Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №10–14 за 2022 рік

16 s. · 30 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 10—14 (1165), 26 maja — 1 czerwca 2022 „PROSWITA” DZIŚ

W 161. rocznicę powrotu Tarasa Szewczenki na Ukrainę Czerneczną Horę odwiedziła delegacja na czele z przewodniczącym NSPU Mychajłem Sydorżewskim: Pawło Mowczan, Anatolij Palamarenko, Petro Zasenko, Iwan Zajec, Wasyl Niczepa, Borys Ponomarenko, Inna Kowalczuk, Serhij Pasko i Mykoła Tomenko z zespołem „Ridna Krajina”. Artyści i działacze społeczni wzięli udział w prezentacji „Antologii utworów pisarzy Czerkaszczyny”, a także omówili kwestie ochrony dziedzictwa kulturowego. Był to dialog prawdziwie czujnych strażników ducha ukraińskiego. Bohater Ukrainy Anatolij Palamarenko pogłębił pole energetyczne Świątyni, czytając poezję Szewczenki, a kobzarz Wasyl Niczepa zaśpiewał „Dumę o Tarasie”. WASYL CZEPURNYJ IRYNA MYRONENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

U podnóża Czernieczej Hory

Walentyna KOWALENKO, pisarka, literaturoznawczyni, p.o. dyrektora generalnego Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu Przeniesienie szczątków Tarasa Szewczenki z Petersburga na Ukrainę, do naszego Kanewa, na Czernieczą Horę, sprzed 161 lat, dziś świadomie nazywamy „powrotem”. Powrotem nie tylko na łono rodzinnej ziemi, której krwią i mlekiem został wykarmiony, ale także powrotem do świadomości Ukraińców: „Kim jesteśmy? Czyich ojców dzieci?” Swoją narodową misję Taras Hryhorowycz upatrywał w tym, aby darowanym mu przez Wszechmogącego talentem obrazowego słowa budzić dusze Ukraińców uśpione niewolniczym losem. Tej duchowej misji poeta nie zakończył, bo i dziś jego słowo buntuje: …Opamiętajcie się, nieludzie, dzieci szalone… Jego słowo gani: …Nie ma na świecie Ukrainy, Nie ma drugiego Dniepru… Jego słowo zmusza do działania: …Trzeba mirem, gromadą, obuch zahartować… Jego słowo wciąż prowadzi swój naród od niewoli ku niepodległemu, silnemu państwu. A teraz prawdziwie pomaga walczyć z wrogą nawałą rosyjskiego imperium i wewnętrznymi kolaborantami, że próbują na wszelkie sposoby oddać wrogowi naszą duchową twierdzę: ziemię, język, wiarę. Bóg wam pomaga! – Za was prawda, za was chwała I wola święta! – przekonuje Poeta, bo jemu „nie jest obojętne”, jak „Ukrainę złe ludzie uśpią, podstępni, i w ogniu jej okradzioną zbudzą”. Szewczenko wyrósł z Poety-Proroka światowego formatu z samego serca ukraińskiej wsi, z jej duchowo-kulturowej głębi, dlatego właśnie prosty człowiek odnajduje w nim swoją bliskość, potężną ojcowską obronę i opiekę. Geniusz słowa przyswoił sobie to, czym była obciążona dusza i duch rodaków, i stał się wyrazicielem tego ducha. Więc gdy za każdym razem aktualizuje się słowo Szewczenki, to i my się aktualizujemy, dorastając do niego. „Wszechobejmujące oko Ukrainy” – Iwan Necuj-Lewycki – w traktacie „Niepotrzebność wielkoruskiej literatury dla Ukrainy i dla słowiańszczyzny” określa Poetę jako „ukraińskiego geniusza”, bo „…Ktokolwiek po raz pierwszy wziął do rąk Szewczenkę, ten się mylił, myśląc, że to pieśni ludowe. Być bardziej ludowym poetą już nie ma dokąd!”. Ludowy, a więc prawdziwy. Czas prawdy, na którą liczył Szewczenko, do której wzywał i której sam ofiarnie służył, powoli ma zakorzeniać się w naszym codziennym życiu: I dzień idzie, i noc idzie. I głowę ująwszy w dłonie, Dziwisz się, czemu nie idzie Apostoł prawdy i nauki! To pierwszy ukraiński artysta-nacjonalista, który podjął otwartą walkę z Imperium Rosyjskim. Słowo Szewczenki było biczem w rękach ukraińskich obrońców przeciw wrogowi w czasach Pomarańczowego Majdanu i Rewolucji Godności, a w rękach matek – modlitwą za swoich synów i mężów. Szewczenko, jak nikt inny, wyniósł naród ukraiński na światowe widnokręgi. Geniusz Poety polega na tym, że we wszystkich przełomowych momentach istnienia Ukrainy pozostaje on w stałym dialogu z Ukraińcami, dlatego na jego retoryczne pytania, na jego apele musimy dać odpowiedź: co dokładnie w te czy inne słowa-kody włożył? Co chciał nam powiedzieć? Przed czym przestrzec? On jest ciągłym przypomnieniem nam samym o nas samych. Zatem dorastanie do Szewczenki wciąż trwa. Obecnie grób Tarasa, jako miejsce mocy, trzyma na uwięzi świadome ukraińskie chłopstwo. Daj, Boże, aby ono się mnożyło i wzmacniało, wiodąc Ukrainę do Zwycięstwa. 10–11 OLHA SŁONJOWSKA NIEZAPOMNIANY MYKOŁA TOMENKO 14–15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

