młodymi Ukraińcami odbyło się 6 marca w bibliotece-filii nr 1 KZ MPB „LITtera”. Uczniowie liceum nr 17 miasta Żytomierza, a także Żytomierskiego Agrotechnicznego Kolegium Zawodowego oraz DNZ „Centrum Przemysłu Lekkiego i Obsługi Gospodarstwa Domowego m. Żytomierza” byli uważnymi słuchaczami i aktywnie włączali się w dialog. Swiatosław Wasylczuk zapoznał obecnych z ważnymi momentami biografii Tarasa Szewczenkowskie studia”, z tematem: „Idee Szewczenki w kontekście myśli post- i dekolonialnej”. Anna Horniatko-Szumyłowycz – profesorka katedry ukrainistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, z tematem: „Usłyszeć, jak krzyczy „Tarasowa góra”. Dyskurs szewczenkowski w poezji Wasyla Symonenki”. Agnieszka Matusiak – profesorka katedry ukrainistyki Instytutu Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Wrocławskiego, z tematem „Twórczość Tarasa Szewczenki czytana przez Szekspira”. Dmytro Jesypenko – wykładowca departamentu języków współczesnych i studiów kulturowych, badacz-asystent Centrum Kuliów Uniwersytetu Alberty, członek zarządu NTSz, z tematem: „Taras Szewczenko z perspektywy społeczności ukraińsko-kanadyjskiej”. Wołodymyr Poliszczuk – profesor, kierownik katedry literatury ukraińskiej i komparatystyki Czerkaskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Bohdana Chmielnickiego: „Temat „pokuty Lykery” przed pamięcią Szewczenki (wspomnienia, studia, twórcze interpretacje)”. Uroczystą część uniwersyteckiej Szewczenkiany zakończyli Dmytro Czystiak, profesor katedry filologii romańskiej, z tematem: „Najnowsze francuskojęzyczne przekłady poezji Tarasa Szewczenki: osiągnięcia, problemy i perspektywy” oraz Oksana Slipuszko, profesorka, kierowniczka katedry historii literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej, z tematem: „Szewczenkoznawstwo Uniwersytetu Szewczenki w czasach wojny z federacją rosyjską”. Następnie rozpoczęła się praca sekcji i okrągłych stołów. Międzynarodowa konferencja naukowo-praktyczna, poświęcona 210. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, stała się ważnym i jednoczącym wydarzeniem dla szerokiej międzynarodowej społeczności, która interesuje się badaniem twórczości wielkiego poety. Na tle serii nieprzewidzianych alarmów przeciwlotniczych uroczystość konferencji nie ucierpiała. Ciekawe wystąpienia i ciepłe słowa prelegentów nadały wydarzeniu szczególny charakter. Wydarzenie naświetliło nowe badania i publikacje w dziedzinie szewczenkoznawstwa, co świadczy o stałym zainteresowaniu twórczością Kobziarza w światowym środowisku naukowym. Daria BIŁOKOBYŁSKA, dział ds. kontaktów z opinią publiczną imienia Wołodymyra Mukana Naukowo-Dydaktycznego Instytutu Filologii KNU im. T. Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Żyje w pamięci

Jewhenija JURCZENKO, członkini Proświty I mnie w rodzinie wielkiej, W rodzinie wolnej, nowej, Nie zapomnijcie wspomnieć Dobrym, cichym słowem. Taras Szewczenko 9 marca obchodziliśmy 210. rocznicę urodzin narodowego geniusza Ukrainy Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Żytomierski obwodowy oddział Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” nie pozostał na uboczu i aktywnie prowadził pracę oświatową z młodzieżą regionu. 5 marca w Poleskim Uniwersytecie Narodowym odbyło się wydarzenie pod tytułem „Słowo – nasza broń”. Zainicjowała i moderowała je docentka tej uczelni, członkini Proświty Switłana Witer. Zwróciła się ona do obecnych słowami Tarasa Szewczenki: Walczcie – zwyciężajcie, Bóg wam dopomoże! Za wami prawda, za wami sława I wola święta! Zaprawdę: dla Tarasa Szewczenki wola i prawda były świętymi wartościami. „Właśnie o te wartości walczy dzisiaj naród ukraiński” – zaznaczyła Switłana Witer. Przeczytała również kilka swoich wierszy na temat oporu. 9 marca pod pomnikiem Tarasa Szewczenki wiersze ukraińskich poetów Wasyla Symonenki, Liny Kostenko, Mychajła Żajworona, Wasyla Hołoweckiego. O ciekawych faktach z dzieciństwa i młodości Tarasa Szewczenki opowiedziała studentom członkini Proświty Jewhenija Jurczenko. Wspomniano o nauce u diaka, o pierwszej miłości Tarasa i o pańszczyźnianym życiu młodego Tarasa u pana Engelhardta. Zabrzmiał fragment poematu Szewczenki „Hamalija”. Przeprowadzono paralele wydarzeń w utworze ze współczesnością, wszak i teraz wielu Ukraińców przebywa w niewoli, i teraz są niezawodni, zacięci atamani, tylko nazywamy ich generałami. Rozmawiano także ze studentami o filmie ukraińskiego literata, scenarzysty i reżysera Ołeksandra Denysenki „Taras. Powrót” – obrazie, który został nakręcony na podstawie książki autora o tym samym tytule. To dzieło daje odpowiedź na ważne pytanie: kim naprawdę był największy poeta Ukrainy – ikoną, kamiennym symbolem czy jednak człowiekiem z krwi i kości, który szuka wsparcia, przyjaźni, zrozumienia, miłości? Oderwany od rodzinnej ziemi i skazany na ciężką służbę żołnierską w Twierdzy Nowopietrowskiej w skolonizowanych przez imperium stepach Ka- W bibliotece aktualne są dziś płomienne słowa geniusza: „Ogień zaciętych nie piecze” i „Nie ma na świecie Ukrainy, Nie ma drugiego Dniepru…”. Od siebie pani Ołena dodała, że Szewczenko to kontrapunkt naszej tożsamości i państwowości. Następnie głos zabrał kierownik Oddziału szewczenkoznawstwa Instytutu Literatury NAN Ukrainy Ołeksandr Boroń. Podkreślił naszą udaną współpracę i poinformował o nowych wydaniach powieści i poezji Szewczenki, które są przygotowywane do druku przez jego jednostkę. Wisienką na torcie będzie „Encyklopedia Szewczenkowska” oraz książka z jego praktyką plastyczną, a także jeszcze jeden nowy projekt badawczy: „Taras Szewczenko w krytyce”. „Czytajmy Szewczenkę przez cały rok, a nie tylko w świąteczne daty!” – zaapelował naukowiec. Inne referaty brzmiały online. Alarm powtarzał się jeszcze dwukrotnie. Ale nie zwracano na niego uwagi, kontynuując wnikliwe wyłapywanie każdego słowa prelegentów. Posiedzenie kontynuowali: Witalij Czernećkyj – profesor katedry języków i literatur słowiańskich i eurazjatyckich Uniwersytetu Kansas, pierwszy wiceprezes i delegat Światowej Rady Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki w USA, przewodniczący kolegium redakcyjnego zbioru prac naukowych „Szewczenko”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ogień zahartowanych nie pali

12 marca w Instytucie Filologii im. Tarasa Szewczenki Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego odbyła się Międzynarodowa Konferencja Naukowo-Praktyczna poświęcona 210. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki „Współczesne szewczenkoznawstwo: dyskursy multidyscyplinarne”. Współorganizatorami, oprócz Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki oraz Instytutu Filologii (Katedra Historii Literatury Ukraińskiej i Twórczości Literackiej, Ogólnoukraińskie Naukowo-Edukacyjne Centrum Szewczenkoznawstwa), były Uniwersytet Alberta, Uniwersytet Wrocławski, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Przyłączyli się: Tbiliski Uniwersytet Państwowy im. Iwane Dżawachiszwilego, Uniwersytet Narodowy im. Bohdana Chmielnickiego w Czerkasach, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Do organizacji tegorocznych uroczystości ku czci Tarasa Szewczenki po raz pierwszy przyłączyły się towarzystwa naukowe im. Szewczenki w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Ogółem w konferencji wzięło udział 175 osób (w tym 11 zagranicznych referentów).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dzięki determinacji i wytrwałości dyrektorki w przyszłym roku zniszczony dach, przy pomocy znajomych i budowlańców, został zdemontowany i zastąpiony nowym. Niezmordowana Lilija Połkownyczenko w ramach wydarzenia otworzyła wystawę „Kobzarzy” z różnych lat wydania oraz książek o życiu i twórczości Szewczenki, które znajdują się w Muzeum Historii Kraju Ojczystego przy filii biblioteki. Ihor Marcinkowski przyniósł na spotkanie niewielkie pudełeczko z ziemią z Fortu Szewczenki w Kazachstanie, który odwiedził jeszcze w 2013 roku. Wtedy też przekazał ziemię obwodowemu muzeum krajoznawczemu w Mikołajowie, pierwszej szkole miejskiej imienia Ołeha Olżycza, niektórym innym placówkom oświatowym, na Wołyń, do muzeum krajoznawczego „Bojkiwszczyna” imienia Tetiany i Omelana Antonowyczów w mieście Dolyna na Iwano-Frankowszczyźnie. Przebywając w Republice Kazachstanu, zebrał dodatkowy materiał do książeczki „Mikołajowski Kobzaryk”, której autorem w kwestii lat Głodu i Moru 1932-33 był mój nauczyciel i dyrektor szkoły we wsi Pniwne na Wołyniu, Iwan Nykyforowycz Szwed. Otrzymawszy rękopiśmienne materiały od Iwana Nykyforowycza, uporządkowałem i wydałem własnym kosztem oraz przesłałem w 2014 roku „Mikołajowski Kobzaryk” do muzeum w Kazachstanie. Wydrukowane książeczki przekazałem bibliotekom Mikołajowa, Łucka, do wsi Moryńci, szkołom na Wołyniu i Mikołajowszczyźnie, kolegom z klasy i znajomym oraz, oczywiście, autorowi. Niestety, nauczyciel Iwan Szwed odszedł na tamten świat w 2017 roku. Pozostał jego utwór wierszowany o prawnuczce Kobzara, nauczycielce Wirze Tymofiijiwnie Szewczenko, po „W tej sali czuję ducha nowej ukraińskiej elity, wychowanej z wyczuciem słowa Tarasa. Wzywam młodzież do tworzenia sensów. Przecież wróg przyszedł na nasze ziemie nie po fabryki, nie po pola, nie po pieniądze, a po sensy. Niszczą ukraińskość. Kultura i edukacja muszą stać się dzisiaj bronią i tarczą. Twórzmy więc ukraińską kulturę razem”. Kompozytorka, chórmistrzyni, tegoroczna laureatka w dziedzinie teatrologii, Susanna Karpenko, również wzywała młodzież i obecnych na sali do konsumowania tego, co ukraińskie, i do dumy z bycia Ukraińcami. A kontynuowała, opowiada-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Mikołajowszczyzna oddaje cześć

Oleg MATIJUK, członek Proświty (od 1989 r.), inżynier, honorowy pracownik transportu morskiego i rzecznego Ukrainy, m. Mikołajów. Historyczne seminarium na temat „Wydanie „Kobziarza” z 1860 roku za życia autora” odbyło się w ramach projektu „Nieznane strony historii rodzinnego kraju” w bibliotece-filii Centralnej Biblioteki Miejskiej im. Kropywnyckiego w Mikołajowie. Spotkanie zorganizowała kierowniczka placówki i jednocześnie przewodnicząca Witowskiego Towarzystwa Ukraińskiego (WTU) Lilija Połkownyczenko wspólnie z członkami Proświty z rejonu Korablewnego. WTU jest członkiem zbiorowym organizacji społecznej „Ukraińskie Towarzystwo „Proświta” Mikołajowszczyzny” zgodnie ze statutem organizacji. Ciekawie i treściwie opowiedział o książce Ihor Marcinkowski, znany ukraiński naukowiec i działacz społeczny, kandydat nauk medycznych Narodowego Uniwersytetu Budowy Okrętów, przewodniczący organizacji społecznej „Ukraińskie Towarzystwo „Proświta” Mikołajowszczyzny” w latach 2010–2019, autor i kompilator ponad 500 indywidualnych i zbiorowych prac, z których około 250 to prace naukowe, w tym te dotyczące bezpośrednio Tarasa Szewczenki. Podzielił się historią „Wydania „Kobziarza” z 1860 roku za życia autora”, które trafiło w ręce naukowca pod numerem 168, zakupione przez niego osobiście w Kijowie. Ihor Bohdanowycz wie o sześciu egzemplarzach książki na Ukrainie, które znajdują się w prywatnych kolekcjach i muzeach. Opowiedział o imperialno-szowinistycznej cenzurze „Kobziarzy” Szewczenki oraz o związku wydania z Mikołajowszczyzną. Naukowiec podkreślił, że dzisiaj nasze muzea i biblioteki tracą zabytki historyczne z powodu ostrzałów i zniszczeń oraz kradzieży ukraińskich dóbr kultury przez okupantów, a ich odzyskanie jest bardzo trudne. Nawiasem mówiąc, pierwszą rzeczą, którą robili okupanci, wchodząc do naszych wsi i miasteczek na Chersońszczyźnie i w innych regionach, było wrzucanie do piwnic i poddawanie torturom nauczycieli języka ukraińskiego i literatury. Zniszczone ukraińskie podręczniki i książki natychmiast zastępowano imperialną makulaturą, którą raszyści wieźli w taborze za sobą. Dzielnie przetrwał przyjazny zespół biblioteki trafienie raszystowskiej rakiety w górną część placówki kulturalnej w 2022 roku. Dzięki początkom ukraińskiego odrodzenia w stoczni „Ocean”. Przekazanie gazety do muzeum biblioteki w lutym 2024 r. Gazetka ścienna wydziału konstrukcyjnego stoczni na 175. rocznicę urodzin Kobziarza, wykonana z inicjatywy Olega Matijuka wspólnie z Wiktorem Łobanowskim i Łarysą Nowikową linii starszego brata Mykyty, która w strasznych latach Hołodomoru dokarmiała trzecioklasistów na lekcjach gotowanymi ziemniakami, za co otrzymała dziesięć lat łagrów Gułagu. Dalej było spotkanie nauczycielki i ucznia w Moryńcach, dokąd los rzucił I. Szweda na dobowy odpoczynek jako żołnierza po bitwie korsuńsko-szewczenkowskiej. Egzemplarz książeczki, którą wysłał w rodzinne strony Iwana Nykyforowycza do wsi w obwodzie winnickim, poczta zwróciła z adnotacją: „Szkoły we wsi nie ma”, a do 1933 roku była duża… Takie są gorzkie skutki stalinowskiego imperium, które dzisiaj próbuje powtórzyć „niedopałek putler”. Nie doczeka się! …Na bibliotecznym stoisku, obok innych książek, wystawiono „Szewczenkowski słownik encyklopedyczny Mikołajowszczyzny”. Unikalna książka nie tylko dla naszego obwodu, ale uważam – dla całej Ukrainy. Pracę nad wydaniem rozpoczynali Ihor Marcinkowski razem z Wałerijem Bojczenką, który stanął na czele Mikołajowskiego Obwodowego Towarzystwa Języka Ukraińskiego (później „Proświty”) pod koniec lat 80. XX wieku. Kończyć niezwykle ważną i dużą pod względem objętości pracę musiał Ihor Bohdanowycz, ponieważ Wałerij Petrowycz niespodziewanie odszedł z życia. Na 200-lecie urodzin Kobziarza książkę wydrukował Narodowy Uniwersytet Budowy Okrętów za własne środki rodziny Marcinkowskich, ponieważ ani władze, ani prywatne przedsiębiorstwa nie zdołały sfinansować dzieła o znaczeniu ogólnoukraińskim, jak napisano w przedmowie do „Słownika szewczenkowskiego…”. Kierownik jednej z instytucji kulturalnych miasta, zapoznawszy się z tym wydaniem na 200-lecie Kobziarza, zauważył, że książka jest „zbyt ukraińska”. Chce się zapytać urzędnika: „A jaka, właściwie, powinna być książka wydana na Ukrainie?”. Przez czas, który upłynął od 2014 roku, Ihor Bohdanowycz zebrał dodatkowy materiał do „Słownika szewczenkowskiego…” o objętości przewyższającej dwutomowe wydanie. Autor nie posiada obecnie środków. Mam nadzieję i wierzę, że po Zwycięstwie znajdą się mecenasi i książka zostanie wznowiona. Jako członek Proświty przekazałem „Słownik szewczenkowski…” szkołom w Mikołajowie, szkołom we wsiach Neczajane, Łymany, bibliotece i szkole w Krzywym Jeziorze, skąd pochodzi Ołeksandr Szyhyda, szkołom i przyjaciołom z Wołynia, z obwodu iwanofrankiwskiego. Bibliotece publicznej w mieście Dolina książkę z dedykacją autora wręczyła Olha Jaśko, była kierowniczka biblioteki-filii, jedna z prawdziwych Ukrainek południowego krańca, przebywając na Podkarpaciu w składzie delegacji bibliotekarzy Ukrainy. Nawiasem mówiąc, z dolińską „Proświtą”, której przewodził Stepan Jankowski, związana jest współpraca z zakładowym ogniwem „Towarzystwa Języka Ukraińskiego” („Proświty”), która zaczęła się od 1990 roku, od dni świętowania 500-lecia ukraińskiego kozactwa. Ponad tuzin książek podarował szkołom, znajomym i przyjaciołom Taras Krywous, członek zakładowego ogniwa Towarzystwa Języka Ukraińskiego, były mistrz stoczni „Ocean”, który jako pierwszy w Mikołajowie w 1990 roku na statku-rudowcu, wyprowadzanym z suchego doku, podniósł naszą niebiesko-żółtą flagę na tysięcznym wiecu mieszkańców miasta. Członkini Proświty Hanna Szachował ucieszyła obecnych pieśnią do słów Szewczenki „Taki jej los…”. Hanna Stepaniwna co tydzień prowadzi kółko języka ukraińskiego przy bibliotece. Na zakończenie wydarzenia wystąpił znany chór ludowy „Witowczany”. Na koniec wystąpił artysta ludowy Ukrainy, aktor Bohdan Beniuk: „Marzec za oknem. Lecimy naprzód z nadziejami i marzeniami. Odłóżmy te nagrody, szanowni laureaci, i myślmy o przyszłości. O tym, o czym i Taras. O nadziei. O życiu. O miłości. On nie miał klapek na oczach w kwestii życia. Dlatego pamiętajmy, pracujmy i miejmy nadzieję, tak jak robił to ON. A co najważniejsze – wierzmy i wspierajmy chłopaków i dziewczyny z Sił Zbrojnych Ukrainy”. Natchnione wystąpienia szanownych laureatów słuchali wykładowcy i studenci Edukacyjno-Naukowego Instytutu Filologii na czele z dyrektorem Hryhorijem Semeniukiem, przedstawiciele wydziału filozoficznego z dziekanem Anatolijem Konwerskim oraz wydziału historycznego z p.o. dziekana Tarasem Pszenycznym. Współorganizatorami spotkania byli: zastępca przewodniczącego Komitetu Szewczenkowskiego Dmytro Czystiak, profesor katedry filologii romańskiej Edukacyjno-Naukowego Instytutu Filologii, kierowniczka katedry historii literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej Edukacyjno-Naukowego Instytutu Filologii profesor Oksana Slipuszko oraz dyrektorka Ogólnoukraińskiego Centrum Edukacyjno-Naukowego Szewczenkoznawstwa Bohdana Sachno. Ołeksandra KASIANOWA Zdjęcie Serhija Tereszczenki, wydział ds. kontaktów ze społeczeństwem imienia Wołodymyra Mukana I. Marcinkowski i L. Połkownyczenko z chórem ludowym „Witowczany” oraz proświtianami

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Spotkanie z laureatami

Bez względu na to, ile byśmy mówili o Szewczence, w pełni poznać Geniusza jest niemożliwe, bo głębia jego postaci, podobnie jak treściwość wierszy, z latami nabiera nowych znaczeń. Jest on aktualny zawsze, co jest bezsprzeczną prawdą, jak powiedział podczas spotkania 11 marca 2024 roku z laureatami Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, zarówno z tegorocznymi, jak i z laureatami z lat ubiegłych, rektor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki Wołodymyr Buhrow. Po rektorze zebranych w licznej sali powitał przewodniczący Komitetu Nagrody im. Szewczenki, Artysta Ludowy Ukrainy, działacz społeczny Jewhen Nyszczuk. Następnie zaproszono do zabrania głosu tegoroczną laureatkę, poetkę, wolontariuszkę, kobietę-żołnierza Jarynę Czornohuz. Młoda pisarka i żołnierka zachęcająco wygłosiła swoje słowo, zwracając się do studentów: „Pasja i talent muszą zostać zademonstrowane. Wchodźcie w morze życia, twórzcie, szukajcie swojej inicjacji, poczujcie swój kraj. Wróg zaczął działać przeciwko nam nie teraz, nie w 2014 roku, lecz już za czasów Szewczenki. Dlatego poznawajcie go, a przy okazji także siebie”. Andrij Jermolenko, artysta malarz, ilustrator i designer, powitał ze sceny rodzinę, z której wyszedł w świat. Andrij studiował na Wydziale Chemicznym Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Uhonorowano Tarasa Szewczenkę na Florydzie

Wira Bodnaruk oraz Bohdana Pużyk Ukraińska społeczność południowo-zachodniej Florydy godnie uhonorowała genialnego poetę i artystę Ukrainy Tarasa Szewczenkę w 210. rocznicę dnia jego urodzin w ośrodku im. św. Andrzeja w North Port. Świąteczny program przygotowali członkowie Komitetu Społecznego, którzy starali się włączyć uczestników z ukraińskich społeczności różnych wyznań. Informacja o tej imprezie była rozpowszechniona poprzez ulotki, afisze, pocztę elektroniczną oraz biuletyn kościelny. Święto otworzyła Wira Bodnaruk, przewodnicząca Komitetu Społecznego, i przekazała prowadzenie wydarzenia Bohdanie Pużyk, przewodniczącej 56. oddziału Związku Ukrainek Ameryki. Daria Tomaszoska, aktywna członkini społeczności, przewodnicząca Ukrainian American Club, w swoim uroczystym słowie opowiedziała o wpływie pieśni na twórczość Szewczenki. Były to pieśni, które śpiewała jego mama, oraz pieśni kobziarzy. Znaczny ślad w twórczości poety pozostawiło także ciężkie życie poddanych chłopów, jako który urodził się i Taras. Chór społeczny pod kierownictwem dyrygenta dr. Jurija Szewczuka natchnienie wykonał dwie pieśni do słów Szewczenki: „Po dibrowi witer wyje” oraz „Rewe ta stohne Dnipr szyrokyj”. Dzieci ze społeczności zielonoświątkowej Ewa Danyłoweć i Nazar Wychopeń przeczytały wiersz „Uczitesia, braty moji”. Śpiewak i kompozytor Ołeh Majowśkyj, który niedawno przybył na Florydę, wykonał pieśń „Wstań, probudys, Ukrajino”, napisaną przez niego pod wpływem ostatnich wydarzeń na Ukrainie. Lesia Popel przeczytała wiersz „Subotiw”, a Ola Babczuk deklamowała wiersz Hanny Czeriń „Na deń narodżennia Szewczenka”. Dr Jurij Szewczuk przy akompaniamencie gitary wykonał pieśń „Taka jiji dola”, a Orest Hrycyk zaśpiewał „Dumy moji”. Święto zakończyło się „Zapowitem” oraz hymnem Ukrainy, który śpiewali wszyscy obecni razem z chórem. Szczere podziękowania za udane przeprowadzenie święta należą się wszystkim wykonawcom oraz członkom Komitetu Społecznego: Wiktorowi Lisnyczemu, Lidzie Biłous, Annie Macyłyńśkiej, Hali Lisnyczij, Klarze Szpiczce, Chór społeczny. Dyrygent dr Jurij Szewczuk Bohdanowi Bodnarukowi, Jewhenowi Tomaszoskiemu, Neli Lehman i Romie Huranowi. Po zakończeniu oficjalnej części święta goście mieli okazję zapoznać się ze zbiorem utworów Szewczenki, wydanym w USA oraz przez „Proświtę” na Ukrainie. Wira BODNARUK, przewodnicząca Komitetu Społecznego Zdjęcie Wiktora Lisnyczego Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki, m. Lwów Na początku kilka kresek o rosyjskiej szowinistyczno-imperialnej idei. Cała historia tworzenia Państwa Rosyjskiego – to jednocześnie historia przetapiania różnych tożsamości (przede wszystkim ukraińskiej) w jedną rosyjsko-prawosławną, rosyjsko-imperialną, rosyjsko-eurazjatycką, a za reżimu komunistycznego – rosyjsko-radziecką. Realną treścią rosyjskiej idei, o której mowa w pracy Władimira Sołowjowa „Rosyjska idea” oraz pracy Nikołaja Bierdiajewa o tym samym tytule, a także w utworach Iwana Iljina, we wszystkich czasach było zagarnianie cudzych terytoriów, podbijanie skolonizowanych narodów, przypisywanie sobie osiągnięć ich kultury i nauki, celowa rusyfikacja, formowanie imperialnej świadomości. Niestety, do tej pory w Europie i na świecie należycie nie uświadomiono sobie złowrogości rosyjskiej szowinistycznej idei, która zorientowana jest nie na rozwiązanie problemów bytu Moskali=Rosjan, a na tak zwane „zbieranie ziem” drogą okrutnych aneksji, niszczenia narodowych tożsamości podbitych narodów. Główny czynnik rosyjskiej szowinistycznej idei – nie wypuścić Ukrainy spod swojego wpływu, przekształcić Ukraińców w beznarodowych niewolników. Wytworzony za czasów Piotra I postulat, że Państwo Rosyjskie – to jedyna i nierozerwalna całość, jak Święta Trójca, gdzie Moskwa – „Bóg-Ojciec”, „Ukraina – „Bóg-Syn””, a „Białoruś – „Bóg-Duch Święty””, obecnie uporczywie narzuca moskiewski patriarcha Cyryl, błogosławiąc neonazistę Putina i jego ordyńców-raszystów na zniszczenie Państwa Ukraińskiego, a Ukraińców jako etnosu, bo on, powiadają, zarażony jest mazepizmem, petlurowszczyzną, nazizmem, faszyzmem, banderyzmem i tworzy antyrosyjskie państwo. Taras Szewczenko odczuł trujące działanie postulatu o trójjedynej narodowej „jedności” ukraińskiego, rosyjskiego i białoruskiego narodów, zrodzonego za panowania Katarzyny II. Z czasem Wissarion Bielinski pisał, że historia Małorosji – to poboczna rzeka, która wpada do wielkiej rzeki rosyjskiej historii. Twierdził on, że Małorusini zawsze byli plemieniem i nigdy nie byli narodem, a tym bardziej – państwem. Nie ma, powiadają, języka ukraińskiego, a jest „obwodowe małoruskie narzecze, jak jest białoruskie, syberyjskie i inne podobne do nich obwodowe narzecza”. Ten szowinistyczny głos Bielinskiego wplatał się w złowrogi chór rosyjskich carów i ich wiernopoddańczych dygnitarzy, ideologów i polityków. Po przekręceniu, ignorowaniu ugody perejasławskiej 1654 r. Moskale=Rosjanie stale, celowo poniżali, prześladowali, duchowo i fizycznie niszczyli Ukraińców.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Życiodajne źródło ukraińskiej idei narodowej

W obecnych warunkach 28. miesiąca pełnowymiarowej ludobójczej, terrorystycznej, etnocydalnej i lingwocydalnej wojny Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie celowe wydaje się zwrócenie uwagi na główne zasady ukraińskiej idei narodowej, które sformułował w swoich dziełach Taras Szewczenko. W tę „noc bezpaństwowości” (J. Małaniuk), gdy panowała imperialna doktryna o istnieniu „trójjedynego narodu ruskiego” (wielkorusów, małorusów i białorusinów), z Bożego błogosławieństwa zajaśniał narodowy duch Tarasa Szewczenki i narodził się szlachetny „Kobzarz”. Niektórzy recenzenci na łamach czasopism „Syn Ojczyzny”, „Biblioteka dla czytania” i gazety „Siewiernaja Pczoła” wysoko cenili niezwykły poetycki talent Szewczenki, lecz, wyznając imperialną, szowinistyczną ideologię, radzili mu zaniechać pisania utworów w języku ukraińskim. Taras Szewczenko z gniewem im odpowiedział we wstępie do poematu „Hajdamacy”: Dziękuję za radę. Ciepły kożuch, tylko szkoda – Nie na mnie szyty, A wasze rozumne słowo Kłamstwem podszyte. We „Wstępie” do „Kobzarza”, napisanym w 1847 r., lecz z którym czytelnik zapoznał się dopiero w 1906 r., Szewczenko pisał: „A na Moskali nie zważajcie, niech sobie piszą po swojemu, a my po swojemu. U nich jest słowo i u nas naród i słowo. Czyje lepsze, niech osądzą ludzie”. Jan Hudec w artykule opublikowanym w czasopiśmie „Zlatá Praha” podkreślał, że „poetycki blask Szewczenki wzniósł się ponad wszystkich i nagle rozjaśnił całą przestronną Ukrainę”. Taras Szewczenko stał się wyłącznie narodowym poetą niewidzialnego kraju, ludzi zniewolonych. Całym swym jestestwem przysiągł: …Wywyższę tych małych niemych niewolników! Ja na straży przy nich Postawię słowo. Rodzime ukraińskie słowo Tarasa Szewczenki, narodowocentryczność jego poezji stały się mocnym fundamentem duchowego odrodzenia, utwierdzenia idei narodowej państwowotwórczej. Wierzył, że jego słowo – „wielkie” i „święte”, „ciche, dobre, łagodne” słowo, dane przez Boga – otworzy prawdę tym, którzy nie widzą i nie słyszą, ku moralnemu i rodowemu oświeceniu, narodowej samoświadomości. Wtedy: Powstanie Ukraina. I rozproszy mrok niewoli, Świat prawdy zajaśnieje, I na wolności się pomodlą Dzieci niewolnicze. Bo tylko „we własnej chacie swoja prawda // i siła, i wola”. Niosąc narodowi słowo prawdy o historycznej konieczności utworzenia samodzielnego Państwa Ukraińskiego, Taras Szewczenko swoją działalnością stał się uosobieniem osobowościowej paradygmy tworzenia narodowego bytu człowieka. „Poeta utożsamiał się wyłącznie z ideałem, z modelem idealnej wspólnoty” – zauważał H. Hrabowicz. Dmytro Doncow zaś utożsamiał Szewczenkę z ukraińskim rycerstwem, które walczyło o niepodległe państwo. Być może naukowej istoty ukraińskiej idei narodowej nie wszyscy obrońcy i obrończynie Ukrainy głęboko rozumieją, lecz wszystkim swym sercem odczuwają uduchowienie poetyckich słów Szewczenki, że „nie ma na świecie Ukrainy, // nie ma drugiego Dniepru”. Dlatego cały rycerski duch kierują na obronę swojego domu, pola, świątyni – całej bezmiernej Ukrainy. Albowiem koncept „Dom”, „Pole”, „Świątynia”, powiązany „z ideą narodową w tym rozumieniu oznacza związek niebiańskiego i ziemskiego, ideologię sofijną, uświęconą mądrością bytu” (S. Krymski). Państwo narodowe w pełni i na wszystkich poziomach słowem i czynem może obronić naród i jego byt społeczny, stworzyć potrzebne warunki do rozwoju każdego człowieka, całego narodu. Bo tylko we własnej „chacie”, na zasadach języka i kultury ukraińskiej, we własnym państwie człowiek, naród staje się prawdziwym gospodarzem swojego losu na swojej ziemi. Taras Szewczenko zachwycał się kozacką Ukrainą. W wierszu „Iwan Pidkowa” (1839 r.) pisał: Było kiedyś – w Ukrainie Grzmiały armaty; Było kiedyś – zaporoscy kozacy Umieli panować. Panowali, zdobywali Sławę i wolność… Lecz złowroga, bezduszna Moskiewia=Rosja zniszczyła Ukrainę, zatruła, okaleczyła duchowość Ukraińców. Zwracając się do Mikołaja Gogola 30 grudnia 1844 r., z zranionego serca poety wylały się wycierpiane wiersze o Ukrainie: Nie zagrzmią na Ukrainie Wolne armaty. „Wolne armaty” uosabiały u Tarasa Szewczenki samodzielną Ukrainę, odwiecznym wrogiem-niszczycielem której jest szowinistyczna imperialna Moskiewia=Rosja. Albowiem „nie wyobrażał sobie ukraiński Kobzarz prawdziwej wolności dla Ukrainy bez zwycięstwa wojennego nad imperialną Rosją” (W. Melnyczenko). Walczcie – zwyciężycie, Bóg wam pomaga! Za wami prawda, za wami chwała I święta wolność! Przemyślawszy myśli T. Szewczenki, M. Michnowski podkreślał, że „samodzielność państwowa jest głównym warunkiem istnienia narodów, a niepodległość państwowa jest narodowym ideałem w sferze stosunków międzynarodowych”. Niezwykle aktualne jest dziś wezwanie Tarasa Szewczenki: …Uczcie się, czytajcie, Od obcych się uczcie, Ale swego nie porzucajcie. Zatem określającą istotą filozofii ukraińskiej idei narodowej Szewczenki jest organiczne połączenie wartości narodowych i ogólnoludzkich. Stąd wynika aktualne twierdzenie Doncowa, że idea narodowa „powinna obejmować wszystko”. Zatem idea narodowa ukraińskiego państwowotwórstwa w nowych, bardzo złożonych, brzemiennych w skutki warunkach – „być albo nie być ukraińskiej Ukrainie” – powinna łączyć czynniki psychologiczny, językowy, kulturowy, historyczny, terytorialny, ekonomiczny, ideologiczny i polityczny na zasadach nacjonalizmu. Zatem jedynym geopolitycznym ratunkiem dla Ukrainy jest kardynalne wyjście z geopolitycznej przestrzeni Rosji i ukształtowanie własnej narodowej geopolityczno-cywilizacyjnej przestrzeni w sojuszu z krajami Europy i Ameryki. Przykro, lecz wielu przywódców różnych szczebli we władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, a także ci, którzy wyznają wrogą ideologię „a jaka różnica”, nawet w warunkach okrutnej, terrorystycznej, ludobójczej wojny moskiewskich kanibali przeciwko Ukrainie nie słyszą Tarasa Szewczenki, który prosi: Obejmijcie się, bracia moi, Proszę was, błagam! Ukrainę swoją miłujcie, Miłujcie ją… we czas srogi, W ostatnią ciężką chwilę Za nią Boga módlcie. Zatem ukraińska idea narodowa państwowotwórstwa, wycierpiana i uduchowiona przez Tarasa Szewczenkę, w przeciwieństwie do rosyjskiej szowinistycznej idei zniewolenia, zmierza do realizacji celu humanistycznego – wypełnienia Ukrainy ukraińską prawdziwą treścią historyczną, ukraińskim słowem, ukraińskim światopoglądem, moralnym duchem, które są siłą napędową na drodze rozwiązywania problemów społeczno-ekonomicznych, a w obecnych warunkach – gwarancją Zwycięstwa nad odwiecznymi moskiewskimi wrogami-niszczycielami. Taras Szewczenko wierzył w szczególną misję ukraińskiego słowa, które, narodziwszy się z Prawdy, wniknie w ludzkie dusze, oświeci je światłem Prawdy, napełni świętym duchem żywotnej idei narodowej i powszechną miłością ludzką. Wtedy: Ożyją stepy, jeziora, I nie wiorstowe, Lecz wolne, szerokie, Wszędzie święte drogi Się rozciągną…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

I słowem Tarasa naród mój przejrzał…

Witalij MICHALEWSKI, przewodniczący Chmielnickiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. W historii każdego narodu, wśród jego wielkich twórców, są ludzie, których imiona owiane są nieśmiertelną miłością i sławą. Takim geniuszem u Ukraińców jest Taras Hryhorowycz Szewczenko, którego nieśmiertelne dziedzictwo to jeden z największych szczytów ludzkiego ducha. Ostap Wysznia (Pawło Hubenko) powiedział kiedyś o Szewczence, że to człowiek, który uratował cały naród. W tym roku na Ukrainie obchodzono 210. rocznicę urodzin Tarasa Szewczenki. Proświcianie Chmielnicczyzny również przeprowadzili szereg działań, wśród nich, w szczególności, takie: 5 marca w czytelni biblioteki Chmielnickiej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej odbyła się „Podolska Szewczenkiana” – spotkanie z laureatami Chmielnickiej Obwodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki, ustanowionej 13 maja 1994 r. dla wyróżnienia czołowych działaczy kultury, literatury, sztuki regionu za wkład w badania, popularyzację języka ukraińskiego i literatury, rozwój sztuk pięknych, odrodzenie kultury narodowej ludu, związanych z życiem i twórczością Wielkiego Kobziarza. Wśród laureatów nagrody są proświcianie Petro Malisz, Witalij Maćko, Witalij Michalewski, Nina Szmurikowa. 6 marca z okazji 210. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki na bazie Czemerowieckiej Centralnej Biblioteki dla Dzieci otwarto Chmielnickie Obwodowe Święto Literacko-Artystyczne „Idę z dzieciństwa do Tarasa” z udziałem Wałentyny Czernous – dyrektorki Chmielnickiej Obwodowej Biblioteki dla Dzieci im. T. H. Szewczenki, Witalija Michalewskiego – członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, przewodniczącego Chmielnickiego Obwodowego Zjednoczenia Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki oraz Josypa Oseckiego – członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, kandydata nauk prawnych – doktora filozofii w dziedzinie prawa. W ramach obwodowego święta szewczenkowskiego odbyły się czytania literackie i inscenizacje teatralne na podstawie utworów T. H. Szewczenki. Uczestnicy święta przyszli pod pomnik Tarasa Szewczenki w Czemerowcach i złożyli kwiaty. 7 marca w Chmielnickim Instytucie MAUP odbył się konkurs recytatorów-deklamatorów i znawców twórczości T. H. Szewczenki. Wydarzenie odbywało się w formacie mieszanym. Celem konkursu jest popularyzacja twórczości Tarasa Szewczenki; odkrywanie i wspieranie twórczych osobowości. W konkursie wzięły udział dzieci w różnych kategoriach wiekowych: I kategoria – uczniowie klas 5-11 placówek ogólnokształcących (Krasyłowskiego Liceum, Zespołu Edukacyjno-Wychowawczego nr 5 miasta Chmielnickiego im. Serhija Jefremowa, Liceum nr 6 im. Nazara Makarenki Rady Miejskiej Chmielnickiego, Liceum nr 11 Rady Miejskiej Chmielnickiego, Chmielnickiego Liceum nr 15 im. Ołeksandra Spiwaczuka, Chmielnickiej Szkoły Średniej I-III stopnia nr 21, Chmielnickiego Prywatnego Liceum „Moji obriji”, Wełykozozułyneckiej Szkoły I-III stopnia Rady Wiejskiej Zasłucznego rejonu chmielnickiego, Kamieniecko-Podolskiego Liceum ze wzmocnionym przygotowaniem wojskowo-fizycznym obwodu chmielnickiego, Liceum Wiodącego wsi Zymne Rady Wiejskiej Zymnego rejonu wołodymyrskiego obwodu wołyńskiego); II kategoria – osoby zdobywające wykształcenie zawodowe średnie i wyższe (Chmielnickiego Kolegium Ekonomiczno-Prawnego Prywatnego JSC „Uczelnia Wyższa Międzyregionalna Akademia Zarządzania Personelem”, wydzielonej jednostki strukturalnej „Chmielnickie Kolegium Politechniczne Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”, wydzielonej jednostki strukturalnej „Chmielnickie Kolegium Handlowo-Ekonomiczne Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Handlowo-Ekonomicznego”, Chmielnickiego Instytutu Prywatnego JSC „Uczelnia Wyższa Międzyregionalna Akademia Zarządzania Personelem”, Lwowskiego Instytutu Prywatnego JSC „Uczelnia Wyższa Międzyregionalna Akademia Zarządzania Personelem”). W konkursie wzięło udział 54 uczniów i studentów z różnych miast Ukrainy (rejon chmielnicki, m. Chmielnicki, m. Krasyłów, m. Kamieniec Podolski, obwód wołyński, m. Lwów i in.). Podczas konkursu działała wystawa książkowo-ilustracyjna „Stronami Kobziarza”. Również 7 marca słowo Tarasa Szewczenki zgromadziło podolskich prośwician, pisarzy, młodzież szkolną i studencką w Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej. Brzmiały wersy Kobziarza, poezje tych, którzy piszą współbrzmiące z nim wersy. Obecni słuchali wystąpień laureatów Chmielnickiej Obwodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki – Witalija Michalewskiego, Petra Malisza, Niny Szmurikowej, śpiewu zasłużonej artystki Ukrainy Fatimy Czerhindziji. Szewczenko inspiruje do tworzenia własnych utworów barda Leonida Mazura, prośwician i literatów z różnych zakątków Chmielnicczyzny – Lubow Serdunycz ze Starej Sieniawy, Lidii Jarochno ze Starokonstantynowa, Olhy Kowpak z Derażni. Poetycką dedykację dla Tarasa Szewczenki odczytał chmielniczanin Anatolij Nenczynski. Na wystawie książek zaprezentowano unikalne wydania ze zbiorów bibliotecznych. 8 marca w chmielnickim kanale telewizyjnym TV-7+ Witalij Michalewski oraz Lidia Jarochno, przewodnicząca Starokonstantynowskiego oddziału „Proświta” im. T. Szewczenki, wzięli udział w transmisji na żywo „Geniusz, prorok, bojownik”. Mówili o Tarasie Szewczence jako pisarzu, malarzu, śpiewaku, etnografie itp. oraz o pomnikach Kobziarza, które znajdują się na Chmielnicczyźnie. 9 marca w skwerze im. Tarasa Szewczenki... hrywien nagrody. „Na liście nawet... obywatele FR”, – zaznacza gazeta. „Ekspres” (nr 10, 7.03) pod nagłówkiem „31 tysięcy poległych żołnierzy. Czy więcej?” pyta ekspertów o straty w wojnie rosyjsko-ukraińskiej, ponieważ wielu na Ukrainie z niedowierzaniem odniosło się do liczby naszych strat, którą ogłosił prezydent Zełenski, uważając ją za zaniżoną. Komentując ten wrażliwy temat, polittechnolog Ołeksandr Koczektow, w szczególności, powiedział: „Amerykańska prasa w listopadzie ubiegłego roku pisała o 70 tysiącach poległych i 120 tysiącach rannych ukraińskich wojskowych. Rosja w ogóle deklaruje setki tysięcy. Te dane nie odpowiadają rzeczywistości. Gdybyśmy mieli takie straty, nasz front już dawno by się posypał”. „Hołos Ukrajiny” (nr 25, 6.02) pod nagłówkiem „Nie można niszczyć tego, co pracuje na zwycięstwo” drukuje list czytelnika M. Łazeby, w którym ten wzywa władzę do uratowania przed zamknięciem gazety Rady Najwyższej Ukrainy. „Nie warto lekceważyć takiej platformy komunikacyjnej, jak „Hołos Ukrajiny”. Wręcz przeciwnie, warto pomyśleć o tym, jak pomóc jej przetrwać w niezwykle trudnym czasie”, – cytuje gazeta czytelnika. Gazeta „Szliach peremohy” (nr 5, 1.03) drukuje wywiad z szefem OUN Ołehem Medunycją, który opowiada, jak organizacja walczy razem z państwem. „Większość członków naszej organizacji jest na wojnie albo jest wolontariuszami, i cała nasza praca skierowana jest na nasze przyszłe zwycięstwo”, – zaznacza pan Medunycia. Jednocześnie zauważa, że „rosję bardzo trudno jako potęgę militarną pokonać, widzimy to”. Magazyn „Krajina” (nr 3) opowiada o siedmiu filmach, które Ukraina zgłaszała do nagrody filmowej „Oscar”. W sumie w czasie niepodległości Ukraina 16 razy zgłaszała swoje filmy do „Oscara”, i tylko obraz reżysera Mstysława Czernowa „20 dni w Mariupolu” trafił na główną listę nominowanych i zwyciężył. Magazyn pisze, że to reżyserski debiut 39-letniego Czernowa. Do stworzenia obrazu dołączyli fotograf Jewhen Małoletka, 36 lat, i producentka i... W Chmielnickim odbyły się uroczystości i złożenie kwiatów z udziałem przedstawicieli Chmielnickiej Obwodowej Administracji Wojskowej, Chmielnickiej Rejonowej Administracji Wojskowej, rad obwodowych i miejskich, struktur siłowych, towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz wielbicieli twórczości Kobziarza. Studenci teatru literackiego „Gloria” Chmielnickiego Uniwersytetu Narodowego przeprowadzili czytania twórczości i inscenizacje teatralne na podstawie utworów Tarasa Szewczenki. 10 marca w Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej odbyła się godzina literacka „Siła i moc słowa Szewczenki” dla kadetów Narodowej Akademii Państwowej Służby Granicznej Ukrainy im. Bohdana Chmielnickiego. Wydarzenie rozpoczęło się od utworów muzycznych do słów Tarasa Szewczenki: solistka Chmielnickiej Filharmonii Obwodowej, Zasłużona Artystka Ukrainy, laureatka obwodowej nagrody im. Tarasa Szewczenki Fatima Czerhindzija wykonała romanse „Gdybym miał buty” oraz „Zakwitła w dolinie”; studentka 3. roku Chmielnickiego Zawodowego Kolegium Muzycznego im. W. I. Zaremby Anastasija Koptiewa wykonała pieśń „Oj mam, mam ja oczka” (akompaniator – Marija Kuchari). W swoim wystąpieniu podkreśliłem, że Taras Hryhorowycz stał się symbolem narodowej walki o wolność, opowiedziałem o działalności towarzystwa „Proświta”, przeczytałem wiersze Kobziarza oraz Liny Kostenko. Podczas wydarzenia zaprezentowano wystawę książkowo-ilustracyjną „I słowem Tarasa mój naród przejrzał…”. Ponadto przez dwa miesiące, od 1 stycznia do 29 lutego, w formacie zdalnym po raz pierwszy przeprowadzono Ogólnoukraiński Konkurs Krajoznawczy Badań Literackich „Oto gdzie, ludzie, nasza sława, sława Ukrainy!”. Łącznie w konkursie wzięło udział 288 osób, wyniki ogłoszono 9 marca. dziennikarka, 24-letnia Wasylisa Stepanenko. Z międzynarodowych dziennikarzy w otoczonym przez Rosjan mieście byli tylko oni. Dokumentowali wszystko, co widzieli: zbrodnie wojenne, masowe groby cywilów, pracę lekarzy... Trzydzieści godzin nagrań wideo, które udało się wywieźć z okupowanego Mariupola, stało się podstawą półtoragodzinnego filmu dokumentalnego. Ukraińskie wydania drukują materiały poświęcone pamięci Stepana Ilkowycza Chmary. W szczególności „Silśki wisti” (nr 9, 27.02) w artykule „Odszedł Człowiek-epoka” napisały: „Stepan Chmara występował z ostrą krytyką wszystkich prezydentów Ukrainy, od L. Krawczuka po P. Poroszenkę oraz urzędującego głowę państwa W. Zełenskiego. W szczególności 5 grudnia 2019 roku z trybuny Rady Najwyższej Stepan Chmara nazwał władzę „bandą likwidatorów”, której obce są pojęcia patriotyzmu, sumienia i wiary. Jednocześnie zawsze wspierał morale Ukraińców, zwłaszcza gdy rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja Rosji na nasz kraj”. Przegląd przygotował Ihor Zoc

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Przegląd prasy

O czym piszą ukraińskie wydania drukowane – w naszym przeglądzie. Zdaniem biznesmena Serhija Marczenki, cytowanego przez „Silśki wisti” (nr 10, 5.03), „Ten rok stanie się rokiem utraconych złudzeń. Nie będą nam już pomagać tylko dlatego, że jesteśmy odważni i nie dajemy się bezkarnie zabijać”. Autor uważa, że „blokowanie granic i próby sąsiadów, by wzbogacić się na naszym nieszczęściu, nie są wyjątkiem, a regułą. Tak dzieje się podczas wszystkich wojen. Póki ktoś krwawi, inny próbuje uszczknąć kawałek jego ziemi dla siebie”. „Ukraina musi znaleźć możliwość odpowiedzi na te wyzwania. Musimy odejść od niedziałającego modelu »pożałujcie nas« do modelu »pomóżcie«, bo jesteśmy w stanie dać wam więcej niż Rosja” – cytuje gazetę Serhij Marczenko. „Silśki wisti” (nr 8, 20.02) publikują opinię doradcy Centrum Badań Strategicznych, weterana ATO/OOS Kostiantyna Ilczenki, który uważa, że „prosta zamiana jednego generała na innego, bez wielkoskalowych i strategicznych decyzji na szczeblu państwowym, bez pełnej zmiany modelu zarządzania państwem, nie przyniesie pozytywnych rezultatów”. „Niestety, dzisiejsze kierownictwo wojskowo-polityczne nie jest zdolne ani zapewnić Siłom Zbrojnym Ukrainy w pełnym zakresie wszystkiego, co niezbędne, ani zainspirować naród” – cytuje gazetę ekspert. „Silśki wisti” (nr 9, 27.02) informują, że Państwowe Archiwum Frankiwszczyzny rozpoczyna projekt digitalizacji najstarszych wydawnictw periodycznych, które przechowywane są w zasobach instytucji. Ogółem planuje się na pierwszym etapie zdigitalizować prasę od najdawniejszych czasów do 1944 roku. Jako pierwsze na stronie internetowej archiwum zostaną umieszczone gazety z okresu Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej („Respublika”, „Respublikaneć”), „Nowa zorja”, „Nowyj czas”, „Stanisławśki wisti” i inne. „Ekspres” (nr 7, 15.02) w artykule pod tytułem „Sędzia w areszcie, ale pensja »kapie«” pisze, że tak zwanym sługom Temidy, którzy nie wykonywali swoich obowiązków, państwo wypłaciło 430 mln

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Jak charkowianin Heorhij Bereżny czytał Wasylowi Stusowi antysowiecką poezję w więzieniu

Zatem na prośbę i za rekomendacją Romana Kowala zadzwoniłem do Heorhija Bereżnego. Zainteresował mnie ten dawny śledczy nie tylko i nie tyle dlatego, że z racji obowiązków służbowych mógł znać Wasyla Stusa. Chciałem wiedzieć, jak Ukrainiec, zmuszony być elementem totalitarnego systemu sowieckiego, mógł mu się przeciwstawiać. Przecież dzięki milionom takich Ukraińców, którzy, istniejąc de facto w warunkach okupacji, zdołali zatrzymać sowiecką totalitarną maszynę, odwieczne marzenie o ukraińskiej niepodległości stało się rzeczywistością. – Byłem stałym słuchaczem „Radia Swoboda”. Przy tym już od 3 marca 1953 roku – zaczął swoją opowieść Heorhij Nikanorowycz. – Miałem mały odbiornik, krążyłem po kanałach i przypadkiem usłyszałem audycję. Nazywała się „Radio Wyzwolenie” (nadawanie radiostacji pod nazwą „Radio Wyzwolenie” rozpoczęło się 1 marca 1953 roku, w przeddzień śmierci Stalina, 5 marca. – Aut.). Fale krótkie w moim odbiorniku zaczynały się od 9 metrów. Kolejne modele miały już od 19 metrów, więc ten kanał nie był zagłuszany, bo takich odbiorników praktycznie nikt nie miał. Minęło wiele lat, ale zawsze słuchałem tej fali. W 1976 roku również słuchałem „Radia Wyzwolenie”. Mieli tam audycję literacką. I oto opowiadają, że w areszcie śledczym miasta Charkowa przebywa w czasie etapu ukraiński dysydent Wasyl Stus. Nic o nim nie wiedziałem, nazwisko usłyszałem po raz pierwszy. Chociaż historie dysydentów, o których wspominano w tych audycjach (Petro Hryhorenko, Helij Sniegiriow i inni), zawsze mnie poruszały. Uważałem, że to bohaterowie, ludzie wielkiej litery, osobowości. Dlatego, gdy bezpośredni przełożony Heorhija Bereżnego, naczelnik wydziału śledczego Iwan Wołczenko, polecił mu wydobyć od Stusa informacje potrzebne kagiebistom, Heorhij Nikanorowycz postanowił wykorzystać tę okazję, żeby… przeczytać mu własne wiersze. Że śledczy Bereżny od młodych lat zajmował się twórczością literacką, czekistom również było dobrze znane. I właśnie dlatego. – Pisałem wiersze. Było to bardzo dawno temu. W 1956 roku byłem w Moskwie, na zjeździe młodych literatów z całego ZSRR (rzeczywiście, w 1956 roku w Moskwie odbyła się III Ogólnounijna narada młodych pisarzy. – Aut.). Z Charkowa skierowano tam tylko dwóch poetów. A w komisji zasiadał Samuił Jakowlewicz Marszak. Z Samuiłem Jakowlewiczem zapoznałem się już w Charkowie. W naszym mieście w latach 50. był dom pioniera, a tam – kółko literackie. Jeździłem tam, prowadziliśmy zajęcia, czytaliśmy wiersze. Wtedy, ku mojemu wstydowi, nie miałem pojęcia, kim jest Marszak, nic z jego utworów nie czytałem. Ale on, jak się okazuje, jakby nadzorował ten dom pioniera, kółko literackie. Okresowo przyjeżdżał do nas, do Charkowa. I pewnego razu zasiadał w komisji w składzie pięciu osób. Czytaliśmy poezję, ja przeczytałem swój wiersz „Люблю бушующее море”. Marszak wstał i mówi: „Nie wiem, jak inni, ale mnie się podobało. Poczułem zapach wody, fal… Dziękuję panu, młodzieńcze, dziękuję”. A potem mówi: „Proszę do mnie podejść, kiedy wszystko się skończy”. Gdy podszedłem, podał mi swoje telefony, domowy adres i powiedział: „Mam do pana prośbę – proszę mi przysyłać swoje wiersze, będę je recenzował, będę panu patrzył na ręce, może zorganizuję, żeby je wydrukowano”. Zatem zwrócił na mnie uwagę. Na jednego z całej tej gromady, a nas tam było piętnastu–dwudziestu takich poetów. Prawda, nic mu nie przysłałem, a kiedy już pojechałem na zjazd młodych literatów w 1956 roku, rozpoznałem w komisji wśród piętnastu osób Samuiła Marszaka i postanowiłem przeczytać swój najlepszy wiersz „Русь”, w którym były też takie wersy: Rusi moja, kocham twój przestwór i twój lud, który wolności nie znał, gdzie, co trzeci – pijak i złodziej, a co piąty – geniusz z natury. Ale jak zrozumieć twą tępą żądzę? Przy całej twojej rozwiązłości, lenistwie, narzucać innym swoją złą władzę i wszystkich sąsiadów stawiać na kolana? Podbiłaś Turkiestan, Kaukaz, twe imperium jest bezmierne. Lecz czy widziałaś choć raz ruiny na miejscu tamtego Rzymu? Gdzie to imperium? Jego dawna moc leży u stóp beztroskiego turysty… Po przeczytaniu tego wiersza na sali zapanował szok, zapadła martwa cisza… Po zakończeniu Samuił Jakowlewicz podszedł do mnie i powiedział do naszego starszego przełożonego: „Tego chłopca zabieram ze sobą. Nie będziecie mieli nic przeciwko?”. Ten w odpowiedzi: „Ależ nie, proszę bardzo”. Zabrał mnie, posadził w ZIŁ-ie, to pamiętam na pewno. Ogromny czarny samochód ze skórzanymi siedzeniami. Schowałem się tam w kąciku. Marszak przywiózł mnie do siebie do domu. Usiedliśmy w kuchni, i on mi mówi: „Synku, czy ty w ogóle wyobrażasz sobie, co narobiłeś? Podpisałeś wyrok śmierci sobie, swoim rodzicom, braciom, siostrom. Po co to zrobiłeś? Dlaczego nie poradziłeś się mnie, nie podszedłeś do mnie? Masz szczęście, że nie prowadzono nagrania magnetofonowego. Ale zapamiętaj: przyjedziesz do Charkowa, będą cię wzywać, błagać i prosić, żebyś znowu przeczytał ten wiersz. Słuchaj mnie uważnie. Wydałem polecenie kierowcy, pojechał na dworzec, kupi ci bilet. Rano odwiezie cię na dworzec i pojedziesz do Charkowa. Pierwsze, co musisz zrobić, to zniszczyć wszystkie swoje zapiski, wszystkie brudnopisy. Nie próbuj ukrywać. Oni umieją szukać, znajdą. Musisz je spalić”. Mówił bardzo poważnym tonem. „Rozumiesz, nie będę mógł ci w niczym pomóc, choć jestem Marszakiem… Zatem módl się do Boga”. Posłuchałem jego rad – wszystko spaliłem. Potem były rewizje, nas z ojcem wezwano do komitetu bezpieczeństwa państwowego, zwolniono mnie z pracy dyrektora szkoły, wychowawcy klasy. Cała historia. Naprawdę miałem szczęście, że nie było nagrania magnetofonowego. W KGB przysięgałem, że zapomniałem ten wiersz. Ale czekiści raczej nie uwierzyli w to, i w 1976 roku Heorhij Bereżny się o tym przekonał. Otóż w KGB nalegali, żeby to właśnie on jako „literat”, jako „poeta”, jako „osobowość bardzo niezwykła” porozmawiał z Wasylem Stusem i wybadał, gdzie znajduje się drukarnia samizdatu, w której drukował się Stus i inni dysydenci. Chociaż według sowieckich praw, ponieważ proces już się odbył i więzień jedzie na etapie do kolonii, wszelkie czynności śledcze powinny być zakazane. Może to próba skompromitowania Bereżnego? Może KGB dowiedziało się, że słucha zakazanego radia i interesuje się dysydentami? Może czekiści uważają, że jest jednym z nich? Jakkolwiek by było, wspomnienie historii, która już dawno powinna zostać zapomniana, pomogło Heorhijowi Nikanorowyczowi przypomnieć sobie również to, że uniknąć pewnych konsekwencji można, jeśli nie będzie prowadzone nagranie magnetofonowe… – W areszcie śledczym miałem znajomą dziewczynę, która pracowała na „wertuszce”. „Wertuszka” – to długi korytarz, około 10–15 cel, w których śledczy przesłuchują więźniów. Śledczy zwykle podchodził do tej dziewczyny i mówił, że potrzebuje więźnia takiego a takiego, sprawa taka a taka. Ona przyprowadzała więźnia, a śledczy zaczynał z nim pracować. Po zakończeniu pracy dziewczyna odprowadzała więźnia na miejsce. Dziewczęta okresowo się zmieniały, pracowały na zmiany. Ale kiedy przyjechałem, była właśnie moja znajoma. Wyjaśniłem, że to bardzo poważna sprawa – która cela bez podsłuchu? Spojrzała na mnie i mówi, że wszystkie są podsłuchiwane. Ale jest jedna cela, gdzie kabel jest zerwany. Jest teraz zajęta, ale „ja ci ją zwolnię – przeniosę tego śledczego do innej celi”. Pytam: „Dajesz 100% gwarancji?”. W odpowiedzi: „100% gwarancji, nie jest podsłuchiwana. A kogo potrzebujesz?”. „Potrzebuję Stusa”. Dziewczyna zdziwiona mówi: „Przecież zajmuje się nim KGB”. „A teraz przekazano mnie”, – odpowiadam. Poszedłem do gabinetu. Wtedy nie paliłem, ale trochę puściły nerwy. Było mi niezwykle ciekawie. Nic o nim nie wiedziałem, nie czytałem jego wierszy. Dosłownie dzień wcześniej po raz pierwszy usłyszałem to nazwisko w radiu. Po dziesięciu minutach otworzyły się drzwi. Przywitałem się, ale on nie odpowiedział. Tylko skinął głową, usiadł na krześle i patrzy na mnie. Co mnie uderzyło w twarzy Stusa? Oczy głęboko osadzone, spojrzenie przenika cię na wskroś. Gdy spojrzałem na jego twarz, od razu zrozumiałem, że to człowiek wielkiej siły woli, krzemień, monolit. Zmienić go – daremna sprawa. To moje pierwsze wrażenie o nim. Formalnie zadając Wasylowi Stusowi pytania od KGB, Heorhij Bereżny przeczytał mu własną poezję. Wiersz „Русь”, który Bereżny czytał w 1956 roku w Moskwie, Stus poprosił, by powtórzyć kilka razy. Najwyraźniej po to, żeby go zapamiętać. – Nadejdzie czas – powiedział Stus – ja tego nie doczekam, a wy, może, doczekacie, a może i nie… Ale takie wiersze będą drukowane w podręcznikach dla naszych uczniów. Jeśli to rzeczywiście wasz wiersz, to bardzo dobrze. Podobał mu się mój wiersz „Русь” bardzo. Ja osobiście uważam to za wysoką ocenę. Kiedy już zacząłem wydawać swój album (Heorhij Bereżny – znany artysta. Jego prace przechowywane są w Parchomiwskim Muzeum Sztuki im. P. F. Łuniowa (wieś Parchomiwka, obwód charkowski), Biełgorodzkim Państwowym Muzeum Sztuki (Rosja), w zbiorach prywatnych na Ukrainie i w innych krajach. – Aut.), wchodzę do redakcji, gdzie on się wydawał, a redaktor mówi: „Tu cię szuka pewna legendarna osoba, Stepan Sapeliak”. On – dysydent, siedział razem ze Stusem w jednym baraku, przyjaźnił się z nim. Potem został zwolniony, wyjechał z innymi dysydentami do Kanady. W Kanadzie był

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

„Zapytajcie jego syna, on powinien pamiętać”

8 lutego zadzwonił do mnie mój dobry przyjaciel – ludowy artysta z Połtawszczyzny Iwan Jukhno – i podał numer telefonu Heorhija Mykanorowycha Bereżnoho, 84-letniego malarza i poety z Charkowa, byłego pracownika Charkowskiej Obwodowej Prokuratury. Iwan Jukhno powiedział, że Heorhij Bereżnyj w 1976 r. spotkał się w celi z Wasylem Stusem. Rozmowę ze mną Heorhij Bereżnyj zaczął po ukraińsku, ale mniej więcej na drugim zdaniu poprosił o pozwolenie mówienia po rosyjsku... Bereżnyj słuchał „Radia Swoboda” od początku marca 1953 roku. Wtedy radio nazywało się „Oswobożdienije” i właśnie zaczynało nadawać audycje na ZSRR. W tym czasie, według słów Bereżnoho, krążył żart, że Stalin, który słuchał tego radia, rozzłościł się i umarł 5 marca. W latach siedemdziesiątych Heorhij pracował jako starszy śledczy Charkowskiej Obwodowej Prokuratury i o Stusie słyszał już w radiu „Swoboda”, ale niewiele wiedział i nie bardzo się tym interesował. I nagle dowiedział się, że Stus jest w Charkowie, w areszcie śledczym (obecnie jest to ulica Połtawski Szlak). Kierownik Charkowskiej Obwodowej Prokuratury Iwan Hrihorowycz Cesarenko zlecił starszemu śledczemu Bereżnemu przeprowadzenie przesłuchania Stusa i ustalenie, gdzie znajduje się podziemna drukarnia. Stus przywitał Bereżnoho w штыки – nie ufał pracownikom „organów ochrony porządku” i odnosił się do nich wrogo. Starszy śledczy przyznał, jakie otrzymał zadanie, ale powiedział, że pytania o drukarnię nie zada, bo go to nie interesuje. Tak otwartości mógł sobie pozwolić, ponieważ przez swojego przyjaciela, pracownika aresztu, uzgodnił, że spotka się ze Stusem w celi bez „podsłuchu”. Wspólny język jednak znaleźli, rozmawiali 2–3 godziny, Stus – po ukraińsku, śledczy – po rosyjsku. Heorhij Bereżnyj nawet przeczytał Stusowi swój wiersz, oczywiście po rosyjsku… Chciał, żeby Stus ocenił go jako poetę… Wasyl Stus powiedział, że jego żona i syn są teraz w Charkowie, ale nie dają zgody na spotkanie: „Nigdy ich już nie zobaczę”. Starszy śledczy obiecał, że w tym pomoże… I zwrócił się do naczelnika więzienia. Tamten: „Tak jemu ż nie razriesziono”. A starszy śledczy: „Tak jewo ż diełło pieriedali mnie… Ja ż dołżen k niemu wojti w dowieriie… Skażietie: Bierieznoj dał razrieszienije”. Heorhij Bereżnyj twierdził, że później Stus przekazywał podziękowania… Szef wydziału śledczego Charkowskiej Obwodowej Prokuratury Iwan Pawłowycz Wołczenko był niezadowolony z działań Heorhija Bereżnoho: zadania nie wykonał, a do tego dał Stusowi zgodę na „swidanije” z najbliższymi. Wkrótce Heorhij Bereżnyj zwolnił się z prokuratury… I dalej słuchał „głosów” o Stusie… Pod koniec rozmowy Heorhij Bereżnyj przyznał, że dokładnie nie wie, czy Wasyl Stus spotkał się z rodziną. Powiedział: „Zapytajcie jego syna, on powinien pamiętać”. 11 lutego zadzwoniłem do Dmytra Wasylowycza Stusa. Nie potwierdził, by mama szukała spotkania z mężem w Charkowie. Powiedział: „Raczej mogło to być w Kijowie”. Nie zna przypadku, by ojca przewożono etapem przez Charków, choć dopuszcza, że mogło tak być po operacji, którą ojcu wykonano w grudniu 1975 roku w Leningradzie, a potem odesłano go do obozów… Heorhij Bereżnyj jest gotów opowiedzieć szerzej o spotkaniu z Wasylem Stusem. Poprosiłem Jewhena Buketa, by przeprowadził z nim wywiad, i 10 lutego ten rozmawiał z Bereżnym. Teraz Jewhen Buket przygotowuje kontynuację materiału. Uprzedziłem go o sceptycznym stosunku Dmytra Stusa do świadectw Heorhija Bereżnoho. Moim zdaniem informacji byłego starszego śledczego nie warto odrzucać. Oczywiście mogą w niej być nieścisłości, błędy – przecież minęło niemal pół wieku! A jednak największym znawcą biografii ojca jest Dmytro Wasylowycz Stus. Roman KOWAL

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

od prawie pół roku wrócił do Charkowa i wykłada na uniwersytecie. Kiedy zobaczył na naszym stole superokładkę, na której napisano: Georgij Bereżnyj, powiedział, że Wasyl Stus prosił o znalezienie Georgija Bereżnego, ale on nie jest malarzem, lecz pracownikiem prokuratury. Stus mówił, że to ważne. Redaktor poinformował, że Bereżnyj rzeczywiście pracował w prokuraturze, ale już odszedł. Gdy z nim rozmawialiśmy, otworzyły się drzwi – wszedł Sapeliak. Poznaliśmy się. Sapeliak opowiedział, że Stus czytał na pamięć mój wiersz, którego nauczył się podczas naszego spotkania. I Wasyl mówił Sapeliakowi, że jeśli ten wyjdzie na wolność, musi odnaleźć tego Bereżnego, „bądź mu wdzięczny”. Mówił, że Ukraina jeszcze nie zginęła, dopóki w prokuraturze pracują tacy ludzie. Opowiedziałem mu, że w tym samym 1976 roku odszedłem z prokuratury, zająłem się twórczością i wydaję swój album. Potem zaprosiłem Stepana do domu, nakryliśmy piękny stół. Podarował mi swoją książkę. Warto chyba zauważyć, że już w 2011 roku były więzień polityczny, członek Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, laureat nagrody im. Wasyla Stusa Wasyl Owsijenko zwrócił się otwartym listem do innego radzieckiego więźnia politycznego Stepana Sapeliaka, w którym oskarżył tego ostatniego o rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji o przebywaniu z Wasylem Stusem w jednym obozie. „W gazecie »Swoboda« napisano, że przebywaliście w niewoli z Wasylem Stusem w obozie nr 36 na Uralu. Podczas gdy w rzeczywistości Wasyl Stus siedział do 11 stycznia 1977 roku na Mordowii, a na Ural trafił dopiero po raz drugi jako skazany w 1980 roku, kiedy wy już byliście na zesłaniu. Stus siedział zaś w 36. strefie w szczególnym (celowym) reżimie, pół kilometra od waszego obozu o surowym reżimie. Ale to nie przeszkodziło wam w książce »Chroniki dysydenckie od głowosieku. Niewolnicza memuarystyka. – K.: Smoloskyp, 2003« na s. 24 i 27 umieścić rysunek baraku, w którym siedział i zginął 3–4 września 1985 roku Wasyl Stus. A wy wtedy już byliście na Charkowszczyźnie. Po co wam te fantazje? Żeby dodać sobie wagi?” – pytał wówczas Wasyl Owsijenko. Niestety, zarówno Stepan Sapeliak, jak i Wasyl Owsijenko nie żyją, więc nie widzę możliwości sprawdzenia wspomnienia, o którym opowiedział Georgij Bereżnyj. Podobnie jak wszystkiego innego, o czym opowiedział mnie i Romanowi Kowalowi były śledczy charkowskiej prokuratury, który do dziś maluje i pisze wiersze. Fakt, że nie istniał zapis rozmowy śledczego Bereżnego z Wasylem Stusem, nie spodobał się kierownictwu prokuratury. Prokurator obwodowy chciał zwolnić śledczego, ale nie było do tego powodu. Wkrótce, po napisaniu kilku raportów, Georgij Bereżnyj odszedł sam… Z notki biograficznej. Gieorgij Nikanorowicz Bierieżny urodził się 19 maja 1940 roku w Charkowie. Studiował w Charkowskim Instytucie Prawniczym, a następnie pracował jako śledczy w obwodowej prokuraturze. Oprócz głównej pracy, będąc człowiekiem wszechstronnie uzdolnionym, budował modele żaglowców, pisał wiersze. Wśród jego recenzentów był Samuił Marszak. Malarstwem G. N. Bierieżny zafascynował się już w młodości, zaczynając kopiować prace zawodowych artystów. Pracując jako śledczy, często wyjeżdżał w delegacje na północ Związku Radzieckiego, skąd przywoził setki szkiców, studiów i rysunków. Później weszły one w podstawę jego przyszłych prac. Po zwolnieniu z organów prokuratury w 1976 roku G. N. Bierieżny dużo podróżował, odbył rejs dookoła świata, podczas którego wykonywał liczne studia, a później stworzył szereg prac malarskich na tematykę morską. W 1991 roku w Charkowie odbyła się pierwsza indywidualna wystawa Gieorgija Bierieżnego. „Każdy pejzaż, niezależnie od tego, czy jest to studium, czy obraz, zaczynam malować od powietrza. Ono jest największą częścią obrazu, ono dyktuje barwę, kolorystykę, nastrój” – opowiada artysta. Jewhen BUKIET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Zoja Kuczeryawa: „Miłość jest silniejsza od cierpienia”. Zamiast posłowia do książki poetki, prozaiczki, członkini NSPU Zoi Kuczeryawej „Dar życia”, 2023

Ten zbiór narodził się niespodziewanie. Pogodziłam się z tym, że od kilku lat poetyckie Słowo do mnie nie przychodziło. Radości i cierpienia zawsze z jakiegoś powodu idą obok siebie, wyprzedzając jedno drugie. Człowiek walczy, zwycięża (lub nie) i idzie dalej, nie zdążywszy uświadomić sobie – dlaczego takie wyzwanie przyszło właśnie w jej los? A jeśli wyzwanie losu nie podlega uświadomieniu? Wtedy człowiek jest zagubiony, przygnębiony, aż do utraty życiowej równowagi. W duszy – pustynia. O twórczości nie może być nawet mowy. To o mnie. – Uspokój się – powiedziałam sama do siebie – wszystko ma początek i ma zakończenie. Ciesz się z tego, że twoje życie od dzieciństwa aż do zimowego wieku było oświetlone Bożym darem. 12 książek, kilkaset piosenek do moich wierszy, zwycięstwa w konkursach, wieczory autorskie, udział w festiwalach piosenki, autorski program w radiu, udział w programach telewizyjnych, współpraca, przyjaźń z twórczymi ludźmi… Treściwe, natchnione życie w twórczości. A praca pedagogiczna! Bardzo kochałam swój zawód, a teraz cieszę się wspomnieniami… Lecz jeszcze nikt nie powrócił w przeszłość. A nieskończoność jest tylko we Wszechświecie. A być może i tam jej nie ma... Wyboru nie było. I pogodziłam się ze swoim wewnętrznym stanem. Nie będę już pisać. Lecz niedługo. Bo 24 lutego 2022 roku o północy mąż obudził mnie: – Wstawaj, szybko się zbieraj, bombardują Kijów, wojna! Odwiozę cię za miasto, a ja do pracy… I zaczęła się nie nowa ciężka strona życia, a cała epoka… Poeci nie potrafią być obojętni na los swojego kraju. Pragniemy o wszystkim wiedzieć, wszystko widzieć, nie zważając na swoje lata, staramy się dołączyć do Zwycięstwa choć kroplą pomocy. Boli nas dusza za naszą Ukrainę. Nieznośnie. Twórczość do mnie nie powróciła. Miejsca w duszy nie wystarczyło… Dusza była wypełniona poległymi, syrenami, wybuchami, ruinami, pożarami – nie tylko osobistą biedą. Cierpiałam i modliłam się… Niespodziewanie wiosną 2023 roku, jakby z Niebios przyleciały do mnie poetyckie obrazy, rymy, emocje – nie nadążałam zapisywać… Przez lato – pół setki poezji. I już we wrześniu została opublikowana w „Słowie Proświty” strona „Syrena ratunku”. Zrozumiałam, że żyję… A w październiku uporządkowałam zbiór „Dar życia”. Weszły najlepsze nowe poezje, a także te, które napisano przed Wielką wojną, oraz wybrane z minionych wydań. Zbiór ma trzy rozdziały. „Bije w duszę na bat”. To o wojnie. Trochę historii, przepowiednia Wielkiej wojny. Nasi wojownicy – najlepsi nasi obrońcy. „Mnie usłyszą Niebiosa”. To filozofia. Jedność Świata, Ziemi i Niebios. Siła Ducha Człowieka, by przetrwać biedę, pokonać zło. Modlitwa jako energia dobra. „Spacer w posiadłości”. Myśli i uczucia. Piękno obok nas. W codziennym życiu przyroda podpowiada człowiekowi wielką mądrość. Trzeba ją odczuwać. Jest tu i samoironia, i natchnienie – wbrew grozie wojny. Aby przeżyć – trzeba żyć. Te krótkie poezje, jakby znalezione słomki życiowej radości w czasie duchowego zagubienia, cierpienia, strachu, bólu, strat i ruin… Lecz mimo wszystko – książka kończy się wyborem wierszy „W smutną godzinę”. Wojna. Ból w naszej świadomości, ból w każdym nerwie… Cierpi przyroda wokół nas: ptaki, kwiaty, drzewa, Słońce… Ale miłość do rodzinnej ziemi jest silniejsza od cierpienia. Jest wiara w Zwycięstwo. I jest Modlitwa za naszą Armię, za wojowników, którzy bronią Ukrainy. Zbiór „Dar życia” wyszedł w autorytatywnym wydawnictwie „Ukraiński priorytet” (Dyrektor wydawnictwa i redaktor zbioru Wołodymyr Szołkowysznyj; projekt wspaniale wykonała Switłana Kozycka. Bezgranicznie dziękuję wydawnictwu). Róża i kamień (bajka) Późna jesień. Niebo siwe. Szeleści sucha trawa. A róża jeszcze piękna, A nie po prostu jeszcze żywa. Przymrozki idą nieznośne – Letnia sukieneczka na niej, I kwitnie, jakby w sierpniu… Wyzwanie rzuca mi. Jej za kamieniem zacisznie. On róży prawdziwy przyjaciel. W burzę przytula czule, Chroni od zniewag. Jak ogień leci z nieba, Albo z tysiąca granatów, Dotknie jej do siebie – Nie dotknie jej kat! Błagam Słońce Dzisiaj Słońce się zasmuciło. Za horyzont milcząc potoczyło się, Bo w niebie miejsca już nie ma. Atak promienie zabija Rakietowym wirem, rojem dronów! Ja tutaj modlę się do ikony. Ja tutaj do rana sama. Na ziemię spada mrok. Błagam Słońce, wyższą siłę: – Wzejdź, spal wrogie skrzydła! Wzejdź! Oświeć niebieską siniznę. W ciemności nas nie opuść… 2023 6 kwietnia 2024 roku o 14.00 w Narodowej Bibliotece Ukrainy imienia Jarosława Mądrego odbędzie się prezentacja książki poetki Zoi Kuczeryawej „Dar życia”. Autorka zaprasza wszystkich miłośników poetyckiego słowa na szczerą rozmowę i muzyczne widowisko pod adresem: m. Kijów, ul. M. Hruszewskiego, 1 (Plac Europejski). Na twórczym wydarzeniu odbędzie się zbiórka funduszy dla ZSU ze sprzedaży wydań „Ukraińskiego priorytetu”. Przygotowała Hałyna DACIUK 21 marca 2024 r., 15:30 Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy (Kijów, ul. B. Chmielnickiego, 11, Sala Aktowa) Prezentacja książki Mykoły Tymoszyka „Zmoskowienie Bukowiny” 1940–1990 Według dokumentów czerniowieckich archiwów i materiałów prasy W 2 tomach Książka pierwsza Mentalność. Kultura. Literatura Wydana przy wsparciu Czerniowieckiej obwodowej administracji wojskowej Wydarzenie prowadzi Organizacja społeczna Ziomkostwo bukowińczyków w mieście Kijowie „Bukowina” Wstęp wolny

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

A gdzie jest ulica Hryhorija Tiutiunnyka?

5 marca minęło 44 (!) lata od tragicznego dnia, kiedy Hryhorija Tiutiunnyka – jednego z najwybitniejszych pisarzy XX wieku – zamordowali agenci NKWD-KGB. Zamordowano go za słowo prawdy. (Przypomnijmy choćby jego przerażająco-tragifarsową nowelę „Medal”, sarkastyczne opowiadanie „Śmiechota”. A w ogóle – w państwie pełnym cierpienia i bólu ludzi, które na cały świat wołało o ich najszczęśliwszym życiu, jego niezwykle prawdziwe utwory były prawdziwą diagnozą i wyrokiem wobec antyludzkiego systemu). I jak uczciliśmy jasną pamięć tego wyjątkowego mistrza słowa, którego utwory przetłumaczono na wiele języków, laureata nagrody im. Łesi Ukrainki i Nagrody im. Szewczenki? Tak, wydaje się książki, ustanowiono jego imieniem nagrodę literacką itd. Ale mówię o pamięci naszego miasta, które stało się dla niego rodzinne, w którym mieszkał przez prawie 17 lat (z swoich niespełna 47) i napisał większość swoich niezrównanych utworów. Dwie tablice pamiątkowe – jedna na Andrijiwskim Uzwozie i druga – na ulicy Pawła Zagrebelnego (dawniej Mykoły Rajewskiego). Nasz ukochany Kijów w ostatnim czasie pozbył się wielu nieprzyjemnych (żeby nie powiedzieć – nieprzyzwoitych) nazw. Ozdobiony imionami Wasyla Stusa, Jewhena Swerstiuka, Wiaczesława Czornowoła, Mychajła Brajczewskiego, imionami Bohaterów Ukrainy… A gdzie jest ulica Hryhorija Tiutiunnyka? 5 grudnia 2026 roku – 95 lat od dnia jego urodzin. Nie mamy już zbyt wiele czasu (omówienia, uzgodnienia – choć i tak nie ma już z kim uzgadniać, ponieważ nie ma w Ukrainie żadnego z jego bezpośrednich krewnych), aby wykonać to, co konieczne. To sprawa honoru. Larysa MOROZ, profesorka, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

O naszej epoce i o każdym z nas Ołeksandr Zinczenko. Jak Ukraińcy zburzyli imperium zła. – Charków, “Vivat”, 2024. – 560 str. z il.

Mychajło KOSIW Unikalności tej publikacji, która właśnie ujrzała światło dzienne, nadaje kilka istotnych czynników. Dobrze, że książka została napisana i opublikowana nie we Lwowie czy Kijowie, a w Charkowie, w słobodzkiej stolicy Ukrainy, gdzie właśnie najbardziej trzeba utwierdzać naszą ukraińską tożsamość narodową i gdzie proces ten aktywnie przebiega. Książka jest o tym, jak po wiekach niewoli i braku Państwa, które nieustannie niszczyły wrogie siły naszych sąsiadów, organizujące nam całe „epoki ruiny” czy „czworokąt śmierci”, mimo wszystko znaleźliśmy w sobie siły, by powstać i zdołaliśmy w latach 1990–1991 odnowić Ukraińskie Samodzielne Soborowe Państwo. Zatem ta książka jest rzeczywiście o tworzeniu naszej epoki, utwierdzaniu Państwowej Niepodległości Ukrainy. Głównymi bohaterami książki, jak wynika z tytułu, są wszyscy Ukraińcy. To książka o każdym z nas – wszak Akt proklamacji niepodległości Ukrainy, przyjęty przez Radę Najwyższą 24 sierpnia 1991 r., potwierdziło na historycznym Ogólnoukraińskim referendum 1 grudnia ponad 90% naszych rodaków. Jakie przesłanki doprowadziły do tego epokowego wydarzenia – o tym szeroko, na podstawie wspomnień i dokumentów z różnych regionów, opowiada autor. Przedstawiono tu nie tylko konstatację rozwoju wydarzeń, ale odtworzono panoramę wewnętrznych stanów ideologicznych, nastrojowych, psychologicznych – zarówno ogólnospołecznych, jak i osobistych. Książka została napisana (można by rzec – skrupulatnie opracowana) na podstawie setek autentycznych dokumentów, które uchwalały zarówno lokalne, jak i centralne organy ówczesnej władzy (republikańskiej, ale także związkowej, moskiewskie wydarzenia również zostały szczegółowo odtworzone). Oprócz rekonstrukcji wydarzeń autor analizuje stanowiska, publiczne oświadczenia głównych mężów stanu Federacji Rosyjskiej, Ukrainy, Białorusi, Kazachstanu, USA, Kanady… Oto tak szeroki międzynarodowy „teatr działań politycznych”. Szeroko przedstawieni są tu, w szczególności, Michaił Gorbaczow, Borys Jelcyn, Łeonid Krawczuk, Iwan Pluszcz, Jewhen Marczuk, Stanisław Szuszkiewicz, Nursułtan Nazarbajew. Ale są też George Bush, James Baker… To tylko ułamek światowych przywódców. Są tu, oczywiście, i nasze nazwiska: Wiaczesław Czornowił, Ihor Juchnowski, Dmytro Pawłyczko, Łewko Łukjanenko, Wołodymyr Jaworiwski, Iwan Zajeć, Wołodymyr Fiłenko, Mychajło Kosiw, Łeś Taniuk, Ołeksandr Jemeć, Jarosław Kendzior, Jurij Szczerbak, Mykoła Weresień, Marijka Burmaka, Oksana Zabużko, Witalij Portnikow. Znowuż – to tylko niewielka część postaci, dla zobrazowania. W końcowym rozdziale „Podziękowania” Ołeksandr Zinczenko przyznaje: „Tej książki po prostu by nie było bez możliwości korzystania z unikalnego wideoarchiwum Jarosława Kendziora…”. W powieści jest dziewięć rozdziałów tematycznych, o każdym z których mogłaby być osobna rozmowa. A jeszcze na końcu „Chronologia niepodległości” – wydarzenia, ludzie, daty, godziny, minuty, począwszy od 1985 r. To niby słowny serial filmowy. Na przykład w rozdziale 8 „Na granicy wojny nuklearnej?” autor bada kwestię, dlaczego kierownictwo USA tak ciężko szło do uznania niepodległości Ukrainy, wszak na jej terytorium rozmieszczone były znaczne arsenały broni jądrowej, a „Kody wszystkie były w Rosji, w Sztabie Generalnym, który całkowicie kontrolował użycie broni jądrowej” (s. 384). Co może się stać w czasie, gdy będzie trwał „upadek związku”? „Po krachu gospodarczym może nastąpić nuklearna apokalipsa” (s. 236). W przeddzień Ogólnoukraińskiego referendum, 30 listopada 1991 r., prezydent USA George Bush zadzwonił do prezydenta ZSRR Michaiła Gorbaczowa i zakomunikował: „Jeśli będziemy poruszać się w kierunku uznania (Niepodległej Ukrainy. – M. K.), pragnę mieć jasność co do środków, które przewidują takie momenty: zbiorową, scentralizowaną kontrolę nad bronią jądrową; bezjądrowy status Ukrainy i przystąpienie do Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej” (s. 408). Może choć teraz gorliwi oszczercy Ruchu i Czornowiła zrozumieją, dlaczego zmuszeni byliśmy zgodzić się na bezjądrowy status Ukrainy. Skąd zaczyna się i gdzie mieści się źródło tego problemu. Oto taka chronologiczna panorama epoki, która zmieniła bieg ukraińskiej historii w ciągu zaledwie dwóch lat. Ciekawie czyta się opowieści znanych osobistości, które opowiadają o swoich pierwszych wrażeniach ranka 19 sierpnia, kiedy usłyszeli o puczu moskiewskich rewizjonistów. W tej mozaice fabularnej właśnie zawiera się przekonującość opowieści. Samo przez się: zebrać świadectwa wszystkich, nawet najaktywniejszych postaci tamtego czasu, i odtworzyć wszystkie wydarzenia jest po prostu nierealne. Byłyby to miliony stron wspomnień. A dlatego każdy czytelnik może pisać swój własny „utwór” na postawiony przez pisarza temat, opowiadając, jak osobiście brał udział w niszczeniu imperium zła. Jak dla mnie, to czyni powieść Zinczenki ogólnonarodowym zjawiskiem społecznym. Tak, najszczegółowiej pisarz-charkowianin mówi o sytuacji ranka 19 sierpnia 1991 roku w Charkowskim i Lwowskim obwodowym komitecie wykonawczym. O pierwszym wie dokładnie, to przecież jego rodzinne miasto, a o drugim opowiada dlatego, że właśnie tutaj o godzinie 10 rano przyjęto „Odezwę do wyborców”, w której powiedziano: „Stanowczo potępiamy antykonstytucyjne działania i oświadczenia grupy uczestników zamachu stanu… Ukraina rozważnie, drogą demokratycznych przemian, idzie do swojej suwerenności państwowej”. Polepszenia sytuacji w państwie „naprawdę pragną nie oni, a przedstawiciele sił demokratycznych Ukrainy, Rosji, krajów Bałtyckich, Zakaukazia – wszystkich narodów, które stanęły na drodze suwerenności, postępu społecznego i politycznego”. Wzywaliśmy wszystkie narody, by nie słuchały wezwań giekaeczepistów, a podporządkowywały się legalnie sformowanym organom władzy państwowej. W książce Zinczenki znajduje się epizod: „Przewodniczący Rady Najwyższej zebrał przedstawicieli partii parlamentarnych zaraz po wizycie generałów (Wariennikow i jeszcze dwóch. – M. K.)… Łeś Taniuk: Zapytaliśmy: „Gdzie oni proponują wprowadzić wojska?” Krawczuk powiedział: „Oni proponują wprowadzić stan wyjątkowy w Galicji, we Lwowie, dlatego że tam „rozpasali się nacjonaliści” (s. 64-65). Ta informacja wymaga rozszerzenia i doprecyzowania. Zaraz po godzinie 6 rano u przewodniczącego Lwowskiego obwodowego komitetu wykonawczego Stepana Dawymuki (przewodniczący rady obwodowej Wiaczesław Czornowił przebywał wtedy w delegacji w Zaporożu, jak o tym pisze Zinczenko) zebrali się jego zastępcy: Zenon Kotyk, Mychajło Kosiw, zastępca przewodniczącego rady obwodowej Iwan Hel, naczelnicy zarządów obwodowych: milicji – generał-major Hryhorij Szabajew i KGB – generał-major Stanisław Małyk. Dowódca Przykarpackiego Okręgu Wojskowego generał-pułkownik Wiktor Skokow (potomek kubańskich kozaków, lubił przy okazji to podkreślać), którego również zaprosiliśmy na spotkanie, powiedział, że nie może opuścić swojego stanowiska, że bez przerwy dzwoni do niego generał Wariennikow i żąda natychmiastowego wprowadzenia stanu wyjątkowego we Lwowie (a i na całym terytorium jego okręgu), przekazania władzy wojskowym, ale on przeciwko legalnie wybranej przez naród władzy i przeciwko samemu narodowi walczyć nie będzie. A dlatego musi być na stanowisku dowodzenia, aby za jego plecami ktoś „czegoś nie wywinął”. Na naradę przybył jego przedstawiciel – naczelnik garnizonu ds. sytuacji nadzwyczajnych, który powtórzył słowa swojego dowódcy i zapewnił: jego żołnierze przebywają w miejscu stałej dyslokacji i przeciwko organom władzy lokalnej nie pójdą. W trakcie naszego spotkania do Dawymuki zadzwonił dowódca „Żelaznej dywizji” (stacjonowała we Lwowie) pułkownik S. O. Czetwierow i zaproponował: jego żołnierze są gotowi wziąć pod ochronę budynki administracyjne władzy lokalnej. Do obecnych wkrótce dołączyli deputowani ludowi Ukrainy Jarosław Kendzior, Iryna Kałyneć, Roman Łubkiwski. Naczelnik obwodowego Zarządu MSW generał Hryhorij Szabajew od razu zapewnił obecnych, że cała milicja została podniesiona na sygnał alarmu, pilnie śledzi przestrzeganie porządku w mieście i obwodzie, walczyć przeciwko władzy, zajmować pomieszczeń nie będzie i nikomu nie pozwoli. Generał KGB Stanisław Małyk powiedział, że on jako człowiek wojskowy będzie podporządkowywał się rozkazom swojego bezpośredniego przełożonego. Na co Iryna Kałyneć zareagowała ostro: „To co? Wy znowu będziecie nas aresztować i wsadzać do swoich spec-celi?” Generał uśmiechnął się, rozłożył ręce i próbował uspokoić: „Ależ nie, Iryno Onufrijiwno, będziemy z wami poważnie dyskutować”. Dzisiaj mamy obowiązek kategorycznie stwierdzić: właśnie oficerski honor i godność dowodzącego PrikOW generała-pułkownika Skokowa, dowódcy Żelaznej Dywizji Czetwierowa, naczelnika obwodowego Zarządu MSW Szabajewa stały się podstawą tego, że zamysły giekaeczepistów odnośnie Lwowa, a w konsekwencji – i całej Ukrainy – nie zadziałały. Po krótkiej wymianie myśli wszyscy zgodzili się: mieszkańcy obwodu lwowskiego (i nie tylko – Dawymuka miał nieprzerwany kontakt z kierownikami innych obwodów, przedstawicielami państw Bałtyckich, nawet Moskwy) czekają, co powiemy na moskiewskie wydarzenia my – kierownicy centrum, gdzie „rozpasali się nacjonaliści” i przeciwko któremu zaplanowane jest główne uderzenie giekaeczepistów. Zatem potrzebny jest tekst. Wyłożyłem swoją myśl, która składała się z czterech głównych punktów: 1. To, co stało się w Moskwie, – antypaństwowy zamach stanu. 2. „Deklaracja o suwerenności państwowej Ukrainy” przewiduje, że zwierzchnictwo prawa u nas ma Konstytucja USRR, a nie wskazówki z Moskwy. 3. Ukraina ustawowo zmierza do swojej suwerenności państwowej. 4. Wyrażamy stanowczy protest przeciwko antykonstytucyjnemu zamachowi stanu. Zdecydowaliśmy, że te tezy mają wejść do naszej „Odezwy”, i wysłali mnie, bym sformułował ją pisemnie. Zamknąłem się u siebie w gabinecie i po jakichś dwudziestu minutach przyniosłem wariant „Odezwy”. Zaczęła się dyskusja, posypały się propozycje, co warto dodać, co zmienić. Wtedy z Romanem Łubkiwskim odosobniliśmy się w gabinecie Wiaczesława Czornowiła i uzgodniliśmy ostateczny wariant tekstu, który został zatwierdzony, wydrukowany i o godzinie 10 rano zaczęliśmy masowo go rozpowszechniać w obwodzie i po Ukrainie. Ołeksandr Zinczenko w swojej książce szeroko cytuje fragmenty lwowskiej „Odezwy”, za co jestem mu serdecznie wdzięczny. A co do kijowskich wydarzeń, to tutaj potrzebne są szersze uzupełnienia i konkretyzacja – w szczególności o wydarzeniach do 24 sierpnia. Rano 20 sierpnia pomieszczenia służbowe Rady Najwyższej były zamknięte. Przedstawiciele Rady Ludowej zebrali się w Domu Związku Pisarzy (ul. Bankowa 2). Ta sama historia: gniewne protesty, potępienie, rozważania, co mamy robić. Zebranie prowadził, próbując jakoś je uregulować, charkowianin Wołodymyr Fiłenko. (Później Wołodia z humorem wspominał, jak jego mama i inni krewni przy jego wyjeździe do Kijowa przypominali: „Ty patrz, nie zadawaj się tam z zapadnikami – oni przecież nacjonaliści i banderowcy”. „A ja wziąłem i nie posłuchałem. Coż teraz mi będzie?”). Około godziny 12 wstałem i z miejsca głośno powiedziałem, że taka sama sytuacja u nas wczoraj była w Lwowskiej radzie obwodowej, dopóki nie zaproponowałem sporządzenia odezwy do wyborców. To samo trzeba zrobić nam w imieniu Rady Ludowej. Wszyscy od razu się zgodzili, a Fiłenko powiedział: „No to idź, Mychajle, i napisz”. Ja dla pewności poprosiłem jeszcze dołączyć Romana Łubkiwskiego, a do nas dołączył deputowany rady związkowej z Czerniowiec Łeontij Sandulak. Do godziny 14 „Odezwa Rady Ludowej do narodu Ukrainy” była napisana, zatwierdzona i zaczęliśmy ją rozpowszechniać w Kijowie i obwodach. Oczywiście, kijowski dokument istotnie różni się od lwowskiego: wskazano w nim podstawy ustawowe, by uznawać za przestępcze działania buntowników, absurdalność ich żądań, obietnic, wezwań. W szczególności powiedziano tu: – Rada Ludowa ukraińskiego parlamentu stanowczo potępia próbę dokonania zamachu stanu. Nie uznajemy samozwańczego komitetu oraz jakichkolwiek jego rozporządzeń. I dalej odezwa do narodu: – Żądajcie natychmiastowego zwołania sesji Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR. Żądajcie od Rady Najwyższej oraz wybranych przez was deputowanych stanowczego potępienia działań buntowników. Oczywiście, Przewodniczący Rady Najwyższej Łeonid Krawczuk zapoznał się z dokumentem Rady Ludowej. Przekazywaliśmy mu nasze stanowcze żądanie natychmiastowego zwołania nadzwyczajnej sesji. Ale on zajął pozycję wyczekującą. Po pierwsze: jeśli moskiewscy buntownicy wezmą górę, będzie mógł zaświadczyć, że nie był przeciw. Po drugie: koledzy z frakcji komunistycznej (a jest ich większość) również oczekiwali, a bez ich udziału niczego nie moglibyśmy uchwalić. Tymczasem ani 20 sierpnia (wtorek), ani 21-go (środa) jeszcze

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie było jasne, jak dalej rozwinie się moskiewski pucz. Dopiero 22 sierpnia, w czwartek, stało się oczywiste: gekaczepiści przegrali, rosyjski prezydent Jelcyn zwyciężył, czołgi przyjechały pod Kreml, by go bronić. Wtedy Krawczuk zgodził się na nasze żądanie, lecz znowu nasze argumenty o pilności (większość deputowanych i tak już przebywa w Kijowie) nie zadziałały: zgodnie z regulaminem zwołanie nadzwyczajnej sesji ogłasza się z trzydniowym wyprzedzeniem; zatem mamy 22, 23, 24 sierpnia. Ale przecież 24 sierpnia to sobota. Cóż, sytuacja wymaga, zbierzemy się w sobotę. Rada Narodowa w tych dniach stale zbierała się w budynku Związku Pisarzy. Zdawaliśmy sobie sprawę, że musimy wykorzystać sytuację, aby wyrwać się z Związku, ogłosić państwową samodzielność Ukrainy. Znowu: 1. Jak ma nazywać się dokument? Rozważaliśmy różne warianty – doszliśmy do przekonania, że powinien to być „Akt proklamowania niepodległości Ukrainy”. 2. Jaki z natury ma być dokument? Krótki, bez szerokich uzasadnień, tylko stwierdzenie „śmiertelnego niebezpieczeństwa” ze strony Moskwy, „tysiącletniej tradycji ukraińskiego budownictwa państwowego”, „międzynarodowego prawa do samostanowienia”. I czwarta teza: – Realizując Deklarację o państwowej suwerenności Ukrainy, Rada Najwyższa Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej uroczyście proklamuje Niepodległość Ukrainy i utworzenie samodzielnego państwa ukraińskiego – Ukrainy. 3. Kto ma napisać ten tekst? Powinien to być deputowany: a) najstarszy wiekiem spośród wszystkich kolegów; b) nie może to być zachodniak, do którego łatwo przylepić określenie nacjonalista, a nawet banderowiec; musi to być głęboki wschodniak; c) nie może to być literat, dziennikarz, najlepiej, by był to prawnik; d) pożądane jest także, aby autor miał w swojej biografii, choćby w przeszłości, członkostwo w partii komunistycznej. Wszystkim tym czterem wymogom idealnie odpowiadał Lewko Łukianenko z Czernihowszczyzny. Przez cały dzień 24 sierpnia trwały wzajemne uzgodnienia, jakieś dodatkowe wymagania wobec tekstu, ostateczna redakcja. Zbliżała się 18. godzina, a tekstu nie wynoszono na salę, czyli nie wpisywano go do porządku obrad. I wtedy na podwyższenie prezydium wybiega Dmytro Pawłyczko, pokazuje Krawczukowi tekst „Aktu”, mówi, że to ostateczna uzgodniona redakcja, i żąda poddania pod głosowanie. Krawczuk zaś spokojnym, przyciszonym głosem: „A może przełożymy na poniedziałek?” Pawłyczkę to rozzłościło: „Czytaj! Bo cię udusię!” I wtedy do sali wbiega informator Krawczuka z frakcji komunistycznej, której aktyw obradował w pomieszczeniu pod salą sesyjną, i twierdząco kiwa głową szefowi. Znaczy: tak, komuniści zagłosują. Krawczuk prosi wszystkich, by weszli na salę, bo zaraz rozpocznie się głosowanie; wbiegają komuniści. I znów zamieszanie: kto będzie czytał? Zgodnie z regulaminem tekst dokumentu czyta jego autor, czyli powinien czytać Lewko Łukianenko. Ale Krawczuk wyrywa tekst z rąk Pawłyczki i czyta. Potem poddaje pod głosowanie. Na tablicy wyświetla się: 346 głosów „za”. Co działo się na sali – warto obejrzeć w nagraniach telewizyjnych Jarosława Kendzora. Posiedzenie zamknięto o 21 godzinie 10 minut. Tak zakończył się ten długi, bardzo długi Dzień Niepodległości. W książce Ołeksandra Zinczenki „Jak Ukraińcy zniszczyli imperium zła” o tych wydarzeniach – i w Związku Pisarzy, i w Radzie Najwyższej – opisano szczegółowo. Ja jedynie, jako jeden z Ukraińców, którzy bezpośrednio niszczyli to imperium, uznałem za możliwe dodać swoje wspomnienia. I takich dodatków, powtarzam, może być wiele. Być może i sam autor, przygotowując książkę do drugiego (uzupełnionego i doprecyzowanego) wydania, rozszerzy jej treść. Książka jest potrzebna, ważna, pożyteczna. Autor wykonał ogromną pracę twórczą. Podziękujmy mu za wysiłkowy zamysł i jego realizację. 05.03.2024 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Tajemnicze głosy Wszechświata i tajemniczy szept duszy

Mykoła SŁAWYŃSKI Jewhen Baran pisze oszczędnie, waży każde słowo na wadze wybredności i wyrafinowania sądów. Zdaje się, że ceni każdy własny przecinek i kropkę. Potrafi jednym zdaniem wydobyć na jaw istotę zarówno wydarzeń i zjawisk, jak i literackich osiągnięć oraz strat, zderzeń poza cechowych, kłopotów i nieporozumień. A do tego – wyraziście, wcale nie akademicko i nie nudno, lecz z radosnym apelem i wesołą, zapalczywą ironią kreśli twórczą drogę kolegów, daje im trafne, często polemiczne charakterystyki. O wszystkim – po swojemu, tylko po swojemu, tak, jak nakazuje dusza, dyktuje wyszukany smak, gorzkie doświadczenie. A ono od wielu lat odbija się echem w badaniach naukowych, lapidarnych szkicach, obfitych rozsypach aforyzmów i zdań, które pretendują do wysokiego tronu trafnych wypowiedzi. Literackie i artystyczne zainteresowania Jewhena Barana, jeśli nie są wszechobejmujące, to zaiste nieogarnione, różnorodne, spodziewane i niespodziewane. Spodziewane: Wasyl Stefanyk, Les Martowycz, Marko Czeremszyna… Ten wykaz można mnożyć i mnożyć. Przed jego nieskończonością mogą uratować jedynie trzy kropki. Nazwiska niespodziewane… A jednak i tu zakres jest tak szeroki, że, jak to się mówi, oczy czytelnika się rozbiegają. Przenikliwe spojrzenie literackiego obserwatora sięga w głębie pięknego piśmiennictwa, wyławia tam najznaczniejsze postacie, nie omija zapomnianych nazwisk, raz po raz zatrzymuje się na przełomowych etapach rozwoju nie tylko literatury rodzimej, lecz i obcej, która po interpretacjach Jewhena Barana staje się jakby rodzimą. Zachwyca jego umiejętność nakreślenia kilkoma pociągnięciami portretów klasyków, dwoma-trzema przemyślanymi sądami wyodrębnienia ich miejsca w czasoprzestrzeni. I oto z niezgłębionej dawności przemawia do nas Maruśa Czuraj: „Pośród ludzi dziewczyna // płacze i łka…” I oto odzywają się do nas Olena Pcziłka, Stepan Rudański, … W każdej liryczno-filozoficznej miniaturze nieodmiennie zostaje naświetlone zarówno to, co nieprzemijające, jak i coś bolesnego, problemowego, ostro współczesnego. Tak, rozważając spuściznę Maruśi Czuraj, autor z żalem zaznacza: „Dziwne, że dotąd nie mamy filmu o Maruśi Czuraj i w zasadzie nic o niej nie wiemy, nawet na poziomie legendy. A pieśni żyją...” I dodaje: „Czy ogłosimy kolejny rok 2025 rokiem Maruśi Czuraj (1625–1652)? Pytanie nie jest tylko retoryczne. Bo czym jest ukraińska pieśń bez tej ludowej legendy?” Przypominając nam o prawdziwości, a nie o glancowatości fotografii Oleny Pcziłki, Jewhen Baran jednoznacznie, bezkompromisowo podkreśla: „Silna osobowość, kategoryczna w swym nieprzyjmowaniu moskiewszczyzny we wszystkich jej przejawach i moskiewskiego lizusostwa, która zasługuje na godny szacunek i popularyzację jej twórczości, szczególnie dziś”. I dodaje to, co przez długie lata przemilczano: „Olena Pcziłka (Olha Drahomanow, 1849–1930) stała u źródeł ukraińskiego nacjonalizmu (można spokojnie nazywać ją Matką Ukraińskiego Nacjonalizmu). Na tle nacjonalistycznego maksymalizmu (idei nacjonalistycznych) miała częściowe konflikty z córką Larysą Kosacz (Leśią Ukrainką)”. Zaznaczono też naszą tradycyjną bolączkę: wydanie utworów pisarki w jedenastu tomach (przypomnijmy, że do dziś nie zakończono od dawna obiecywanego opracowania stutomowego zbioru dorobku Iwana Franki). A oto kolejna (z wielu!) postać: „Postać tragiczna na ukraińskim gruncie literackim, i choć niezapomniana, to zmarginalizowana. Ukraińcy zapominają, że Stepan Rudański, według określenia krytyki końca XIX – początku XX wieku, był najoryginalniejszym i najsilniejszym ukraińskim poetą po Szewczence...” Równie surowo mówi się o losie już naszych współczesnych, zwłaszcza Ołeha Łyszehy, Ołeksandra Samijlenki, a nawet, zdawałoby się, odnoszącego sukcesy Stepana Puszyka… Do jego opublikowanych dzienników Jewhen Baran powraca raz po raz. Obficie cytuje kontrowersyjne, jeżowate rozważania i wyznania pisarza, jego niejednoznaczne wyroki, w tym również takie: „Twórczość „bububistów” czy „degeneratów” – to jakby próba stworzenia czegoś z odpadów produkcji” (09.05.96); „Lilipucyzacja we wszystkim. Wśród literatów pełno takich klasyków, których można dostrzec tylko pod mikroskopem” (18.06.96)”. Cytuje też i po profesorsku pojednawczo uogólnia: „Mimo wszystko dobrze, że właśnie teraz drukowane są dzienniki Stepana Puszyka. Wielką pracę wykonała Olha Słońowska, by doprowadzić tę publikację do porządku. Bo bardzo łatwo zrobić z dzienników Puszyka miejscowy, a nawet ogólnoukraiński skandal: był kontrastowy w ocenach i można w nim wyczytać takie rzeczy o ludziach, że złapiesz się za głowę (mogę sobie wyobrazić, co o mnie napisał w okresie naszego sporu w latach 2009–2014). Ale wtedy zginęłoby najważniejsze: Puszyk – człowiek, który tworzył własny świat i przeżywał los Ukrainy. Tak, w zapiskach jest wiele naiwnego, dyletanckiego, co w dziwny sposób połączone jest z wysokim i analitycznie głębokim, momentami przenikliwym. W tych kontrastach cały Puszyk: jest różny, głośny, impulsywny, momentami prowincjonalnie plotkarski, ale nigdy nikczemny: „Pisarz może się mylić, ale nie śmie kłamać” (21.01.93)”. Jewhen Baran nie stroni też od polemiczności, dowcipu, a nawet zadziorności. Kiedy zanurzasz się w ich burzliwą, wiosenną rzekę, mimowolnie zapominasz (z wielką radością!), że autor jest poważanym profesorem, autorytatywnym mentorem młodzieży, mędrcem i wspominającym, który umie mistrzowsko szlifować swoje myśli: „Anatolij Dimarow miał niezwykłe poczucie humoru. Petro Soroka pragnął objąć cały świat”. W pamięci Jewhena Barana – być może setki nazwisk tych, których czytał, z którymi się spotykał, którzy z różową nadzieją albo z uczniowską beznadzieją przesyłali utwory, spodziewając się jakiejkolwiek, nawet krytycznej, odpowiedzi sławnego mistrza, który nie idzie przetartym szlakiem, lecz we wszystkim i zawsze ceni odkrywczy początek, swoiste znaleziska, przebłyski samorodnej duszy, błyski naturalnego intelektu. Czasem wydaje się, że Jewhen Baran licznymi esejami (szkicami, etiudami, okolicznościowymi notatkami) potwierdza biblijne stwierdzenie: przez ciemność nie układamy swoich słów. Znany, doświadczony wśród doświadczonych krytyk literacki jakby na wskroś widzi tę nieuporządkowanie, dostrzega niezgrabność fraz, rozmytość rozważań, nawet zbiegi dumnych spółgłosek, które, spotkawszy się, syczą jedna na drugą. I wędruje do swojej młodości, kiedy również nie zawsze dbał o melodyjność pisania, uważając, że najważniejsze jest co innego: zaznaczyć swoje stanowisko, postawić wyraźne akcenty, z zapałem utwierdzać własne przekonania. One znajdują się w znaczących wydawnictwach krytycznoliterackich dawnych lat: „Zamach na miraże”, „Zoilowe treny”, „Zwyczajny czytelnik”, „W pogoni za dziewięćdziesiątymi”… Moim zdaniem Jewhen Baran dziś ma już wszelkie podstawy, by formułować wnioski uogólnione, w głębi – czysto osobiste, w tym również takie: „Literatura stała się subiektywnym polem indywidualnych wypaczeń i korporacyjnej walki. Aby ją ocalić, trzeba powrócić do Homera i zacząć wszystko od nowa. Ale nie ma gwarancji, że literatura nie dojdzie znów do hermetycznej estetyki genialnego Joyce’a czy utalentowanych wypaczeń w rodzaju austriackiej noblistki 2004 Jelinek. Po prostu trzeba w porę się zatrzymać, pozwalając sobie balansować na granicy literatury i nieliteratury, wracając do nauki życia – ludzkiego nabywania. Co dla pisarza, zapatrzonego w tworzenie martwych światów, jest niemożliwe. Inna skrajność – postąpić jak Iwan Wyszeński, to jest na zawsze zamknąć się w afonskiej jaskini. Zatem wyjścia nie ma. I nie ma na to rady... Ta bieganina po minowym polu nazywa się Historią Literatury”. Studia Jewhena Barana bardzo często nie zgadzają się z ustalonymi ocenami, burzą literacki spokój, wzywają do poszukiwania prawdy, niekiedy odstraszają/przyciągają swoją kategorycznością, zaskakują szczerą szlachetnością i delikatną mądrością, zwłaszcza wtedy, gdy autor dotyka skrytych związków poetów z ojczystym językiem, obrazowym słowem, pisze tak, by nie zgasić najmniejszej Bożej iskry u początkujących, którzy niekiedy sami nierozważnie gaszą ją winem. Można zgadzać się lub nie zgadzać z tym szanowanym krytykiem literackim, gdy on z roku na rok konsekwentnie notuje: „soціяльний”, „матеріял”, „инчий”, „виїмковий” (wyjątkowy)… Można, ale czy warto? I czy warto zarzucać wybitnemu autorowi, że on, profesjonalnie wyszkolony, coraz częściej przedstawia czytelniczemu osądowi nie gruntowne rozprawy i artykuły, lecz wypolerowane frazy, wyszlifowane aforyzmy, filozoficzne okruchy, impresjonistyczne błyski? Część z nich weszła do wydania o wymownym tytule „Niedopisana książka”, odrobina rozproszyła się w czasopismach, a szereg okolicznościowych wspomnień i rozważań o swoim rodzie, zwłaszcza o „ciotce Zośce”, może stać się podstawą spójnej książki wspomnieniowej. Cała ta różnorodność – jaskrawe świadectwo oddanej wieloletniej służby rodzimej kulturze, jej utwierdzania na Ukrainie i w świecie. Wymagający, połączony z dobrocią, przenikliwy analiz – ze szczerością, surowe wyroki uszlachetnione tak współczującymi sformułowaniami, że, jak się wydaje, nawet u zjadliwych zoilów nie pojawia się chęć obrażania się czy sporu. A jednak… Kto wsłucha się uważnie, ten usłyszy, że ci zoilowie już ostrzą pióra: nagle, jak grom z jasnego ukraińskiego nieba, w środowisko czytelnicze uderzył… zbiór wierszy wolnym wersem Jewhena Barana „Dziennik Piłata” (Charków, „Majdan”, 2024). Przede wszystkim czytam i przeczytuję ponownie wstęp Anatolija Stożuka, którego smakowi ufam, i zwracam szczególną uwagę na takie jego rozważanie: „Zawiązane w książce od uczuć... A jak inaczej, bo tylko myślą można pokonać albo potwierdzić myśl. Autor jest mocno przekonany, że istota poezji tkwi w słowie, a także w jego wewnętrznym napięciu, a najpewniej: „poezja jak i bóg // żyje w sercach tych // którzy wierzą”. Dobrze mieć wiarę, a jeszcze lepiej nie łudzić się”. Nie chcę się łudzić, dlatego z nieufnością (i wiarą!) przyglądam się każdemu wersowi, zmuszam siebie, by nie stawiać przecinków i kropek w wielu wierszach (ich brak to typowa dzisiejsza autorska zachcianka), i dochodzę do sedna w nowomodnych szatach. I znajduję je, i powtarzam w gwałtownej, odważnej ciemności, która już nie boi się alarmów powietrznych: Poeci przepowiadają: czekajcie, zaraz… Każdy z poetów bliższy jest Judaszowi niż Janowi Teologowi. Najlepsi – bliscy apostołowi Piotrowi (noc trzech zaparć)… Wieczorne słońce zachodzi po tych słowach, choć jego ostatnie promienie złocą tytuł wiersza: „Dziennik Piłata”. Dziennik, który zmusza do myślenia, do nasłuchiwania zagadkowych głosów Wszechświata i tajemniczego szeptu duszy. A, według Jewhena Barana, „tyle światła wokół, ile potrafisz je dostrzec”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Taras Szewczenko: „Ja na ostatniej nucie

„Opowiemy czasem te sny” – ten wers Szewczenki mało kto zna, bo pozostał on wariantem jednego z jego utworów, ale moim zdaniem właśnie w nim pięknie powiedziano nie tylko o poezjach napisanych w formie snów, lecz także o realnych snach Szewczenki, zanotowanych przez niego w Dzienniku. Ta niewielka dziedzina szewczenkoznawstwa jest mało znana szerokiemu ogółowi czytelników, choć w rzeczywistości jest fascynująco ciekawa, ponieważ odkrywa pewne wzruszające szczegóły z życia poety, poszerza wyobrażenie o jego świecie duchowym. Zwrócę uwagę jedynie na kilka unikalnych opisów snów zesłańca. Artykuł dedykuję Światowemu Dniu Snu, który w tym roku obchodzono 15 marca. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. „Trzeba będzie zajrzeć do sennika…” Według dawnych obliczeń ukraińskiego literaturoznawcy Leonida Biłeckiego (1882–1955), w Dzienniku Szewczenki znajduje się 17 opisów snów poety lub opowieści o nich. W rzeczywistości poeta opisał 19 swoich snów – 16 z nich utrwalił w Dzienniku od 18 czerwca do 15 września 1857 roku, a jeszcze trzy – w lutym 1858 roku, kiedy w jego sny przychodziła Kateryna Piunowa. Ponad sto lat temu folklorysta i literaturoznawca Mykoła Sumcow (1854–1922) zauważał: „Częste sny w 1857 r., można sądzić, w znacznej mierze były uwarunkowane pełnym pasji oczekiwaniem na bliskie uwolnienie”. Dodam, że sny poety były uwarunkowane także gorącym pragnieniem jak najszybszego zobaczenia drogich mu ludzi i drogich mu miejsc, słowami Szewczenki, „dlatego, że ja o nich teraz stale myślę”. Właściwie sny zesłańca często były jakby drugim życiem, które w niewoli marzył rozpocząć. Już w pierwszej dziennikowej wzmiance o tym, co się śni, 18 czerwca 1857 roku Szewczenko zaznaczył, że „zaczęły mu się przywidzieć we śnie znajome, dawno niewidziane przedmioty”, a w zapisie z 29 lipca podkreślił, że w jego śnie zgromadziło się „wszystko, co sercu drogie…”. Nawiasem mówiąc, Szewczenko interesował się sennikiem – książką do interpretacji snów, którą odkrył u swojego znajomego, sotnika Fedora Czaganowa. Powiedzmy, zauważył w Dzienniku odnośnie snu, w którym nie znalazł „absolutnie żadnego logicznego związku”: „I wyrocznia sotnika Czaganowa raczej nie wyjaśni zagadki podobnych snów”. Ale, ale… „Pójdę jednak, na wszelki wypadek, zajrzę w to zwierciadło skrytych tajemnic natury”. Wrażenie jest takie, że Szewczenko przewidywał zarówno pojawienie się fenomenu Zygmunta Freuda, którego rodzice pochodzili z Ukrainy (urodził się on rok przed wspomnianymi zapisami poety), jak i jego pierwszą naukową książkę „Objaśnianie marzeń sennych”. Tak czy inaczej, zesłaniec pozostawił nam lapidarne, ale bardzo ciekawe świadectwo swojego poważnego stosunku do interpretacji snów. Kiedy w pierwszej połowie 1853 roku jego przyjaciel Andrij Kozaczkowśkyj poinformował Szewczenkę w liście (niezachowany) o wielkim smutku – stracie swoich dzieci, poeta wśród innych pełnych współczucia, przyjacielskich słów wsparcia napisał 30 czerwca 1853 roku także takie: „Sny twoje, które widziałeś w najbardziej krytycznych godzinach twojego życia, pokazują nam coś wyższego od naszych ziemskich wyobrażeń. Wierz! I wiara uratuje cię”. Jednocześnie w zwróceniu się Szewczenki do ówczesnego sennika przejawiał się jego ironiczny rozum i niegasnący humor. Oto, przebudziwszy się 3 lipca 1857 roku, Taras Hryhorowycz ucieszył się z tego, że nie potwierdził się sen o jego… ucieczce z Twierdzy Nowopietrowskiej: „A inaczej znowu by mnie uzbroili na lat dziesięć za tron i ojczyznę. Trzeba będzie zajść do sotnika Czaganowa zajrzeć do sennika, co znaczy widzieć we śnie samowolne oddalenie”. Albo 9 lipca Szewczenko zanotował, jak o świcie poszedł do morza, „wykąpał się i tuż na piasku zasnął”. Wtedy zesłaniec, który już spodziewał się bliskiego uwolnienia, „widział we śnie nieboszczyka Arkadija Rodziankę w jego Wesełym Podolu, w pobliżu Chorola”. Chodziło o ziemianina, właściciela wsi Wełykyj Podil w obwodzie połtawskim Arkadija Rodziankę, z którym Szewczenko poznał się w lipcu 1845 roku w jego majątku. W Dzienniku poeta odnotował, że ten „po kilku godzinach… znudził mi się swoją głupią estetyką i małoruskimi najbrudniejszymi wierszami…”. Z tej okazji Szewczenko wyraził ironiczne rozważania dotyczące snów: „Mówią, o czym na jawie myślisz, to i we śnie się przywidzi. To nie zawsze tak. Ja na przykład Arkadija Rodziankę widziałem tylko raz… Zapomniałem nawet, że widywałem się kiedyś z tym tłustym rymopisem, a on mi się dzisiaj przywidział we śnie. Jakiż to związek między moimi wczorajszymi smutnymi marzeniami a tym dawno zapomnianym przeze mnie człowiekiem?”. „Widziałem we śnie Meżyhirskiego Spasa, Dzwonkową krynicę i potem monaster Wydubicki”. Pierwszy zapis Szewczenki o jego śnie spotykamy w Dzienniku już po tygodniu od początku jego prowadzenia – 18 czerwca 1857 roku: „Widziałem we śnie Meżyhirskiego Spasa, Dzwonkową krynicę i potem monaster Wydubicki”. To znamienne, bo Szewczenko wspominał ukraińskie świętości duchowe. Wydaje się, że bardziej ukraińskiego w istocie snu trudno byłoby sobie wyobrazić. Nie przypadkiem Taras Hryhorowycz zanotował, że „sen miał na mnie wspaniały wpływ przez cały dzień”… Przypomnę, że Meżyhirski Monaster Przemienienia Pańskiego, jeden z najstarszych na Ukrainie, założono w 988 roku jednocześnie z wprowadzeniem chrześcijaństwa na Rusi Kijowskiej, w okolicach dawnej wsi Miżhirja na brzegu Dniepru na północ od Wyszogrodu. Szewczenko przebywał tu w 1843 roku, w 1846 wykonał szkic ołówkiem „Kijowsko-Meżyhirski monaster”. Meżyhirski Spas był wielokrotnie wspominany w utworach Szewczenki, a poemat „Mnich”. Autograf zapisu Szewczenki w Dzienniku z 19 lipca 1857 r. (1847) całkowicie z nim związana: Aż do Meżyhirskiego Spasa /zatańczył siwy. /A za nim i towarzystwo /I cały święty Kijów. W ciągu XVII–XVIII wieku klasztor był religijnym centrum Siczy Zaporoskiej. Nie przypadkiem w listopadzie 1844 roku w liście do Jakowa Kucharenki poeta podniósł klasztor do symbolu całej Ukrainy: „Byłem w zeszłym roku na Ukrainie – byłem u Meżyhirskiego Spasa... Byłem i wciąż płakałem, splądrowali naszą Ukrainę katowskiej wiary niemota z Moskalami...” Jeśli chodzi o Dzwonkową Krynicę, to jest to starożytne źródło w pobliżu klasztoru Meżyhirskiego. W tym samym „Mnichu”: /Idzie mnich Dzwonkową /W jar wodę pić... Klasztor Wydubicki założono w drugiej połowie XI wieku w Kijowie. W 1843 roku Szewczenko wykonał rysunek ołówkiem „Klasztor Wydubicki”, a w 1844 – akwafortę „Klasztor Wydubicki w Kijowie”. /Jak jesion wysoki, /Giętki i tęgi... „Dołączyłem swój tenor...” Niezwykle interesujący jest zapis o śnie, w którym Szewczenko trafił do towarzystwa rodaków na czele z jego bliskim przyjacielem Mychajłem Łazarewskim, a ci grali na skrzypcach i śpiewali ukraińskie pieśni: „Dołączyłem swój tenor do kapeli i śpiewaliśmy zgodnie i harmonijnie: W stepie mogiła z wiatrem mówiła... Nie kończąc tej pieśni, zaczęliśmy inną, a mianowicie „Petrusia”, i tak głośno zaśpiewałem wiersze – Kocham, mamo, Petrusia, /Mówić się boję, – że kapela umilkła, a ja na ostatniej nucie się obudziłem...” Wstrząsająco-wzruszający sen! Ale o wszystkim po kolei. Przede wszystkim mamy być może jedyne świadectwo samego Szewczenki o własnym głosie. Ale są też inne potwierdzenia. Powiedzmy, Mykoła Nowycki, który zapisał i opublikował wspomnienia dowódcy Szewczenki Jegora Kosariewa, opowiadał o swoistym amatorskim chórze w Twierdzy Nowopietrowskiej: „Chór ten urządzali oficerowie, a Szewczenko, który miał ładny i czysty tenor i znał wiele wspaniałych ukraińskich pieśni, był stałym uczestnikiem tego chóru...” Jeśli chodzi o pieśń ludową, do której Taras Hryhorowycz dołączył – bardzo ją lubił. W zapisie dziennikowym z 13 sierpnia 1857 roku czytamy, że właśnie tę pieśń poeta śpiewał cały dzień i wieczór: /W stepie mogiła /Z wiatrem mówiła. /Powiej, wietrze bujny, /Żebym nie czerniała. Nic dziwnego, bo spotykamy ten tekst w /„Poszedł szukać polnych szparagów...” W noc na 4 lipca 1857 roku Szewczence przyśnili się drodzy przyjaciele – najpierw Mychajło Szczepkin, a potem Pantełejmon Kulisz, który w... Twierdzy Nowopietrowskiej „zbierał jakieś cherlawe rośliny”. Taras Hryhorowycz, „jako gospodarz, zatroszczył się o obiad i poszedł szukać polnych szparagów, których tu śladu nie ma”. Ta niespodziewana nawet w śnie wzmianka o wieloletniej roślinie zielnej z rodziny liliowatych o cienkich liściach, której młode podziemne pędy są jadalne, jest interesująca już przez to, że spotyka się ją u Szewczenki tylko jeden raz. Czasami Taras Hryhorowycz i w prawdziwym życiu interesował się takimi niemal egzotycznymi roślinami. Powiedzmy, w liście do Bronisława Zaleskiego w lutym 1857 roku obie- /T. Szewczenko. Autoportret. 1857 r. /w Szewczenkowych „Zapisach twórczości ludowej”, dokonanych orientacyjnie jeszcze w latach 1843–1847. /Oj w polu mogiła z wiatrem mówiła: /„Powiej, wietrze bujny, żebym nie czerniała! /Żebym nie czerniała, żebym nie marniała, /Żeby na mnie trawa rosła i jeszcze zieleniała!” /I wiatr nie wieje, i słońce nie grzeje, /Tylko w stepie przy drodze trawa zielenieje. /Następna pieśń ludowa, śpiewana we śnie, „Była sobie Marusia, pokochała Petrusia...” (Iwan Kotlarewski wykorzystał jej tekst do pieśni Mykoły w drugim akcie sztuki „Natalka Połtawka”). Sam Taras Hryhorowycz wspomina tę pieśń w poemacie „Mariana-mniszka” (1841): „Zamiast Hrycia, zamyślony, /Petrusia śpiewa”. Jeśli chodzi o „Hrycia”, to mowa o często wspominanej w poezjach Szewczenki pieśni ludowej „Oj nie chodź, Hryciu, na wieczornice...”, przypisywanej Marusi Czuraj. Co było dalej, kiedy Szewczenko się obudził? Zanotował i o tym: „Poprzewracałem się, przeczytałem, ile pamiętam wiersze z pieśni o szczęśliwym białolicym rywalu Hryciu, znów zasnąłem, błagając Morfeusza (w mitologii greckiej – bóg snów. – W. M.) o kontynuowanie przerwanego miłego snu”. Więc, już po przebudzeniu, Szewczenko jakby kontynuował piękny sen, przeczytawszy z pamięci słowa ze wspomnianej pieśni „Była sobie Marusia, pokochała Petrusia...”, gdzie mowa o tym, że /Nawarzyła, napiekła /Dla nikogo – dla Piotra. /Nie ma Piotra, tylko Hryć, /Szkoda moich placków! /Jak wiadomo, w pieśni Marusia oddaje swoją miłość Piotrowi: /A choć będzie gadanie, /To i tak będzie Petruś mój! /A to, że Szewczenko pragnął kontynuować miły sen, potwierdza myśl już wspomnianego Mykoły Sumcowa: „Takie czarujące sny pocieszały biednego i chorego poetę na zakaspijskiej pustyni”. Nie pominę przypomnienia, że ulubioną pieśnią Szewczenki była „O zejdź, zejdź gwiazdeczko wieczorna”. Pantełejmon Kulisz wspominał o jej wykonaniu przez Szewczenkę na jego weselu: „Dość było wtedy gości... Huczeli oni po wszystkich kątach, jak te trzmiele, świergotali jak wróble. Jak tylko usłyszeli śpiew Szewczenki, ucichli wszyscy tak, jakby został on sam pod wieczornym niebem, przywołując dziewczynę swoją wierną”. Ukraiński historyk sztuki Dmytro Rewucki (1881–1941) zaznaczał: „Podobała się ta pieśń, oczywiście, Szewczence swoją treścią (przez całe życie marzył on o takiej „dziewczynie”), a także, zapewne, i tym, że głos jej, niezwykle prosty, bardzo przydaje się do wyrażenia uczucia i daje szerokie możliwości dla melizmatyki podczas śpiewu”. Zachwycają mnie Szewczenkowe niespodziewane i obiecujące notatki w Dzienniku: „Ja słodko zasnąłem...”; „Widziałem we śnie...”; „I zobaczyłem we śnie...”; „O świcie przyśniło mi się...”; „Ja zdrzemnąłem się i na skrzydłach czarodzieja Morfeusza przeleciałem...”; „Morfeusz spełnił moją modlitwę, tylko nie do końca...”; „W ostatnich dniach sen mnie całkiem opuścił...” itp. Zresztą, sami się przekonajcie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wiersze Tarasa Szewczenki w różnorodnych programach koncertowych. Jego poezja przyciąga mnie swoją prawdziwością, filozoficznymi obrazami, w jego utworach wszystko jest nakreślone subtelnie i głęboko, ze szczególną miłością mówi o rodzinie. Takie wiersze mógł stworzyć tylko prawdziwy poeta-myśliciel. Podczas koncertu usłyszałam utwór do muzyki Romana Smolara „Przyczynna”. Znam Romana jeszcze ze studenckich lat. Razem śpiewaliśmy w „Pieśni leśnej” w Studiu Operowym Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy. Znałam go jako wspaniałego śpiewaka, a tym razem odkryłam dla siebie także jako oryginalnego kompozytora. Utwór jest ciekawy, spodobał mi się swoją nowością”. Szczerymi oklaskami widzowie powitali kolejnych wykonawców: zasłużonych artystów Ukrainy Dmytra Iwanczenkę (tenor), Tetianę Hawryłenko (mezzosopran), laureata międzynarodowych konkursów Ołeksandra Bojkę (baryton), trio bandurzystek Ukraińskiego Radia w składzie ludowej artystki Ukrainy Tetiany Małomuż oraz zasłużonych artystek Ukrainy Kateryny Kowryk i Ołhy Nyszczoty, które wykonały pieśni do słów Tarasa Szewczenki i muzyki Mykoły Łysenki, Jakiwa Stepowego, Denysa Bonkowskiego, Władysława Zaremby, Sydora Worobkewycza, Hryhorija Alczewskiego. Wykonane utwory po raz kolejny zaświadczyły, że Taras Szewczenko to nie tylko prorok, ukraiński Prometeusz, ale także wspaniały liryk. A prowadząca koncert, zasłużona artystka Ukrainy Łarysa Nedin, opowiedziała mało znane fakty z życia poety, przeczytała fragment poematu Iwana Dracza „Symfonia”, poświęconego Szewczence. Trudno znaleźć Ukraińca, który przynajmniej raz w życiu nie przeglądał stron „Kobziarza”. Kiedy bierzemy do rąk tę książkę, widzimy, że zaczyna się ona poematem „Przyczynna”. Pieśń „Taki jej los” oraz sławny utwór „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki” z poematu „Przyczynna” lubią wykonywać soliści i zespoły chóralne. Zwieńczeniem koncertu stał się poemat dla solistów dyplomacji Taras Janycki oczarował miłośników Szewczenki mistrzowską grą i niedoścignionym wykonaniem pieśni „Bandurzysto, orle siwy” oraz „Gwar stepów”. Poetka Ołha Chodacka zaprezentowała własny wiersz-interpretację „Słowo o Słowie Kobziarza”, który przeczytała razem z solistą Narodowej zasłużonej kapeli bandurzystów Ukrainy imienia Hryhorija Majborody Andrijem Micajem. Bandurzysta Andrij Micaj wykonał pieśń „Tarasowa duma” do słów O. Chodackiej oraz orkiestry „Przyczynna” (soliści – zasłużona artystka Ukrainy Jelyzaweta Lipitiuk (sopran) oraz laureat międzynarodowych konkursów Serhij Bortnyk (tenor). A oto co opowiedział o swojej pracy kompozytor Roman Smolar: „Do twórczości Tarasa Szewczenki zwracam się już nie po raz pierwszy. W szczególności mam wokalny cykl do jego poezji „Szewczenko 13”. Dziwiło mnie, że nie ma utworu muzycznego do pełnego tekstu poematu „Przyczynna”, przecież ona aż prosi się o muzykę. Zachciało mi się samemu stworzyć utwór symfoniczny do całego poematu. Wybrałem dwa głosy – sopran i tenor, które mogłyby go wykonać. Napisałem mój poemat na orkiestrę symfoniczną jeszcze kilka lat temu. Pokazałem ten utwór Jewhenowi Stankowyczowi. Posłuchał, powiedział ciepłe słowa. A teraz mój poemat znalazł swoje wcielenie w wykonaniu Akademickiej orkiestry muzyki ludowej i popularnej. Przerobiłem go na skład tej orkiestry. Jestem bardzo zadowolony z tego, jak utwór zabrzmiał właśnie w tym składzie, jakich nowych barw nabrał. Soliści Jelyzaweta Lipitiuk i Serhij Bortnyk dobrze poradzili sobie technicznie, śpiewali natchnienie. Uważam, że wyszło jasno, lirycznie. Z tą orkiestrą pracuję po raz drugi. Pierwszym razem nagraliśmy z nimi moją pieśń „Wracaj prędzej” w wykonaniu Tetiany Szkolnej. Mam nadzieję, że nasza twórcza współpraca będzie trwać. A z Jelyzawetą i Serhijem współpracujemy od dawna. Prześpiewali wiele mojej muzyki, śpiewaliśmy też razem. Marzę, że „Przyczynna” jeszcze zabrzmi w wykonaniu tej orkiestry i tych solistów”. (muz. I. Jakubowski, opracowanie O. Mahalis) o rozstrzelanym przez rosyjskich wrogów pomniku Szewczenki w m. Borodzianka podczas okupacji części Kijowszczyzny oraz pieśń do słów T. Szewczenki „Czy my jeszcze zejdziemy się znowu” (muz. A. Micaj). Własny wiersz „Marzenia Kobziarza” oraz romans „Gwiazdo moja wieczorna” przedstawiła poetka i dziennikarka Hałyna Iljewa. Studentka Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy Natalia Klujewa niedoścignienie wykonała utwór A. Macijaky „Opowieść” oraz pieśń „Oj, mgło, mgło” (słowa T. H. Szewczenki, muz. A. Kos-Anatolskiego). Synergia miłości do słowa Kobziarza i wiary w jego testamenty, proroctwa była tak wielka, że w tym niełatwym dla Ukrainy czasie połączyła w jedno w Narodowym muzeum T. Szewczenki zarówno dorosłych, jak i młodzież, której na sali było bardzo dużo. Siła słowa T. Szewczenki jest potężna! Wiersze, napisane prawie dwa wieki temu, nie tracą aktualności i dziś, bo przesiąknięte duchem walki i niezłomności, wspierają ducha bojowego wszystkich Ukraińców, którzy stanęli w obronie swojej ziemi. Poezja Wielkiego Kobziarza dla Ukrainy jest prorocza, gdyż uczy każdego z nas, że tylko my jesteśmy gospodarzami swojego losu i że już teraz trzeba myśleć o tym, jak żyć w przyszłości! Koncert moderowali Kyryło Stecenko i Ołha Chodacka, zastępczyni przewodniczącego kijowskiej „Proświty”. Własna inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Kobziarz i muzyka

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Eduarda Meżuła Wśród mnóstwa książek w literaturze światowej szczególnie wyróżniają się te, które wchłonęły doświadczenie, naukę i są dla tego czy innego narodu niezwykle ważne, mają znaczenie testamentu. Do takich należy „Kobziarz” Tarasa Szewczenki. Szewczenkę nazywa się najbardziej wolnościowym poetą. A krytycy muzyczni, muzykologowie, badając melodykę, rytmikę poezji Tarasa Hryhorowycza – najbardziej muzycznym poetą świata. Wielu kompozytorów, wykonawców i przedstawicieli innych gatunków artystycznych od czasu do czasu zwraca się do twórczości Kobziarza z pragnieniem głębszego jej zrozumienia, odkrycia dla siebie duchowych głębi zakodowanych w poezji Szewczenki. – Dokonujemy nagrań do funduszu Ukraińskiego Radia, które później brzmią na antenach radiowych. Organizujemy występy koncertowe, podczas których tworzymy audio- i wideocontent dla nadawcy publicznego – opowiedziała redaktorka muzyczna Ukraińskiego Radia Ołena Kłymenko. – Mamy kilka zespołów muzycznych – zasłużoną akademicką orkiestrę symfoniczną, akademicką orkiestrę muzyki ludowej i popularnej, chór akademicki, trio bandurzystek oraz chór dziecięcy. Zrealizowaliśmy już wiele nagrań transmisyjnych, a ten projekt rozpoczął się od tego, że latem ubiegłego roku solista Narodowej Filharmonii Ukrainy Roman Smołar zaproponował nam swój utwór muzyczny – poemat dla solistów i orkiestry „Przyczynna” do słów Szewczenki. Tę ideę poparł kierownik artystyczny Akademickiej Orkiestry Muzyki Ludowej i Popularnej Mychajło Pikulski. Roman dokonał aranżacji na instrumenty, które są w naszym zespole. A ponieważ teraz jest rok jubileuszowy, postanowiliśmy przyуроczyć wykonanie do 210. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Do programu koncertu dodaliśmy jeszcze utwory muzyczne do wierszy Kobziarza, zaprosiliśmy innych wykonawców. To czołowi soliści Ukrainy, z którymi zrealizowano już wiele koncertów i nagrań do funduszy Ukraińskiego Radia. Chętnie odpowiedzieli. Tak powstał ten projekt. Osobiście denerwowałam się podczas jego przygotowania. Pojawiały się kwestie techniczne. Ważne było, aby wszyscy śpiewacy byli wolni i abyśmy mogli ich zebrać w dniach prób i koncertu; próby były przekładane z powodu alarmów przeciwlotniczych. Denerwowałam się także premierowym wykonaniem poematu „Przyczynna”. A kiedy zaczęły się próby, zrozumiałam, że to bardzo ciekawy i wysokiej klasy utwór artystyczny. Po koncercie było wiele pochlebnych opinii od widzów. Nas to inspiruje. Dalej będziemy dokonywać nagrań dla funduszy Ukraińskiego Radia. A pod koniec roku czeka nas znaczące wydarzenie – 95-lecie Akademickiej Orkiestry Muzyki Ludowej i Popularnej Ukraińskiego Radia. Koncert rozpoczęto utworem Mychajła Kałaczewskiego „Intermezzo-scherzando” – druga część Symfonii Ukraińskiej. A kontynuowano występem solistki Narodowej Opery Ukrainy, zasłużonej artystki Ukrainy Natalii Mykołajyszyn, która wykonała pieśni do słów Tarasa Szewczenki „Sad wiśniowy koło chaty” oraz „Po co mi czarne brwi”. „Wziąć udział w tym koncercie zaproponowała mi redaktorka muzyczna Ukraińskiego Radia Ołena Kłymenko – opowiedziała Natalia Mykołajyszyn – ona też zaproponowała utwory do wykonania. Już nie pierwszy raz śpiewam pieśni do zgniłej kultury szlacheckiej. Podczas wydarzenia odbyło się uroczyste wręczenie legitymacji kijowskiej „Proświty” Ołeksandrowi Jurowowi i Ludmyle Jurczenko. Ukraiński muzyk, multiinstrumentalista, kobziarz, kompozytor, aktor, podróżnik, założyciel i lider zespołu „SVIA-TOSLAV” Swiatosław Syłenko przejmująco wykonał kilka utworów do słów T. Szewczenki. Profesor Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy, bandurzysta światowej sceny, aktywista ukraińskiej kultury. W Wielkim studiu koncertowym Domu Nagrań Ukraińskiego Radia odbył się koncert „Pieśniowa Szewczenkiana” z udziałem Akademickiej Orkiestry Muzyki Ludowej i Popularnej Ukraińskiego Radia (kierownik artystyczny i główny dyrygent Mychajło Pikulski) oraz znanych ukraińskich śpiewaków. Wydarzenie, podczas którego zabrzmiała światowa premiera, poświęcono 210. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Synergia miłości

Akademia muzyczno-poetycka „Taras Szewczenko: proroctwa i testamenty”, zorganizowana i przeprowadzona przez Kijowską „Proświtę”, odbyła się w Narodowym Muzeum T. Szewczenki. Z słowem powitalnym wystąpił przewodniczący Kijowskiej „Proświty” Kyryło Stecenko, który otworzył wydarzenie wykonaniem Hymnu Państwowego Ukrainy: właśnie 10 marca 1865 roku – w dzień rocznicy śmierci Tarasa Szewczenki – w Przemyślu po raz pierwszy publicznie wykonano tę pieśń, która bardzo szybko stała się popularna w społeczności ukraińskiej zarówno na zachodzie, jak i na wschodzie Ukrainy. Narodowy artysta Ukrainy, profesor Akademii Sztuk im. Pawła Czubynskiego oraz Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki Kyryło Stecenko rozjaśnił miłośników twórczości wielkiego Kobzarza występem „Kim jest T. Szewczenko?” i zachwycił obecnych na akademii artystycznej „Dumą odwieczną” na skrzypce. Na tym licznie odwiedzonym wydarzeniu wybrzmiewały utwory Szewczenki, muzyczno-poetyckie dedykacje oraz rozważania o niebiańskim posłannictwie Proroka. Aktor Kyryło Bułkin, laureat Ogólnoukraińskiej Nagrody im. Wasyla Stusa, dziennikarz, poeta, bard, z natchnieniem przeczytał poemat „Kaukaz” o demaskowaniu zaborczej polityki rosyjskiego samodzierżawia, ukazaniu cierpień uciśnionych narodów Kaukazu, przedstawieniu reakcyjnej roli cerkwi i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Rodzinny dom, którego już nie ma. Z dziennika młodej donieczanki

Anna BIEŁA, studentka KNUKiM 3. Mężczyzna w czarnych okularach. Ktoś mnie woła. Przestraszona podnoszę głowę. Wojskowy. Macha ręką i podchodzi bliżej. Mężczyzna niskiego wzrostu, krępej budowy ciała, w czarnych okularach, które zasłaniały jego oczy. Zatrzymałam się, drżąc zarówno z zimna, jak i z niepokoju. Widzę, że wyciąga coś ze swoich kieszeni. Paczkę słodkich ciastek. – Trzymaj, to dla ciebie – powiedział. – D-dziękuję – szepnęłam. Szybko się odwrócił i odszedł, być może po to, by nie straszyć mnie jeszcze bardziej. Przez chwilę stałam i patrzyłam na tę paczkę. W głowie kłębiły się pytania: czy można było ufać temu podarunkowi? Rodzice od dzieciństwa uczyli, by nie brać niczego z rąk obcych ludzi. Ale byłam tak zdezorientowana, że nie wiedziałam, jak postąpić właściwie. W końcu szybko schowałam słodycze do podartego plecaka, biegnąc na przystanek, żeby nie przegapić autobusu. Nie spotkałam tego mężczyzny w drodze do domu i opowiedziałam historię z ciastkami rodzicom, kiedy pojawili się na progu. Mama pochwaliła nieznajomego za jego hojność, a tata rzucił poważne spojrzenie. – Jak wyglądał ten żołnierz? – zapytał. – Niezbyt wysoki. Trochę tęgi. Okulary czarne nosi. Oczy taty dziwnie błysnęły. Skinął głową, opuszczając je, pogrążając się w swoich myślach. Jakiś niezrozumiały smutek przeszedł po jego twarzy. – To mogę brać to, co oni dają? – Tak, oni cię nie skrzywdzą – odpowiedział pewnie tata. I w jego odpowiedzi nie wątpiłam. Jednak spojrzenie, z jakim słuchał opisu wojskowego, nie mogło zatrzeć się w mojej pamięci. *** Następnym razem, kiedy mężczyzna w czarnych okularach podszedł do mnie i wręczył pakiet z jabłkami, już się nie bałam. Troskliwe podejście wojskowego stopniowo stawało się zwyczajną rzeczą. Kiedy jego zmiana wypadała na moje poranne spacery do przystanku, albo dzienne – do domu, w miarę możliwości zatrzymywał mnie i częstował czymś smacznym. Gdzieś wtedy dowiedziałam się, że ten wojskowy nazywa się Tolik. *** Zostawało kilka dni do Nowego Roku. Minimalną pociechą dla naszej rodziny było to, że kiedy spłonął nasz dom, garaż nie ucierpiał. I sztuczna choinka, którą trzymaliśmy właśnie tam, zachowała się, by podarować nam choć jakieś poczucie święta, które przewiduje jasny Nowy Rok. Stała już przystrojona w babcinej sali. Bombki choinkowe trzymaliśmy w domu, więc trzeba było szukać starych w babcinych szafach. Z ciekawością oglądałam je, starając się nie wspominać swoich ulubionych, które dawno zamieniły się w popiół. Nagle rozległo się pukanie do drzwi. Babcia oderwała się od kuchennych spraw i ruszyła otwierać gościowi. Mroźne powietrze wpadło do ciepłego domu. – Można Anię? – rozległ się męski głos. Ten tembr był tylko u jednego mężczyzny, którego znałam. Tego, w czarnych okularach. Ledwo wyjrzałam, jak zobaczyłam wojskowego. Tak, to był on, ale już bez czarnych okularów. Mimowolnie zastygłam i dopiero potem zauważyłam, że trzymał coś w rękach. Lalkę. Nową lalkę w różowym kartonowym pudełku. Taką kiedyś kupowali mi rodzice. Przed wojną, kiedy mogliśmy sobie na to pozwolić. Miałam wiele zabawek i kochałam każdą z nich. Wszystkie one spłonęły doszczętnie, nie zostawiając po sobie pamięci o dzieciństwie. I teraz przede mną trzymali lalkę w pięknej sukni, w ślicznym pudełku. Moja broda zatrzęsła się od emocji. Łzy płynęły z oczu. – To dla ciebie, dziecko. Szczęśliwego Nowego Roku – powiedział, przekazując pudełko w moje drżące ręce. Uśmiechnęłam się i rzuciłam do przodu. Jego mundur był zimny, ale to nie przeszkodziło mi objąć mężczyznę, okazując wdzięczność, którą czułam. Postał jeszcze kilka sekund, uśmiechając się nieco nieśmiało. – Pójdę już. Cieszę się, że spodobała ci się lalka. Spojrzał w bok, na prawo od siebie, jakby wymieniając spojrzenia z kimś. I potem skinął głową, pożegnał się, podczas gdy babcia zamykała za nim drzwi. *** Kiedy rodzice wrócili do domu, szczęśliwie skakałam po domu, trzymając lalkę w rękach tak, jakby była największym skarbem w moim życiu. – Wiem, słoneczko – uśmiechnął się tata. – Widziałem. – Jak widziałeś? – zmarszczyłam brwi. Uśmiechnął się pobłażliwie, zdejmując buty. – Chodź, opowiem ci coś. Patrzyłam, jak tata ruszył do kuchni i od razu pobiegłam za nim, umierając z ciekawości. Co chce mi opowiedzieć? I wtedy się dowiedziałam. *** Ponad 20 lat swojego życia moi rodzice oddali biznesowi rybnemu. Kupowali ryby, przywozili je do domu, obrabiali je (czyścili, solili, suszyli, wędzili itp.) i sprzedawali na rynku. Wojna zrujnowała wszystko, co rodzice budowali latami. Musieli zaczynać biznes od zera, znajdując ludzi, którzy mogli sprzedać świeżą rybę, kupowali ją za ostatnie pieniądze, w dzień i w nocy zginając się nad nią na mrozie i na upale. Tata budził się o czwartej rano, żeby załadować samochód towarem i jechał przez kilka godzin do miasta, żeby sprzedać rybę. Stał za ladą cały dzień i potem z mamą pracował do nocy tak, że aż ciężko było się ruszyć. Zarabiał grosze, jednak miał nadzieję, że mimo wszystko znajdzie swoją klientelę. Początkowo poruszał się autem, które kupował dla mojej siostry. Auto było niewielkie, kompaktowe, w porównaniu z taty jeepem. Taką decyzję podjąć nie było łatwo. Tata bał się, że jeepa mogą odebrać na punkcie kontrolnym, gdyż taka praktyka była powszechna wśród wojskowych w tamtym okresie. Jednak nadszedł czas, kiedy powstała potrzeba większego samochodu, żeby pomieścić więcej towaru. Ludzi w Karliwce było niewielu. A tych, którzy mogli wyjechać do miasta – jednostki. Więc wojskowi na punkcie kontrolnym byli znajomi z każdym kierowcą. Tatę rzadko zatrzymywali, żeby sprawdzić samochód. Jednak tym razem zatrzymali. Tolik. Ten, co w czarnych okularach chodzi. Wojskowy puka ręką w okno, niby “otwieraj”. – To wy tak biednie żyjecie? – drwiąc, powiedział. – Narzekacie tutaj wszyscy na Donbasie, że złe życie macie. A sam nie wiesz, jakim samochodem jeździć? Zmieniasz je codziennie? Tatę te słowa zdezorientowały. “Myśli, że dobrze żyję, bo samochód zmieniłem”. Po chwili poczuł oburzenie. Jak on śmie? Jakie ma prawo mówić takie rzeczy? Człowiekowi, który stracił wszystko, który ratuje swoje dzieci, który, mimo wszystko, wrócił do rodzinnej ziemi. Na Doniecczyznę. Na ruiny. – Gdybyś znał moje problemy, nie pytałbyś mnie o samochód – odpowiedział z bólem w głosie. – Te samochody – to jedyne, co mi zostało. To jedyne, dzięki czemu mogę zarobić pieniądze i kupić produkty swojej rodzinie. Brwi wojskowego sceptycznie się uniosły. Pogarda wciąż lśniła na jego twarzy. – Tam, za tą ulicą – tata wskazał ręką przed siebie. – Jeśli skręcisz w prawo, zobaczysz ruiny. Pozostałości po spalonym budynku. To mój dom. Był mój dom. Mężczyzna odwrócił głowę tam, gdzie wskazywała ręka. Z jakiegoś powodu tacie wydawało się, że jego pewność siebie zachwiała się. – I zanim zaczniesz coś mówić, poznaj historię człowieka. Bo nie znasz ani mnie, ani mojej rodziny, ani historii, którą przeżyliśmy. Coś w rodzaju wstydu przebiegło po twarzy wojskowego. Ale on nic nie odpowiedział. A tata nawet nie czekał. Wiedząc, że nie można tego robić na punkcie kontrolnym, jednak nie doczekał się przepustki wojskowego i pojechał dalej. Do domu. Starając się stłumić ból w sercu. *** Tata znów wracał z miasta. Zmęczony, wyczerpany, z niepokojem. Przed nim jeszcze tyle pracy dzisiaj! I nagle na punkcie kontrolnym zatrzymuje go wojskowy. Ten w czarnych okularach. – Ja… Chciałem z tobą porozmawiać – odezwał się mężczyzna, jakby się wstydząc. Tatę, oczywiście, trochę to zdziwiło. Jednak on sam też chciałby porozmawiać, pokazać to, co rozdzierało mu serce. – Żaden problem. Tam, na Wyszyńskiego… – Wiem – przerwał mu. – Byłem, widziałem. *** Wojskowy przyszedł następnego dnia. Tata akurat zajmował się rybami na dworze. – Chciałbym przeprosić – zaczął Tolik. – Nie wiedziałem… Nie znałem ciebie i twojej rodziny. Jesteś zupełnie innym człowiekiem, nie takim, jak sobie wyobrażałem. Pomyliłem się i jest mi przykro. Mężczyzna mówił szybko, wyraźnie przeżywając, czy właściwie wyraża swój żal. Tata nie odrywał wzroku, czując, jak coś ciepłego dotyka jego duszy. – Wybaczam – odpowiedział. – Po prostu nigdy nie wyciągaj wniosków o ludziach, których historii nie znasz. *** Zostało kilka dni do Nowego Roku. Tata wracał do domu, kiedy Tolik znów zatrzymał go na punkcie kontrolnym. Trzymał coś w rękach. – Przekaż córce – cicho powiedział mężczyzna. Pokazał lalkę w różowym pudełku. – Ty kupiłeś – stanowczo powiedział tata – ty i powinieneś podarować. Wtedy podjechali razem pod podwórko babci. I podczas gdy Tolik dawał mi lalkę, tata stał przy płocie i niepostrzeżenie obserwował nas. *** – A on wiedział, że jestem twoją córką? – zdziwiona zapytałam, wciąż próbując zebrać myśli po tym, co usłyszałam. – Sądzę, że kiedy mówił mi o samochodzie, to nie mógł wiedzieć. – Jak się dowiedział? – Pewnie kiedy odbierałem cię ze szkoły na przystanku, mógł zauważyć. Ludzie się mylą – powiedział tata. – Tak bywa. Nie mogłam pozbyć się urazy. Spotkał nas tak ciężki los, dlaczego więc ludzie są tacy okrutni? – Dlatego, że miał uprzedzone nastawienie do nas – próbował wyjaśnić tata. – Jego otoczenie myśli, że jesteśmy zdrajcami, że czekamy na Rosję. – Ależ my jesteśmy za Ukrainą! – oburzyłam się. – Tak, córeczko. Ale oni nie do końca nam wierzą – z goryczą odpowiedział tata. – Dlaczego? Łzy znów dławiły mnie. Z bólu. Z bezduszności ludzi. – To zbyt długa historia, córeczko – odpowiedział. – Kiedyś to zrozumiesz. *** Teraz rozumiem, dlaczego Tolik tak myślał. Dlaczego powiedział tacie te złośliwe słowa o samochodzie. Dlaczego odnosił się do nas z uprzedzeniem. Dlatego, że w jego otoczeniu przyjęło się uważać, że wszyscy my, doniecczanie, jesteśmy separatystami. Wszyscy my – zdrajcy, którzy czekają na rosyjską armię. Tolik powiedział o tym tacie podczas ich rozmowy. – Kazano nam niczego od was nie kupować, nie brać. Nikomu nie ufać. Stale być ostrożnymi. Śledzić was, bo wśród was pełno zdrajców. Byliśmy pewni, że nienawidzicie Ukrainy i zawsze czekaliście na przyjście Rosji. I takich jak Tolik były miliony. Takich wciąż są miliony. Minęło już dziesięć lat. Z całego serca kocham Tolika i tęsknię za nim. Kontakt z wojskowym urwał się kilka lat temu. Ostatnim razem, gdy rozmawialiśmy przez telefon, był w domu, w Równem, z rodziną. Nie wiem, gdzie jest teraz. Mam tylko jasną nadzieję, że wszystko u niego w porządku. I że kiedyś znów będę mogła go zobaczyć. Jednak do dziś pamiętam te słowa, które powiedział mojemu tacie. I jak po raz pierwszy dowiedziałam się, że dla pewnej części Ukrainy jesteśmy zdrajcami. To na całe życie dało mi lekcję, że nie można oceniać ludzi, kiedy nie zna się ich historii. Tego nauczył mnie wojskowy. Ten w czarnych okularach. Karliwka – Selydowe – Awdijiwka – Kijów – Zaporoże Zdjęcie z sieci Idę na przystanek, chowając twarz w starym szaliku, aby ochronić się przed przenikliwym zimnym wiatrem. Potykam się w dziurach, które zostały po kolejnym bombardowaniu. Wczoraj nie poszłam do szkoły, bo gdy tylko wyszłam z domu babci, rozległy się liczne salwy. Znów walili z „gradów”. Serce szybko wali o klatkę piersiową, bo boję się, że i teraz zaczną strzelać. A ja jestem zupełnie sama. Babcia będzie mogła mnie odebrać, dopiero kiedy będę szła ze szkoły, na przystanku. Myśli o jednym: trzeba po prostu przeżyć dzisiejszy dzień. Jak i wszystkie następne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wspólny projekt, któremu, podobnie jak sztuce, wszyscy, którzy zobaczyli go na scenie Kołomyjskiego Akademickiego Obwodowego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Ozarkewycza 17 grudnia 2023 roku, wróżą długotrwały sukces. A sami organizatorzy już snują ciekawe pomysły na to, aby projekt „Dwa spektakle – jedna Ukraina” mogli zobaczyć widzowie we wszystkich zakątkach naszego państwa, a także ukraińskie społeczności w Europie i na świecie. W takim projekcie powinny być zainteresowane przede wszystkim Ministerstwo Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy, instytucje dyplomatyczne oraz organy władzy państwowej w terenie, i udzielić wsparcia, aby przyjęta w 32. roku naszej niepodległości spóźniona Ustawa mogła szybciej wypełniać przypisaną jej rolę za pomocą wszystkim zrozumiałego wyrazu scenicznego i historycznego przyciągania, za pomocą środków dyplomacji kulturalnej. Nieco dziwnie na tym tle odbiera się zarzuty niektórych „życzliwych” wobec Kołomyjskiego teatru, którym bardziej imponuje prymitywna arytmetyka niż pamięć historyczna, ciągłość i umiejętność uszanowania tego, co swoje, nasze. Zrozumiałe, że w dalekim 1848 roku teatr nie mógł mieć statusu „Kołomyjski Akademicki Obwodowy Ukraiński Teatr Dramatyczny imienia Iwana Ozarkewycza”. Ten status w procesie kształtowania się nabywał już współczesny teatr, który z woli kołomyjskiej społeczności (nie władców z góry!) został odrodzony w statusie profesjonalnego następcy prawnego teatralnej Kołomyi od 1848 roku. I jest logiczne, że 175-lecie Kołomyjski teatr obchodził w swoim współczesnym statusie. Dlatego radzę miłośnikom teatralnego „wędkarstwa” „łowić” w czystych, niezamulonych źródłach, a nie chlapać się w mętnej wodzie w próbie upolowania jakiegoś pikantnego temaciku dla własnego PR-u. skrzypiec i fortepianu”. Koncert kontynuowała Sonata na skrzypce solo nr 1, druga i trzecia część („Wiosnianka” i „Hopak”) Witalija Kirejki. Dalej brzmiała „Gruszka” na skrzypce solo Kyryła Stecenki. W swoim utworze wykorzystał on motywy ukraińskiej pieśni ludowej z Zakarpacia „Na potoczku prałam”. Nawiasem mówiąc, właśnie ta pieśń swego czasu zainspirowała Stepana Sabadasza do stworzenia słynnej „Mariczki”. W programie na cześć Wołodymyra Iwasiuka zjednoczyła się cała Ukraina – Galicja i Bukowina, Podole, Ziemia Sumska, Połtawszczyzna, Kijowszczyzna, Dniepropietrowszczyzna. A dalej słuchano utworu współczesnego kijowskiego kompozytora, dyrygenta, pedagoga, pianisty jazzowego Ołeksandra Sarackiego „Jazz w Karpatach” („Kołomyjka”), redakcja Kyryła Stecenki. Utwory Wołodymyra Iwasiuka to nie tylko piękne pieśni, które nie starzeją się z upływem czasu, ale także niemało muzyki instrumentalnej. Świadectwem tego są trzy utwory kompozytora na fortepian – „Jesienny obrazek”, „Podwójna fuga” oraz „Bez tytułu”, które wykonała doświadczona akompaniatorka i wspaniała pianistka Natalja Stroczan. Zwieńczeniem koncertu stały się dwa utwory Wołodymyra Iwasiuka na skrzypce i fortepian, które nie miały tytułów, a Kyryło Stecenko młodszy nazwał je „Hopak z chimerami” oraz „Bohater i pamięć”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

„Dwa spektakle – jedna Ukraina”

Olha RUDANEC, zasłużona pracownica kultury Ukrainy, sekretarz odpowiedzialna Kołomyjskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Jednym z takich znamiennych wydarzeń, które w innych warunkach musiałyby wejść do ogólnopaństwowego kalendarza dat jubileuszowych i zostać uczczone na szczeblu państwowym, jest data zapoczątkowania teatru ukraińskiego na ziemiach zachodnioukraińskich przez księdza Iwana Ozarkewicza – 8 czerwca 1848 roku. Będąc w tamtym czasie podzieloną między różne imperia, Ukraina dążyła do zjednoczenia. I dopóki nie można było tego osiągnąć drogą polityczną, postępowi świadomi Ukraińcy, oświeciciele swoich czasów, starali się jednoczyć ukraińską społeczność po obu stronach granic, przygotowując grunt i przybliżając czas wyzwolenia narodowego. Dzisiaj, w czasie okrutnej wojny, rozpoczętej przez naszego odwiecznego wroga i ciemiężyciela – imperium rosyjskie, podstępnej i zniekształconej agresji informacyjnej nie tylko przeciwko narodowi ukraińskiemu, ale także przeciwko zasadom demokratycznym i międzynarodowym regułom współżycia, rola narodowej samoidentyfikacji znacznie wzrasta i wymaga upowszechnienia nie tylko we wszystkich regionach Ukrainy, ale także w ukraińskich społecznościach Europy i świata. Dziedzicząc historyczną tradycję i wyznaczoną przez nią misję, Teatr Kołomyjski, odnowiony wolą społeczności kołomyjskiej w 1989 roku w statusie zawodowego, od samego początku był zorientowany na doświadczenia rozwoju teatrów narodowych Europy i świata, które zachowały swoje wyraziste oblicze narodowe, nie były zarażone bakcylami kosmopolityzmu, demonstrując swoją różnorodnością bogactwo i wielkość kultury europejskiej i ogólnoludzkiej. Wypracowawszy taką koncepcję artystyczną i politykę repertuarową, już przez prawie 35 lat najnowszego okresu teatr krok po kroku stara się być platformą kulturalną dla zjednoczenia wszystkich Ukraińców – na Ukrainie i poza jej granicami. Właśnie takim podejściem i warunkami stanu wojennego został wybrany format „Kołomyjskich przedstawień 175”. Ze świadomością tego, że ze względów bezpieczeństwa nie jest to czas i nie ma możliwości uczczenia jubileuszu w pełnym formacie Ogólnoukraińskiego Festiwalu Teatralnego, organizatorzy postanowili w szczególny sposób, poprzez wspólny projekt z naszymi stałymi partnerami i dobrymi przyjaciółmi – Połtawskim Akademickim Teatrem Muzyczno-Dramatycznym imienia Mykoły Hohola – jeszcze raz zwrócić uwagę całego narodu ukraińskiego na szczególnie ważną kwestię tożsamości narodowej. Wymownymi świadectwami takiego podejścia są realia historyczne: Iwan Kotlarewski, zostając dyrektorem Teatru Połtawskiego w 1816 roku, był niezadowolony z jego repertuaru, w którym nie było spektakli z życia ludowego. Dlatego specjalnie dla tego teatru napisał sztukę „Natalka Połtawka”. Wiadomo, że została napisana przed 1819 rokiem, jednak dokładna data powstania nie zachowała się, dlatego przyjęto uważać za datę jej pojawienia się na świecie rok 1819. Zatem, według prostej arytmetyki, w tym roku słynna „Natalka Połtawka” kończy 205 lat. Według wniosków Instytutu Językoznawstwa Narodowej Akademii Nauk Ukrainy jest to pierwszy utwór dramatyczny nowej literatury ukraińskiej. A Iwan Karpenko-Kary nazwał tę sztukę „pramatką ukraińskiego teatru ludowego”. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Eduarda Meżula – Program „Misja” przygotowywałem latami – powiedział artysta ludowy Ukrainy, producent projektu Kyryło Stecenko. – To muzyka ukraińskiej tożsamości w utworach kompozytorów zawodowych od XVIII wieku do naszych dni. Każdy utwór był starannie dobierany, aby w ramach jednego koncertu pokazać nie tylko schematyczną logikę zmiany i utwierdzenia określonych stylów i gatunków. Jednym z głównych kryteriów doboru utworów było poszukiwanie związków i rezonansów z tradycyjną ukraińską muzyką ludową na poziomach intonacji, motywów, formuł rytmicznych, archetypów obrazowo-emocjonalnych, żywiołowego odczuwania świata i form samorozwoju. Po raz pierwszy gram na scenie Narodowej Filharmonii Ukrainy utwory Wołodymyra Iwasiuka na skrzypce z fortepianem. Dziękuję rodzinie kompozytora za podarowane „Utwory instrumentalne W. Iwasiuka”. Właśnie teraz nadszedł czas, aby uznać, że Wołodymyr był nie tylko geniuszem piosenek „Czerwona ruta” czy „Wodohraj” – on naprawdę miał skrzydła wybitnego twórcy muzyki akademickiej, które tak brutalnie podcięli mu moskiewscy najemnicy, kiedy nasz Orfeusz skończył tylko 30 lat… Pomogła odbyć podróż w niepowtarzalny świat muzyki ukraińskiej prowadząca koncert, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Switłana Korećka. A prologiem wieczoru stała się melodia galicyjskiego kompozytora Mykoły Werbyckiego. Obecnie to państwowy Hymn Ukrainy do słów Pawła Czubynskiego „Jeszcze nie zginęła Ukrainy ani chwała, ani wolność” w opracowaniu na skrzypce solo Kyryła Wadymowycza Stecenki. Wielu kompozytorów, których utwory wykonywano tego wieczoru, miało wyboistą drogę. Ale na tej wyboistej drodze od starożytności do współczesności nie straciliśmy ani kropli swojej tożsamości. Nawet w naszym dramatycznym dla najnowszej historii Ukrainy czasie czujemy, że na świecie coraz bardziej odkrywa się nasza etniczna niepowtarzalność. Na marmurowej płycie Akademii Bolońskiej obok imienia Mozarta napisane jest imię 22 lipca 1819 roku na scenie teatru w Połtawie odbyła się premiera spektaklu „Natalka Połtawka” – i od razu ogromny sukces. Jej rozpowszechnieniu na wszystkich wielkich scenach teatralnych mogliby sprawiedliwie pozazdrościć współcześni dramaturdze. Sukces i sława dotarły także do odległej prowincji ziem zachodnioukraińskich, które znajdowały się w składzie Imperium Austro-Węgierskiego, ale zawsze czuły się nieodłączną częścią potężnej niegdyś Rusi Kijowskiej i państwa kozackiego, jedną wspólnotą Ukraińców-Rusinów. Ukraiński teatr w Kołomyi powstał właśnie jako dążenie do tożsamości narodowej w środowisku ukraińskiej społeczności, która z woli losu historycznego znalazła się po różnych stronach granic, w różnojęzycznych środowiskach. Kapłan Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, kołomyjski proboszcz, wybitny działacz i oświeciciel ukraińskości ojciec Iwan Ozarkewycz o 175 lat wyprzedził Ustawę Ukrainy „O podstawowych zasadach polityki państwowej w sferze utwierdzania ukraińskiej tożsamości narodowej i obywatelskiej”, przyjętą przez Radę Najwyższą Ukrainy 13 grudnia 2022 roku i podpisaną przez Prezydenta Ukrainy, która weszła w życie 1 stycznia 2023 roku. Tak „Natalka Połtawka” Iwana Kotlarewskiego dotarła do Galicjan, jak wyraził się Iwan Franko, „w huculskim keptarze” i rozpoczęła kronikę ukraińskiego teatru na ziemiach zachodnioukraińskich „Dziewczyną na wydaniu, albo Na miłowanie nie ma przymuszania” Iwana Ozarkewycza. Natalka stała się Annyczką, język Kotlarewskiego – gwarą pokucką, wschodnio-ukraińskie pieśni – kołomyjkami. Ale tak czy inaczej, zapoczątkowanie ukraińskiego teatru na terenach zachodnioukraińskich właśnie od zaadaptowanej „Natalki Połtawki” zaświadczyło o niemałym dążeniu Ukraińców, podzielonych granicami imperiów, do jednoczenia się i poprzez bogatą różnorodność tradycji, dialektów i twórczości ludowej – do gromadzenia się w jedną soborną naród, do którego trzeba będzie pokonać niemałą drogę walki, błędów i porażek, aby wreszcie zrozumieć całą ważność tożsamości narodowej dla tworzenia narodu i utwierdzania własnego państwa. Właśnie ten aspekt stał się decydujący dla wyboru formatu obchodów 175-letniego jubileuszu Teatru Kołomyjskiego. Wspólny projekt ozarkewyczan i połtawian „Dwa spektakle – jedna Ukraina” pozwolił spotkać się na jednej scenie Kotlarewskiemu i Ozarkewyczowi, Natalce i Annyczce oraz zaświadczyć, że dążenia Ukraińców do zjednoczenia mają głębokie korzenie historyczne i są gwarancją naszego zwycięstwa. A wraz z tym uczczono jeszcze jedną ważną kartę Teatru Kołomyjskiego, który przetrwał dwie wojny światowe, pracując: 15 grudnia 1918 roku (105 lat temu) w czasie Rewolucji Ukraińskiej na scenie Teatru Kołomyjskiego (wtedy kino „Gwiazda”) została wystawiona „Natalka Połtawka”. Te historyczne realia zainspirowały organizatorów do oryginalnej. Nasycona dramatycznymi wydarzeniami ukraińska rzeczywistość często pozostawia poza kadrem ważne strony naszej historii, kultury, narodowej samoidentyfikacji, które składają się na całościową, prawdziwą, oczyszczoną z wszelkiego okupacyjnego osadu, żywą i wszechzwycięską siłę ukraińskiego ducha, który przeciwstawia się dziś okrutnej ordyńskiej agresji, broniąc nie tylko naszego prawa do samostanowienia, naszego życia i naszej ziemi, ale także ogólnoludzkich wartości, demokratycznego wyboru, europejskiego i światowego bezpieczeństwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Misja artysty

W Sali Kolumnowej imienia Mykoły Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy odbył się koncert poświęcony Wołodymyrowi Iwasukowi „Misja” z okazji 75. rocznicy urodzin artysty. W projekcie, który odbył się z udziałem kijowskiej „Proświty”, wzięli udział Kyryło Stecenko (skrzypce) oraz Natalja Stroczan (fortepian). naszego rodaka Maksyma Berezowskiego, pochodzącego z Głuchowa. Jest to jeden z tych Ukraińców, którzy jako pierwsi jeszcze w epoce klasycyzmu rozsławiali Ukrainę. Oklaskiwały go Niemcy, Włochy, Francja. Ale on wszystko zostawił i pojechał do domu. Życie kompozytora, podobnie jak Wołodymyra Iwasuka, nie trwało długo, zaledwie 31 lat. A słuchacze mieli okazję delektować się sonatą kompozytora na skrzypce i klawesyn w trzech częściach. W Europie zdobył wykształcenie założyciel ukraińskiej muzyki klasycznej Mykoła Łysenko. Dało mu to możliwość interpretacji ukraińskiej tradycji pieśni ludowej w przestrzeni muzyki akademickiej. Kolejnym numerem była druga ukraińska rapsodia Mykoły Witalijowycza „Dumka-szumka”, transkrypcja Wadyma Stecenki. Oto kto mnie zastąpi po mojej śmierci, mawiał Mykoła Łysenko o swoim ulubionym uczniu Kyryle Hryhorowyczu Stecence, kompozytorze, dyrygencie chóralnym, działaczu społecznym, protoprezbiterze Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. A muzycznymi prezentami stały się utwory Kyryła Stecenki starszego „Kołysanka matki Starczychy”, „Kozaczek” – transkrypcja Wadyma Kyryłowycza Stecenki oraz romans do wiersza Łesi Ukrainki „Stałam i słuchałam wiosny” – transkrypcja Kyryła Wadymowycza Stecenki. Następny utwór – jedna z najsłynniejszych światowych marek, która przywędrowała z Podola, „Szczedryk” Mykoły Łeontowycza, w opracowaniu na skrzypce solo Kyryła Stecenki młodszego. Na zakończenie pierwszej części zabrzmiało „Intermezzo” znanego ukraińskiego kompozytora Łewka Rewuckiego. Drugą część rozpoczęto muzyką Wiktora Kosenki, którego nazywają geniuszem muzyki kameralnej, wokalnej i instrumentalnej. A ponadto Wiktor Kosenko zasłużył na szczególny tytuł romantyka lat 30. W tamtym czasie było to bardzo niełatwe. Zabrzmiał utwór kompozytora „Marzenia” dla

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Niezabity wiatr Ałły Horskiej

Hałyna DACIUK, dziennikarka Kulturowy wstrząs wyniosłam z retrospektywnej wystawy „Ałła Horska. Borywiter”. Sto dzieł artystki, zebranych po kropelce, z wielu zakamarków – Portrety Wasyla Symonenki, 1964 r. prywatnych i państwowych, listy, dokumenty z archiwów KGB, fotografie, monitory z żywymi głosami, panoramiczna instalacja zniszczonego panneau z Czerwonego Korpusu Uniwersytetu, przebogaty materiał faktograficzny z wyjaśnieniami, cytatami, przekrojem wydarzeń przestrzeni czasowej, w której żyła artystka i którą można przeczytać – tworzą nie po prostu wystawę, a widowisko sferyczne i wszechogarniające. Od baneru z „Borywiterem” do najmniejszego szkicu w kaplicy Boimów ten projekt – starannie przemyślany i bezbłędnie wykonany – sam w sobie jest arcydziełem sztuki monumentalnej. Dziękuję za błyskotliwą organizację Ukraińskiemu Domowi, Art-fundacji Dukat i kuratorce Ołenie Hrozowskiej. Zebrane pod skrzydłami Borywitera w jednym miejscu dokumenty życia i oporu Ałły Horskiej oraz jej twórczych sióstr i braci dają wyobrażenie o tym, jakie potężne siły duchowe odkryli ci ludzie w sobie, kiedy odkryli dla siebie Ukrainę! „My nic nie wiedzieliśmy o Ukrainie. Nasze wychowanie i świadomość obudziły się po instytucie, zwłaszcza w Klubie Twórczej Młodzieży. Od tamtej pory – nowe spojrzenie na życie, pokuta, oczyszczenie ze zgnilizny” – wspominała w 1990 r. artystka Hałyna Sewruk. Mam podobne wrażenie: ta fantastyczna wystawa budzi nowe sensy naszego wyobrażenia o Ukrainie, których nie mieliśmy. O postaci Ałły Horskiej, której nie znaliśmy. O Klubie Twórczej Młodzieży jako koncentracie talentów. O potężnym zrywie, który spowodowała ta garstka w imperium zła. I jeszcze raz o osobowości Horskiej, która wyrafinowaną „córkę dyrektora” przeobraziła w sobie w najodważniejszą buntowniczkę przeciwko hipokryzji, podłości, samowoli totalitarnego systemu. „Gdzieś po roku-dwóch KMT aktywnie obudził się do narodowego życia. W klubie wrzały namiętności – wieczory, dyskusje, wyjazdy po Ukrainie w celu badania i zachowania zabytków architektury, przedstawienia teatralne, opracowania dziesiątek projektów… Od marca-kwietnia 1960 r. Klub ogłosił się wszędzie. Wśród sześciu jego sekcji najliczniejszą była artystyczna, kierowana przez Ałłę Horską. Ałła była duszą klubu, jego motorem, organizatorem… Miała hajdamacki charakter – stanowcza w okazywaniu uczuć, niezależna i niepowstrzymana – w miłości, w przyjaźni i niechęci, hojna i wesoła, smutno-uśmiechnięta, dociekliwa, naiwna i mądra. Uderzała jej intuicja” (Łeś Taniuk). Zapierając się nogami o szczeble drabiny, dobierając kawałeczki smalty, wznosiła na wysokości Ukrainę, intuicyjnie trafiając w absolutnie dokładne obrazy, kolory, znaki, tradycję. Budziła do życia uśpioną wolę. Sama stawała się Borywiterem, Wiatrakiem, Kwiatem-Ptakiem, Drzewem życia. „Nad „Wiatrakiem” pracowaliśmy w szczególnie niekorzystnych, niewygodnych warunkach. Żadna kobieta artystka takich warunków nie wytrzymałaby. Była późna jesień. Najpierw kręciliśmy się po hutach szkła – wybijaliśmy tam przeróżne materiały: szkło, smaltę. To wszystko trzeba było wybić, wybiegać. Kiedy już wszystko zdobyliśmy, to była późna jesień, zimno. Początkowo straszne deszcze, a potem mrozy i wiatry. Po pół godziny ręce, którymi bierzesz cementową zaprawę, stają się jak grabie. I wszystko to na wzniesieniu, gdzie stoi wiatrak. Tam jeszcze pustkowie było…” (B. Płaksij, 1991). Oswojony jej niewiarygodną siłą ducha i ciężką pracą „Wiatr” – to jedyne mozaikowe panneau Horskiej, które zachowało się w Kijowie, w rejonie hołosijiwskim. Zrujnowane w Mariupolu „Borywiter” i „Drzewo życia”. Nieznany los 10 mozaikowych panneau w Doniecku. Jednak nawet to, co zachowało się w szkicach, projektach, portretach, scenografii – świadczy o tym, że Ałła Horska to zjawisko w ukraińskiej sztuce nowoczesnej. Żywioł ruchu, koloru, wolności! Sama wolność! I niepokonana Ukraina! Sto razy się zatrzymałam. Sto razy się uniosłam. I tyle samo razy jęknęłam! A w ostatniej sali zrobiłam zdjęcie na tle czarno-białej fotografii. Z najlepszymi ludźmi, którzy przyszli 7 grudnia 1970 roku z kiściami kaliny na Berkowiec, otoczeni znienawidzonym klanem „w cywilu”. Jednak nie chciałabym być wśród tych najlepszych ludzi. Nie chciałabym być na kadebistowskich listach z tymi Ołena Zarecka, założycielka fundacji A. Horskiej i W. Zareckiego, na otwarciu wystawy Ałła Horska z synem Olesiem najlepszymi „ludźmi nie ze strachu”, których z czasem niemal wszystkich uwięziono. Ja a priori za nic nie chciałabym, aby to straszne wydarzenie miało miejsce! Bo Ałła Horska mogłaby jeszcze żyć. I w tym roku skończyłaby 95 lat. I ile jeszcze by stworzyła! Jednak to o kimś innym. Ałła Horska, która razem z Szewczenką wywyższała niewolników niemych, która kategorycznie odmówiła wycofania swojego podpisu pod dokumentem 139 – przeciwko represjom politycznym, która zasadniczo ignorowała dziką i ograniczoną władzę, która swoją sztuką doprowadzała ją do szału, – była śmiertelnym wyrokiem dla tej władzy. Dlatego została podstępnie zabita. W listopadzie 2000 roku byłam w Wasylkowie na upamiętnieniu 30-lecia od dnia śmierci Ałły Horskiej. Oleś Zarecki, Hałyna Sewruk, Ludmyła Semykina, Wołodymyr Priadka, wnuczka Ałły i Wiktora Ołenka Zarecka i jeszcze wielu najlepszych ludzi, w liczbie których Nadija Switłyczna. Pani Nadija powiedziała, że przyjechała „pierwszy raz od tego dnia, kiedy my z Jewhenem zobaczyłam ją w piwnicy, dokąd przywiedli całkiem czyściutkie dywaniki…” I powiedziała, że przeżywa teraz tamten dzień z taką samą siłą bólu, jak wtedy, dlatego więcej tu nie przyjedzie... Dwie godziny z Borywiterem i Ałłą Horską w Ukraińskim Domu – to czas, żeby przyjrzeć się tylko jednej małej smalcie. Jednocześnie to taki zator bólu i krwi, że aż drugi dzień przygniata. Dlatego myślę, jak by tu pójść jeszcze i jeszcze. Skąd by nabrać ducha, aby znowu trafić w ten niezabity Wiatr Ałły Horskiej i żeby nie zwaliło z nóg.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Halycz Ira Petriwna — 1000 hrywien. 2. Szerstiuk Mychajło Hawryłowycz — 1000 hrywien. 3. Fil Pawło Iwanowycz — 500 hrywien. 4. Mytiura Wałentyn Iwanowycz — 1000 hrywien. 5. Czerniachiwski Ołeksej Iwanowycz — 1000 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn