Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №10–11 за 2026 рік

16 s. · 37 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Laureatką została Tetiana Krulikowska – za opracowanie zbioru utworów wokalnych Władysława Zaremby na słowa Szewczenki. Nagrodę wręczyła przewodnicząca komisji ds. przyznawania nagrody, dyrektorka Departamentu Informacyjnej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Jednoczą nas myśli Kobzarza

Dni Szewczenkowskie na Chmielnickczyźnie. Witalij MICHALEWSKI, przewodniczący Chmielnickiej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Co roku na początku marca Ukraińcy czczą pamięć wielkiego poety, myśliciela i proroka narodu – Tarasa Szewczenki. Te dni tradycyjnie wypełniają liczne wydarzenia artystyczne, edukacyjne i literackie. Nie stanowiła wyjątku także Chmielnicczyzna, gdzie Dni Szewczenkowskie przerodziły się w prawdziwe święto ukraińskiego słowa, duchowości i narodowej pamięci. Jednym z pierwszych ośrodków uroczystości była Gimnazjum nr 29 w Chmielnickim, gdzie odbyło się otwarcie Dni Szewczenkowskich. Uczniowie klas 7–9 spotkali się z laureatami obwodowej nagrody im. Tarasa Szewczenki – pisarzami i działaczami «Proświty» Witalijem Michalewskim, Niną Szmurikową i Halyną Jakiwczuk. Spotkanie pod symboliczną nazwą «Podolska szewczenkoznawstwo» stało się dla gimnazjalistów okazją nie tylko do wysłuchania poezji, lecz także do zastanowienia się nad znaczeniem słowa Szewczenki we współczesnym życiu. Tego samego dnia w Liceum nr 13 odbyła się impreza literacko-artystyczna «Tarasowa świetlica». Uczniowie klasy 7-Ż pod kierunkiem nauczycielki języka i literatury ukraińskiej, przewodniczącej Starokostiantynowskiego oddziału Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Lidii Prokazjuk, przygotowali teatralne przedstawienie o dzieciństwie i drodze życiowej poety. Uczestnicy wydarzenia mogli przejść ścieżkami losu Tarasa, usłyszeć ciekawe fakty z jego życia, a także raz jeszcze przekonać się, że słowo Kobzarza się nie starzeje i pozostaje zgodne z dniem dzisiejszym. Jasnym wydarzeniem artystycznym była prezentacja wydania nutowego «Kobzarz. Muzyka Władysława Zaremby», która odbyła się 4 marca w Chmielnickim Obwodowym Muzeum Sztuki. Wydanie przedstawiła jego redaktorka, doktor filozofii w dziedzinie sztuki muzycznej Tetiana Krulikowska. Książka zawiera 29 romansów na słowa Tarasa Szewczenki, stworzonych przez podolskiego kompozytora XIX wieku Władysława Zarembę. Podstawą badań były materiały nutowe z archiwów i bibliotek Ukrainy i Polski. W ramach prezentacji odbył się koncert. Utwory do słów Szewczenki wykonały kapela bandurzystów pod kierownictwem Mykoły Bosenka, chór „Młodość” pod batutą Natalii Borodawko, a także studenci wydziału śpiewu akademickiego. Romanse Władysława Zaremby w wykonaniu młodych wokalistów pokazały, jak głęboko poetyckie słowo Kobzarza wpłynęło na rozwój ukraińskiej kultury muzycznej. W wielu zakładach edukacyjnych regionu odbyły się lekcje szewczenkowskie. W szczególności w Liceum nr 3 im. Artema Mazura proświtianie Witalij Michałewski i Stepan Szkapij spotkali się z uczniami klas dziesiątych w ramach projektu „Szewczenko na Podolu”. W trakcie rozmowy mówiono o pobycie poety na Podolu, a także o znaczeniu jego twórczości dla współczesnej Ukrainy. Młodzież miała możliwość porozmawiania z artystami, zadania pytań i usłyszenia żywego autorskiego słowa. 9 marca, w dniu urodzin Tarasa Szewczenki, w skwerze jego imienia w stolicy obwodu tradycyjnie odbyło się składanie kwiatów pod pomnikiem poety. W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele władz, społeczeństwa, instytucji kulturalnych oraz mieszkańcy miasta. Studencki teatr literacki „Glorija” Chmielnickiego Uniwersytetu Narodowego (założycielka i kierowniczka teatru – starsza wykładowczyni katedry filologii ukraińskiej Taisija Kowal) przedstawił spektakl performatywny „Szewczenkowa narzeczona, czyli kozacka wolność”, który przypomniał widzom o ideach wolności, godności i walki o sprawiedliwość, brzmiących w utworach Kobzarza. Tego samego dnia w Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Bibliotece w Chmielnickim odbyła się godzina edukacyjna „Łączą nas dumy Kobzarza”. Kontynuacją szewczenkowskich uroczystości stały się „Czytania szewczenkowskie – 2026”, które odbyły się w Chmielnickim Instytucie MAUP. W konkursie recytatorów wzięło udział ponad 60 uczniów i studentów różnych zakładów edukacyjnych. Uczestnicy z zapałem czytali poezje Tarasa Szewczenki, wykazując nie tylko artyzm, ale także głębokie zrozumienie treści jego utworów. Ważnym wydarzeniem stało się wręczenie 10 marca Chmielnickiej Obwodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki. W tym roku jej działalności, kultury, narodowości i religii Chmielnickiej Administracji Obwodowej Olga Fedorowycz. Ogółem od 1994 roku laureatami nagrody zostały dziesiątki literatów, artystów, reżyserów, pracowników muzeów i teatrów, wykonawców. Ich wykaz zawarł bibliograficzny spis Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki «Laureaci Chmielnickiej Obwodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki», który prezentowano na wystawie książek «Nas łączą myśli Kobzarza» w Chmielnickim Akademickim Teatrze Lalek. Wystawa, przygotowana przez specjalistów OUNB, zgromadziła wydania o życiu i twórczej drodze T. H. Szewczenki, jego wszechstronnym talencie poetyckim i malarskim, wydania w przekładach na języki świata, reprinty, faksymilia, wydania małoformatowe, podolską szewczenkianę. Zwieńczeniem szewczenkowskich dni była spotkanie artystyczne 11 marca w Centralnej Bibliotece Jarmolinieckiej «Ustami potomków słowo Szewczenki brzmi». W nim wzięli udział pisarze i działacze Proświty, którzy mówili o roli Szewczenki w kształtowaniu ukraińskiej świadomości narodowej i czytali własne wiersze. Witalij Michałewski opowiedział słuchaczom o Narodowej Nagrodzie im. Tarasa Szewczenki i obwodowej Nagrodzie im. Tarasa Szewczenki. W szczególności podkreślił, że przez 65 lat istnienia Narodowej Nagrody jej laureatami zostali 23 artystów z Chmielnicczyzny. Osobną kartą uroczystości stało się przywitanie z okazji 70-lecia Mykoły Semenowycza Pobereżnego, przewodniczącego miejscowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki, dziennikarza, poety, fundatora demokratycznego ruchu na Podolu. Nastroju zebranym dodali młodzi talenci – wychowankowie Jarmolinieckiej Dziecięcej Szkoły Sztuk Pięknych. Dni szewczenkowskie na Chmielnyczczyźnie jeszcze raz potwierdziły: słowo Kobzarza nie należy wyłącznie do przeszłości. Żyje ono w pieśni, poezji, badaniach naukowych, w twórczości współczesnych artystów i, co najważniejsze, w sercach młodego pokolenia. Dlatego wiersze Tarasa Szewczenki także dziś brzmią jak duchowy drogowskaz dla Ukraińców, przypominając o miłości do ojczystej ziemi, wolności i godności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

musimy trzymać się światła nawet wtedy, gdy wokół panuje ciemność. Właśnie dlatego ważne było dla mnie stworzenie wydarzenia, w którym jego słowo w poezji i w pieśniach, muzyka ukraińskich kompozytorów oraz współczesne obrazy artystyczne spotkałyby się razem i zrodziły nową sceniczną historię. Szczerze dziękuję za wspólne tworzenie tego znaczącego wydarzenia głównej dyrygentce, kierowniczce artystycznej Kapeli Chóralnej Ukraińskiego Radia, tegorocznej laureatce Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Julii Tkacz za nasz wspaniały tandem – od pierwszej minuty planowania naszego szewczenkowskiego raju aż po jego sceniczne wcielenie. I szczerze gratuluję Pani tej znaczącej nagrody, na którą bezsprzecznie Pani zasługuje. Dziękuję całemu zespołowi twórczemu za tę nową historię – za to, że jesteśmy dla siebie nawzajem, że los daruje nam możliwość wspólnego tworzenia tak wspaniałych i niepowtarzalnych chwil, które pozostają w samym sercu na całe życie. Jesteście niesamowici, a nasza twórcza synergia jest tego najlepszym potwierdzeniem. Jesteśmy wdzięczni, że na nasze wydarzenie przybył trzeci Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko wraz z żoną Kateryną Juszczenko. Szczerze dziękujemy Państwu, Panie Prezydencie i Pani Kateryno, za tę szczerość i ciepło prostego, ludzkiego kontaktu, za miłość do twórczości Tarasa Szewczenki, do sztuki i do ukraińskiej kultury, od których wszystko się zaczyna. Dziękujemy dyrektorowi generalnemu Narodowej Filharmonii Ukrainy za wsparcie tak znaczących wydarzeń w ukraińskiej sztuce narodowej. Fotografie Wiktorii Hołowczenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

«W naszym raju na ziemi…»

Eduard OWCHARENKO W przeddzień poetycko-muzycznego widowiska w foyer Narodowej Filharmonii Ukrainy działał otwarty mikrofon. Wszyscy chętni widzowie mogli wyrecytować swój ulubiony wiersz Tarasa Hryhorowycza i stać się bezpośrednimi uczestnikami święta. Wśród tych, którzy wykonali poezję Kobziarza, byli m.in. redaktor naczelna gazety «Den» Łarysa Iwaszyna oraz studenci Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy. Wiele mało znanych faktów z życia i twórczości Szewczenki opowiedziała radiowa prezenterka Ukraińskiego Radia Hałyna Babij. Pani Hałyna przeprowadziła również quiz poświęcony Tarasowi Hryhorowyczowi. A także udzieliła głosu honorowym gościom. – Idę do Szewczenki od drugiej klasy szkoły średniej w Makarowie – wyznał Bohater Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Anatolij Pałamarenko. – Czytałem wiersz Kobziarza w sali pionierskiej. Zebrało się wielu ludzi – nauczyciele i uczniowie. I tak słuchali, że coś we mnie przemówiło. I ja ze słowem Szewczenki jestem już 79 lat. Kiedy idziesz drogą do wielkiego Kobziarza, to za każdym razem czujesz, że wchodzisz na jakieś stopnie – wyżej i wyżej. Czytasz i czytasz ponownie Szewczenkę i dziwisz się: «Panie, on dzisiaj napisał taką poezję». Wszystkie nasze bóle są w jego słowie. Urodził się Szewczenko w 1814 roku, a w 1847 był carski rozkaz: «Pod ścisłym nadzorem z zakazem pisać i rysować». Kiedy Szewczenko poszedł na golgotę, miał 33 lata, wiek Jezusa Chrystusa. To mnie zdziwiło… – Wielka część ukraińskiego społeczeństwa, która jest ogrzana słowem Szewczenki, może dawać trzeźwą ocenę, bo rozumie, kto jest wrogiem – przekonany jest trzeci Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko. – A jeśli wiesz, kto jest twoim wrogiem, to w 50 procentach już wiesz, dokąd iść. Całe życie zachwycam się Tarasem Szewczenką: jak zaczynał swoje życie, jak przechodził wszystkie egzaminy, jak kończył swoją życiową drogę. – 9 marca – to święty dzień dla każdego Ukraińca – podkreślił Dyrektor Generalny Narodowej Filharmonii Mychajło Szwed. – Szczerze dziękuję wszystkim, którzy dzisiaj przyszli dla naszego wielkiego Kobziarza i naprawdę na nowo odkrywają Szewczenkę. Trzeba go na nowo odkrywać codziennie, bo stale widzimy w nim coś nowego, co współbrzmi z naszym czasem. Tradycyjne Dni Szewczenkowskie zawsze stają się powodem do głębokich refleksji. Z każdym rokiem coraz bardziej przychodzi zrozumienie, że właśnie Taras-Kobziarz jest kluczową dla ukraińskości postacią, która już dwa stulecia inspiruje nas do zwycięstw i nie pozwala utonąć w mętnych wodach kolonialnych i postkolonialnych bagien, które nas uporczywie wciągają z okresową maniakalną aktywnością... To właśnie on jest głównym inspiratorem naszej niepodległości dla wielu pokoleń Ukraińców. W tym roku w Narodowej Filharmonii Ukrainy staraliśmy się połączyć tradycyjne hity świąt Szewczenkowskich z nowymi poszukiwaniami, gdzie tradycja spotkała się z eksperymentem. Nowa refleksja, nowy dyskurs, nowa aktualizacja... Tak pojawiło się widowisko «W naszym raju na ziemi…» *** W poetycko-muzycznym widowisku «W naszym raju na ziemi…» słowo Tarasa Szewczenki połączyło się z muzyką Borysa Latoszynskiego, Jakiwa Stepowego, Jewhena Stankowycza, Mychajła Szweda. To widowisko było przesiąknięte myślą i słowem Tarasa. Program został zbudowany jako dialog pokoleń: od majestatycznego «Ryknie i jęknie» do kameralnych pieśni solowych przy akompaniamencie bandur i marimby. Tego wieczoru dyrygowała Akademickim Chórem imienia Płatona Majborody Ukraińskiego Radia Julija Tkacz. Właśnie podczas koncertu wszyscy obecni dowiedzieli się, że została ona laureatką Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki 2026 roku w kategorii «Sztuka koncertowo-wykonawcza». Także dla publiczności ożywały portrety Tarasa Szewczenki w różnym okresie jego życia. Autorzy wideoanimacji – Ołeh Awiłow (USA) oraz artystka Miłana Skoryk. Podczas koncertu brzmiały utwory Szewczenki: «Chołodnyj Jar», «Sen (U każdego swój los)», «W naszym raju na ziemi», «Sad wiśniowy koło chaty», «I martwym, i żywym» oraz inne. A finałowym akordem stało się wykonanie sławnych melodii do słów Tarasa Szewczenki «Testament» oraz «Ryknie i jęknie Dniepr szeroki». Wdzięczni słuchacze długo nie chcieli wypuszczać ze sceny Akademickiej Kapeli Chóralnej Ukraińskiego Radia, Anatolija Pałamarenki (słowo artystyczne), Hanny Semec (sopran), Jarosławy Rudenko (wokal), Ołeny Nemesz i Romana Hrynkiwa (bandura), Tria Bandurzystek Ukraińskiego Radia, Ołeksandra Tomczuka (perkusja), Hałyny Kułykowskiej (fortepian). – Czasami wydaje się, że Taras Szewczenko napisał swoje słowa nie w XIX wieku, a dzisiaj – dla nas, dla naszego czasu, dla naszej walki i naszej nadziei – przekonana jest reżyserka-inscenizatorka widowiska Nadija Ahejewa-Szwed. – Dzisiaj jego słowo kontynuuje brzmienie – w naszej walce, w naszej wierze i w naszej miłości do Ukrainy. Szewczenko – to głos, który przypomina nam, kim jesteśmy i dlaczego. W Narodowej Filharmonii Ukrainy odbyło się poetycko-muzyczne widowisko «W naszym raju na ziemi...». To była podróż w czasie i przestrzeni, gdzie słowo staje się muzyką, a cisza mówi głośniej niż dźwięk. Starożytny autentyczny strój, ukraińska pieśń ludowa, wokal klasyczny, dwie bandury i marimba oraz siła słowa Szewczenkowskiego – wszystko to zlało się w jedno działanie, gdzie współczesność i przeszłość były obok.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie, udzielają pomocy poszkodowanym. Iryna Iwanowa z Kijowa opowiada: „W nocy, podczas kolejnego zmasowanego ostrzału, w schronie widziałam kobietę z trojgiem dzieci, które chowały się przed kacapskim żelastwem. Dzieci małe, gdzieś 5, 3 i roczek, maluch jeszcze w wózku. Wydawałoby się, nic dziwnego, już przywykliśmy do tego, ale potem wyobraziłam sobie, jak w środku nocy ubrać całą trójkę, zejść do metra, zapewnić miejsca do spania, jedzenie, wodę i toaletę – to przecież dzieci. Jest ich troje, a ona jedna! Później była nasza zwyczajowa, po ostrzałach, lista obecności – jak się masz? I jedna moja przyjaciółka lekarka napisała, że wybuchy nie dawały spać, ale ona już się ogarnęła i jedzie leczyć ludzi. O 10.30 u nas w domu włączyli światło. Kiedy wyszłam na ulicę, zobaczyłam drogi, odśnieżone i posypane, bo zima i śnieg. Wszystkie sklepy działają, półki pełne. Dogoniła mnie myśl, że oto taki codzienny domowy heroizm staje się dla nas codziennością, nie widzimy w nim nic nadzwyczajnego, po prostu rutyna. Nawet język nie chce się obrócić, by nazwać to przetrwaniem! To bardziej przypomina życie według pewnego algorytmu i zestawu działań. A jeszcze dodajcie naszą zdolność widzenia w ciemności, bo światła nie ma czasem po 20 godzin, posiadanie zapasów i naładowanego wszystkiego, bycie produktywnym po piekielnej nocy, budowanie planów, jeżdżenie bez świateł drogowych i latarni! Kogo wy chcecie pokonać, przygłupy?! Wiosna i tak nadejdzie i żaden moskal nie jest w stanie jej odwołać!” Kto czegoś podobnego nie przeżył, raczej nie zrozumie, o czym napisała ta kobieta.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Światło nadziei

Wołodymyr ZAÏKA, Niemcy Żaden kraj świata w nowożytnej historii nie ostrzeliwał infrastruktury krytycznej, zwłaszcza zimą. Ponieważ nawet ostatnia mętna kreatura nie pogrążyłaby milionów dzieci, starców, chorych i w ogóle cywilów w ciemności i chłodzie. Zatem Rosjanie to nawet nie mętne kreatury. To absolutne wojskowo-terrorystyczne zło, które musi zostać unieszkodliwione i ukarane przez cały świat. Raz na zawsze. Ale świat do tego jeszcze nie doszedł. Chociaż już co nieco zaczyna do niego docierać. W Berlinie na początku roku z powodu dywersji w ciepłowni przez kilka dni nie było światła i ciepła. Krzyk był na cały kraj. Raczej nie krzyk, a pełne i całkowite zagubienie, bo coś takiego zdarzyło się po raz pierwszy w ich cywilizowanym życiu. I ludzie po prostu nie wiedzieli, co robić w danej sytuacji, kiedy na ulicy był śnieg i mróz. Zagubili się i czekali, aż usuną awarię. I tutaj z pomocą przyszli im... Ukraińcy, którzy zmuszeni byli wyjechać tutaj z niebezpiecznych i okupowanych regionów Ukrainy. Szybko wyposażyli w stolicy Niemiec (a także w innych miastach, które skuły niespotykane dotąd tutaj mrozy) punkty niezłomności, gdzie rozgrzewali Niemców gorącymi napojami – herbatą, kawą, zorganizowali ładowanie smartfonów, częstowali wypiekami, za co punktualni Niemcy szczerze dziękowali naszym rodakom i przekonali się o tym, że nie ma sytuacji bez wyjścia, szybko przyswoili naukę, jak działać w ekstremalnych warunkach. A w tym czasie mokszańskie podludzie kontynuują niszczenie naszej infrastruktury krytycznej, zabijanie cywilów, czasem całymi rodzinami. I od tego boli. Serce krwawi. Czytam smutne wiadomości z różnych miejsc. O heroicznych wysiłkach ratowników, energetyków, medyków, którzy ryzykując życie, przywracają naruszone dla których włączenie światła czy brak alarmującej syreny – niech mała, ale radość pośród płomieni tej okrutnej wojny. „Radość podczas wojny – to nie zdrada, a sposób odzyskania sił, wsparcie równowagi emocjonalnej i przypomnienie, o co walczymy – o życie, rodzinę, przyszłość” – pisał austriacki psychiatra Viktor Frankl, który najpierw przeszedł faszystowskie obozy koncentracyjne podczas II wojny światowej, a potem wzywał do pojednania z tymi, którzy go tam wysłali. Urządzać wieczór szczęścia w świecie burzy... Warto podarować sobie taki wieczór, a potem dzień. A potem... Zobaczymy, co będzie dalej... Z tego powodu nie mogę nie przytoczyć wersów z wiersza Stanisława Karawanskiego, naszego rodaka, dysydenta, poety, językoznawcy, samizdatowca, który 31 lat spędził w radzieckich obozach koncentracyjnych: Każdy płonie na świecie, jak umie, Inny minutę, a inny – cały wiek, Byleby nie skomlał, byleby działał! Byleby wiedział twardo, że on – człowiek! Próby niepogodą i barbarzyńskimi ostrzałami trwają. Ta zima, która minęła, dla każdego Ukraińca była najtrudniejszą ze wszystkich poprzednich. Ale my wytrwamy. Zwyciężymy. Przetrwamy. Wyjdziemy z nieludzkich prób jeszcze silniejsi. Bardziej zjednoczeni. Bardziej zahartowani. Zademonstrujemy całemu światu swoją moc, wytrzymałość i niespotykany heroizm dnia codziennego. Nie tylko frontowy. energetyka i niebo nad naszymi miastami będą chronione, i ze wszystkim innym będzie wszystko w porządku. Pracując nad naszym nowym wydaniem „Nieskorzy”, w którym mowa o walce 1917-1921 lat o naszą wolność i państwo, doszedłem do wniosku, że tylko dobrze uzbrojona armia i zjednoczenie narodu wokół idei państwowości jest jedyną gwarancją naszej wolności, jedynym warunkiem naszego przetrwania na świecie. Niewiarygodnie wysoki duch Armii URL, który rodził masowy heroizm kozaków i starszyzny przez wszystkie lata wojny, kiedy nie wystarczało nawet naboi, nie zdołał ochronić państwa przed uzbrojonym po zęby agresorem. A do tego większość Ukraińców w decydującym momencie nie zrozumiała znaczenia obrony własnej państwowości i tego, że tylko ona jest jedynym fundamentalnym instrumentem wcielenia w życie interesów społecznych oraz praw i wolności obywatela i całego narodu. I to niezrozumienie także w znacznej mierze przyczyniło się do upadku URL. Z fizycznym wyniszczeniem milionów Ukraińców wróg nie zwlekał. Jednak tym razem moskiewska potworna najeźdźcza paszcza rozleci się na kawałki od uderzeń naszych dronów, rakiet, armat i naboi. Zwyciężymy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Tym razem im się nie uda!