“Czuć się Ukraińcami…”

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Wojna zawsze rozdziela świat, który i tak nigdy nie bywa jednolity. Życie i śmierć, dobro i zło, prawda i kłamstwo, heroizm i zdradzieckość, człowieczeństwo i barbarzyństwo kroczą w tym samym czasie. Między tymi stanami duszy i wymiarami ludzkiego „ja” również toczy się wojna. Ona jest w sobie, z sobą, z „innymi”. Wszystko to w myślach, nieprzekazywalne, zmysłowe, jednak jakieś mgnienia czasu zostają utrwalone w słowie. Zazwyczaj dzielisz się przeżytym głównie z przyjaciółmi i bliskimi, zgodnymi co do ducha, światoodczucia. A już jutro bywa nieswojo, bo nie tak, pomyliłeś się, twój wewnętrzny nastrój wobec czegoś i kogoś, ocena, rozmyślania i przewidywania okazały się błędne. Nic dziwnego. W tym apokaliptycznym chaosie, z niewiarygodnym nagromadzeniem informacji, każdy błądzi na swój sposób. Pewnie „poprawnymi” pozostają tylko gabinetowo-kanapowi eksperci, doradcy oraz jeszcze „wiecznie szanowani” przez naród politycy. Imperatywni, bezalternatywni, bezgrzeszni, nieomylni, a przez to nudni i „niesmaczni”, niczym woda destylowana. Za to żywotni, którzy przebywają, jak zawsze, na powierzchni koniunkturalnej polityki, trombując społeczny krwiobieg recytatywami, czym zabawiają „uszatych” gospodarzy. Mam nadzieję, że nie wiecznie. Bo wojna z jej ofiarami i tragediami detonuje, niczym rozbłysk protuberancji, etyczne oczyszczenie. Pojawia się największe społeczne zapotrzebowanie – mówić do narodu prawdą, czynić sprawiedliwie. Wtedy warto zrobić krok naprzeciw testamentom Pisma Świętego. Wszak wojna zawsze będzie przypominać nam o własnej istocie, pytać o to, o czym myśleliśmy, współodczuwaliśmy, za kogo i o co walczyliśmy, jakie wartości broniliśmy w czasach śmiertelnego pojedynku o Wolność Ukrainy. Bieg życia odniesie twoje wewnętrzne bóle i nadzieje w zapomnienie. Ale poszczególne karby pamięci zachowają się dla ciebie w naprędce napisanym. To już „facebookowa” historia. Ale niezdarna, rozczochrana myśl i uczucie również są wartościowe, bo nie przypudrowane i obracają się wokół naszej wiecznej wartości – Ukrainy. ********** 9 maja. Dzisiaj na jednym końcu świata, na bagnach mokwy, odbyła się parada kremlowskiego mroko-bieśstwa, na której nazista putler cynicznie „podziękował” raszystom za zabitych, okradzionych i zgwałconych pokojowych ludzi na Ukrainie. Na innym kontynencie oczekuje się podpisania przez prezydenta USA Joe Bidena ustawy o lend-lease. Pomoc Ukrainie dla osiągnięcia wspólnego Zwycięstwa nad faszystowską moskowią. Przeciwne cele i wartości. Człowiek i diabeł, Światło i ciemność, Dobro i zło. Takim „nieuczesanym” wygląda obecnie Świat. I każdy Ukrainiec, pragnąc Zwycięstwa nad moskowią, musi dołączać się do tej brzemiennej w skutki misji. Z najdrobniejszych spraw składać się będzie fundament naszego sukcesu. Walczyć, murować, tworzyć, wychowywać, kochać… Dla Ukrainy. Zacięte walki na Wschodzie i Południu naszego państwa, dokonywane są barbarzyńskie ostrzały rakietowe miast i wsi, a ludzie budują plany na przyszłość. Jak dalej żyć, jaką być Ukrainie? Ale oczywistą jest jedna rzecz. Ukraińcy ostatecznie przekonali się ceną niepomiernych ofiar, tragedii i przelanej krwi w głównym – kto jest naszym przyjacielem, pobratymcem, a kto – wrogiem i nieprzyjacielem. Przez pokolenia, na poziomie genetycznym, świadomie i podświadomie będziemy przekazywać wezwanie do Narodu – nigdy z moskwinem, raszystą, moskowią, kacapstanem. Zło moskowszczyzny zgodnie z Prawem Bożym i Natury musi zginąć w piekielnym ogniu. Bo okrucieństwa i przemoc „głębinowego narodu” pozbawiły nas prawa tolerować inne myśli, uczucia, pragnienia. Chociaż nie tylko sprawiedliwa zemsta wyznacza istotę naszego stanu duszy. Ukraińcy, wyprzedzając rzeczywistość, żyją jasnymi marzeniami. To dobrze, że dążenie do pokoju, odbudowy osobistego, ogólnego narodowego, państwowego życia głęboko zakorzeniły się w ludzkich uczuciach, emocjach, nadziejach, pomimo kanonady pocisków i bomb, syren alarmowych. Ale najtrudniej przezwyciężyć niepokojące przeczucia w oczekiwaniu na przyszłość. Przecież stokrotnie wzrosły zagrożenia, wyzwania, problemy, zadania. Pilne i niezwykle złożone. Począwszy od rodziny, codziennego życia, aż po bezpieczeństwo państwa. Wszystko jest bolesne, znaczące. Wśród tej gamy jest szczególny priorytet, który nie traci na ważności. Kapitał ludzki! Bo właśnie człowiek, zgodnie z Konstytucją, jest najwyższą wartością społeczną. Jaka więc powinna być jakość tego „kapitału”, jak kształtować w przyszłości państwową politykę społeczno-ekonomiczną, kulturalno-oświatową, informacyjną, naukową, bezpieczeństwa Ukrainy, aby zapewnić należyty rozwój Człowieka, Społeczeństwa, Państwa, czyniąc je odpornymi i konkurencyjnymi w okrutnych warunkach globalnego świata? Nie znajdą się od razu odpowiedzi dla adekwatnej reakcji. Dlatego poszukiwanym obecnie staje się aktywny (nie formalny) dialog społeczno-państwowy, zwłaszcza ze środowiskami zawodowymi, nie czekając na zakończenie stanu wojennego na Ukrainie. Przecież społeczeństwo obywatelskie jest również obdarzone prawem i obowiązkiem wyrażania stanowiska w sprawach, które mają charakter ogólnonarodowy, regionalny, korporacyjny, dotyczą problemów bezpieczeństwa narodowego. Szczególnie innowacyjnego podejścia wymagają sfery tworzące człowieka: edukacja, kultura, nauka. Ich rozwój zależy od wielu składowych, począwszy od bardzo niepokojącej sytuacji demograficznej, masowego drenażu „mózgów”, aż po