Mykoła KULCZYŃSKI, przewodniczący POO OTP «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Połtawa Jakaż żałosna, a zarazem smutna ewolucja Partii Republikańskiej w USA. Od wielkich Lincolna i Reagana, przez Busha seniora i juniora, aż do dzisiejszego Trumpa. Lincoln zniósł niewolnictwo, Reagan wyrażał szczere współczucie rodzinie Walerija Marczenki, zamordowanego w moskiewskich obozach koncentracyjnych, a swoją przemyślaną polityką powalił moskiewskiego zwierza w masce sowieckiego Związku. Bush senior wzywał Ukraińców, by dalej żyli w niewoli tego zwierza, a Trump poszedł jeszcze dalej: nazywa krwawego kata Ukraińców, Gruzinów i Czeczenów swoim przyjacielem, rozkłada mu czerwony dywan i naciska na Ukraińców, na zlecenie pujła, by się poddawali, zamiast udzielać pomocy, którą prezydent USA Clinton gwarantował Ukrainie za nasze rozbrojenie nuklearne. Więc zamiast dostarczać nam całą potrzebną broń do rozgromienia światowego zaciekłego wroga, bo kacapia, której istotą jest grabić, plądrować i uciskać, taka była, jest i zawsze będzie, prezydent Trump nie tylko tego nie robi, ale stale pomaga pujłu. Od pół roku republikańska większość w Izbie Reprezentantów Kongresu z jego polecenia blokowała przeznaczanie środków na broń dla Ukrainy, choć dokument już podpisał prezydent Biden; przestał przekazywać wywiad, przestał udzielać wsparcia finansowego Ukrainie, dobrze, że przynajmniej Europejczykom sprzedaje, a to już nawet sankcje zdjął z raszki. Że władzę ajatollahów w Iranie trzeba zmienić, nie ma wątpliwości, moim zdaniem. Ale każda agresja przeciwko jakiemukolwiek krajowi, jakakolwiek by tam władza nie była, wywołuje tylko większą jedność narodu wokół tej władzy, nawet najgorszej. Zatem protesty przeciwko okrutnej tyranii ucichły nie tylko ze strachu, lecz także z wierności swojej Ojczyźnie i z niechęci do bycia zdrajcą w oczach współobywateli. I żadne wezwania Trumpa tu nie pomogą. Oczywiste jest, że nie przeprowadzono żadnych prawdziwych, głębokich badań stosunków społecznych w Iranie, tak jak nie zbadano ekonomicznych skutków agresji w tak ważnym światowym węźle gospodarczym, jakim jest Bliski Wschód. Nie mówię już o tym, że wywiad nie doniósł o liczbie i jakości rakiet i dronów, choć nawet bez wywiadu każdemu, kto śledzi wydarzenia na świecie, jasne jest, że ich w Iranie jest niezmierzona ilość, skoro sprzedawał je Raszy tysiącami. Podejrzewam, że i pujło naprowadził Trumpa, czy Wietkowa z Kuszniera, mniej więcej tak: jeśli macie problemy z Iranem, to rozwiązujcie je, my będziemy z boku, no, jakieś drobiazgi, może dane wywiadowcze… Przecież Ukrainie je przekazujecie, to i nam. Taka konspiracja przyszła mi do głowy z odpowiedzi Trumpa na pytanie o rosyjskie dane wywiadowcze dla Iranu. Raszy zawsze opłaca się osłabienie potęgi USA. A podczas wojny z Ukrainą tym bardziej. Myślę, że już godzinę po tych rozmowach w Iranie wiedziano, że Ameryka szykuje atak, a pujło pomagał Irańczykom przygotowywać się, jak tylko mógł. Przypuszczam, że taka rozmowa mogła odbyć się na długo przed Anchorage. Zresztą Ukraina jest dla Raszy ważniejsza niż sto Iranów. Z Ukrainą ona odbuduje imperium i stanie się nie tylko żandarmem Europy, korzystającym z jej dóbr, lecz supermocarstwem, jakim był Związek Radziecki, który stanowił zagrożenie dla całego cywilizowanego świata. Jedną trzecią Ukraińców moskiewska hołota fizycznie zniszczy, a dwie trzecie staną się poddanymi niewolnikami, którzy po dwóch pokoleniach już nie będą wiedzieć, że oni i ich dzieci byli Ukraińcami, i będą oddawać życie „za cara i ojczyznę”, jak było już po zlikwidowaniu państwa Bohdana Chmielnickiego – Hetmanatu, aż do 1991 roku. Oczywiste jest, że i Netanjahu naciskał na Trumpa, bo Iran to realne zagrożenie dla samego istnienia Izraela, tak jak dla nas Rosja. Ale czy warto było akurat teraz zaczynać wojnę, tym bardziej tak powierzchownie się do niej przygotowawszy? Być może trzeba było jeszcze i jeszcze szukać dyplomatycznych dróg, bo przecież „wszystko płynie, wszystko się zmienia”, twierdził Heraklit, i tak jest do dziś. Więc zmieniliby się i ajatollahowie, sytuacja społeczna, narastałby gniew, czy dokonałaby się umiarkowana liberalizacja i cokolwiek by się działo, ale bez tego szaleństwa można byłoby się obejść. Nam ta wojna jest korzystna tylko w jednym przypadku – w razie zwycięstwa USA, bo Rosja straci sojusznika. Teraz zaś jest korzystna tylko dla Putina i jeszcze dla Chin, bo one także cieszą się osłabieniem USA. A czy to zwycięstwo nastąpi i kiedy – wie tylko Pan Bóg. W każdym razie, czy Rosja się wzbogaci bardziej, czy mniej, już jest oczywiste, że nas nie pokona. Nam dalej trzeba bić po ich celach wojskowych i rafineriach, nam dalej z pomocą Europejczyków zwiększać swoją siłę militarną i jak źrenicę oka strzec swojej jedności w dążeniu do wspólnego z Siłami Zbrojnymi pokonania moskiewskiego zwierza. Bo tylko Siły Zbrojne są centrum siły, i cała nasza nadzieja w nich, i cała nasza miłość do nich. Więc pomagajmy im, kto jak może. A władza musi przestać myśleć o wyborach i przestać dzielić społeczeństwo, a codziennie i każdej chwili dbać o armię i przemysł obronny, wykorzeniając najmniejsze przejawy korupcji, która nie jest mniejszym wrogiem Ukrainy niż Moskale. Wtedy broni będzie dość, i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

PRENUMERATA — 2026

Tygodnik "Słowo Proświty" (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach "Ukrposzty" za pomocą "Katalogu wydawnictw Ukrainy" na I półrocze 2026 roku (str. 50). Koszt jest następujący: 1 mies. — 74 hrywny. 3 mies. — 222 hrywny. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

jakościową, kiedy próbuje się masowo zamykać (optymalizować) szkoły na wsi!? Na początku odzyskania naszej Niepodległości, kiedy przyjęto państwowy program „Oświata. Ukraina XXI wieku”, Petro Łosiuk dość krytycznie oceniał status wiejskiej szkoły, pozbawionej nawet „znikomego priorytetu”, uważając imperatywne i oderwane od życia finansowanie w przeliczeniu na jednego ucznia za „uduszenie” mało licznej szkoły wiejskiej. Już w pierwszym roku nauki odrodzonej państwowości Łosiuk zwraca się do Gabinetu Ministrów Ukrainy i Ministerstwa Oświaty z prośbą o przewidzenie utworzenia w oddalonych, mało licznych szkołach klas profilowanych (typu gimnazjalnego i licealnego) o liczebności powyżej 10 uczniów, w przeciwnym razie poziom wiedzy w mało licznych szkołach będzie się obniżał, a oddalone wsie będą podupadać, ponieważ dowożenie uczniów w warunkach górskich (i nie tylko) nie zawsze jest racjonalne. Wiele jego idei, badań teoretycznych i praktycznych opracowań wykraczało daleko poza granice regionalnych projektów oświatowych i miało znaczenie ogólnonarodowe w odniesieniu do treści i filozofii nowej ukraińskiej szkoły, charakterystyki kompetencyjnej kadr pedagogicznych i uczniów, systemu wychowania narodowego, aktywnego wprowadzania do planów nauczania edukacji kulturalno-artystycznej jako głównego środka rozwoju zasobów ludzkich i jakościowej odnowy oświaty w ogóle. Faktycznie w jego autorskiej szkole realizowane były te narracje wartościujące, które znacznie później pojawiły się w Mapie drogowej edukacji artystycznej UNESCO (2006 r.), a także w szeregu dokumentów normatywnych UE/RE, które uznają „kulturę i sztukę za najważniejsze komponenty wszechstronnej edukacji, zapewniającej pełny rozwój osobowości”. Przy tym nie tylko normami formalnymi, ale i działaniem pedagogicznym, uznając, że „edukacja artystyczna jest powszechnym prawem człowieka”. Sądząc po tym, co zrobiono i co zaplanowano, ten „innowacyjny nowator” ze szkoły w Jaworowie, wyprzedzając czas, był znacznie bardziej kreatywny i produktywny od wielu ówczesnych modnych „reformatorów” oświaty. Jako wybitny przedstawiciel ukraińskiej szkoły narodowej i etnopedagogiki opierał się na najlepszych ogólnoludzkich i narodowych osiągnięciach dziedzictwa psychopedagogicznego, rozwijając w młodym człowieku Myśl, Duszę i Rękę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ten, kto pragnie wyżyn

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Mija 125 lat od czasu, gdy w 1901 roku Łesia Ukrainka wraz z historykiem sztuki K. Kwitką wyjechała z centralnej Ukrainy, odwiedziwszy O. Kobylańską w Czerniowcach, dalej przez Wyżnicę, Kuty, Kosów, Jaworów do Kryworówni i Burkuta, gdzie spotkała się z Franką i Hnatiukiem. W Jaworowie zatrzymała się w znanej rodzinie Okuniewskich, u których często bywali: I. Franko, O. Terłecki, N. Kobryńska, O. Kobylańska… O tamtym dniu Łesia pisała: „W Jaworowie bardzo sympatycznie i miło…”. Przejechawszy do Jaworowa około 750 km tą samą drogą, czuć, że całą tę gamę zmysłowych sympatii do malowniczego serca Huculszczyzny Poetka z miłością przekazała potomnym. W rzeczywistości, wszak właśnie taka emocja „zakochania” nie opuszczała tutaj wielu uczestników I Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej z międzynarodowym udziałem „Szkoła huculska jako fenomen etnopedagogiki: idee pedagogiczne Petra Łosiuka w wymiarach współczesnej edukacji”, poświęconej 90. rocznicy urodzin nauczyciela ludowego Ukrainy Petra Łosiuka. Uroczysta Akademia „syntezy” jasnego Człowieka, czarującej Przyrody, niezrównanej Kultury i głębokiej Tradycji. Sławny Petro Łosiuk z Jaworowa, co na Kosowszczyźnie. Energiczny, ogarnięty ideą ludowej Oświaty, niesamowity, ponieważ 50 lat był dyrektorem szkoły, którą budował, pielęgnował dla wykształcenia swoich krajan. Utalentowany pedagog, członek korespondent NAPN Ukrainy, laureat Ogólnoukraińskiej nagrody im. W. Wernadskiego, profesor honorowy Karpackiego Narodowego Uniwersytetu im. Stefanyka, kierownik laboratorium naukowo-badawczego „Etnopedagogika huculska…”, wytrwale wcielał zamysł swojego życia – stworzyć Szkołę wysokiego europejskiego poziomu i narodowego Ducha. Wkraczając na ciernistą drogę krzewiciela oświaty, ten głęboko ludowy Nauczyciel z powołania przez całe życie nieustannie pokonywał odwieczny i niesprawiedliwy los swojego Narodu. „Wybierając zawód nauczyciela, nie wiedziałem – pisał – czy mam talent, bo nauczycieli w naszym rodzie nie było. Ale nie dawało mi spokoju pytanie: „Dlaczego nikt z mieszkańców Jaworowa, oprócz Okuniewskich, przez sto lat nie zdobył średniego wykształcenia?..”. Na jego korzyść, zrealizował jednak marzenie swojego życia – stworzył słynną „Szkołę pod świerkami”, dumnie twierdząc: „Jaworów – to jeszcze nie Harvard, ale już nie prowincja”. Jego znany pobratymiec Ihor Pełypejko nie metaforycznie i prawdziwie powie o takiej szkole: „…ta ukraińska szkoła, jak karpacki świerk, zakorzeniona w twardym gruncie, pnie się do słońca, opierając się na ludowych tradycjach rodzinnej Wierchowiny, pragnie osiągnąć wysoki poziom edukacji wysokorozwiniętych narodów”. Petro Łosiuk święcie wierzył w to, że właśnie z takich szkół będzie wychodził „Człowiek, czysty sercem, silny duchem, szlachetny w czynach”. Obecnie jasny cel, który znaczący Pedagog oszlifował swoją hojną twórczością życiową, służy najgodniejszym pomnikiem jego Słowa i Czynu! W moim domowym „archiwum” przechowuję czasopismo „Polittia” zarządu oświaty Iwanofrankiwskiej obwodowej administracji państwowej, kierowanego wtedy przez znanego, a obecnie utalentowanego poetę, autora zbioru „Wyszyjcie, mamo, kamizelkę kuloodporną” B. Tomenczuka. Tam w nr 3 (93) z lutego 1993 roku wydrukowano gruntowny artykuł dyrektora Jaworowskiej szkoły średniej rejonu kosowskiego, zasłużonego nauczyciela Ukrainy Petra Łosiuka pod wymownym tytułem „Szkoła huculska musi być” (Albo o Jaworowskiej modelu szkoły na Huculszczyźnie, godnej XXI wieku). Jej główną ideą stało się sformułowane przez autora stwierdzenie, że „dzisiaj nie ma potrzeby nikogo przekonywać w tym, że wieś żyje i rozwija się do tego czasu, dopóki w niej żyje bogatym duchowym życiem szkoła”. Bo za mało tylko samego faktu istnienia wiejskiej szkoły. Dla Niepodległej Ukrainy potrzebny jest „wysoki intelektualny poziom mieszkańca wsi”. O tym marzył i odpowiednio działał ten niezmordowany oświatowy Krzewiciel. Tym zapisanym myślom-wierszom minęły od tego czasu 33 lata. Powiedziane przez niego nawet nie jest dyskusyjne czy kontrowersyjne, ponieważ jest sprzeczne z naturą, kiedy „cerkiew bez krzyża”, a „wieś bez szkoły”, wszak one zawsze były życiodajnymi korzeniami bytu narodu. Za to do tej pory pozostaje problematyczne stwierdzenie Łosiuka o potrzebie jednak „przekonywania” wielu tych, którzy odpowiadają (konstytucyjnie!) za realizację polityki oświatowej. Mowa o jakości edukacji, w szczególności wiejskiej szkoły. Już w tamtych czasach tworzył rodzimą szkołę solidną; intelektualną; duchową i narodową, oddając wszystkie siły, żeby wyjść z tej niszy niesprawiedliwości, o której pisał w swoim czasie M. Kociubynski, odwiedzając tę obdarzoną piękną przyrodą okolicę: „kraj zapomniany przez Boga i ludzi”. Zaprawdę, jak zaznaczał Łosiuk, „nikt z mieszkańców Jaworowa z trzytysięczną populacją do początku drugiej połowy XX wieku nie zdobył nawet średniego wykształcenia”. Dlatego nigdy nie „sławił” ani nowo powstałego totalitarnego reżimu komunistycznego z jego represjami, kolektywizacją, przymusowym przesiedleniem z gór, „świadomym” gwałtownym zmniejszeniem populacji górali, tak i wszystkich innych obcych władz, które zniewalały naród przez prawie sześć wieków. Zatem edukację trzeba było według słów Łosiuka nie odradzać, a prawie od nowa tworzyć, stawiając u podstaw jej wzrostu osobowość ucznia ze swoimi naturalnymi predyspozycjami, zasadę aktywnej działalności psychologicznej na każdym etapie nauczania; jakościowe opanowanie wiedzy; teoretyczne i praktyczne opanowanie dorobku kultury narodowej; formowanie narodowo świadomej, kreatywnej, krytycznej i patriotycznej osobowości. Właśnie taką szkołę budował dla swojego Narodu, pamiętając słowa słynnego autora „Wielkiej dydaktyki”, że nie ma cenniejszego daru dla rodzinnego państwa, aniżeli wykształcona młodzież. Uświadamiał sobie, że od jakości ludzkiego „kapitału” w pełnej mierze zależy siła i sława naszej Ukrainy. Jego wymarzona nowa ukraińska szkoła na Huculszczyźnie czasami przypominała idealny model państwa platońskiego, które krzepnie nie tylko dzięki „filozofowi na tronie”, ale przede wszystkim przez „wysoką” edukację, która jest Rozumem, połączonym z Kulturą, które pielęgnowane są przez Muzy. Był Pedagogiem z powołania, czule reagując na rękoma stworzone błędy, kiedy lekceważono zasadnicze podstawy jakościowej edukacji, uniemożliwiając odpowiedzialne wypełnianie zobowiązań społecznych wobec Człowieka, Państwa-Ukrainy. Dzisiaj warto byłoby uważniej zapoznać się z marcowymi artykułami jeszcze z 2017 r. w Ogólnoukraińskim tygodniku „Oświata” (niestety, zniszczonym przez nieszczęsnych reformatorów) pod tytułem „Stracić nie można ułaskawić” (Szkoła górska) profesor Karpackiego Narodowego Uniwersytetu im. W. Stefanyka Inny Czerwińskiej. Wszak w nich do tej pory odczuwalny jest solidarny oddźwięk ze „Szkołą huculską” Łosiuka, zaszłymi problemami ówczesnych 27 rejonów regionu karpackiego (i nie tylko). Główny przekaz – czy można uczynić dziecko szczęśliwym, a edukację Przy portrecie Petra Łosiuka Czyż nie jesteśmy dłużnikami wobec jasnej pamięci tego Pedagoga sumienia, który całe swoje życie poświęcił idei równego dostępu wsi i kraju do jakościowej edukacji? Odpowiedź jest oczywista – tak. Na długo przed pełnoskalową agresją moskali Ukraina po raz pierwszy wzięła udział (w 2018 roku) na poziomie 5989 uczniów w najbardziej prestiżowym teście PISA-40 wśród 80 krajów z czytania (język, literatura), matematyki i przedmiotów przyrodniczych. Wyniki pokazały, że zacofanie ukraińskich uczniów względem średniego wskaźnika testowanych krajów wynosiło odpowiednio: 23, 39 i 22 punkty. Umownie 30 punktów to jeden rok nauki w szkole ogólnokształcącej. Przy czym, jeśli uczniowie dużych ukraińskich miast otrzymali 499 punktów, średnich miast – 480, to szkoły wiejskie – zaledwie 420. Różnica w wiedzy między dużym miastem a wsią osiągnęła krytyczny wskaźnik – około 2,5 roku nauki. Czy ta niepokojąca tendencja stała się przedmiotem uwagi najwyższego szczebla rządowego? Oczywiście, że nie! Przykro, ponieważ agresja jedynie wzmocniła ten zgubny dla kraju „reformatorski” kurs. Wszak według rankingu z 2022 roku, w którym wzięło udział 3876 piętnastoletnich uczniów z 18 obwodów, zacofanie, na przykład, Ukrainy względem Estonii / Polski odnotowano na poziomie czytania – 83 / 60 punktów; matematyki – 70 / 48 punktów; przedmiotów przyrodniczych – 76 / 49 punktów. Zatem, nie rozwiązawszy strategicznego problemu niskiego poziomu wiedzy z przedmiotów podstawowych, nie pokonawszy w najbliższej perspektywie rażącego zacofania w wiedzy wsi względem miasta, należy zacząć „mówić” nie o deklaratywnych reformach, a o realnych zagrożeniach dla bezpieczeństwa narodowego. Dlatego, opracowując i wprowadzając w życie model Szkoły Huculskiej, Łosiuk uzasadniał przede wszystkim decydującą misję szkoły w przygotowaniu nowej generacji specjalistów dla niepodległej Ukrainy, przede wszystkim dzięki jakościowemu opanowaniu wiedzy z dyscyplin podstawowych: języka ukraińskiego i obcych; historii; matematyki i informatyki; przedmiotów przyrodniczych. Jakość wiedzy to decydujący priorytet, poza którym można tylko odgrywać rolę, a nie tworzyć. Szkoła w Jaworowie wkrótce stała się swoistym ogólnopaństwowym poligonem doświadczalnym, a sam Łosiuk stanął na czele laboratorium naukowo-badawczego „Huculska etnopedagogika i huculszczyznoznawstwo” Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Heorhij Filipczuk wręczył Innie Czerwińskiej medal „Budowniczy Ukrainy” na bazie Jaworowskiego i placówek oświatowych rejonu kosowskiego. Stержniowym elementem edukacji stało się tu wychowanie narodowe, które utwierdzało ideę narodową, sprzyjało rozwojowi kultury narodu ukraińskiego oraz samoidentyfikacji narodowej; zasady ukraińskocentryzmu i humanocentryzmu; kształtowanie pamięci narodowej, nie zapominając ani na chwilę o świętej prawdzie: „Kto garnie się do obcego, tego Bóg karze”. Treść, metody wychowawcze, drogi i sposoby „pedagogiki Łosiuka”, podporządkowane głównemu celowi wychowania narodowego, przejęły najlepsze praktyki, duchowe i kulturalno-oświatowe dorobki narodu ukraińskiego i ludzkości, dobrze przyswajając nauki Iwana Ohijenki, że „zdolną, utalentowaną młodzież trzeba kształcić wszędzie, nie zapominać o najmniejszej wsi i prowincjonalnym zakątku…”. Myśl, cel i czyny Łosiuka o miłości do swojego kraju i Ukrainy, o jedności narodu i patriotyzmie nie były dla niego formalną aksjomatem, który czasem mógł przemieniać się w iluzję, dlatego on bezustannie, z pasją i ofiarnie „ciągnął młodzież za uszy” (Franko o Drahomanowie), aby nowe pokolenia dobrze znały i szanowały swoją prawdziwą historię, język, literaturę, kulturę, wielkie dzieła narodowych Budziciel. Kiedy rozpoczęła się wojna moskiewitów przeciwko Ukrainie, taki system wartości stał się kluczowy w systemie patriotyczno-wychowawczym dzieci i młodzieży. Już w marcu 2015 roku przygotował on zbiór materiałów metodycznych (10 ark. druk.) dla placówek oświatowych „Wychowujmy młodych patriotów Ukrainy”. W jednym z wywiadów („Guculski Krai”, nr 44, 2015 r.) położył nacisk na istotne treści ukrainoznawcze: „Ważne jest, by rozwijać wychowanie miłości do ojcowizny, małej ojczyzny, która zaczyna się od progu rodzinnego domu, uwzględniać historię regionu w kontekście historii Ukrainy, kulturę, mentalność. Wszystko to powinno zapewnić kształtowanie tożsamości Ukraińca, obywatela-patrioty Ukrainy”. Prawda, jednocześnie wtedy zauważył, że niestety istnieje dziwna tendencja: swoje, wartościowe jest ignorowane, a obce, nieprzyczyniające się do kształtowania tożsamości Ukraińca, przyciąga. Swoimi czynami jakby przypominał o „wiecznych prawdach” wielkiego pedagoga wszech czasów Jana Amosa Komeńskiego, który twierdził, że tylko ten naród, który zna i kocha swój język, swoją kulturę, jest zdolny pretendować do miłości „innych”, uważając, że nauczyciel ludowy ma być patriotą rodzimego języka, rodzimej kultury, posiadać te cechy, które pragnie wychować u swoich uczniów. Doprawdy był niezawodnym Obereg rodzimokulturowej, rodzimojęzycznej niszy ukraińskości, z oddaniem wyznając określającą zasadę ukraińskiej pedagogiki, że edukacja ze swego charakteru musi być narodowa. Wcielał w życie ideę Sofii Rusowej, że „miłość do ojczystego kraju – to pierwszy najlepszy krok ku szerokiej powszechnej ludzkiej humanitarności. Niech wokół będą rodzime rzeczy, by uczeń się w nich kochał, przyzwyczajał się kochać wszystko rodzime, poświęcał mu wszystkie siły swego ducha i ciała… A na ścianie naszej przyszłej rodzimej szkoły niech wisi portret wielkiego apostoła prawdy i nauki – Tarasa Szewczenki” (Nowa szkoła. 1917). Szewczenkoznawstwo było centralną ideą Jaworowskiej Huculskiej Szkoły oraz huculszczynoznawstwa jako nauki, która – według określenia kolegi po fachu, profesora R. Skulskiego – stanowiła „przyziemne ukrainoznawstwo”. Łosiuk znacznie poszerzył i wzbogacił edukację ukrainoznawczą, wprowadzając do jej treści gruntowną wiedzę o Ukrainie, Narodzie Ukraińskim, Ojczystym Kraju, wartościowych dobrach poetyckiego i pieśniowego folkloru, dotąd nieznanych materiałach o historii, przyrodzie, tradycjach, kulturze ludowej, a co ważne – stworzył odpowiednie warunki, aby uczniowie mogli opanować niezbędną wiedzę i kompetencje. Umiejętność gry na instrumentach muzycznych, śpiewania, tańczenia, haftowania, tkania, rzeźbienia, znajomość określonej liczby ukraińskich pieśni, obrzędów ludowych, tradycji, bajek i gier stały się uporządkowanym systemem procesu edukacyjno-wychowawczego. Wezwanie Rusowej do nauczycielstwa, że w okresie kształtowania się osobowości „musi rozbrzmiewać jej rodzinne słowo, rodzinna muzyka i poezja”, służyło mu jako metodologia, a zarazem metodyka pracy oświatowej. Łosiuk był naprawdę zakochany w tej symbolicznej trójjedni narodowej Kultury, rodzimej Przyrody i Człowieka. Ta cnota, z wielką odpowiedzialnością etyczną, przekazywana była wszystkim, którzy mieli okazję się z nim kontaktować, przede wszystkim młodzieży. Starannie i odpowiedzialnie studiował pedagogiczne „kanony” tych ukraińskich oświatowców-pedagogów, którzy jeszcze niedawno byli przemilczani, przyciszani, a nawet zakazywani. Dlatego bliskie i zgodne z jego zawodowymi poglądami, obywatelską postawą, osobistą i narodową godnością były idee zarówno jego współczesnych towarzyszy (Stelmachowycz, Stuparyk, Skulskyj, Pelypejko, Dzwinczuk…), jak i tych obrońców „prześladowanej prawdy”, którzy zostali wreszcie uznani za świetlane postacie kształtowania narodowej szkoły. Bo na przykład niezwykle przyjmowane przez Petra Wasylowycza były idee H. Waszczenki (praca „Wychowanie woli i charakteru”), gdy ten uzasadniał, że „miłość do ojczystego kraju zakłada się na dziecięcych przeżyciach, kiedy dziecko patrzy na świat otwartymi oczami, bez uprzedzeń… Wtedy i niebo jest bardziej błękitne, i słońce łaskawsze, i gwiazdy świecą jaśniej, i kwiaty pachną lepiej. Człowiek wspomina wrażenia z rodzimej przyrody. Przykładem może być Szewczenko, który do końca swych dni zachował przeżycia z rodzimej przyrody jako najjaśniejsze chwile swego życia”. Ale «dziatwa jest różnorodna jak łąka na hali», dlatego, kształtując te cechy, podchodzono do każdego indywidualnie, oddziałując na uczucia, ciało, umysł i duszę. Jego koncepcja zakładała nie prostą differentiację nauczania dla kierunków humanistyczno-artystycznego, przyrodniczego, fizyczno-matematycznego, lecz głębokie i wszechstronne poznanie każdego indywiduum, jego skłonności, zdolności, upodobań oraz optymalnych dróg zawodowego samookreślenia. Właśnie w tym celu w szkole-liceum funkcjonowało centrum twórczości dziecięcej z kierunkami choreograficznym, teatralnym, plastyczno-artystycznym, rzemiosłem artystycznym (rzeźbiarstwo, haft, pisankarstwo, wyrób łyżników tp.). Ozdobą „szkoły zdolności” stał się kompleks sportowy, w którego strukturze znajdują się: stadion, sala sportowa, basen pływacki, 300-metrowa trasa narciarstwa zjazdowego ze sztuczną nawierzchnią. Warto uznać jeszcze jedną ważną koncepcyjną cechę „Szkoły Huculskiej”. Wspomniany model edukacyjny funkcjonuje w ścisłej twórczej współpracy z NAPN Ukrainy (naukowo-badawcza laboratorium «Etnopedagogika huculska i huculszczynoznawstwo»), uniwersytetami Iwano-Frankiwska, Czerniowiec, Użhorodu. Jego doświadczenia i idee były szeroko omawiane w swoim czasie w naukowo-pedagogicznym czasopiśmie «Szkoła Huculska» (10 numerów, lata 1994-2000), w książkach serii «Biblioteka Szkoły Huculskiej», a także w jego pracach naukowych: «Chrestomatia z huculszczynoznawstwa», «Szkoła zdolności», «Dekoracyjno-użytkowa sztuka w szkole», «Szkoła Huculska», «Huculszczynoznawstwo w ukraińskiej szkole narodowej», «Twórczość młodych», «Moja Huculszczyzna» i inne. Transformacja typowej placówki ogólnokształcącej w twórczą „Szkołę zdolności” w Jaworowie, gdzie każde dziecko realizuje siebie jako osobowość, równy dostęp do wysokiej jakości edukacji w warunkach szkoły górskiej, nauczanie zorientowane osobowościowo stały się możliwe nie tylko dzięki stworzeniu odpowiednich warunków organizacyjnych, psychologiczno-pedagogicznych. U podstaw – osobowość twórcza, kreatywnego, narodowo świadomego Pedagoga, dla którego miłość do dziecka (według W. Suchomlinskiego) jest jego krwią i ciałem, bo «bez miłości to to samo, co śpiewak bez głosu, muzyk bez słuchu, malarz bez poczucia barwy». Ten mądry przewodnik edukacyjny nakreślił jasne kryteria kompetencji zespołu nauczycielskiego, uważając, że w żadnych okolicznościach nie można dopuścić, aby ukraiński pedagog nie znał głęboko swojej historii, tradycji, literatury, języka ojczystego, psychologii i kultury swojego Narodu. Uważał też, że nauczyciel musi wierzyć w te wartości i wiedzę, które sam propaguje i broni, być prawdziwym w słowach i czynach. Twierdził, że dla kultury pedagogicznej i wykształcenia potrzebne są nie tylko kompetencje wiedzy, lecz także system wartości jako ich charakterystyka. Sens edukacji zostaje utracony, gdy wartości są ignorowane lub zamieniane na jakikolwiek inny egoistyczny fetysz. Wtedy ginie najskuteczniejszy środek wychowawczego oddziaływania – osobisty przykład. Bo jeśli się nie sieje, to nie wschodzi. Współczesna edukacja w swym uczłowieczonym wymiarze to sytuacja, w której wszyscy uczestnicy (podmioty) procesu nieustannie się samodoskonalą (jak codzienne plebiscyt), będąc «duchowo schludnymi». A aby tak było, musi ona być «aksjologiczna», nie tracąc wartości «umarłych, żyjących i nienarodzonych». W tym kontekście przypomina się twórczość wybitnego słobożańskiego badacza kultury huculskiej Hnata Chotkewycza, z której wiele czerpał Petro Łosiuk. Halina – córka Hnata Chotkewycza, która mieszkała we Francji (Grenoble), wydała wspomnieniową książkę o ojcu «Tam, gdzie nie kłuje trawa», którą w tym roku podarowano mi w muzeum Chotkiewicza w Wysokiem na Charkowszczyźnie. Jest w niej epizod, w którym przekazano tę niezwykle silną emocję, jaka wybuchnęła, gdy K. Trylowski z Kołomyi odkrył dla pisarza Huculszczyznę, zapoznając go z wybitnym folklorystą i etnografem W. Hnatiukiem oraz znanym badaczem tego kraju W. Szuchewyczem. O swoim wrażeniu pisze on tak: „…powiem krótko, że jak otworzyłem usta ze zdumienia, przybywszy na Huculszczyznę, tak z otwartymi ustami chodziłem sześć lat”. Właśnie tutaj, w sąsiednim od Jaworowa Krasnoillu, tworzy słynny Huculski Teatr, pisze „Dowbusza” i „Kamienną duszę”, która w 1911 roku ukazała się drukiem w Czerniowcach. Halina Chotkiewicz, opisując ten protuberancyjny wybuch narodowo-kulturalnego odrodzenia, zaznacza, że huculi szczerze płakali, gdy aktorzy wynosili rannego Dowbusza, a przy braku środków (na utrzymanie teatru) „zaczęli nosić grajcary, które odkładali na czarną godzinę – tak wielka była ich potrzeba teatru”. Wtedy, na początku XX wieku, ten unikalny teatr, wyruszając z okolic Kosowszczyzny, objechał całą Galicję i Bukowinę, wystąpił na scenach prawie sześćdziesięciu miasteczek i wsi, „dotarł do Lwowa i Krakowa”, wielkiej Ukrainy, demonstrując światu tę piękną w swojej niepowtarzalności i nieogarnionej głębi Kulturę. Wspominam te wątki, aby wyodrębnić ciągłość i nieprzerwanie w zachowaniu i łączeniu kultury ukraińskiej Huculszczyzny, której ducha, energię i historię z czcią przekazywać będzie już kolejnym pokoleniom Petro Łosiuk. O znaczeniu narodowej pamięci dla siły i chwały Narodu zwięźle wypowiedział się niegdyś, odwiedziwszy tę unikalną szkołę, wicepremier Rządu, akademik M. Żulyński: „…w takich szkołach kształtuje się ukraińska patriotyczna dusza”. Niedawno w wydawnictwie „Pisany …«Kamień» ukazała się książka Łosiuka «Na ostrzu czasu», naznaczona sensem znaczącym dla jego życiotwórczości: «Pracując w górach, miałem wybór: albo schodzić w dół, albo wspinać się w górę. Huculi od urodzenia – na wysokości». Ta spragnienie duchowej wyżyny jest, zapewne, dla niego owym błogosławionym celem, zrodzonym i wypielęgnowanym przez rodzinną Huculszczyznę, swój Ród i Lud, a także przez nieustanną pracę, pracę i pracę… Jak ta pszczółka, zbierał zewsząd miododajne idee, myśli, rady, cnoty, tworząc własne, oryginalne i życiodajne, wyznając ideologemy – «życie to praca», «ludzi kulturalnymi czyni tylko praca». Twórcze działanie pedagogiczne było dla niego błogosławieństwem i zbawieniem, jakby odpowiadając na pytanie (za T. Carlyle’em): «Co by się stało z ziemią, gdyby przestała się obracać?» Piotr Łosiuk jest jednym z tych oświatowców-pedagogów, którzy z pobożnym uwielbieniem, niemal świętobliwie uczyli młodzież odnosić się do Pracownika, Duchowego Przewodnika, Wojownika, w których mądrości siły zawierała się Wola Ukraińska. Dziś w muzeum Jaworowskiego Liceum imienia Piotra Łosiuka zgromadzone są chlubne imiona tych, którzy są honorem i chwałą ojczystego kraju, przede wszystkim bojowników o Wolność Ukrainy. Z szczególnym szacunkiem przechowywane tu jest Jaworowskie fotoarchiwum UPA. Wychowany na ideałach narodowych Budzicieli i tradycjach ojcowskich, Łosiuk przekazywał te niezniszczalne wartości młodym pokoleniom Ukraińców jak wielki Nauczyciel. Uwierzył w słowo Stefanyka, że nikomu nie uda się sprzedać na jarmarku tego Narodu, który zdolny jest rodzić Szewczenków, Fedykowyczów i Frankó, broniąc siły Prawdy, Wolności i Soborności. Zawsze z czcią nosił w duszy i sercu niewidzialne skrижale «Kobzarza» i Pisma Świętego, ideę jedności ukraińskości, opiewaną przez narodowych «Lirników». Niech Czeremosz zapieniony I Czarny, i Biały, Z braćmi z ruską Nas więcej nie dzieli! W te marcowe dni chylimy głowy przed jasnym Człowiekiem, składając hołd wielkiemu Nauczycielowi i Nauczycielowi, Strażnikowi ukraińskiej Tożsamości – Piotrowi Łosiukowi!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Powstanie języka ukraińskiego, narodu ukraińskiego i pierwszej ukraińskiej państwowości narodowej

Dmytro CZOBIT. Zakończenie. Początek w nr 2–6, 9 za 2026 r. Wśród wymienionych prac akademika NAN Ukrainy H. Piwtoraka najbardziej interesowały nas kwestie związane z początkami języka ukraińskiego. „Dla naświetlenia historii języka ukraińskiego – pisał H. Piwtorak – pierwszorzędne znaczenie mają świadectwa staroruskich i staroukraińskich zabytków piśmiennictwa, których wartość naukowa określana jest przede wszystkim ich czasową bliskością do badanych procesów dialektalnych i zjawisk językowych”150. Stąd widać, że dla poszukiwań dawnych procesów dialektalnych i zjawisk językowych głównym, decydującym sposobem u językoznawców było badanie dawnych zabytków piśmiennictwa: kronik, utworów o charakterze kościelnym i świeckim. Czyli niezwykle żmudna praca. Właśnie tak za pomocą fonologii badał początki języka ukraińskiego również J. Szewelow. Jednak zabytki historyczno-literackie nie były napisane potocznym językiem ludowym, lecz starosłowiańskim, który nazywa się również cerkiewnosłowiańskim. Stworzyli go w latach 860. bracia Konstanty (Cyryl) i Metody, przetłumaczyli oni swoją ojczystą gwarą miasta Sołunia (obecnie Saloniki na północy Grecji) teksty chrześcijańskie dla nabożeństw cerkiewnych, przeznaczonych dla Słowian. U podstaw tego języka pisanego leżał macedoński dialekt języka starobułgarskiego, nazywa się go cerkiewnosłowiańskim lub starosłowiańskim. Na okres VI w. (czas ostatecznego rozpadu języka prasłowiańskiego) i IX w. (pojawienie się pierwszych tekstów słowiańskich) przypada 300 lat. „W wyniku oczywistego – na podstawie znanych faktów – zauważył znany językoznawca Konstanty Tyszczenko – należy przyjąć jako niepodważalny pewnik, że kilka początkowych stuleci słowiańskiej historii językowej pozostało bez jakiejkolwiek pisemnej utrwalenia ze strony samych Słowian”151. Zatem „bez jakiegokolwiek pisemnego utrwalenia” zabytków słowiańskojęzycznych pozostał okres historii ukraińskiej, który poprzedzał VI w. n.e.; tutaj właśnie chronologicznie wchodzi wczesny okres Antów IV–V w. n.e. Stąd wynika, że dla tego czasu czysto fonologiczne metody nie mogą dać należytego i wiarygodnego rezultatu, dlatego należy stosować dane z innych dziedzin wiedzy, w szczególności folklorystyki, etnografii, toponimii itp. Najdawniejsze utwory, napisane w języku starosłowiańskim na terytorium Ukrainy, należą do XI w. Stąd widać, że okres, w którym brak pisemnego utrwalenia języka słowiańskiej ludności międzyrzecza Dniestru i Środkowego Dniepru, czyli czas protoukraiński (wczesnoukraiński), stanowi pół tysiąca lat. Co więcej, w książkowym języku cerkiewnosłowiańskim braci sołuńskich lud Naddnieprza, Wołynia i Podkarpacia nigdy nie rozmawiał, przez co zabytki piśmiennictwa nie odzwierciedlały ówczesnej mowy ludowej. W tej sprawie wybitny ukraiński językoznawca Leonid Bułachowski pisał: „Tradycyjne pismo, starobułgarski skład słownika, książkowo-cerkiewny krąg pojęć i sposobów wyrażania myśli – wszystko to w dużej mierze zasłania przed nami żywą ludową żywiołowość języka południoworuskiego tamtego czasu, pozwalając jej wyjść na powierzchnię jedynie mniej lub bardziej przypadkowo”152. Pod wprowadzonym jeszcze w czasach caratu terminem „język południoworuski” rozumiano język ukraiński. Jeśli chodzi o wyrażenie „mniej lub bardziej przypadkowo”, to dotyczy ono wtrętów w kronikach i zabytkach cerkiewnych mowy potocznej Naddnieprza i Wołynia przy pisaniu utworów przez miejscowych autorów lub kopistów. W tej sprawie H. Piwtorak pisał: „Przy frontalnym badaniu zabytków cerkiewnosłowiańskich drugiej połowy XI w. i późniejszych, takich jak Ewangeliarz Ostromira z lat 1056–1057, Zborniki Światosława z lat 1073 i 1076, Ewangeliarz Archangielski z 1072 r. i innych ksiąg pochodzenia kijowskiego, stworzonych w języku cerkiewnosłowiańskim, znajdujemy wśród cerkiewnosłowiańskiej żywiołowości językowej dziesiątki i setki przykładów odzwierciedlenia cech językowych, charakterystycznych dla żywego języka ukraińskiego”153. W ten sposób językoznawcy wydobywali z zabytków piśmiennictwa czasów książęcych okruchy języka ludowego i na ich podstawie śledzili powstawanie i rozwój procesów językowych minionych czasów, co oczywiście nie mogło dać pełnego i wszechstronnego, a przez to dokładnego w relacji chronologicznej rezultatu. Takie właśnie spostrzeżenie zawarł w swojej pracy J. Szewelow. Kwestiom początków, kształtowania się i rozwoju języka ukraińskiego poświęcona jest pierwsza część książki H. Piwtoraka „Ukraińcy: skąd my i nasz język”. W niej autor rozpatrzył językowo-historyczne źródła przeszłości Ukrainy oraz zbadał powstanie najważniejszych cech dialektalnych, które stały się charakterystycznymi osobliwościami języka ukraińskiego. Sam język ukraiński wydzielił się bezpośrednio z języka prasłowiańskiego. Ojczyzną Prasłowian był obszar od Odry do Środkowego Dniepru. Czyli terytorium dzisiejszej Ukrainy wchodziło w skład praojczyzny Słowian. Właśnie tutaj ze wspólnoty prasłowiańskiej wyodrębnił się język ukraiński. Zjawiska językowe w języku prasłowiańskim pozwoliły H. Piwtorakowi wyciągnąć wniosek: „Południowy protoukraiński masyw etnojęzykowy uformował się na początku VI w. w pasie leśno-stepowym Środkowego Naddnieprza…”154. Terminy z określeniem „protoukraińskie” H. Piwtorak używał wielokrotnie: „plemiona protoukraińskie w VIII–IX w.”155, „ziemie protoukraińskie”156, „osobliwości protoukraińskie w leksyce staroruskiej”157, „gwary protoukraińskie”158, „gwary protoukraińskie”159. Okres wspólny słowiański (lub prasłowiański) trwał od III tysiąclecia p.n.e. do połowy I tysiąclecia n.e. Rozpad wspólnoty prasłowiańskiej trwał w kilku etapach; na początku naszej ery rozpadła się ona na zachodnią i wschodnią gałąź Słowian, rozdzieliły je prastare masywy leśne, bagna i rzeka Zachodni Bug. Ostateczny rozpad wspólnoty prasłowiańskiej nastąpił w V–VI w. n.e. Od tego czasu istnieli już Słowianie zachodni (Polacy, Czesi, Słowacy, Łużyczanie górni i dolni, Połabianie, Kaszubi, Ślązacy) i Słowianie południowi (Serbowie, Chorwaci, Bułgarzy, Słoweńcy, Macedończycy, Czarnogórcy). Dla Słowian wschodnich jeszcze w czasach carskiej Rosji wymyślono tak zwaną narodowość staroruską – rzekomo wspólną poprzedniczkę Rosjan, Ukraińców i Białorusinów. Główna przyczyna polegała na tym, że w sercu późniejszej Rosji – międzyrzeczu Oki i Środkowej Wołgi wtedy jeszcze nie było Słowian; od Północno-Wschodniej Bałtyki do Uralu zamieszkiwały tam ludy ugrofińskie. Naród, który z czasem zaczął nazywać się rosyjskim, zaczął formować się znacznie później – w X–XIII w. Czyli Rosjanie są najmłodszym narodem słowiańskim, aby ukryć ten fakt, wymyślono „narodowość staroruską” i tym samym przywłaszczono dawną historię Ukraińców. W swojej następnej pracy, poświęconej pochodzeniu narodu ukraińskiego i jego języka, H. Piwtorak położył nacisk na niezwykle ważną okoliczność: «Wschodniosłowiański areał po jego odgraniczeniu od zachodniosłowiańskiego areału jeszcze przez pięć wieków stanowił dość trwałą wspólnotę etnojęzykową, w której w IV–VI w. n.e. zaczęły się wyraźnie wyodrębniać dwa masywy – północny i południowy. Odpowiadały one dwóm historycznym ugrupowaniom Słowian – Sklawinom (masyw północny) i Antom (masyw południowy), których terytoria rozciągały się daleko poza granice współczesnej Ukrainy na zachód i południowy zachód. Szczególnie należy podkreślić, że areał wczesnej wschodniosłowiańskiej wspólnoty etnojęzykowej całkowicie pokrywał się ze wschodnią częścią praojczyzny Słowian między górnym Dniestrem, Prypecią, środkowym Dnieprem i południowym Stepem, a zatem w całości mieścił się w granicach proto-ukraińskiego (czyli wczesnoukraińskiego) terytorium etnojęzykowego. Na północ od Jasiołdy – Prypeci (terytorium współczesnej Białorusi) w tamtym czasie żyli plemiona bałtyckie, których południowa granica przebiegała wzdłuż Prypeci, środkowej Desny i Sejmu, a ogromne przestrzenie na północnym wschodzie (dzisiejsza europejska część Rosji) były zasiedlone przez liczne plemiona fińsko-ugryjskie»160. Podobną myśl H. Piwtorak wyraził również w czasopiśmie «Mowoznawstwo», gdzie pisał: «Wschodnia część praojczyzny Słowian jeszcze w ostatnim okresie wspólnoty prasłowiańskiej (w II–VI w. n.e.) podzieliła się na dwa regiony: Polesie i przyległe bardziej na południe terytoria zasiedlały słowiańskie plemiona Sklawinów, a lasostep – Antowie»161. Do tych słów można dodać: źródła bizantyjskie wielokrotnie pisały o tym, że Sklawini i Antowie rozmawiali w jednym języku. Wspólnoty te prawdopodobnie otrzymały swoje nazwy nie według cech etnicznych, a geograficznych. Wszystko świadczy o tym, że był to jeden naród. Stąd można wyciągnąć wniosek: Sklawini i Antowie rozmawiali w jednym języku, być może z pewnymi cechami dialektalnymi, ale byli oni bezpośrednimi i genetycznymi przodkami późniejszych Ukraińców. Taka myśl jest zgodna również z innym wnioskiem H. Piwtoraka: «Jak świadczą współczesne dane naukowe, cechy etnograficzne Ukraińców kształtowały się przez wiele wieków na najdawniejszych wschodniosłowiańskich terytoriach Naddnieprza, Polesia, Galicji oraz Przedkarpacia wśród rdzennej słowiańskiej ludności tego areału, którego historia odznacza się spadkobiernością, następstwem, brakiem jakichkolwiek globalnych kataklizmów przyrodniczych czy społecznych, które mogłyby zburzyć nieprzerwany historyczny łańcuch etnojęzykowego i kulturowego rozwoju naszych przodków»162. «W ten sposób – podkreślał H. Piwtorak w innej pracy – we wschodnio-prasłowiańskim areale pra-Ukraińcy byli jedynymi spadkobiercami prasłowiańskiego dziedzictwa etnojęzykowego, którym nigdy i z nikim się nie dzielili, i ostatecznie nikt też do niego nie rościł pretensji aż do ostatniej ćwierci XVIII w., kiedy rosyjska imperatorowa Katarzyna II postawiła wszystko na głowie, całkowicie bezpodstawnie ogłaszając historię dawnej Ukrainy-Rusi historią Imperium Rosyjskiego. W ciągu VI–VII w. na terytorium Sklawinów i Antów, znowuż w granicach przyszłej Ukrainy, powstały nowe związki plemienne – kronikarskie Bużanie, Wołynianie, Polanie, Drewlanie, Siewierzanie, Ulicze, Tywercy, Biali Chorwaci i in., których są wszelkie podstawy nazywać pra-ukraińskimi»163. H. Piwtorak zaznaczył, że właśnie w V–VI w. n.e. przejawiły się wyraźne cechy języka ukraińskiego: «Znaczna część specyficznych dla języka ukraińskiego cech fonetycznych (a niektóre z nich okazały się wspólne dla ukraińskiego i innych sąsiednich języków) zaczęły kształtować się bezpośrednio od języka prasłowiańskiego, czyli od V–VI w. n.e. W ciągu drugiej połowy I tys. n.e. powstały takie cechy fonetyczne: 1) wybuchowa spółgłoska tylnojęzykowa g przekształciła się we frykatywną γ (koniec VI – pierwsza połowa VII w.), i zamiast goлoвá, нogá, gopoдъти zaczęto wymawiać γоловá, ноγá, γородúти»164. Hryhorij Piwtorak przytoczył bardzo ciekawy fakt, który rzuca sporo światła na język mówiony ludności dawnych ukraińskich ziem tamtego czasu, który poprzedzał Wielką wędrówkę ludów IV–VI w. n.e. W tej sprawie pisał: «Ciekawy rezultat daje także studiowanie leksyki współczesnych języków południowosłowiańskich. Na przykład ukraiński badacz O. Stryżak zwrócił uwagę na obecność w języku serbskim i ukraińskim szeregu semantycznie niemal tożsamych słów, takich jak: вáтра (ogień), вýлиця (ulica), гúнути (ginąć), голóта (gołota), гýска (gęś), дúхати (dychać), жвáкати (żuć), збірка (zbiórka), квóчка (kwoka), лáгодити (łagodzić), лáяти (łajać), людство (ludzkość), люлька (lulka), маснúй (tłusty), млúво (mlewo), мочáр (moczar), мýляти (mulić), нáпад (napad), нáступ (następ), неук (nieuk), óбрис (obrys), окрáяти (okroić), óнде (tam), пáша (pastwisko), плéтиво (pleciwo), плúнути (plunąć), пóслуга (posługa), прáля (prządka), пýзо (brzuch), себé (siebie), сúрник (sernik), слúна (ślina), снагá (siła), сýкня (suknia), тин (płot), тýга (tęsknota), улучúти (trafić), яринá (jarzyna) oraz wiele innych. Świadczą one o tym, że w języku ludności środkowego Naddnieprza i Przedkarpacia (czyli pra-Ukraińców), skąd przodkowie Serbów i Chorwatów przybyli na Bałkany niemal 1500 lat temu, wszystkie te słowa już były w V–VI w. n.e. Co do pochodzenia Chorwatów właśnie z tych miejsc, wątpić nie ma powodów: na to wyraźnie wskazują nazwy geograficzne na terytorium dzisiejszej Chorwacji: chorw. Kijev, Kijevo (zarejestrowano 5 nazw), Kijani, Žitomir, Malin, Bolarka i in.»165. Te fakty językowe świadczą, że przodkowie Ukraińców, Serbów i Chorwatów mają wspólny odcinek historii, bo przeżyli na wspólnej praojczyźnie – w międzyrzeczu Dniestru i środkowego Dniepru. Zatem serbsko-ukraińskie paralele leksykalne wyraźnie wskazują na to, że przed migracją z praojczyzny Słowian na Bałkany i w dorzecze Dunaju, czyli w IV–VI w. n.e., lub, oczywiście, jeszcze wcześniej, przodkowie przesiedleńców, którzy do tego zamieszkiwali na Naddnieprzu i Przedkarpaciu, rozmawiali w języku zbliżonym do ukraińskiego. Tutaj należy zauważyć, że język migrantów doznaje w nowych miejscach znacznie większych zmian niż u mieszkańców porzuconej Ojczyzny. _________________________ 150 Piwtorak H. Ukraińcy: skąd my i nasz język. K.: Naukowa dumka, 1993. S. 17. 151 Tyszczenko K. Wszechsłowiańskość języka Ukraińców // Ukraiński tydzień. 2012. 28 wrz. S. 24. 152 Piwtorak H. Ukraińcy: skąd my i nasz język. K.: Naukowa dumka, 1993. S. 18; Bułachowski L. A. Pytania pochodzenia języka ukraińskiego. K., 1956. S. 50. 153 Piwtorak H. Ukraińcy: skąd my i nasz język. Pochodzenie języka ukraińskiego i rosyjskiego: mity i historyczna prawda // Dzień. 2011. 3–4 czer. S. 8. 154 Piwtorak H. Ukraińcy: skąd my i nasz język. K.: Naukowa dumka, 1993. S. 61. 155 Tamże. S. 68. 156 Tamże. S. 71, 92, 131. 157 Tamże. S. 131. 158 Tamże. S. 104. 159 Tamże. S. 105. 160 H. Piwtorak. Pochodzenie Ukraińców, Rosjan, Białorusinów i ich języków: Mity i prawda o trzech braciach słowiańskich ze «wspólnej kołyski». Kijów: Akademia, 2001. S. 23. 161 Piwtorak H. Jeszcze raz o wieku języka ukraińskiego // Mowoznawstwo. 2025. № 3. S. 12. 162 H. Piwtorak. Pochodzenie Ukraińców, Rosjan, Białorusinów i ich języków: Mity i prawda o trzech braciach słowiańskich ze «wspólnej kołyski». Kijów: Akademia, 2001. S. 37. 163 Piwtorak H. Jeszcze raz o wieku języka ukraińskiego // Mowoznawstwo. 2025. № 3. S. 12. 164 H. Piwtorak. Pochodzenie Ukraińców, Rosjan, Białorusinów i ich języków: Mity i prawda o trzech braciach słowiańskich ze «wspólnej kołyski». S. 44; Tenże. Ukraińcy: skąd my i nasz język. Pochodzenie języka ukraińskiego i rosyjskiego: mity i historyczna prawda // Dzień. 2011. 3–4 czerwca. S. 8. 165 H. Piwtorak. Pochodzenie Ukraińców, Rosjan, Białorusinów i ich języków: Mity i prawda o trzech braciach słowiańskich ze «wspólnej kolebki». S. 48; Stryżak O. Serbowie i Ukraina // Ukraina. Nauka i kultura. Kijów, 1993. S. 257–258.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

miało 20 tysięcy mieszkańców i gdzieś 60% posługiwało się białorusko-ukraińskim surżykiem. Ba, komponent białoruski był nawet silniejszy. Drugi raz byłem tam w 2021 roku – ludzi umownie „nierosyjskich” było już 80%. Przecież po likwidacji jednostki wojskowej lotnictwa wielu rosyjskojęzycznych ludzi wyjechało. Zatem to ukraińskie miasto jest największą na planecie miejscowością, gdzie odsetek „prawie białoruskojęzycznych” jest dość wysoki. Świadczy to o tym, że ukrainizacja edukacji nie stała się zagrożeniem dla białoruskiej tożsamości. Trudno sobie wyobrazić tak duże białoruskojęzyczne miasto na terytorium samej Białorusi. Tam jednoznacznie dominowałyby rosyjskojęzyczne szkoły, które szybko zrobiłyby to, czego nie zdołały zrobić na Czernihowszczyźnie szkoły ukraińskie. Rosyjskie nieuchronnie wyparłyby resztki białoruskości. Oto taka sytuacja z językami i dialektami na Czernihowszczyźnie.*** Artykuł chciałbym zakończyć jeszcze jednym krótkim opisem brzeskich realiów. Powołam się na jeden z tekstów Ludmyły Romanowycz: „Niedziela. O dziewiątej rano niespodziewany dzwonek do drzwi. Otwieram i widzę: stoi Cyganka i zaczyna typowy monolog: dzień dobry, dobrzy ludzie, pomóżcie czym możecie… Patrzę na nią w milczeniu. Cyganka milknie, a potem znów powtarza swoją mantrę. Przerywam jej: „Walu, przestań! Cieszę się, że cię widzę”… Gość uspokaja się, ożywia. Trzeba wyjaśnić, że wydarzenie ma miejsce na południowym zachodzie Białorusi. My z Cyganką rozmawiamy najpiękniejszym na świecie poleskim dialektem języka ukraińskiego. „Ciociu Ludo, to ty?”. Nagle czuję, że to już nie Romka przyszła żebrać do mojego domu, a w gości zawitała cała kolonia!Właśnie z Walą w homelskiej kolonii przebywałam na kwarantannie. W naszej sekcji było 24 kobiety i tylko ja jedna byłam polityczna. I tylko jedna Wala była Cyganką. Kiedy pierwszy raz usłyszałam jej dialekt – mało nie straciłam przytomności: Boże, siostrzyczka po języku! Walentyna miała około dziesięciu wyroków w kolonii – wszystko za kradzieże. Zaprzyjaźniłyśmy się. Pomagałam jej pisać podania i różne ankiety, bo z jakiegoś powodu chciała przenieść się z Homla do Rzeczycy. Mnie zaś Walentyna dużo opowiadała o życiu w kolonii, o wszystkim, co warto wiedzieć więźniom. Kiedy z nią rozmawiałyśmy, cała sekcja milkła. To był nasz z Walentyną czas chwały: rozmawiają dwie Poleszuczki, a wszyscy słuchają!”.Oto jakimi ciepłymi, okazuje się, mogą być relacje dwóch ziomkiń. Nawet w uwięzieniu zupełnie nieznani ludzie mogą stać się świadkami czarodziejskiej siły ojczystego dialektu! Czasem narodowość nie ma decydującego znaczenia. A oto język komunikacji ma.Trwa wojna. Daleko nie na wszystko możemy wpływać, przebywając pod ostrzałami. Ale o tym, że i w Polsce, i na Białorusi żyją bliscy nam ludzie, nie zapominamy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Czarodziejska moc dialektu

Serhij ŁASZCZENKO Chciałbym powiedzieć kilka słów o dialektach, które są używane poza granicami Ukrainy. Coraz dalej w przeszłość odchodzi moja ostatnia podróż do Polski, na południowe Podlasie. Było to na początku 2022 roku. Na północnym Podlasiu mieszkają Białorusini, których Polska nie deportowała. Ukraińców potraktowano jak Białorusinów, dlatego również ich nie ruszano. Mimo rozpoczęcia ciężkiej i krwawej wojny nie zapominałem, że jest to ważny dla ukraińskości punkt geograficzny. Po pierwsze, tam od razu pojawili się wolontariusze, którzy zaczęli pomagać Ukrainie. Poznałem kilku przemiłych ludzi. Małe terytorium i niewielka liczba ukraińskojęzycznej ludności są tutaj rekompensowane innymi ważnymi czynnikami. Powiedzmy, obecnością czasopisma „Nad Buhom i Narwoju”. Plus okoliczność, że Ukraińcy żyli tu od wieków. To nie Zielony Klin, gdzie pierwsi przesiedleńcy pojawili się pod koniec XIX wieku. I nie Kubań, gdzie potomkowie kozaków żyją od końca XVIII wieku. Na Podlasiu mieszkają autochtoni. Dlatego ciekawie było porównać życie mieszkańców południowego Podlasia z życiem Ukraińców w innych krajach. Powiedzmy, z sąsiednią Brześczyzną. Nie trzeba jechać daleko, aby znaleźć materiał do ogólnoukraińskiej analityki. *** Ludmiła Romanowicz z Małoryty, która niedawno odsiedziała półtora roku za sprawę białoruską, uważa się za etniczną Ukrainkę. Lubi słuchać ukraińskich pieśni ludowych i współczesnych piosenek estradowych. Ze smutkiem stwierdza, że u mieszkańców Brześczyzny świadomość narodowa jest ukształtowana „tylko w połowie”. A czasami tak bardzo chce się podzielić dobrymi piosenkami z rodakami! Wtedy Ludmiła otwiera okno lub lufcik i włącza coś ukraińskiego. Bardzo podoba jej się Kvitka Cisyk: „Ona u mnie zawsze na pierwszym miejscu. Zarówno pod względem jakości wykonania, jak i ideowości. To po prostu zachwyca: wychodzi na to, że można żyć tysiące kilometrów od Ojczyzny i jednocześnie być nieodłączną cząstką swojego narodu! A jeszcze bardzo podoba mi się trio Mareniczi. Zwłaszcza piosenka „Nese Halia wodu”. To już całkiem blisko od nas – wołyński zespół. Sąsiedzi, można powiedzieć. Nawiasem mówiąc, pod względem stylu wykonania Mareniczi są podobni do niektórych białoruskich zespołów. Mychajło Choma również należy do moich ulubionych wykonawców. A piosenkę „Hej, sokoły!” mogę słuchać kilka razy pod rząd. Swoją drogą, w naszym regionie panuje tolerancyjny stosunek do wszystkiego, co ukraińskie. Podczas gdy w Mińsku był przypadek, kiedy na dobę wsadzono kierowcę, który włączył w aucie ukraińską piosenkę. W Małorycie pod tym względem wszystko jest w porządku. Dzielnicowy milicjant pozwolił mi włączać muzykę, co prawda tylko w porze dziennej…”. Jednym słowem, to nie Kubań, gdzie wszystko, co ukraińskie, było bezlitośnie niszczone. Ale i tutaj polityka odciska swoje piętno na życiu zwykłych ludzi. Pani Ludmiła wspomina czas spędzony w kolonii. Przy czym nieodmiennie porusza aspekt językowy: „Białoruscy więźniowie bali się rozmawiać w kolonii po białorusku. A ja rozmawiałam w swoim dialekcie! Żadnych zakazów nie było, wręcz przeciwnie, była szacunek – zarówno ze strony „politycznych”, jak i ze strony surowych operatywników. Oni również odnosili się lojalnie. Myślę, że właśnie dzięki swojemu językowi czułam pewną ochronę w kolonii. Białoruscy oficerowie najwyraźniej czytali tekst mojego apelu do Łukaszenki, w którym krytykowałam go za to, że przepuścił rosyjskie wojska, by walczyły na ukraińskim terytorium. Myślę, że wszystko rozumieli i również nie chcieli walczyć. Dlatego w stosunku do mnie nie było takiego nękania, jak w stosunku do innych białoruskich więźniów. Jeśli ostatnio obrywało się za język ze strony narkomanek i alkoholiczek, to w moim oddziale podobni ludzie odnosili się do mojej gwary jak do czegoś naturalnego. Mówili: no co z niej wziąć? No ona jest taka, jaka jest – naturalna Poleszuczka. Dlatego pod tym względem miałam spokój. A oto literacki język białoruski w kolonii nie miał takiej naturalności. Tutaj już wszystko było maksymalnie upolitycznione…”. ***** Oczywiście różnica między Podlasiem a Brześczyzną istnieje. W czasach radzieckich Podlasie było odcięte od Ukrainy, a mieszkańcy Brześczyzny swobodnie jeździli na sąsiedni Wołyń. Dlatego ukraińskości zachowało się tu więcej. Na Podlasiu każde nowe zjawisko kulturalne było wydarzeniem. Niedawno miłośnicy muzyki zwrócili uwagę na podlaski zespół „Sw@da I Niczos”, który był jednym z głównych pretendentów do reprezentowania Polski na „Eurowizji – 2025”. Ale było zbyt mało informacji o tym duecie, aby ogólnonarodowo cieszyć się z wykonawców, dzielić radość z Podlasianami. Poziom wykonania niezły, ale ważne, za kogo oni się uważają? Jaka jest ich tożsamość – ukraińska, białoruska, polska? Czy po trochu wszystkiego w określonej proporcji? Mnie byłoby to bardzo ciekawe, wszak moje rodowe korzenie pochodzą z północnej Czernihowszczyzny. U nas tam, wyobraźcie sobie, również są podlaskie dyftongi (kuoń, wuol, nuoż itd.) – chociaż od rzeki Snow do Podlasia są setki i setki kilometrów! Nie spotkałem podobnego zjawiska na Wołyniu, Rówieńszczyźnie, Żytomierszczyźnie, Kijowszczyźnie… Chociaż obszedłem pieszo wiele północnych miejscowości wyżej wymienionych obwodów. Zatem tam, na ukraińsko-białoruskim pograniczu dyftongów nie ma, a na Czernihowszczyźnie Ludmiła Romanowicz są. Jak i na Podlasiu. Jak ta okoliczność wpływa na lokalną tożsamość? Najwyraźniej kształtuje jakieś poczucie… szczególnej wspólnoty. Czy wpływa to na preferencje polityczne? Myślę, że wpływa, ale w niewielkim stopniu. Sześć lat temu na Czernihowszczyźnie zauważyłem u kierowcy autobusu rejsowego ustawione obok siebie małe niebiesko-żółtą i czerwono-zieloną flagę łukaszenkowskiej Białorusi. Mało prawdopodobne byłoby takie połączenie na Połtawszczyźnie, Lwowszczyźnie czy Zaporożu. Jestem przekonany, że tutaj zadziałał czynnik regionalny. Więc kim jest ten kierowca: watnikiem, łukaszystą? Miejscowym mieszkańcem z białoruskim sentymentem? Czy przyjezdnym Ukraińcem, który przychylnie odnosi się do sąsiadów-Białorusinów? Trudno coś twierdzić, ponieważ z braku czasu nie zdążyłem porozmawiać z kierowcą. Można jedynie czynić pewne założenia. Jest niemało dowodów na to, że mieszkańcy rejonów horodniańskiego i ripkyńskiego mimo specyficznego dialektu czują się Ukraińcami. Powiedzmy, znany polityk Łewko Łukjanenko, który pochodził z rejonu horodniańskiego, odsiedział 27 lat za Ukrainę. Nawet został skazany na karę śmierci, którą potem zamieniono na długi okres więzienia. Jego ukraiński był troszkę szczególny, czuć było akcent. Ale on żył i oddychał Ukrainą! Wszak kraj czernihowski nierzadko rodził po prostu… patriotów swojej miejscowości. Powiedzmy, ataman Hałaka (1885–1921) bronił ziomków przed bolszewickim terrorem. Kiedy w latach 1920–1921 jego oddział otaczali czekiści, mógł przepłynąć Dniepr i przez długi czas działać na białoruskim terytorium. To dodatkowy dowód na to, że czernihowianie z Białorusinami żyli zgodnie. Znany poeta i tłumacz Wałerij Striłko, który urodził się na ukraińskiej Ripkyńszczyźnie, ostatnie lata swojego życia spędził w Mińsku. Zrobił wiele wspaniałych tłumaczeń z ukraińskiego na białoruski i odwrotnie. Nawet poezję tłumaczył! A to oznacza, że doskonale władał oboma językami. W sąsiedniej z Ripkami Horodni po raz pierwszy byłem w 1981 roku. Wtedy tutaj mieszkał

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

„Dajcie Ukraińcom wszystko, o co proszą”

Amerykański historyk i profesor Timothy Snyder zwrócił się do międzynarodowej wspólnoty w przeddzień czwartej rocznicy pełnoskalowej inwazji rosji na Ukrainę. I wezwał świat do zaprzestania kupowania rosyjskiego gazu i ropy. Timothy Snyder wyjaśnił międzynarodowej wspólnocie, co Ukraińcy zrobili dla świata przez cztery lata wielkiej wojny, którą Rosja rozpoczęła na pełną skalę 24 lutego 2022 roku. Od czterech lat Ukraińcy demonstrują szalony opór wobec najeźdźców. Jego zdaniem Ukraińcy powstrzymali większą wojnę w Europie, sprawili, że wojna nuklearna stała się mniej prawdopodobna, dali szansę międzynarodowemu porządkowi prawnemu i dali innym narodom przykład odwagi. „Myślę, że lepsze pytanie brzmi: co Ukraińcy zrobili dla nas przez te cztery lata? Po pierwsze, stawiając opór, powstrzymali szerszą wojnę w Europie. Po drugie, powstrzymując Rosję, sprawili, że wojna nuklearna stała się znacznie mniej prawdopodobna. Gdyby się poddali lub ponieśli klęskę, kraje całego świata musiałyby tworzyć broń jądrową w celu samoobrony. Po trzecie, dali szansę międzynarodowemu porządkowi prawnemu. Jeśli Ukraina przegra, znacznie głębiej zanurzymy się w świat, w którym wszystko, co ma znaczenie, to kaprysy oligarchów, by zdobyć terytorium i wykorzystać je dla siebie. I po czwarte, a być może najważniejsze, dali nam przykład odwagi” – wyjaśnił. Światowej sławy historyk wezwał międzynarodową wspólnotę do wykazania się odwagą i zaprzestania wszelkiej współpracy z Rosją, w tym zakupów gazu, ropy, dostaw technologii, oraz do dania Ukraińcom wszystkiego, o co proszą. «Wszyscy musimy wykazać się odwagą, trochę odwagi, trochę więcej odwagi. Ukraińcy okazują wiele odwagi. I w ten sposób pokazują drogę. Ale jest jeszcze lepsze pytanie. Dobre pytanie: co Ukraińcy zrobili dla nas. Lepsze pytanie, które warto zadać w czwartą rocznicę tej straszliwej zbrodniczej wojny: co jeszcze możemy zrobić, aby pomóc Ukraińcom wygrać tę wojnę? Istnieje tylko jeden sposób jej zakończenia i jest nim zwycięstwo Ukraińców. A żeby oni zwyciężyli, musimy robić bardzo proste rzeczy. Przestańcie kupować rosyjski gaz i ropę. Przestańcie dostarczać technologie, które są wykorzystywane w rosyjskich rakietach i bezzałogowcach. I dajcie Ukraińcom to, o co proszą». Tekst i zdjęcia z wydania NV LIFE

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Słowo Łesi wyszło z książki ku morzu…

W tym roku obecność Łesi Ukrainki na Odesszczyźnie, która coraz wyraźniej i pewniej mówi po ukraińsku nie tylko w sensie językowym, ale i światopoglądowym, była odczuwalna szczególnie wyraźnie. Jarosława RYZNYKOWA, m. Odessa. Symbolicznym startem jubileuszowego miesiąca stało się ogłoszenie wyników Ogólnoukraińskiego konkursu na najlepszą propozycję projektową pomnika Łesi Ukrainki w Odessie. Jury zarekomendowało do dalszej realizacji pracę zaproponowaną przez autorski zespół architektów: Andrija Korstrubę, Mariję Matuszenko oraz Ołeksandra Wowka pod kierownictwem rzeźbiarza Mykoły Biłyka. I chociaż wyniki konkursu wywołały gorące dyskusje, które w naszym społeczeństwie niemal nieuchronnie towarzyszą każdej decyzji związanej z pamięcią, symbolami i przestrzenią kulturową, sam fakt przeprowadzenia tego konkursu waży nie mniej niż jego wynik. Bo pomnik dla Odessy, z jej skomplikowaną pamięcią, wielowarstwową historią i sprzecznymi krajobrazami symbolicznymi, to nie tylko przyszły obiekt w przestrzeni miejskiej, ale przede wszystkim kwestia tego, kogo miasto uznaje za swojego moralnego i kulturowego rozmówcę. Przez siedem lat, które minęły od momentu, gdy wraz z Serhijem Sawczenkiem, Hałyną Mohyłnycką, Romanem Krakalią, Tarasem Honczarukiem, Wiktorem Werbyckim, Wasylem Diaczenkiem, Switłaną Klec, Łarysą Demianyszyną oraz Olhą Nahorniuk zainicjowaliśmy zbiórkę podpisów i złożyliśmy pierwszy oficjalny wniosek do mera Odessy o konieczności postawienia pomnika Łesi Ukrainki, zrobiono wiele. Już niemal nikogo nie trzeba przekonywać, że związek Łesi z Odessą jest głęboki i trwały – była tu co najmniej osiemnaście razy, żyła i tworzyła, leczyła się, wchodziła w odeskie środowisko intelektualne i kulturowe, spotykała się z przyjaciółmi i ludźmi o podobnych poglądach. Na mapie miasta pojawił się już prospekt i park jej imienia, gdzie wyznaczono miejsce postawienia pomnika. Teraz trzeba zgromadzić środki i dokończyć to, co już dojrzało w świadomości społecznej – przekształcić ideę w dokonany fakt kulturowy. Nastawiwszy się na Łesię jako na wspólny wewnętrzny kamerton, miasto i region zaczęły otwierać przed nią swoją przestrzeń. Słowo Łesi stało się szczególną nutą znaczeniową i emocjonalną III Południowego Festiwalu Języka Ojczystego, który połączył przedstawicieli Odesszczyzny, Mikołajowszczyzny i Chersońszczyzny. W ramach mojego bloku kuratorskiego żywych czytań „Południowe rozmowy o Łesi” brzmiały one w językach ukraińskim, gagauskim, bułgarskim, niemieckim, polskim, krymskotatarskim i gruzińskim. W dniu urodzin Łesi Ukrainki na scenie Odeskiego Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu pokazano baletowy performans LISOVA na motywach dramatu-feerii „Pieśń leśna”. W formie baletowej tekst Łesi, przełożony na ruch, gest i muzykę stworzoną przez młodego ukraińskiego kompozytora Tymofija Starenkowa, zdaje się przenikać przez człowieka, mijając racjonalne bariery, i otwiera się w innym wymiarze – jako dramat żywego i martwego, organicznego i mechanicznego, jako historia, w której miłość z prostej kolizji fabularnej przeradza się w egzamin z wierności sobie. A nowoczesna choreografia, technologie wizualne, efekty 3D i rozwiązania animacyjne, nie zastępując treści, pomagają znaleźć nowe akcenty w interpretacji postaci. I Łukasz jawi się tu już nie jako bohater wahający się między dwiema kobietami, lecz jako człowiek, który usłyszał prawdziwą muzykę bytu, ale nie potrafił żyć według jej praw, zdradził to, co w nim najdelikatniejsze, dla spokoju i wygody. I Mawka, w którą tym razem wcieliła się baletmistrzyni-reżyserka baletu, kijowianka Ołesia Szlachtycz, nie jest już tylko postacią ukraińskiego mitu poetyckiego, a obrazem samego życia – wolnego, subtelnego, nieutylitarnego. I jej obecność w świecie ludzi staje się próbą nie tylko dla niej samej, ale i dla tych, którzy są obok. Bo spotkanie z pięknem nigdy nie bywa neutralne – ono albo wynosi człowieka, albo obnaża jego niezdolność do życia na wysokości własnego serca. Jak pisała niegdyś poetka Hałyna Mohyłnycka w wierszu „Kramolne”: „Kochajcie! Tylko... bądźcie godni własnej miłości!”. A poza tym, jak mi się wydaje, LISOVA, zrodzona w epoce wojennej rzeczywistości, wyczerpania, niepokojów i ciągłej potrzeby bycia silnymi i praktycznymi, zdaje się ostrzegać nas, że wytrwać – to nie tylko przetrwać fizycznie, ale i nie zbankrutować duchowo. Przecież nasza odporność mierzy się także tym, czy potrafimy nie stracić umiejętności słyszenia muzyki świata, widzenia piękna, chronienia w sobie tego, czego nie można przeliczyć na kategorie utylitarności. Tego samego dnia – jakby na drugim brzegu tej samej rzeki – grano „Pieśń leśną” na scenie Odeskiego Teatru Młodego Widza. Tutaj też czuło się, że inscenizacja nie sprowadza tekstów Łesi do „obowiązkowej klasyki”, a bierze je jako żywy materiał dla współczesnej sceny. Jednocześnie właśnie to czyni ją interesującą zarówno dla młodych widzów, jak i dorosłych. Według zamysłu reżysera-inscenizatora, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Serhija Pawliuka, spektakl opiera się na kontraście dwóch światów – leśnego i ucywilizowanego. Przy czym nie jest to proste przeciwstawienie „pięknego lasu” i „chamskiej wsi”, nie jest to teatralna opozycja jasnego i ciemnego, czarownego i codziennego. Tutaj dwa światy są utkane tak, że jeden podświetla prawdziwą naturę drugiego. I Las nie jest tu kategorią „pejzażu” czy prostego tła, istnieje jako żywioł, który oddycha, porusza się, krąży, napiera. Jest w nim coś pierwotnego, niemal obrzędowego. I odwrotnie – Wieś w tej inscenizacji nie sprowadza się do szkicu obyczajowego, nie istnieje tylko „dla śmiechu”, chociaż komediowość tutaj bez wątpienia działa i bywa bardzo trafna. Ale za tą zewnętrzną rozpoznawalnością stoi znacznie surowsza prawda. Wieś uosabia tu mechanikę przetrwania, w której działa prosta i bezlitosna logika: co użyteczne – to prawdziwe; co daje ład gospodarstwu – to poprawne; co „nie tak jak u ludzi” – to musi być naprawione, wciśnięte w zwykły porządek, podporządkowane ustalonemu sposobowi życia. I właśnie w tej logice, tak zrozumiałej, tak ziemskiej, stopniowo rodzi się prawdziwy dramat. Bo właśnie tutaj Mawka zaczyna być „przerabiana” pod ogólnie przyjęty fason. I w tym miejscu spektakl trafia w samą istotę nie tylko sztuki Łesi, ale i naszego doświadczenia w ogóle. Straszne nie jest tu to, że Mawka „nie jest człowiekiem”. Straszne jest to, jak łatwo człowiek może nie przyjąć drugiego w jego własnej istocie, jak szybko zaczyna naprawiać, przerabiać, sprowadzać na ziemię to, co początkowo uderzyło go właśnie swoją innością! To, co było cudem, nagle staje się „niedogodnością”. To, co wywoływało zachwyt, zaczyna drażnić. To, co było wolnością, ogłasza się niestosownością. I ta wewnętrzna, niemal niezauważalna okrutność świata codziennego w „Pieśni leśnej” zawsze boli bardziej niż jakakolwiek otwarta wrogość. W przestrzeni scenicznej ta historia, opowiedziana przez aktorów Odeskiego Akademickiego Teatru Młodego Widza, ponownie dowodzi, że „Pieśń leśna” to coś znacznie więcej niż historia nieszczęśliwej miłości Łukasza i Mawki – to dramat o samej naturze ludzkiego wyboru i o tym, że zdrada drugiego okazuje się przede wszystkim zdradą samego siebie. Tego samego dnia na jeszcze jednej scenie pokazano muzyczno-plastyczny performans „Niech nikt nie płacze po mnie”. Aktorzy Odeskiego Akademickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. W. Wasylki zaproponowali format „widz na scenie”, co stworzyło niemal oszałamiający efekt. Widzowie współodczuwali skomplikowane relacje Łesi z matką; męczyli się razem z nią z powodu nieodwzajemnionej miłości; płakali, gdy ją bolało – tak prawdziwie, aż fizycznie. I kiedy na scenie pięć młodych aktorek oraz jedna starsza jakby ucieleśniły różne istoty Łesi – jej młodość i dojrzałość, siłę i wrażliwość, zryw i ciszę – stało się oczywiste, że przed nami nie „klasyka”, nie „kanon”, a prawdziwy ludzki los w całej jego złożoności, pięknie i dramatyzmie. Pod koniec lutego w Odeskim Centrum Kultury UNION odbyło się kolejne spotkanie z „Pieśnią lasu”. Otwarto tu wystawę Ołeny Martyniuk „Leśna: wolność bycia sobą” – wizualny dramat, w którym pełnoprawnymi bohaterami stali się zarówno profesjonalni aktorzy z teatru Wasylki, jak i krajobrazy Odessy. Zabrzmiała ona jako kontynuacja wewnętrznej fabuły Łesi – o prawie do własnego głosu nawet wtedy, gdy jest on niewygodny dla świata, ale przeniosła ten temat w inny, cichszy rejestr obrazów wizualnych. W tych samych dniach w Odeskim Muzeum Literatury otwarto wystawę „Kto nie żył pośród burzy, nie pojmie żalu bezsilności…”, a w Odeskiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej im. M. Hruszewskiego odbyły się wydarzenie kulturalno-oświatowe „Siła jej słowa: Łesia Ukrainka w pamięci kulturowej Odessy” oraz wystawa-instalacja „Nierozkwitła »błękitna róża«”. Odeska Wytwórnia Filmowa przeprowadziła wieczór kulturalno-artystyczny poezji i kina „Łesia. Seans” z pokazem filmu „Pieśń lasu” (1961), a w Odeskim Obwodowym Centrum Kultury Ukraińskiej odbyło się poetyckie rewii „Mam w sercu to, co nie umiera…” oraz otwarto wystawę mistrzów Odessy „Poezja w ornamentyce i obrazie”. Fala podobnych wydarzeń przetoczyła się przez wszystkie miejscowości regionu. Ale chyba najbardziej poruszającym w całym tym wielogłosowym obrazie było to, że poezje Łesi brzmiały nad morzem – na Lanżeronie, w jednym z najbardziej ulubionych miejsc Łesi Ukrainki w Odessie. I w tych czytaniach było coś bardzo symbolicznego: słowo, które wyszło z książki do morza, do otwartego nieba, gdzie można było je usłyszeć i dosłownie wchłonąć. Patrzyłam na widzów i szczególnie radośnie było mi widzieć wśród nich wielu młodych ludzi. Ich emocje były wspólne i przeżywane razem, a to zupełnie inne doświadczenie niż szkolne zapoznanie się z „pisarzem z programu”. I chyba jeden z głównych wniosków tegorocznych odeskich obchodów ku czci Łesi Ukrainki tkwi właśnie w tym: do serc można dotrzeć wtedy, gdy muzyka, plastyka i słowo składają się w jedną emocjonalną falę, która budzi nie tylko zainteresowanie, ale i dumę, współodczuwanie, pragnienie poznawania i odradzania swoich korzeni nie z obowiązku, a z wewnętrznej potrzeby.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wybierają książki wiodących ukraińskich wydawnictw: „KSD”, „Vivat”, „Wydawnictwo Starego Lwa”, „Laboratoria”, „Wichoła”, „A-BA-BA-HA-LA-MA-HA”. Obok wysokiej jakości literatury pięknej, która pomaga ludziom psychicznie trzymać się w trudnym czasie, ponad 30% zamówień stanowi literatura historyczna i patriotyczna. Są to książki, które kształtują świadomego obywatela i pomagają ludziom lepiej zrozumieć swój kraj. Kultura jako forma samoobrony Współpraca z Zimin Foundation w tym projekcie jest dla nas przykładem zdrowego pragmatyzmu. Kiedy wróg niszczy nasze drukarnie, rujnuje biblioteki i pali ukraińskie książki, pozyskanie jakiegokolwiek międzynarodowego zasobu na wsparcie ukraińskiej kultury jest formą kulturowej samoobrony. Ważne, że te środki pracują na ukraińską gospodarkę, ponieważ książki są kupowane w krajowych wydawnictwach. Oznacza to wsparcie dla ukraińskich autorów, wydawców i drukarń. Dla mnie jako dyrektorki biblioteki jest oczywiste: dzisiaj rola bibliotekarza jest znacznie szersza niż przechowywanie i popularyzacja książek. Bibliotekarz dzisiaj to wolontariusz, organizator, dyplomata, krzewiciel oświaty. I dopóki w bibliotekach pojawiają się nowe ukraińskie książki, dopóki brzmi ojczyste słowo i istnieje łączność ze światem przez laptopa – w naszej przestrzeni kulturowej nie będzie miejsca dla wroga.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Książka jako opór

Bibliotekarze w czasie wojny przywracają ludziom ukraińskie słowo. Olha ROMANIUK, dyrektorka Biblioteki Publicznej im. Łesi Ukrainki w Kijowie: książki w alfabecie Braille'a dla niewidomych ukraińskich dzieci, była wolontariuszka z Pragi Ołeksandra Wachruszewa. Dla nas było ważne, aby prawo do ojczystego słowa pozostawało równo dostępne dla wszystkich. Zebraliśmy i wysłaliśmy przewoźnikiem, którego znalazła Ołeksandra, 23 książki dla dzieci w alfabecie Braille'a. 15 książek przesłała do tej szlachetnej sprawy wydawczyni Wałentyna Butenko z Charkowa, reszta nadeszła od darczyńców z różnych miast Ukrainy. Stało się to symbolicznym momentem początku naszej współpracy z bibliotekarką o ukraińskich korzeniach Ołeksandrą Wachruszewą, która jeszcze w 2015 roku dokonała świadomego etycznego wyboru – opuściła Moskwę i przeprowadziła się do Pragi. Pełnoskalowa inwazja Rosji w lutym 2022 roku stała się kolejnym etapem wielowiekowej ofensywy na ukraińską tożsamość. Wraz z miastami i infrastrukturą wróg pragnie zniszczyć także naszą pamięć, naszą kulturę, nasze słowo. Ale historia za każdym razem dowodzi: tam, gdzie próbują wypalić ukraińską tożsamość, wyrasta solidarność i siła kultury. Właśnie dlatego dla nas w Bibliotece Publicznej im. Łesi Ukrainki w Kijowie projekt „Ukrainian_library_renaissance” stał się nie tylko wolontariacką inicjatywą. Stał się narzędziem kulturowego oporu, odbudowy bibliotek i wsparcia ludzi poprzez ukraińską książkę. Dlatego prawdziwy rozwój projektu stał się możliwy dzięki międzynarodowej solidarności i profesjonalnej współpracy. To właśnie Ołeksandra stała się jedną z sił napędowych międzynarodowego wsparcia finansowego projektu. Początkowo były to prywatne darowizny od ludzi dobrej woli, ale z czasem dzięki jej wytrwałości otrzymaliśmy systemowe wsparcie od Zimin Foundation. Od jednej książki – do międzynarodowej sieci wsparcia Historia tej inicjatywy zaczęła się prosto. W pierwszych tygodniach pełnoskalowej wojny na stronę biblioteki na Facebooku napisała czytelniczka, która wyjechała z dzieckiem za granicę. Poprosiła o wysłanie książki Wsewołoda Nestajki. Dla jej dziecka ta książka miała stać się tą niewidzialną kotwicą, która utrzymuje więź z domem, językiem i Ukrainą. To dało nam możliwość przejścia od zbierania używanych książek do celowego zamawiania nowych wydań bezpośrednio w ukraińskich wydawnictwach i drukarniach. Przy okazji warto odnotować świadomy wolontariat moich kolegów – Witalija Biłozora, który zapewnia zakup laptopów i ich wysyłkę do bibliotek; Hryhorija Kulinczenki, który konfiguruje je do pracy zgodnie z potrzebami bibliotek. Tak narodziła się akcja „Książki w ślad”. Z czasem przerodziła się ona w wielki ruch: ukraińskie książki zaczęły być wysyłane do społeczności w różnych krajach świata. W tym czasie trafiły już do 38 miast w różnych krajach. Pomoc bibliotekom na wewnętrznym froncie Oczywiście, siłami zaledwie kilku pracowników naszej biblioteki zrealizowanie takiej skali byłoby niezwykle trudne. Nasz fundusz wymienno-rezerwowy szybko się wyczerpywał, a ogłoszone przez bibliotekę w pierwszych miesiącach wojny zbiórki książek nie zaspokajały tej liczby próśb, które zaczęliśmy otrzymywać od współobywateli z różnych miast świata. Od początku 2024 roku nasz projekt skoncentrował się przede wszystkim na wewnętrznej potrzebie kraju – pomocy bibliotekom, które ucierpiały z powodu wojny lub pracują w niezwykle trudnych warunkach. Tak pojawił się etap „Ukrainian_library_renaissance”, którego głównym celem stała się reanimacja bibliotek jako centrów kultury, edukacji i społecznej odporności. Stan na dzisiaj: 91 bibliotek w 15 obwodach Ukrainy otrzymało już nowe książki i laptopy (wśród nich także nasza biblioteka), kolejne 10 bibliotek otrzymało laptopy i znajduje się na etapie oczekiwania na zamówione książki. Dzisiaj, gdy rozpatrujemy setki nowych próśb od bibliotek z różnych regionów Ukrainy, ważne jest dla nas przestrzeganie jasnej logiki priorytetów. Przede wszystkim pomoc otrzymują: biblioteki terenów przyfrontowych, biblioteki wyzwolonych społeczności, biblioteki, które stały się centrami wsparcia dla osób wewnętrznie przesiedlonych. Są to przede wszystkim obwody mikołajowski, zaporoski, chersoński, charkowski – regiony, gdzie formują się nowe punkty ukraińskiej odporności. Zazwyczaj każda biblioteka otrzymuje średnio 100 – 120 nowych książek (zależy od liczebności społeczności, którą obsługuje biblioteka) oraz nowoczesny laptop. Dla niewielkiej wiejskiej biblioteki oznacza to potężne wzmocnienie jej jako centrum odporności społeczności. Jednocześnie nie przestajemy wspierać Ukraińców za granicą. W zeszłym roku ukraińskie książki pojechały do Pragi, Budziszyna i Paignton. Co dzisiaj czyta Ukraina Osobliwością projektu jest to, że biblioteki same wybierają książki, których potrzebują. Zamówienia są formowane w księgarni internetowej Yakaboo, a pracownicy naszej biblioteki pomagają kolegom z procedurą składania zamówień. Te listy zamówień bardzo wymownie odzwierciedlają współczesne zapotrzebowanie czytelnicze. Najczęściej biblioteki wybierają, jest seria prac poświęcona kobiecym wizerunkom, inna – wizerunkom zwierząt, głównie koni, które pokochała od dzieciństwa... „Rozmawiać ze światem poprzez obrazy, zdobywać nową niezbędną wiedzę, inspirować innych do tworzenia” — tak mówi Kateryna Hrycenko o zadaniach, które postawiła przed sobą. Niech więc wiedzie jej się w dalszych krokach na niełatwej drodze artystycznej. Wł. inf. Zdjęcie z wystawy Kateryny Hrycenko Sznuriwska Zjednoczona Wspólnota Terytorialna Biblioteka w Iziumie, filia nr 2 Sumy Biblioteka Publiczna

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Rozmawiamy ze światem

Indywidualna wystawa artystki Kateryny Hryczenko z Dniepru w Miejskiej Galerii Sztuki w Kijowie, według słów Walerija Franczuka, Narodowego Artysty Ukrainy, wzbudziła zauważalne zainteresowanie zwiedzających. Również specjaliści odnoszą się do niej przychylnie. Oto co o pani Kateryni i jej drodze twórczej opowiedział historyk sztuki Andrij Budkewycz: — Kateryna zamierzała zostać studentką kolegium artystycznego po ukończeniu szkoły średniej, jednak los zdecydował inaczej... Dziewczyna zdobyła wyższe wykształcenie, wyszła za mąż, w rodzinie są troje dzieci, a mąż, Anton Hryczenko, jest wykładowcą jednej z uczelni w Dnieprze. Mijały lata, lecz nieposkromione pragnienie malowania pozostało. Pani Kateryna trafiła do pracowni artystycznej Lilii Stepanowej, gdzie poznawała różne sekrety malarstwa. Twórczość artystki jest różnorodna: są krajo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

złota. Niewysłowioność widzi w najzwyklejszych rzeczach, dlatego jest głęboko przekonana: „Nie ma wyświechtanych tematów, są tylko głupi realizatorzy tych tematów. Jeśli chcesz coś powiedzieć, wybierz sobie najbardziej znoszony, najbardziej wyświechtany temat. Trzeba wsłuchać się w siebie, dokąd ciągnie, żeby to bolało. Nauczcie się uważnie obserwować. Trzeba pisać, a nie zajmować się ekwilibrystyką. Jeśli piszesz, to musisz w pełni stać za tym”. Nieustannie podkreśla: „bardzo ważne jest wyrazić dokładnie, jak najdokładniej. Nie formułować wykwintnie, a dokładnie – jak skalpelem”. Szczególne znaczenie w tym energetycznym polu nadaje czynowi ducha. Przenika on całą twórczość pisarki i staje się swoistym kluczem semantycznym, aforystycznie ujawniając się w jej sonetach. Duch daje niewyczerpaną energię i natchnienie, by żyć, tworzyć, pozostawać sobą w najtrudniejszych próbach losu. Jej największym bólem i troską jest rodzinna Ukraina, której poświęciła całe swoje życie. Właśnie dlatego tak boleśnie odbiera dzisiejsze czasy, tak uparcie i wytrwale kontynuuje obronę Ukrainy na świecie. Rozumiejąc wszystkie ryzyka, stwierdza: „Ukraina jest bezbronna. Brak państwa rodzi poczucie niższości. Ale nie we mnie. Ja zmuszę ją do istnienia! Będę sama przeciw innym… Krwawię za Ukrainę…”. Jej dusza cierpi i krzyczy: „Wyrwijcie mi serce, by uratować Ukrainę. Jeszcze pięć razy muszę urodzić się Ukrainką, żeby ją wyprowadzić, a dopiero potem urodzę się w innych narodowościach”. W swoim sonecie, którego tytuł został wyniesiony do nagłówka tego artykułu, Emma Andijewska pisała: Rozpadają się – na oczach – systemy, Zostawiając – kłębki – zwątpienia – i zmęczenia. Znowu – niewysłowione – jako – jedyny – bodziec, Który – do kresu – ścieżkami – stromymi. Lecz – stopnie – to tylko – pochodne – oznaczeń, Które – widmowy – faros – pośród – nocy. – W rękach – wszystkie karty, lecz przebić – nie ma czym. A – rozum – wciąż nowych – struktur – żebrze. Wydawało się: oto – już istota – korzeń! A – on – w labirynty – się zanurza. I – szczyt dokonań – znowu – pod dziurawe – niecki: Na – dnie poznania – potworów – demon – niańczy Choć – błysk – i kamienna – ciemność – na zorzę, Jak – Duch – i spod – wybuchów – wygląda. Niezmienna wiara w siłę, niezwyciężoność Ukrainy przez całe życie prowadziła i inspirowała artystkę, odkrywając skarby ukraińskiego Ducha i Słowa. Dzisiaj Ukraina czci swoją sławną córkę, szczerze życząc jej zdrowia i pomyślności, „żeby – dalej – i dalej” – „do światów – mostki”. Portret Emmy Andijewskiej – praca J. Hnizdowskiego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

«Jak – Duch, – i spod materiałów wybuchowych – wygląda»

Emma Andijewska – 95 lat. Myrosława Hnatiuk, doktor nauk filologicznych, profesor. Krytyka nazywała ją genialną jeszcze w młodości, po wydaniu pierwszego zbioru poetyckiego «Poezje» (1951), a jej Nauczyciel – znany uczony Wołodymyr Derżawyn porównywał debiut Emmy Andijewskiej z debiutem Pawła Tyczyny oraz Arthura Rimbauda. Dziś nawet pobieżna lista dorobku artystki robi wrażenie: około 50 zbiorów poezji, trzy powieści (czwarta w trakcie pracy), kilka zbiorów opowiadań i bajek, ponad dwadzieścia pięć tysięcy obrazów – wszystko to Emma Andijewska (19 marca 1931). Szukanie jeszcze niewypowiedzianych dla niej epitetów to próżny trud, wszystkie zostały już powiedziane. Unikalna, niesamowita, fantastyczna, niepowtarzalna – i wszystko to prawda. Jednak tylko dwa słowa wystarczą do istotowego określenia tego fenomenu – Emma Andijewska – nieodłącznego od pojęcia Ukraina. Być prawdziwą Ukrainką na świecie – to niełatwa sprawa, ale jej się to udało. Przede wszystkim dzięki niezłomnemu charakterowi, potężnej sile ducha, niezmierzonemu talentowi, którym obdarzył ją Pan. Dorastając w Donbasie w rosyjskojęzycznym otoczeniu, dziewczynka już na kijowskiej ziemi ostatecznie określiła się ze swoim ukraiństwem. Idąc na przekór matce, która na wszelkie sposoby chroniła ją przed «zmaskulinizowaniem», w wieku niespełna siedmiu lat sama zapisała się do ukraińskiej szkoły. Matka przyjęła to jako kaprys, który wkrótce minie, jednak wybór został dokonany świadomie i nieodwołalnie. I nie tylko dlatego, że «od małego była po stronie poniżonych, skrzywdzonych», ale i dlatego, że «od małego żyła w duchu». Dość wcześnie zaczęła pisać i malować. Często przykuta chorobami do łóżka, znajdowała ukojenie w książkach. W wieku dziewięciu lat przeczytała całą światową klasykę, która była w domowej bibliotece. W wieku sześciu lat Emmie Andijewskiej przyniesiono trzy zeszyty i zaproponowano zilustrowanie «Dekameronu» G. Boccaccia, co z sukcesem zrobiła. Na uwagę o genialności odpowiada bez kwiecistych słów: «każdy człowiek przychodzi na świat supergenialny, a potem zaczynają go kastrować. Ale ktoś się nie poddaje. Ja się nie poddałam…». Ma dar wyjaśniania skomplikowanych rzeczy prostymi słowami: «Genialność – to duch, który wieje wszędzie. Genialność – to Duch Święty, który wieje, gdzie chce. Genialność – to Boży dar. Naszej zasługi w tym nie ma. Pan daruje, On rozrzuca dary». Unikalne obrazy i książki mają magiczną siłę: zawarta w nich energetyka daje natchnienie, by żyć, tworzyć, być… To tak ważne – «nie poddawać się, a być. Być sobą…». Wielka Ukrainka, której dzieła są tłumaczone na wiele języków świata, godnie reprezentuje ukraińską kulturę na świecie, mimo wymuszonego oderwania od rodzinnej ziemi. Całe życie artystka zachowuje oddaną, drżącą miłość do ojczystego języka, kultury, historii swojego narodu, wkłada wszystkie siły i zdrowie w samopoświęcającą służbę im wiarą i prawdą. W odróżnieniu od niektórych twórców, którzy nazywają siebie emigrantami, Emma Andijewska nigdy nie czuła się taką, nawet tego słowa nie ma w jej leksykonie. Doświadczenie emigracji, poczucie rozdarcia między kulturami, językami, ojczyznami – to nie o niej. «U mnie cały świat jest ukraiński…» – przekonująco twierdzi. Urodziła się 19 marca 1931 roku w m. Stalino (obecnie – m. Donieck). Z powodu ciężkiej choroby dziecka rodzina przeprowadziła się do Wyszogrodu (1937), a później – do Kijowa (1939), gdzie zastał ich początek wojny. W 1943 roku enkawudziści zabili ojca – znanego chemika-wynalazcę, aby jego wynalazki nie dostały się Niemcom. Bojąc się rozprawy nad całą rodziną, matka z małoletnimi dziećmi wyruszyła przez fronty, pod ogniem kanonad na Zachód. Jako dwunastoletnia dziewczynka Emma Andijewska znalazła się w Niemczech, gdzie uczyła się w niemieckiej szkole dla chłopców. W 1957 roku ukończyła Ukraiński Wolny Uniwersytet na kierunkach filozofia i filologia, obroniła pracę magisterską u Wołodymyra Derżawyna na temat «Przyczynki do zasadniczych pytań z nowszej ukraińskiej metryki». W tym samym roku, wraz z rodziną, przeprowadziła się do Nowego Jorku, gdzie w 1959 roku wyszła za mąż za krytyka literackiego, eseistę, pisarza Iwana Koszeliwcia, z którym przeżyła całe życie aż do śmierci męża. Po ślubie razem wrócili do Niemiec, do Monachium. Przez długi czas (od 1959 do 1995 r.) pracowała w radiu «Swoboda» jako spikerka, scenarzystka, reżyserka, redaktorka ukraińskiego oddziału. Dzięki jej twórczości Ukrainę znają i szanują na świecie, obrazy artystki przechowywane są w wiodących muzeach Europy, Ameryki, Australii, Bliskiego Wschodu. Władając kilkoma językami, całe życie pisała tylko po ukraińsku, była to zasadnicza postawa. Tworzenie państwa w Słowie – to jej główna misja. Właśnie dlatego artystka określiła swoje zadanie: «dać Ukrainie to, czego nie ma nikt. Dać wzorce bajki, prozy, poezji i na tych przykładach pokazać: tak trzeba pisać, i bez wnętrzności». Pisarka rozkoszuje się Słowem, zwracając nas do pierwocin, o których nawet nie podejrzewaliśmy. Nadrealne, intuicyjne pismo i malarstwo Andijewskiej organicznie syntetyzują w sobie europejskie doświadczenie oraz ukraińską organiczność. Jednak mówić o surrealizmie artystki można z dużą dozą umowności. Niewpisywalność w różne grupy i surrealiści oryginalnie potwierdza się w metatekście pisarki, gdzie dość wyraźnie nakreślono jej twórcze i światopoglądowe zasady. Po wyjściu pierwszego zbioru młodej poetki W. Derżawyn pisał: «Emma Andijewska wzięła na siebie zadanie zaszczytne i bardzo odpowiedzialne – stać się pierwszym w historii ukraińskiego piśmiennictwa poetą-surrealistą. Ma ona ku temu niezwykle poważne, a nawet błyskotliwe możliwości. Już nie mówiąc o jej formalno-artystycznym talencie i wielkiej zdolności artystycznego wykorzystywania poetyckich osiągnięć swoich poprzedników, Emma Andijewska posiada jeszcze tę właściwość, że nie jest absolutnie niczym ideologicznie ani formalno-logicznie związana z ukraińską radziecką literaturą ostatniego dwudziestolecia, czyli dokonany przez moskiewskich bolszewików i ich ukraińskich popleczników totalny pogrom ukraińskiej kultury narodowej i spowodowane tym katastrofalne obniżenie artystycznego i moralnego poziomu ukraińskiego piśmiennictwa oraz całego życia kulturalnego – jego „proletaryzacja” i degradacja – faktycznie przeszły obok niej». Największą pasją pisarki w twórczości literackiej jest sonet, których ma już kilkanaście książek. Wyrafinowana soniczna instrumentacja, unikalna metaforyka, paradoksalna łączliwość przeciwieństw tworzą tak oryginalne, niepowtarzalne zjawisko, że dziś warto mówić o szczególnym rodzaju tego gatunku – sonecie Andijewskiej, według jej własnej definicji. Słowo dla poetki – to wielofunkcyjny kod, który w strukturze wiersza – samodzielnie i w połączeniu z innymi kodami, warunkuje jego polifoniczność i polisemiczność. Niepowtarzalność leksyki poetyckiego demiurga-Andijewskiej – w «udziwnieniu» ukraińskich słów i powrocie do pra-pierwotnej semantyki języka. Częste używanie myślnika swoiście stymuluje czytelnika do współtworzenia, skłania do domyślania się tego, co zostało zawarte przez autora w zamyśle i produkowania własnej wariantywności tekstu z nowymi modusami poznania, przemyślenia, skojarzeń. Deszyfrowanie jej artystycznych kodów bazuje na intuicji, intelektualnej współpracy czytelnika/widza z autorem. Magnetyzm twórczości jest tak wielki, że ta kolosalna pozytywna energia bez przeszkód przekazuje się innym zarówno podczas osobistych kontaktów, jak i na odległość. Taki styl życia wyrabia również szczególną dyscyplinę myśli, gdzie każde słowo jest na wagę

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

inszych naszych bohaterów, którzy za cenę własnego życia powstrzymali rosyjską agresję w 2014 roku. Zniknęły również materiały o bojownikach o niepodległość Ukrainy z dawnych czasów. Takie „odnowienie” muzeum zorganizował zastępca kierownika wydziału kultury Witalij Kowalenko. Kiedy dowiedziałem się, że ukończył Kijowską Akademię Duchowną UPC Patriarchatu Moskiewskiego, wszystko stało się jasne. Ten młody człowiek, jak się zdaje, już nie pamięta ZSRR. Ale to, że wybrał uczelnię organizacji, której kierownictwo znajduje się w Rosji i wraz z kremlowskimi możnowładcami jest wrogo nastawione do Ukrainy, wyjaśnia wszystko. Jasne jest, jakie wykształcenie i jakie wychowanie otrzymał w duchownej akademii Patriarchatu Moskiewskiego. Jewhenija Antoniuk, odpowiadając na moje zapytanie, „skromnie” przemilczała, czyja to akademia. Kot wie, czyjego sadło zjadł. Jednak szydła w worku nie ukryjesz. Jasne jest, dlaczego tak uporczywie wyrzucano mnie ze stanowiska dyrektora muzeum. Ale nasze władze spokojnie zareagowały na faktyczną likwidację muzeum, a niektórzy nawet je pochwalili. Gminy irpieńskich cerkwi przeszły do Prawosławnej Cerkwi Ukrainy, a na zapleczu gospodaruje wychowanek moskiewskich popów Witalij Kowalenko. Anatolij ZBOROWSKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Pamięci mistrzów kobzy

Niedawno Kijowski Cech Kobzarski uczcił w mieście Irpień na Kijowszczyźnie pamięć swojego pierwszego ojca duchownego Mykoły Budnyka i mistrza instrumentów kobzarskich Serhija Perechożuka. Uroczystość rozpoczęła się od odwiedzin irpieńskiego cmentarza, gdzie kobzarze wykonali pieśni przy grobach Budnyka i Perechożuka. Potem odwiedzili dom, w którym mieszkał M. Budnyk, oraz warsztat S. Perechożuka. Głównym wydarzeniem stał się koncert ze wspomnieniami w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Irpieniu im. Maksyma Rylskiego. Nie wszyscy kobzarze zdołali przyjechać do Irpienia. Jednak wielu z nich przemawiało do widzów w krótkim filmie dokumentalnym reżysera Denysa Zacharowa „Kobzarstwo”. Obecny ojciec duchowny Kijowskiego Cechu Kobzarskiego, kandydat nauk historycznych Mykoła Towkajło, zasłużony artysta Ukrainy Taras Kompaniczenko, reżyser filmowy Oleś Saninn, Kost Czeremski (Charków), Swiatosław Syłenko, Andrij Ljaszuk i Taras Dorocki (Lwów) opowiedzieli o działalności kobzarskiej, podzielili się niektórymi tajemnicami wytwarzania kobzarskich instrumentów muzycznych. Koncert kobzarski rozpoczął się występem trojistych muzyków (Ruslan Pawlniuk-Prorwa, Jewhenija Szulha i Jarosław Jerin). Oprócz nich na uczczenie w Irpieniu przybyli Edward Drach, Żdan Bezwerchnyj, lirnik Taras Kozub, Dmytro Radczenko, Iwan Kuszniir, Jurko Jurkowycz, a także Pawło Kysliuk. Pieśni kobzarskie przeplatały się ze wspomnieniami o zmarłych współbraciach. Uczniowie Perechożuka wspominali, że nie tylko uczył on rysunku i wytwarzania instrumentów muzycznych, ale był także przewodnikiem życiowym. S. Perechożuk przez 10 lat pracował jako nauczyciel buczańskiej szkoły sztuk pięknych. O Serhiju opowiedziała także jego żona Żanna Perechożuk. Witalij Kobzar, który opiekuje się domem-muzeum Mykoły Budnyka i był organizatorem tego wydarzenia, podziękował kierowniczce wydziału kultury Irpieńskiej Rady Miejskiej Ewgenii Antonjuk, dyrektorce biblioteki Olenie Cyhanenko oraz autorowi tych słów. Kierowniczka wydziału kultury opłaciła obiad dla kobzarzy w kawiarni i przywiozła kwiaty na grób Mykoły Budnyka. Olena Cyhanenko udostępniła pomieszczenie biblioteki na przeprowadzenie imprezy. Od wielu lat jestem informacyjnym sponsorem Cechu Kobzarzy. Jewhenija Antoniuk obiecywała strzec pamięci. Jak strzeże pamięci, widać po Irpieńskim Muzeum Historyczno-Krajoznawczym. Kobzarze na cmentarzu uczcili także pamięć kapitana Serhija Szkarowskiego, który w składzie batalionu «Donbas» wypędzał rosyjskich najeźdźców i miejscowych zdrajców z Doniecczyzny i zginął od kul snajpera. A materiały o bohaterze, który oddał życie za Ukrainę, zniknęły z ekspozycji muzeum. Zniknęły razem z materiałami o

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Wracamy z niewoli przeszłości

Mój starszy kolega po piórze Walerij Mjatowycz w jednej ze swoich książek, gdzie akcja rozgrywa się w jego stepowym, środkowoukraińskim kraju, opowiada między innymi o tym, jak tamtejsi regionaliści próbowali, rzekomo w dobrej sprawie – zachowania dawnych przydrożnych słupków z piaskowca – powiązać ich pojawienie się na naszej ziemi z podróżą cesarzowej Katarzyny z hrabią Potiomkinem w 1787 roku... Choć w rzeczywistości te słupki pojawiły się kilka dziesięcioleci później, gdy tamtejsza władza carska organizowała osady wojskowe, a nimi zaznaczano wojskowy trakt... Wołodymyr WAKULENKO, członek NSPU, obwód charkowski Ja zaraz przypomniałem sobie, jak głupi dowcip, inną historyczną bajeczkę, bo wstyd nazywać ją piękniejszym słowem „legenda”. W naszej gromadzie jest wieś Wielkie Buczki, a tam studnia przy drodze, którą jakoś nazywano carską. Przypomniało mi się, kiedy byłem tam ostatnio. Dawno temu. Na pewno jeszcze przed kwarantanną covidową, bo zajęcia w szkołach odbywały się w zwykłym formacie. A ja odwiedziłem Wielkobuczkowską szkołę na spotkanie twórcze z uczniami i nauczycielami. Po jego zakończeniu poszedłem na przystanek wypatrywać autobusu. Był czas, by uważnie obejrzeć też studnię. Zwróciłem uwagę, że pokrywa jest uszkodzona. Zajrzałem do środka: łańcuch urwany, wiadra nie ma. Na wodzie pływają plastikowe butelki. Kto wie, co tam jeszcze wrzucano. Pomyślałem: dobrze, że nikt z adeptów russkiego mira nie spróbował wpisać tej studni do rejestru zabytków. Ale z drugiej strony, komu byłoby źle, gdyby nie „carska”, lecz zwykła studnia przy drodze na Dniepr była w dobrym stanie, by kierowcy z pasażerami mogli się zatrzymać i nabrać wody na swoje potrzeby? Bez imperialnych nazw topograficznych. Później dowiedziałem się, że moje dobre myśli się zmaterializowały i po pewnym czasie studnię oraz teren wokół niej uporządkowano siłami rady wiejskiej. Ale przypomnijmy sobie powieść Mikołaja Gogola «Majowa noc». Tam wykorzystano powtarzający się komiczny moment, gdy wiejski wójt nieustannie wspomina i chwali się tym, że rzekomo woził carycę. Choć w rzeczywistości nie widział jej, a jedynie przejechał kilka wiorst obok carskiego woźnicy, wskazując drogę. To było kluczowe wydarzenie w życiu starego głupca, warte całego dalszego życia. Ale u Gogola nic nie było przypadkowe. Zarówno wtedy, jak i później, przeprowadzano, mówiąc współczesnym językiem, informacyjne „wrzuty”, których celem było pokazanie ludności ujarzmionych przez imperium ukraińskich terytoriów, jak wielkim wydarzeniem była podróż cesarzowej. Że właśnie po niej, w rezultacie niej, rozpoczął się gospodarczy i kulturalny rozwój tego kraju. Choć w rzeczywistości było odwrotnie: „Step szeroki, kraj wesoły, a ją zrujnowała”. Ileż są warci ci europejscy intelektualiści, „liderzy opinii”, którzy korespondowali z cesarzową i chwalili oświecony absolutyzm? A oni nie są warci nawet pięty z buta naszego Hryhorija Skoworody, który wszystko dobrze widział i rozumiał. Oni zaś nie zrozumieli istoty wydarzenia, równego skalą rewolucji francuskiej i wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych. To Koliszczyzna. W wyniku której w Europie mogło powstać państwo nowego typu. Nie powstało. Dzięki między innymi także rosyjskiej samodzierżawczyni. Półtorej setki lat temu powstało dzieło Mychajła Drahomanowa „Stracony czas”. Tak nasz historyk scharakteryzował okres okupacji imperialnej. I rzeczywiście, nic nam, Ukraińcom, ówcześni okupanci nie założyli ani nie zbudowali. To, co robili, robili dla siebie, naszymi rękami, ale nie dla nas. Spodziewali się tysiącletniej Rzeszy. Po 1991 roku były nadzieje, że pokolenie, które pamięta niewolę, wymrze, jak Mojżesz na pustyni. Ale ta strategia okazała się błędna... A my musimy dbać o wielkość własnego państwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Demonstracja w Niemczech

W niemieckim mieście Heilbronn odbyła się demonstracja z okazji czwartej rocznicy rozpoczęcia pełnoskalowej inwazji Rosji na terytorium Ukrainy. Wiera MARUSZCZAK, pisarka, dziennikarka Do wydarzeń w Ukrainie organizacje społeczne przyciągają uwagę nie tylko polityków, ale także zwykłych mieszkańców Niemiec, aby przekazać prawdę, skłonić ich do działania w przeciwstawieniu się wrogowi. Jesteśmy wdzięczni narodowi niemieckiemu, który wyciąga rękę pomocy bojownikom o wolność i niepodległość w tym trudnym czasie. Zaproszony na demonstrację Niko Weinmann, deputowany Landtagu, członek komisji spraw wewnętrznych i społecznych, zaznaczył, że jako prawnik pracuje w grupie monitorującej zbrodnie wojenne Rosji. Przypomniał, że wojna trwa nie cztery lata, lecz znacznie dłużej, wspominając o aneksji i okupacji Krymu w 2014 roku. Zaznaczył, że Memorandum budapeszteńskie z 1994 roku wielu Ukraińców uważa obecnie za wielki błąd. Pan Weinmann wezwał do zwiększenia wsparcia dla Ukrainy, podkreślając: „Ma obowiązywać nie siła prawa silniejszego, lecz siła prawa”. Obecnie naród ukraiński przeżywa trudne czasy. Dobrze to rozumie Andreas Mayer, wieloletni członek organizacji integracyjnej wolontariuszy w mieście Heilbronn. Jego przemówienie było emocjonalne, pełne szacunku dla Ukraińców i aprobaty dla naszego dążenia do demokracji. Nasza siła leży w jedności, niezłomności narodu, w historii Ukrainy od najdawniejszych czasów. Nie mamy prawa zapomnieć o tych, którzy oddali życie za pokój, za wolność. Utrwalenie ich imion w pamięci wzywała zastępczyni przewodniczącego Niemiecko-Ukraińskiego Towarzystwa Olena Chawalicz, ogłaszając minutę ciszy, przypomniała zbrodnie wojenne Rosjan — rozstrzelanie oficera, męża Anny Fedorenko, która przyszła na demonstrację... Agnes Christner, burmistrz ds. kultury, oświadczyła, że atak Rosji jest atakiem na wartości europejskie i nie wolno zamykać oczu na rażące naruszenie prawa międzynarodowego. Podziękowała za obronę Europy. Ukraińców, obrońców moralnie wspiera świadomość, że demokratyczny świat opiera się na zasadzie, że przemoc nie może panować nad sprawiedliwością – powiedział Andrij Kaproćkyj, przedstawiciel Zrzeszenia Organizacji Ukraińskich w Niemczech, i podziękował Niemcom za solidarność i pomoc uchodźcom. Podkreślił: „Wolność nie jest dana za darmo, czasem trzeba ją gorzko bronić. Bez wolnej Ukrainy nie ma wolnej Europy”. Bólem za Ukrainę przepełnione było przemówienie przewodniczącej Niemiecko-Ukraińskiego Towarzystwa Anastasiji Kozak, która mówiła o Mariupolu, o codziennym życiu kijowian pod ostrzałem, bez światła, ciepła, wody, bez możliwości przygotowania posiłku, o zniszczonej przez Rosjan infrastrukturze. Wysłuchane wystąpienia wzmocniła młodzieżowa grupa teatralna pod kierunkiem Anastasiji Anekijenko, która zaprezentowała spektakl „Historie. Wojna”. Wydarzeniu towarzyszyły patriotyczne pieśni w wykonaniu Anastasiji Kołomijec, Bohdana Bihmy, Wiaczesława Kodicy oraz skrzypka Zamira Zakijewa. Wiec sfilmował Jurij Ruch. Obecnym spodobało się życzenie NikO Weinmanna, posła do landtagu, aby ta rocznica była ostatnią, w której trzeba wspominać o „straszliwym napadzie”. Zdjęcie autorki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nice otrzymali w prezencie książki od Natalii Wojtko i Stepana Panczuka – zbiory „Podarowane słowo” oraz „Myśli gdzieś obok”. Miłą niespodzianką stało się nagrodzenie również opiekunek naukowych – Łarysy Palij i Tetiany Lastiuk, które popularyzują twórczość współczesnych autorów wśród młodzieży szkolnej, uzupełniając bibliotekę szkolną nowościami współczesnej literatury ukraińskiej. Teraz w szkole znajduje się podarowany przez organizację pisarską plakat „Pisarze Bukowiny”, na zdjęciach którego przedstawieni są współcześni twórcy słowa, których twórczość jest omawiana na lekcjach literatury regionu. Takie plakaty zostały przekazane do każdej placówki hromady jurkowieckiej. W celu wzmocnienia współpracy z ośrodkiem pisarskim, wspierania rozwoju uzdolnionej młodzieży Bukowiny, podpisano Umowę o partnerstwie między Szkołą Ogólnokształcącą w Pohoriłówce a Czerniowieckim Oddziałem Obwodowym Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Otwiera to nowe możliwości dla twórczego rozwoju uczniów, realizacji ich zdolności literackich, perspektywy współpracy pedagogów z pisarzami Bukowiny oraz planowania spotkań literackich. Wojna trwa, ale takie wydarzenia o charakterze literacko-patriotycznym pielęgnują w każdym z nas dobroć, człowieczeństwo i wykształcenie, wychowując miłość do ojczystego słowa, wiarę w ZWYCIĘSTWO, wdzięczność Wojownikom-Bohaterom, dzięki którym Ukraina wywalcza swoje prawo do przyszłości! Olha MEŁENCZUK, członkini Zarządu Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Łarysa PALIJ, Tetiana LASTIUK, nauczycielki języka ukraińskiego i literatury Szkoły Ogólnokształcącej w Pohoriłówce

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Poeta żyje słowem

Narodowo-patriotyczne wychowanie współczesnej młodzieży to jeden z priorytetowych kierunków procesu edukacyjnego, będący podstawą kształtowania świadomie myślącej osobowości, która pielęgnuje język ojczysty, szanuje ukraińskie tradycje i zachowuje pamięć historyczną. Niedawno na bazie Szkoły Ogólnokształcącej I-III stopnia w Pohoriłowce w hromadzie Jurkiwce w obwodzie czerniowieckim zorganizowano literacko-artystyczną świetlicę „Poeta żyje słowem”. To wydarzenie połączyło szereg ważnych dat, w szczególności obchody Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego oraz pamięć o Bohaterach Niebiańskiej Sotni. A w związku z czwartą rocznicą pełnoskalowej inwazji rosyjskiego agresora czczono pamięć bukowińskiego żołnierza, absolwenta szkoły w Pohoriłowce Dmytra Kostenjuka, który 19 lutego 2023 roku bohatersko zginął podczas wykonywania zadania bojowego w pobliżu Kreminnej w obwodzie ługańskim, broniąc suwerenności państwowej i niepodległości Ukrainy przed rosyjskimi okupantami. Świąteczna impreza, spowita radością i smutkiem jednocześnie, połączyła uczniów, pedagogów oraz gości z Czerniowieckiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Refleksjami na temat własnej twórczości oraz roli i znaczenia języka ojczystego w życiu człowieka podzielili się szef organizacji, profesor katedry literatury ukraińskiej Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza Wołodymyr Antofijczuk, jego zastępca w związku, nauczyciel matematyki w szkole w Pohoriłowce Stepan Panczuk, a także bukowińskie pisarki: Natalija Hryhorczuk-Wojtko, Leontyna Topało oraz Switłana Onulak. Dumą i ozdobą tej placówki oświatowej jest muzeum historii wsi Pohoriłowka, które od 2010 roku nosi zaszczytny tytuł „wzorcowego” i przechowuje ponad 4000 cennych eksponatów. W ekspozycji odtworzono wnętrze dawnej chaty, zaprezentowano dawne ikony, książki, odzież ludową, kompleks tkacki oraz przedmioty codziennego użytku. Właśnie ta świetlica stała się punktem wyjścia do wycieczki w historię wsi. Dyrektor muzeum i nauczyciel historii Witalij Lastiuk, który od wielu lat współpracuje z wydziałem historycznym CzUN im. J. Fedkowycza i wraz ze studentami oraz wykładowcami bierze udział w wykopaliskach archeologicznych na terenie wsi, oprowadził gości po lokalizacjach muzealnych, opowiedział o rzadkich egzemplarzach i podzielił się planami przyszłych badań. Swoista podróż w przeszłość była połączona z obejrzeniem filmu „Tutaj wszystko jest święte, wszystko twoje, bo zwie się krajem ojczystym”. Historyczny wykład przerodził się w literacko-muzyczny dialog. Uczniowie zadziwiali talentami recytatorskimi, śpiewem, grą aktorską, a pisarze dzielili się własną twórczością, w której przeplotły się motywy patriotyzmu i krwawej wojennej rzeczywistości. Goście czytali ulubione wersy ze swoich utworów i zostawiali dla biblioteki szkolnej autorskie zbiory z pamiątkowymi autografami. Uczestnicy koła literackiego „Dżerełce” wraz ze swoimi opiekunami przygotowali wielogatunkowy program twórczy. Hucznymi brawami widzowie witali początkujących aktorów – uczniów trzeciej klasy, którzy wykazali się wyobraźnią, artyzmem i miłością do ojczystego Słowa podczas inscenizacji bajki Stepana Panczuka „Dlaczego wronę nazwano wroną?”. Współczesna książka to nie tylko źródło informacji, ale także przestrzeń do spotkania z mistrzami słowa artystycznego – pisarzami. Dlatego szczególnie przejmująco brzmiały wersy współczesnych bukowińskich autorów w wykonaniu pedagogów szkoły w Pohoriłowce: Łarysy Palij, Switłany Bahrijczuk, Tetiany Lastiuk oraz Iwanny Kryśko. Z przejęciem słuchała publiczność pieśni do słów Stepana Panczuka „A maki kwitną”, poświęconej wszystkim ukraińskim Bohaterom, którzy zginęli z rąk wroga, oddając swoje życie za wolność Ukrainy. Muzykę do pieśni napisał kierownik artystyczny Domu Kultury wsi Pohoriłowka, muzyk Dmytro Rudan. Pedagodzy z Pohoriłowki angażują uczniów nie tylko w pracę kulturalno-oświatową, ale także wspierają rozwój ich umiejętności badawczych, opracowują tematy naukowe z różnych dziedzin nauki. Jaskrawym przykładem stała się tegoroczna praca naukowa uczennicy 10 klasy Ołeksandry Łuczyk, która zdobyła II miejsce w III etapie obrony prac badawczych przy Bukowińskiej Małej Akademii Nauk młodzieży szkolnej. Na podstawie własnego badania uczennica opowiedziała o dorobku twórczym Stepana Panczuka, wykazując się głęboką wiedzą i zainteresowaniem twórczością swojego nauczyciela-pisarza. W wystąpieniu profesora, szefa CzOO NZPU Wołodymyra Antofijczuka podkreślono wagę takich badań, gdyż współczesna literatura kształtuje się w trudnych warunkach wojny i potrzebuje wsparcia oraz gruntownej analizy. Wyróżniono zwycięzców prac naukowych w nominacji „Literatura. Folklorystyka” – Ołeksandrę Łuczyk oraz Anżelikę Danyluk. Oprócz tego, badacz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Niezmiennie aktualne

"Istotność testamentów Szewczenkowskich" – pod takim tytułem Ogólnoukraińskie Towarzystwo "Proświta" im. Tarasa Szewczenki przeprowadziło w stołecznej agencji informacyjnej "Nahłos" kolejną konferencję w formacie mieszanym z udziałem przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa "Proświta" im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana, akademika Heorhija Filipczuka, zasłużonego prawnika Ukrainy Mykoły Hołomszy, deputowanego ludowego Ukrainy IV, V i VI kadencji Petra Juszczenki, artysty ludowego Ukrainy Wałerija Franczuka, redaktora naczelnego tygodnika "Słowo Proświty" Ihora Zoca, profesora Petra Czernehi, zasłużonego artysty Ukrainy Kyryła Stecenki, deputowanego ludowego Ukrainy V i VI kadencji Wasyla Kujbidy, zasłużonego artysty Ukrainy Jurija Nahułka, dziennikarza Romana Kucharuka. Uczestnicy spotkania ciepło powitali z okazji jubileuszu szefa Kołomyjskiego miejsko-rejonowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa "Proświta" Wasyla Hłaholuka, a Pawło Mowczan ogłosił rozkaz o odznaczeniu Wasyla Petrowycza orderem "Nestora Kronikarza". Omawiano pilne problemy działalności Ogólnoukraińskiego Towarzystwa "Proświta" na Ukrainie i na świecie oraz plany na przyszłość, wśród których jest pilne wznowienie "Kobziarza" T. Szewczenki oraz nieustanna praca organizacyjna nad uzupełnianiem księgozbiorów placówek oświatowych wszystkich szczebli nowymi książkami Tarasa Szewczenki oraz o Szewczence. Dziękuję braciom-proświtianom za daną możliwość wyrażenia swojego stanowiska. Serhij PRYS UCHIN, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa "Proświta" im. Tarasa Szewczenki. Fotografia autora

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Odszedł Patriarcha Filaret

Ziemska droga Świątobliwego Patriarchy Filareta zakończyła się 20 marca, w 98. roku życia. Zwierzchnik Prawosławnego Kościoła Ukrainy (PKU) Epifaniusz wezwał do modlitwy za spokój duszy Filareta. "Zawsze będziemy pamiętać wskazania Patriarchy Filareta o ważności utrzymania jedności Ukraińskiego Kościoła wokół Kijowskiego Tronu. Będziemy pamiętać i wypełniać także jego lekcje oraz wskazania o ważności soborowości, o pokorze wobec woli Bożej i woli pełni Kościoła, o oddanej służbie Bogu, Kościołowi Chrystusowemu i narodowi ukraińskiemu" – oświadczył. Modlitwa i pamięć o Filarecie, jak zaznaczył zwierzchnik PKU, pozostaną w lokalnym autokefalicznym Ukraińskim Kościele Prawosławnym na wieki. "Niech jasną i wieczną będzie pamięć nowo zmarłego Patriarchy, a dusza jego niech raduje się w niebiosach tymi owocami, które jego dobra praca tutaj, na ziemi, wydała i będzie wydawać! Królestwo Niebieskie, wieczna pamięć i wieczny spokój spoczywającemu Patriarsze Filaretowi!" – dodał. Ogólnoukraińskie Towarzystwo "Proświta" im. Tarasa Szewczenki przyłącza się do żałoby po Patriarsze Filarecie, gdyż od pierwszych lat odrodzenia ukraińskiej państwowości proświcianie byli razem ze Świątobliwym na drodze do ustanowienia prawdziwie Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. Modlimy się za spokój jego duszy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Historia parafii św. Jana Teologa we wsi Kołonszczyna

Pod koniec stycznia we wsi Kołonszczyna w Makarowskiej gminie terytorialnej, położonej w wielostradalnym rejonie buczańskim w obwodzie kijowskim, wydarzyło się smutne zdarzenie – spłonęła cerkiew, w której Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego (później PCU) sprawował nabożeństwa od 1996 roku. Aby wesprzeć wspólnotę, postanowiłem napisać ten szkic. Jewhen BUKET Jak świadczą wizytacje unickich metropolitów, pierwsza cerkiew w Kołonszczynie pod wezwaniem św. Jana Teologa (Jana Ewangelisty) została wzniesiona przez parafian w 1736 roku. Należała ona do dekanatu fastowskiego i wyglądała następująco: „…z trzema kopułami, pokryta sosnowym gontem; dzwonnica na babińcu z dwoma dzwonami i żelaznym klepadłem. Ikonostasu nie ma, tylko cztery obrazy na ścianie”. Pierwszym księdzem w Kołonszczynie był ks. Jakub Rogaliński, wyświęcony na cerkiew św. Jana Teologa przez unickiego metropolitę Atanazego Szeptyckiego 15 lipca 1735 roku, kiedy jeszcze trwała jej budowa. Po nim proboszczem został Teodor Suski, wyświęcony przez tego samego metropolitę 19 czerwca 1743 roku. W najstarszej księdze metrykalnej kołonszczyńskiej cerkwi, przechowywanej w Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym Ukrainy (m. Kijów), najstarszy zapis datowany jest na 9 stycznia 1759 roku: „Ja, ksiądz Teodor Suski, proboszcz kołonszczyński w świątyni poświęconej świętemu Janowi Teologowi… połączyłem węzłem małżeńskim wieśniaka Karpa, syna starszego Tokarowskiego, z dziewicą Tarią, córką Danczenkową. W obecności całej Kołonszczyny i świadków. Obecnymi w cerkwi byli Pawło Stepanenko i Teodor Paszczenko, mieszkańcy makarowscy”. Od 1770 roku ks. Teodora zastąpił jego syn Petro Suski, wyświęcony na parafię w Kołonszczynie przez unickiego metropolitę Filipa Wołodkowicza. Ksiądz Petro w latach 1773–1774 doświadczył prześladowań ze strony wojsk rosyjskich, ale nie przeszkodziło mu to w ukończeniu budowy w 1778 roku nowej drewnianej cerkwi, która została zaliczona do szóstej klasy i posiadała 38 dziesięcin ziemi. Po aneksji Prawobrzeżnej Ukrainy przez Imperium Rosyjskie, w 1794 roku wszystkie cerkwie siłą przeniesiono z unii na prawosławie. Jednak w tamtym czasie wiele parafii wciąż przekazywano, że tak powiem, „w spadku”. W Kołonszczynie wszystkie stanowiska kościelne zajmowała jedna rodzina: kościelnym był Mykyta Petrow Suski, a diakonem – Hawryił Fedoriw Suski. Od października 1798 roku byłemu unitowi Petrowi Fedorowemu Suskiemu pomagał młody prawosławny ksiądz Antonij Sowyński – i to nie bez powodu. Kijowianin, szlachcic Antonij Sowyński 27 stycznia 1798 roku w Kołonszczynie ożenił się z córką Petra Suskiego, Maryną. Ksiądz Antonij zapisał się w historii parafii tym, że w styczniu 1799 roku zainicjował zbiórkę datków na wykonanie ikonostasu do cerkwi św. Jana Teologa. Sam również przekazał na ten cel „10 hrywien” (wówczas hrywna lub hrywiennik – srebrna rosyjska moneta o wartości nominalnej 10 kopiejek). 27 marca 1801 roku mieszkańcy Kołonszczyny Iwan Łeszczenko i Semen Mażnyk poświadczyli, że wspólnota przekazała wszystko, co zebrano, na ikonostas. Inna córka Petra Suskiego – Anastasija – była żoną kościelnego z Muzycz, Antonija Kauszyńskiego, który w 1805 roku przeniósł się do Kołonszczyny i objął parafię. Stało się to dopiero po tym, jak w 1804 roku kijowski metropolita Serapion (Aleksandrowicz) skierował Antonija Sowyńskiego jako kapelana do Jekaterynosławskiego pułku kirasjerów. W Kołonszczynie ks. Antonij Kauszyński służył ponad dwie dekady. Kolejnym proboszczem cerkwi św. Jana Teologa był ksiądz Jakiv Łewowycz Hyrycz, który przybył do wsi w 1825 roku. Posiadał wykształcenie akademickie – uczył się w Akademii Kijowskiej w klasie retoryki. Należy zauważyć, że w ówczesnej wsi ksiądz z wykształceniem akademickim był niemałą rzadkością. Począwszy od 1830 roku ks. Jakiv Hyrycz pełnił obowiązki deputata duchownego, co oznaczało, że musiał być obecny na posiedzeniach sądowych w Kijowie, gdy zachodziła potrzeba zaprzysiężenia świadków lub gdy rozpatrywano sprawę dotyczącą cerkwi, jej sług lub majątku. W tamtych czasach stanowisko to było bardzo zaszczytne, mianowano na nie najlepszych księży powiatu. Po śmierci takiego pasterza na nagrobku zazwyczaj obowiązkowo wskazywano, że był on deputatem duchownym. Ksiądz Jakiv był proboszczem świątyni św. Jana Teologa do 1874 roku, czyli przez długie 49 lat, prawie pół wieku. Służył w Kołonszczynie do późnej starości i pozostawił po sobie dobrą pamięć, między innymi dlatego, że założył we wsi pierwszą szkołę parafialną nowego typu ze stałą codzienną (oprócz niedziel) nauką i wcześniej opracowanym programem. Szkoła parafialna w Kołonszczynie została otwarta w 1860 roku. Wkrótce parafianie wznieśli dla niej osobny budynek. W 1863 roku długoletnia posługa Jakiva Hyrycza została wyróżniona specjalną nagrodą – naramiennikiem (nabiedrennikiem) w imieniu kijowskiego metropolity Arsenija (Moskwina), a w 1871 roku księdza nagrodzono skufią – nakryciem głowy, którym wyróżniano najlepszych pasterzy. Od 1874 roku życiem cerkiewnym parafii św. Jana Teologa zaczął zarządzać nowy opiekun, ks. Ioann Ioannowycz Bilewycz. Po ukończeniu seminarium duchownego przez kilka lat pracował jako nauczyciel szkolny i przyjął święcenia kapłańskie już w dojrzałym wieku. Za jego kadencji w latach 1875–1878 pod cerkwią położono kamienny fundament i dobudowano dwa boczne ołtarze. W 1880 roku do miejscowej parafii i szkoły wyznaczono nowego opiekuna – ks. Mykołaja Petrowycza Terłeckiego, a od 1890 roku szkołą zaczął kierować ks. Ławrentij Erastowycz Miłowanow. Ten ostatni posiadał podziękowania kijowskich metropolitów za sukcesy w oświacie ludowej. Roczne zabezpieczenie materialne szkoły wzrastało z 20 rubli w 1871 roku do 125 rubli w 1900 roku. Liczba uczniów również rosła: w 1871 roku uczyło się tu 15 chłopców, a w 1900 roku – 62 chłopców i trzy dziewczynki. Ostatnim przedrewolucyjnym proboszczem parafii św. Jana Teologa we wsi Kołonszczyna był ks. Danyło Omelianowycz Romanowski. Swoją drogę zawodową zaczynał jako zwykły nauczyciel szkolny i przybył do Kołonszczyny w 1896 roku. W tym roku cerkiew pomalowano wewnątrz i zainstalowano nowy ikonostas. Drewniana dzwonnica została wyremontowana w 1889 roku: podwieszona, pokryta żelazem i pomalowana. Teren cerkwi ogrodzono drewnianym płotem, a budynki ubezpieczono od pożaru w ubezpieczalni diecezjalnej: cerkiew na 3665 rubli, a dzwonnicę na 299 rubli w srebrze. Na 1984 ruble w srebrze ubezpieczono również dom księdza z 1892 roku i szkołę z 1895 roku budowy. W 1906 roku szkołę cerkiewną zastąpiono ministerialną, w której księża nie kierowali już procesem nauczania, a jedynie wykładali Prawo Boże. Przed I wojną światową szkoła ta stała się dwuklasową (więcej o historii edukacji w Kołonszczynie można przeczytać w książce Wołodymyra Pererwy „Historia szkolnictwa w miastach i wsiach Kijowszczyzny XIX – początku XX wieku”, str. 320). Za udaną działalność duszpasterską i edukacyjną ks. Danyło Romanowski został nagrodzony nabiedrennikiem. Na początku XX wieku w Kołonszczynie dojrzała potrzeba wzniesienia nowej świątyni. W 1911 roku wspólnota rozpoczęła zbiórkę funduszy na budowę, ale ukończenie rozpoczętego dzieła przerwała I wojna światowa. Już w 1921 roku w Kołonszczynie zorganizowano parafię Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, księdzem był ks. Wołodymyr Łenycki. Wierność ukraińskiej tradycji wspólnota zachowywała do ostatka. Bezbożna władza radziecka zamknęła cerkiew w 1936 roku. W ostatnich latach mszę świętą odprawiali w niej przyjezdni księża. Parafia Świętego Apostoła i Ewangelisty Jana Teologa Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego została zarejestrowana (odrodzona) w Kołonszczynie 8 kwietnia 1993 roku. W 1996 roku w specjalnie przystosowanym pomieszczeniu w centrum wsi wznowiono stałe nabożeństwa. Proboszczem parafii przez wiele lat jest ojciec Wołodymyr Hołowacki. Ale nie wszystko w Kołonszczynie jest dobrze. Na Boże Narodzenie 2009 roku do wsi zawitali „misjonarze” patriarchatu moskiewskiego. W tamtym roku zarejestrowali swoją wspólnotę i zajęli nowy budynek cerkiewny, którego kamień węgielny poświęcił Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret. Mimo wszystkich dramatycznych wydarzeń, które przeżyła Kołonszczyna, jak i cała Makarowszczyzna w 2022 roku, cerkiew moskiewska do dziś pozostaje we wsi. Może czas już przywrócić historyczną sprawiedliwość i zwrócić wzniesioną w latach 2008–2010 świątynię Prawosławnemu Kościołowi Ukrainy? Płonie cerkiew w Kołonszczynie... 24 stycznia 2026 roku Ojciec Wołodymyr Hołowacki przy nowej świątyni, która jest w budowie. Rok 2008

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

takiej liryki można wychować młode pokolenie ukraińskich patriotów i pasjonatów. Jednocześnie Olha Rudaneć doskonale zdaje sobie sprawę, że zdrajców i renegatów w naszym społeczeństwie wciąż jest wielu: „Widmo oddycha chłodem w plecy, Przyglądam się uważnie: ty kto? Ty człowiek? Ty naprawdę człowiek? Czy pod maską, może, nikt?” (str. 231). Jednak wiersze poświęcone znanym na Przykarpaciu ludziom, w szczególności Wasylowi Tkaczukowi czy Stepanowi Puszykowi, wlewają nadzieję, że wychowane przez nich kohorty Ukraińców będą silnymi duchem budowniczymi Ukrainy. Szkoda, że tym pasjonatom i mentorom nie udało się zobaczyć ich za swojego krótkiego ziemskiego życia. W poezji „Stepanowi Puszykowi” Olha Rudaneć pisze: „Jeszcze poczekają nasze sianożęcia, Dojrzeją, może, i wyżną się nie raz. Jeszcze tak wiele spraw, jeszcze tak wiele – I na dożynki, przyjacielu, jeszcze nie czas. Niech słowa brzemienieją, jak kłos, W przedżniwiu wypiwszy całą rosę. Niech Ukraina słucha twego głosu I mnoży w świecie Bożym piękno” (str. 177). Szczerą wdzięcznością przepełnione są wiersze poetki o bliskich jej ludziach. We wspomnieniach o własnym dzieciństwie Olha używa słów dialektalnych, jednak nie zaciemniają one, a jedynie uwydatniają to, co powiedziane: „Matczyny głos: 'Świta, pora… Pora wstawać! Świta na wschodzie'” (str. 191), gdyż, na przykład, leksem „bryszije” oznacza „świta”. Autorka książki poezji „Arka” zdolna jest do wielkiej miłości. Ma w sobie wielki potencjał miłości, a wiersze o miłości są tak delikatne i niepowtarzalne, że chce się je cytować, a nie analizować: „Dawno już nie darowano mi kwiatów Tak po prostu, bez pustych, nieszczerych słów. I nagle ty, jak płomień, jak wiatr, Duszy mojej chłód roztopiłeś. I nagle – ty. Daleki i pożądany I już na wieki – bliski i drogi… Ja, może, nie powiem ci: kochany… I nie będę pytać, czy jesteś niczyj” (str. 224). Miłość, jak egzotyczny kwiat, nie jest wieczna, a dlatego zdolna jest albo uschnąć na próżno, albo wydać owoce. Oto dlaczego dzieci z wielkiej miłości zawsze są niezwykle piękne i mądre. Olha Rudaneć to szlachetna duchem kobieta, zdolna wybaczać i rozumieć: „Odchodzisz w milczeniu, nie żegnając się, Nie paląc wszystkich mostów. I, bez wątpienia, obiecując We wspomnieniach nie raz przyjść. Nie przeklinam i nie wstrzymuję. Nie zdołam. A przekleństwa – grzech… Dziękuję, że drzwiami nie trzaskasz, Stąpając za mój próg. Twoja strona już zakończona, Co się zapisało – to na wiek! Lecz niech ja będę tą pierwszą, Którą kochał ten człowiek” (str. 205). Albo: „Nie o tobie marzę, nie o tobie śnię, W tym, że tak się stało, losu nie klnę. Brzegi rozdziela bystry nurt, Nie twoja ja więcej, nie twoja. Więcej nie połączyć spalonych mostów, W tym, że tak się stało, winni ja i ty. Ktoś pod nogi rzucił uczuć kryształ, Zostawiając w sercu ból i żal. Zakwitły barwinkiem oczy u córki, Kontynuacja na str. 15.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Arka miłości i dobroci

Rudaneć Olha. Arka. Kołomyja: Towarzystwo Wydawniczo-Poligraficzne «Wik», 2026. 320 s. Olha SŁONIOWSKA, pisarka, profesor katedry literatury ukraińskiej Karpackiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wasyla Stefanyka. Ta jedyna, obszerna objętościowo książka wierszy mogła ukazać się drukiem w formie kilku tomików poetyckich już dawno temu. Ale się nie ukazała. Przyczyn było wiele: dorastały trzy córeczki-gwiazdeczki, nie dawała oddychać praca i aktywność obywatelska, męczyły wątpliwości: czy warto? Życie było ciekawe, ale przeładowane i wypełnione kłopotami oraz sprawami po brzegi. Przypomnijmy, Hryhir Tiutiunnyk mawiał, że dla wierszy, tak jak dla jabłek i żyta, potrzebna jest pogoda. A do wydania książki poetyckiej potrzebny jest szczególny czas wyważonego spokoju. I oto mimo wszystko – książka. Pełnoziarnista. Ważna. Prawdziwa. Zbiór Olhy Rudaneć «Arka» czytałam trzykrotnie. Przeczytałam jeszcze raz, bo rozumiałam, że na takim, właściwie «symonenkowskim» poziomie, sama nigdy bym nie napisała. Dla liryki obywatelskiej, a jeszcze dokładniej – patriotycznej – potrzebne jest doświadczenie życiowe co najmniej trzech pokoleń rodu autora/autorki. Olha Rudaneć je posiada, ma nawet genetyczny kod-program, na mocy którego poeta/poetka otrzymuje prawo mówić nie tylko w imieniu swojego pokolenia, ale w imieniu narodu. Ostatecznie zrozumiałam to, gdy przeczytałam taką jej poezję: «Przyśniła mi się Dziewczynka… Choć była pora wstawać, Przyszła do mojego okienka I zaczęła mi mówić: "Miałam 9 lat, Byłam podobna do ciebie: Z włosami – koloru słońca, Z oczami – koloru nieba Widzę, że nie jesteś głodna, Widzę, że jesteś szczęśliwa… 15-ty dzień dzisiaj, Jak nic nie jadłam. Mamusia już całkiem opuchła, Nie mogą otworzyć oczu… Wiem, że gdzieś na polu Znajdę jakieś kłoski. Pójdę, przyniosę je mamusi, To może ją podniosę… Choć parę ziaren w garści Schowam, niechybnie. Lecz, chyba, ogłuchło Niebo, I Anioły wszystkie zasnęły, Za te kłosy dla Mamusi Dogoniła mnie kula. Nie, jeść już nie chcę, – Dusza nie pragnie chleba, Patrzę w twoje oczy, – I widzę siebie, jakby. I cieszę się, że jesteś szczęśliwa, Raduję się, że nie jesteś głodna! O Boże, jaki to cud, Że wszyscy wy żyjecie dzisiaj!" Rzuciłam się do okienka, Wiem – żyję za ciebie: Z włosami – koloru słońca, Z oczami – koloru nieba!» (s. 133). Gatunkowo ten wiersz to ballada. I wydawałoby się, że o wielkich głodach 1922–1923, 1932–1933, powojennym głodzie 1946–1947 (zimą brak żywności odczuwało się szczególnie) napisano już całe tomy, co tu jeszcze można odkryć? Umierająca matka. Dziecko, które nie widziało okruszyny chleba dłużej niż dwa tygodnie. Okrutne realia, które wołają do rozumu. Ale do serca nieoczekiwanie pukają przede wszystkim barwne, w narodowym zabarwieniu, ale tak typowe dla naszego narodu cechy portretowe: «Z włosami – koloru słońca, Z oczami – koloru nieba». Obecna wojna rosyjsko-ukraińska w książce wierszy «Arka» również jest obecna. Ale, po raz kolejny podkreślam, to bardzo oryginalne podejście autorki do ogólnonarodowych cierpień i ogólnonarodowego heroizmu. Czy nie z tego powodu Olha Rudaneć porusza wątki biblijne, osobiście zwraca się do Boga, błagając o pomoc z nieba: «Gdzie ta Arka Noego I czy znasz Ty, Panie, Noego? Ratunkowa słomka Jeszcze, Panie, w Twoich rękach? Świat pokrywa mrok I życie przekreśla broń, I sam na sam ze zwierzęciem Madonna z dzieckiem na rękach… Bo ten wróg – to zwierzę. On nie ten, co u nas "wrogowie", On nie ma w genach Żadnych ogólnoludzkich zasad. Satanistyczny bękart, Co nie zna ani ojca, ani matki, Krwiopijców horda Z wampirzych plemion w ogóle… Miłosierdzia Twego Nam potrzeba dla ratunku. W otchłań grzechu Zanurza się zakrwawiony świat. Czy gotowa Arka Ta, która będzie dla nas zmartwychwstaniem? Krwią piszemy my Dla potomnych ostatni Testament» (s. 4–5). Spersonalizowany obraz matki Ukrainy, w imieniu której prowadzi narrację autorka, jest zadziwiająco współczesny i żywy: «Jestem – Ukraina. Słyszycie, jestem! Wielkie i niepokonane państwo! Cały świat mnie dzisiaj rozpoznaje W prawdziwości, w męstwie, w sławie! W walce o godność i prawa, O rodzimą ziemię, wiarę i wolność. Jestem – Ukraina! Słyszycie, żywa! I silna duchem własnego narodu! Przeżywam niełatwe czasy… Świat znalazł się na krawędzi otchłani. Niebieskich legionów głosy, – To wszystko moi SYNOWIE – nieśmiertelne sotnie! I wciąż nowi idą za nimi w ślad – I każdy – w moim sercu rana… Zachwyca się wami cały świat, Który nagle stał się zakładnikiem tyrana… Podajcie ręce, córki i synowie, Zewsząd: przez odległości i granice, Z waszych dusz, z serca głębi Jestem – Ukraina! Wolna i soborna! W czasie prób nie jestem sama, Ze mną razem światowa rodzina. Bo innego wyboru nie mamy! Jestem! Będę wiecznie! UKRAINA!» (s. 15). Logiczne, że bez Bożej opieki najcięższych prób nasze Państwo nie byłoby w stanie przetrwać. Pan jest obecny w najcięższych czasach dla Ukrainy zawsze: «Bez Ciebie świat dawno przegralibyśmy w karty, I nieważne: gdzie król, gdzie as, Bo w śmiercionośnej orgii hazardu Zeszli się psychopata i tchórz» (s. 18). Autorka w myślach rozmawia z Bogiem, prosi Go o radę, ochronę dla własnego narodu, motywując swoją postawę obywatelską bólem własnego serca, troską o rodzimy naród, Ukrainę oraz jej cierpienia i męki z winy «brata»-kata: «Boże Sprawiedliwy, nie wybacz Tych dziecięcych śmierci, Tych sierocych oczu, Tych nocy w zimnych piwnicach» (s. 36). Olha Rudaneć bierze pod uwagę, że na rękach raszy jest krew Czeczenii, Gruzji, Syrii. Przeciwstawić się takiej upiorzycy może tylko Ukraina, Państwo rycerzy-Rusinów i kozaków. Oto dlaczego za motto (epigraf) jednego z wierszy Olha bierze prorocze słowa Dżochara Dudajewa, który zbrojnie poprowadził swój naród bronić Iczkerii-Czeczenii przed «łapciarzem-moskalem» (Jewhen Małaniuk): «Przypomnicie sobie moje słowa: rosja zniknie z powierzchni Ziemi, kiedy wzejdzie ukraińskie słońce» (s. 59). Przekleństwo matki Ukrainy w wierszu «Za dzieciątka, które już nie dorosną» (s. 72) jest identyczne z interpretacją rosji przez Jewhena Małaniuka w wierszu «Zabójcy»: «W nieszczęsnym czasie, "na złość Europie", wasz szalony demiurg Stworzył gniazdo zgniłych utopii Z mgły i krwi – Petersburg. Lecz gnij i zło nie stały się ciałem, Niezrodzonego – nie stworzy, I miasto na próżno zadrżało Marą martwych dwóch stuleci. Karmieni nie własnym chlebem, Marzyliście – złamać, zwalczyć. I dzikusów państwowe dyby Nam srogo torturowały ciało. Połubotok, Szewczenko, Hohol – Udusić, okaleczyć, otruć! Nie rycerstwo, nie zwycięstwo, A tylko zdrada, podszept, jad, A tylko najęta trucizna Oraz kula, kupiona za brud. Lękajcie się więc! Zakończył się sąd – I kara idzie, i gniew kipi». Logiczne, że także akcenty Małaniuka, a nie tylko Symonenki w ocenie raszy w liryce patriotycznej Olhy Rudaneć brzmią również w odniesieniu do naszego języka narodowego: «Rozgrzewa duszę matczyny język – Duch moich korzeni, pieśń kołysanka Łagodna i delikatna, niczym miecz, stalowa Język nasz ojczysty – duma kobziarska… Już cię usłyszały narody i ludy, Które także cenią wolę i wolność, Podchwyciły pieśń, rozpoznały słowo I zakochały się w tobie, rodzimy nasz języku. Niechże wyryje na wieki obcy Dumne i wielkie słowo: ukrainiec! Duch jego niezłomny i mocna podstawa – Wieczny i niezniszczalny nasz rodzimy język» (s. 24). Wreszcie, w książce «Arka» są wiersze, które powinny być uczone na pamięć we współczesnej ukraińskiej szkole: «Między syrenami a alarmami, Między śmiercią bliskich ludzi Przybliżamy zwycięstwo nasze Zapisanych w testamencie idei. My Mazepami, my Petlurami, My Banderami byliśmy i jesteśmy. Synami Bożymi, wojownikami-ukrami, Zębami wyrwiemy sobie swoje. Wiekami głodzeni, lecz niepokonani, Niezłomni duchem, idziemy do boju. I mocno wierzymy: jednak zwyciężymy. I zapanuje u nas porządek swój» (str. 104). Dlaczego? Dlatego że tylko na wzorcach ta

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Niepowtarzalny świat ukraińskiej kultury

Eduard OWCHARENKO Na scenie Opery Kijowskiej (Kijowskiego Miejskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu) odbył się jubileuszowy koncert Ukraińskiego Akademickiego Zespołu Folklorystyczno-Etnograficznego „Kalyna”, poświęcony 45-leciu kolektywu. Zespół „Kalyna” to wiodąca instytucja koncertowa stolicy, która prezentuje sztukę ludowo-sceniczną i składa się z profesjonalnego baletu, chóru, orkiestry instrumentów ludowych oraz zespołu „Błahowist”. Założony w 1981 roku zespół dużo koncertuje zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami. Jego programy z zachwytem przyjmowali widzowie z 43 krajów świata, od Kanady po ZEA. Dysponując szerokimi możliwościami twórczymi i wielkim repertuarem, kolektyw łączy odtwarzanie starodawnych tradycji i obrzędów z udziałem w nowoczesnych projektach. W szczególności zespół „Kalyna” wystąpił na Narodowym Konkursie Eurowizji razem z KALUSH, dołączył do nagrania muzyki w filmie animowanym „Mawka. Pieśń lasu” i stale współpracuje z popularnymi wykonawcami estradowymi, bierze udział w programach telewizyjnych. Nowe programy koncertowe „Kalyny” – „Folklorystyczny alfabet”, „Ścieżkami Dowbusza”, „Siła narodu”, „Amulet twojego rodu” – zanurzają widza w świat niepowtarzalnej ukraińskiej kultury i tradycji, angażując interaktywne i multimedialne nowoczesne środki, oraz obejmują zróżnicowaną wiekowo publiczność. Szczególną uwagę kolektyw poświęca patriotycznemu wychowaniu młodzieży oraz działaniom charytatywnym na rzecz Sił Zbrojnych Ukrainy i szpitala OCHMATDYT. – 45 lat dla Wszechświata to, bez wątpienia, chwila. A dla kolektywu twórczego to cała epoka, która jest wypełniona bezgraniczną miłością do ukraińskiej muzyki i pieśni – podkreślił na początku świątecznego koncertu pierwszy zastępca naczelnika Departamentu Kultury, organu wykonawczego Kijowskiej Rady Miejskiej (Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej) Mykoła Szulak. – Pozwólcie, że w imieniu własnym oraz kijowskich władz miejskich pogratuluję wam z okazji jubileuszowej daty. Robicie coś niesamowitego, zachowujecie tradycje, zwiększacie, pomnażacie ukraińskie dziedzictwo kulturowe. Jest to bardzo ważne właśnie w tym okresie, kiedy ukraińska kultura staje się tą siłą, która jednoczy naród, podtrzymuje wiarę, dodaje odwagi. Wielkie serdeczne podziękowania za tę wieloletnią pracę, którą wykonujecie po to, aby nadać niewyczerpaną energię nam – wdzięcznym widzom. Nie na darmo w ludzie mówią „bez wierzby i kaliny nie ma Ukrainy”. Wierzę w zespół „Kalyna”, wierzę w wielkość naszego państwa – Ukrainy. Niech wasza dalsza droga wypełnia się jeszcze większymi osiągnięciami i wdzięcznymi owacjami widzów. Niech historia zespołu „Kalyna” jest kontynuowana przez kolejne pokolenia utalentowanych wykonawców. Życzę rozkwitu, życzę zdrowia wam wszystkim, wszystkim waszym bliskim. A nam wszystkim jak najszybszego zwycięstwa. Sława Ukrainie! Pan Szulak wypełnił zaszczytną misję i nagrodził przedstawicieli Ukraińskiego Akademickiego Zespołu Folklorystyczno-Etnograficznego „Kalyna” podziękowaniami. Tak więc, za znaczący osobisty wkład w rozwój kultury i sztuki, wieloletnią sumienną pracę oraz wysoki profesjonalizm podziękowaniami Ministerstwa Kultury Ukrainy nagrodzono zasłużoną artystkę Ukrainy, dyrektor generalną zespołu „Kalyna” Anastasiję Komlikową oraz zasłużoną artystkę Ukrainy, artystkę-wokalistkę, solistkę Ołenę Kumanowską. Również artyści i pracownicy techniczni „Kalyny” otrzymali dyplomy i podziękowania od mera Kijowa oraz Departamentu Kultury KMAP. Po tym rozpoczęło się samo widowisko koncertowe. Na scenie występowali chór, balet i orkiestra instrumentów ludowych zespołu „Kalyna” oraz zespół solistów „Błahowist”. Na widzów czekało dynamiczne show z muzyką na żywo, jaskrawymi kostiumami, porywającą choreografią i emocjonalną atmosferą, za którą „Kalynę” tak kochają wielbiciele. Kolektyw tradycyjnie angażował publiczność do interakcji, tworząc poczucie prawdziwego święta ukraińskiej kultury. Koncert rozpoczęto ukraińską pieśnią ludową „Oj, rode nasz krasnyj”. Za niewielkie przedstawienia muzyczne, które naturalnie weszły w skład świątecznego widowiska, można uznać historię emigracyjną „Zaręczyny w Kanadzie”, nowelę choreograficzną „Lwowscy batiarzy”, duet Odarki i Karasia oraz arię Andrija z opery Semena Hułaka-Artemowskiego „Zaporożec za Dunajem”. Zaprezentowano dziedzictwo muzyczne z różnych regionów Ukrainy: kompozycję choreograficzną „Malowanie petrykiwskie”, kompozycję wokalno-choreograficzną „Kołomyjka”, łemkowską pieśń ludową „Oj, wersze, mij wersze”, ukraińską pieśń ludową „Warenyczki” i inne. Kulturę innych narodów przedstawiono „Tańcem cygańskim” i „Czardaszem”. Podczas koncertu było też wiele premier: ukraińskie pieśni ludowe „Oj, ne kuj, zozule”, „Wysoka werba”; rapsodia molfarska na skrzypce z orkiestrą, suita wokalno-choreograficzna „Dowha łoza”. Naszym obrońcom i obrończyniom zadedykowano pieśni „Zapaliu swiczu” z repertuaru zasłużonej artystki Ukrainy Rusłany Łocman oraz „Sława naszym ZSU” z repertuaru ludowej artystki Ukrainy Jarosławy Rudenko. Numery muzyczne harmonijnie uzupełniały wideoinstalacje oraz opowieści o roli i miejscu kaliny w życiu narodu ukraińskiego. A jubileuszowy program koncertowy zakończono obrazem wokalno-choreograficznym „Hopak”. Jubileuszowy koncert stał się znaczącym wydarzeniem dla wszystkich, którzy cenią muzykę ludową, taniec i żywą energię sceny. Zapewne atmosferę koncertu mogą dobrze oddać opinie obecnych na sali. Ołena Samoluk: „Kalynie” – 45 lat! Jubileuszowy koncert… Wieczór, który napełnił serce światłem, poczuciem wielkiej wdzięczności, miłości i przynależności do historii. Historii Kalyny. Prawie 10 lat mojego życia – to scena, trasy koncertowe, twórczość, stawanie się, oddanie i miłość w składzie tego zespołu. Dziś przyszłam jako widz. Ale poczułam się cząstką wielkiej rodziny, cząstką drogi długiej na dekady. Jakbym wróciła do domu. W miejsce, gdzie dorastałam jako artystka. Gdzie kształtował się mój głos, charakter i sceniczna dusza. 45 lat – to cała epoka! I dzisiejszy koncert po raz kolejny udowodnił: historia „Kalyny” trwa, rozwija się, rodzi nowe premiery, nowe głosy, nowe sensy. Koncert był wypełniony ulubionym repertuarem i jaskrawymi, baśniowymi premierami. Jestem dumna ze swoich kolegów! Jestem dumna, że byłam częścią tego kolektywu. Jestem dumna, że znam tych ludzi – szczerych, utalentowanych, zakochanych w sztuce, ukraińskiej pieśni, scenie i „Kalynie”. Wszystkich, którzy na scenie i za kulisami codziennie tworzą piękno „Kalyny”. Część mojego serca na zawsze ma kalinowy odcień. Dziękuję za lata zaufania. Za scenę. Za doświadczenie. Za miłość! Z jubileuszem, moja droga „Kalyno”! Rozkwitu wam i długich lat twórczych”. Ałła Pustowit: „Urodziny prawie na scenie. Co może być lepszego dla artystki? Ten rok – to kwantowy skok w nauczaniu wokalu i rozwoju kariery w zespole „Kalyna”. Jestem bardzo wdzięczna Anastasii Komlikowej za szansę i możliwość tworzenia oraz realizowania się. A 38. urodziny są bardzo szczególne, bo rodzina wreszcie była na moim koncercie, podczas gdy dzieci odpoczywały w innym miejscu bez nas, za co jesteśmy bardzo wdzięczni. Ojciec w ogóle był chyba po raz pierwszy na moim występie od czasów szkolnych. Dziękuję Siłom Obrony Ukrainy, że możemy żyć na Ukrainie i śpiewać po ukraińsku, mówić po ukraińsku i żyć. Wiosna już czeka na nas!” W publikacji wykorzystano wydania Ukraińskiego Akademickiego Zespołu Folklorystyczno-Etnograficznego „Kalyna” oraz materiały z portali społecznościowych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Arka miłości i dobroci

Zakończenie. Początek na str. 14. Nowe strony zapisują lata. Na tablicach wieczności spotkamy się kiedyś, Może pożałujemy, żeśmy się rozeszli (str. 226). Wspomnienia lirycznej bohaterki uderzają świeżością i cichym smutkiem: Nas zawoła ten sad, gdzie ścieżki, niczym losy, się spotkały, Jak dwie siostry rodzone, przy spotkaniu nagle się objęły, Gdzie kalinowym gronem ognisko żarliwe zapłonęło, Gdzie o lód nieufności gorące serca się oparzyły… Znowu jesień w sadzie gubi liście i jabłka strząsa, Znowu siwe mgły pajęczyną po ścierniskach snują, W moje wspomnienie przyjść ja ciebie nie proszę, nie przymuszam… Jeśli możesz, zapomnij, jeśli możesz zapomnieć – zapomnij! (str. 260). Nawet po wielu latach od bolesnego rozstania liryczna bohaterka jest zdolna uśmierzyć ból i powiedzieć sobie: Wiesz, ja zostałam w tej wiośnie, Która dla nas była na dwoje jedna, Gdzie poranek zaczynał się pod pieśni, Co płynęły do mnie z twojego okna (str. 292). Utalentowana autorka potrafi zastanowić się nad tym, że w życiu nie ma nic przypadkowego, zbędnego: Czy przypadkiem przecięły się Dwa losy pośród tysięcy losów? Na gwarnych, próżnych ulicach Z tobą spotkać się pozwól… Na rozstajach lat i jesieni, Co wichrami przeleciały, Melodiami współbrzmiącymi Z tobą my byliśmy kiedyś (str. 294). Czas mija. Mija młodość, wczesne lata. Ale zawsze pozostaje to, bez czego ludzkie życie byłoby mdłe: Już ta wiosna gromami zagrzmiała, I z tego kwiatu zjedzono owoce. W schowku uczuć moich spróchniałych Nowe wydały plon sady (str. 296). Natura i miłość bywają współbrzmiące. Człowiek we wszystkich porach swojego życia pragnie miłości i chce być szczęśliwy. To dążenie do szczęścia także jest szczęściem, tak jak dążenie do miłości – jest miłością, w ostateczności – jej odmianą: Powietrze pachnie dojrzałymi winogronami, A może miodem, może macierzanką. Pod tym sierpniowym późnym spadaniem gwiazd Donikąd my z tobą nie uciekniemy. A uciec mi by choć na koniec świata, Żeby i nikąd napisać listu, Żeby nikomu nie przekazać pozdrowień, Bo tylko ja, i step, i pustka… Żeby tylko ja, a jeszcze – gwiazdy i niebo, I cicha noc, obmyta deszczem. I mimo wszystko, ja mogę uciec od ciebie, Ale czyż od siebie uciekniesz? (str. 238). Dojrzała kobieta ma życiowe doświadczenie, rany, ale ma też korony i nagrody: A my z tobą, jesieni, na „ty”, Co w pozłocie babiego lata Pragniemy nieosiągalne odnaleźć, Żeby swoim ciepłem je ogrzać. Zburzyć zamki-miraże, Co dokądś wołają w sine dali, Wyrzec się tych, co już obcy, I dbać tylko o własną doskonałość… A my z tobą, jesieni, na „ty”! Mamy tak teraz wiele współbrzmienia. Za lekki smutek ty mnie przebacz… U ciebie też. Czy tylko mi się zdawało (str. 280). Dojrzała kobieta umie postrzegać świat, siebie, marzenia i wspomnienia nie jako daninę, a jako nagrodę: Już nie spieszysz – to czas spieszy za ciebie. Już wyważenie robisz każdy krok. I coraz częściej wpatrujesz się w niebo… Wielka przyciągalność do gwiazd… Żyj, kochaj, raduj się pełną piersią! Smakuj swój każdy dzień, niczym wino! U ciebie szansy innej nie będzie, Na drugą próbę prawa nie dano! (str. 299). Po przeczytaniu książki O. Rudaneć pozostaje cichy żal i słodki smutek, o którym jeszcze Maksym Rylski pisał: Nie bój się smutku, co płynie Z wielkiej miłości. To wielkie szczęście – być obdarzonym takim poetyckim talentem i tak umieć kochać! Olha SŁONIOWSKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

gałązki zalewa się ponownie litrem wrzątku. Ale tym razem gotuje się je przez 5 minut. Odstawia na noc, wypija w ciągu dnia. Trzeciego dnia bierze się nowe gałązki. Przebieg leczenia – trzy tygodnie. Tydzień przerwy i powtórzyć. Przy długich i wyczerpujących miesiączkach (u nas nazywa się je wstydliwie „wiśniami”) 1 łyżkę stołową rozdrobnionych szypułek zalewa się szklanką 300 ml wrzątku, podgotowuje na słabym ogniu przez 5 minut. Odstawić pod przykryciem na 2 godziny. Wypić w ciągu dnia. Wiśnia leczy te dolegliwości, które trudno poddają się oficjalnej medycynie. Jest to układ sercowo-naczyniowy, płuca, trzustka, niedokrwistość, zaburzenia psychiczne, epilepsja. Zapalenie stawów, miażdżyca, dna moczanowa, zaburzenia przemiany materii ustąpią, jeśli w ciągu miesiąca codziennie będzie się pić po jednej trzeciej szklanki świeżego soku wiśniowego, 3-4 razy dziennie. Marzec – sakralny miesiąc narodzin Wiosny. Przebudzenie soków – uzdrawiającego eliksiru zdrowia. Klon daruje swoją siłę człowiekowi jako pierwszy. To męskie drzewo, gdyż pomnaża siłę witalną. Zawiera do 2 procent nasyconych mikroelementami cukrów, pod dostatkiem kwasu askorbinowego. Właśnie to potężnie „przewietrza ciało”. Jeszcze leży śnieg, a on już daruje słodki sok. Pije się go tylko świeżym, do litra dziennie. Rurka – tylko z bzu czarnego. Naczynia – tylko szklane. Nie przegapcie również soku brzozowego. Doskonale czyści nerki, wypędza piasek, rozpuszcza kamienie. Leczy zapalenie nerek. Jednak post jest tutaj obowiązkowy. Delektujcie się świeżym do woli. Przemywajcie nim twarz – usuwa plamy pigmentowe, trądzik. Właśnie w tym czasie zbiera się korę z młodych gałązek innych drzew. Wierzba – skarbnica aspiryny. Cenne jest to, że nie podrażnia żołądka. Szczególnie potężnie leczy zapalenia oskrzeli, zapalenie płuc, wypędza z ciała wszystkie zimowe złogi gnicia. A oto jednoroczne pędy morwy czarnej wybawią was od cukrzycy. Sześć jednorocznych gałązek na 1 l wrzątku. Odstawić na noc pod przykryciem. Wypić w ciągu dnia. Osika – potężne drzewo energetyczne. To śmieszny anegdotyczny wymysł przeszłości, że na tym świętym drzewie powiesił się jeden z uczniów Jeszui z Nazaretu. Osika – drzewo wyłącznie naszych szerokości geograficznych. A oto powiesić na nim zapalenie prostaty czy gruczolaka – to wiarygodny fakt. Osika leczy nietrzymanie moczu u ludzi w podeszłym wieku, migrenę, zapalenie nerek, zapalenie przydatków, zapalenie trzustki, mastopatię, zapalenie pęcherza moczowego. 100 g kory lub pączków na 1 l samogonu. Odstawić na 21 dni w ciemnym miejscu. Spożywać po 1 łyżce stołowej trzy razy dziennie na 15 minut przed posiłkiem, popijając ciepłą wodą. Albo na pół litra wody 3 łyżki stołowe rozdrobnionej kory. Gotuje się 15 minut na słabym ogniu. Odstawia pod przykryciem na 2 godziny. Pije się po 1 łyżce stołowej 3 razy dziennie przed posiłkiem. Jednoroczne pędy dzikiej gruszy doskonale leczą zapalenie stawów, wypędzają sole, przywracają pracę całego ciała. Przygotowywać jak przy cukrzycy. Spożywać przez trzy tygodnie, wiosną i jesienią. Jednak zawsze pamiętając Boże przykazanie: „Zdrowie – największa nagroda Niebios za: Czyste myśli! Czyste słowo! Czyste czyny!”. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 2 6 0 1 0

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

K o l o d a r

Iwan PROSIANYK Lato Jaskółki. 2026 – 9660 Jaskółka – ucieleśnienie charakteru narodowego Ukraińca. To rok-budowniczy. Powrót do rodzinnego domu i do swoich duchowych źródeł. Szerokie międzynarodowe uznanie naszego starożytnego dziedzictwa duchowego. Sprzyjający wszystkiemu, co ma tradycyjne korzenie. Dla budowania rodziny. Ale też lato wahań, desperackiego oporu i prób, nieuzasadnionych nadziei. Jaskółka gorliwie broni swojego gniazda. Kiedy wróbel zagarnia je, jaskółki w mgnieniu oka zamurowują otwór i po dobie wyrzucają zdechłego intruza, na radość wąskoookiemu kotu. «Ojczyzna tobie darowała życie! Ojczyzna Święta! Więc niech i zachowanie twoje godne świętości będzie!» Wieści pierwotne. Rodnik III. Testament 54. «Rodzima Ziemia! Rodzima Wiara! Rodzimy Język – główny genarm każdej nacji!» W-w Siwerko. «Ukraiński Język – Pierwotny Sanskryt». Sir Leonard Woolley – czołowy paleolingwista XX stulecia. Lato 9600 22 marca – 22 kwietnia. Równonoc wiosenna. Miesiąc Wiśni. Gwiazdozbiór Ryb. Brony. Opiekunka Bogini Makosz. Ludowe nazwy: Ładnyk, Sokowyk, Bereził, Biłojar, Bresen, Marzec. Rodzime imiona, błogosławione przez Niebiosa: Bohusława, Bohiwna, Wełysława, Hoża, Zabawa, Myłosława. Arej, Darij, Wrodysław, Wełyhor, Ładomyr, Jaromysł. Wiosną 391 roku na rozkaz patriarchy Teofila została ostatecznie zburzona założona jeszcze przez Aleksandra Macedońskiego słynna, nazwana jego imieniem, biblioteka. Podczas szturmu bestialsko zamordowano (spalono) wybitną uczoną antyku, astro-matematyczkę Hypatię, która broniła heliocentrycznej budowy naszego układu słonecznego. 20 marca. Dzień świętej Matki Surowej Ziemi Makoszy (Gai). 20–21 marca – święto Bogów – Równonoc Wiosenna, Wedyjskie Nowolecie. 23 marca lata 1896 urodził się ostatni wołchw Siewierszczyzny Horasym Werbycz. Marcowy numer czasopisma z 1957 roku «Żar-ptacha», które wychodziło w San Francisco, po raz pierwszy zaczęło publikować «Weles-księgę» – bezcenny zabytek staroukraińskiej kultury IV–V w. n. e. 5 (16) kwietnia 1710 roku w Tiahyni (Bendery, Mołdawia) hetman Pyłyp Orłyk ogłosił kozacką «Konstytucję», która jest prawie o sto lat starsza od Konstytucji USA. Wiśnia – sakralne drzewo naszej nacji. Jagoda Słońca. Jak głosi starożytna koszczuna, ten nieosiągalny dla ludzi owoc Bogów z ognistego półmiska wychwycił Kogut-młodzieniec (według «Awesty» – zwiastun porannej zorzy) i podarował dzieciom. Wiśnia spowita jest magią jeszcze od neolitu (wczesnorolnicza kultura trypolska). To drzewo Losu – Makoszy, Mokrej Bogini. Z jej kwitnienia na Boże Narodzenie Słońca wróżono o Dobrobycie Rodu, o zamążpójściu, wreszcie, starym ludziom – o «Złotej łodzi». Jesienią wykopywano młode drzewko. W cieple doglądano go, aż dopóki nie zakwitło. A wiosną, jako potężny amulet, sadzono pod oknami. Oto skąd ten «sad wiśniowy koło chaty». Właśnie gwiazdozbiór Makoszy – wielkie koło Galaktyki, Ryby – średnie, Brony – jej rdzeń, określają charakter i życiową drogę ludzi urodzonych w marcowo-kwietniowej ricie. Wiśnie – ludzie, doskonali we wszystkim: zarówno w młodości, jak i w srebrnym wieku przyciągają do siebie uwagę wykwintnością, szlachetnością – i zewnętrzną, i wewnętrzną. To ludzie, którzy swoją wiedzą, mądrością, subtelnością tworzą wokół siebie harmonię, spokój i ukojenie. Są wytrwali. Jak by ciężko nie było – nie odstępują od zamierzonego celu. Dobrze uświadamiając sobie, że owoce ich pracy przychodzą nie od razu, a często po latach i latach. Delikatni i łatwo zranieni ze względu na swój charakter. Jeśli spotkaliście wzorowego pedagoga – wiedzcie: to obowiązkowo Wiśnia. Taki człowiek jest otoczony dziećmi, niczym drzewko jagodami. Chronią rodzinę, aż do późnej starości dbając o już dorosłe dzieci. Wiśnie są całkowicie oddane swojej sprawie. Służenie ludziom – to ich kamień węgielny całego życia. Często bez żadnej korzyści dla siebie. Chociaż są łatwo zranieni, jednak nie chowają urazy. Głęboko przejmują się niepowodzeniami innych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Jeśli jesteś Wiśnią, a te cechy są u ciebie nieobecne – one są, niby śpiące pąki w tym boskim drzewie. Próbuj je rozwijać. To się uda. Nie od razu, ale na pewno się uda! I najlepiej rozpoczynać pracę nad sobą właśnie wczesną wiosną. I zapamiętaj: energetyczny Niebiański Klucz włącza się na pełną moc właśnie wtedy, gdy jest wzmocniony pradawną modlitwą: „RODZIE Przedwieczny, Świętej Rusi strażniku! Tobie powierzam Los mój! Tobie powierzam Myśl moją! Tobie powierzam Prawicę moją! Światłem Twoim oczyszczam się! Siłą Twoją odradzam się! Do ścieżek Twoich Niebiańskich skłaniam się! Albowiem Ty jesteś DOBREM! Albowiem Ty jesteś DOBREM! Albowiem TY jesteś DOBREM! DOBREM Prawdziwym!” Wiśnia – szczególnie szanowane drzewo w magicznej praktyce Ukraińca. Przy chorobach nerwowych wiejscy znachorzy radzą zaparzyć garść wiśniowych gałązek. Naparem przed wschodem słońca umyć się i wylać pod wiśnię z takimi słowami: „Wiśnieczko-wiśnieczko! Zabierz moje nieszczęście! Odprowadź od biedy: nie na rok, nie na dwa – na zawsze!” I nie oglądając się, pójść do domu i wyspać się. 22 marca staroprawosławni ludzie obchodzą uroczyste święto Bogów – Wiosenne zrównanie dnia z nocą, wzywając Wiosnę-Piękną i 40 skowronków z Wyraju-Raju, czcząc Zmartwychwstanie Przeczystej Żywy. „Weźmyż w dłonie przeczyste życiodajność naszą odwieczną! Całujmyż ustami słodkimi Wolę naszą upragnioną! Przykładajmyż do serc radosnych drogocenność naszą niewysłowioną! I radujmy się Dziś! I radujmy się Dziś! I radujmy się Dziś! Dziś Żywa Zmartwychwstała! Sławmyż Jego Błogosławionego! Sławmyż Jego Wszechmiłosiernego! Wszechszczodrego! Wszechjasnego! W młode szmaragdy ubranego! I radujmy się Dziś! I radujmy się Dziś! I radujmy się Dziś! Dziś Żywa Zmartwychwstała!” 23 marca – Niedziela Palmowa. Radosne Poświęcenie i sadzenie wierzby. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji: Pawło MOWCZAN. Redaktor naczelny: Ihor ZOC. Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła HOŁOMSZA, Jurij HANDZIUK, Hałyna DACIUK, Jewhen BUKET. Sekretarz odpowiedzialna: Iryna SZEWCZUK. Redaktorka literacka: Hałyna DACIUK. Korektorka: Ołena HŁUSZKO. Skład komputerowy: Iryna SZEWCZUK. Księgowość: 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Wiśnia – drzewo kobiece. Dlatego stosuje się je w praktyce ginekologicznej. Przy mięśniakach, włókniakomięśniakach, endometriozie, które często prowadzą do bezpłodności. Zbierają jednoroczne pędy dzikiej wiśni podczas przepływu soków (koniec lutego, początek marca). Suszyć nie jest koniecznie. 6-8 starannie rozdrobnionych pędów zalewają 1 l wrzątku. Parzą przez noc pod przykryciem. Wypijają w ciągu dnia. Te same Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician. Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — za pewnym „wsparciem” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne ukraińskie słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. JSC KB „Privatbank” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299), otwarto rachunek: UA 263052990000026004036804116; odbiorca GO Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU 00031756. Przeznaczenie płatności wypełnia się przez płatnika tak, aby udzielić pełnej informacji o płatności.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn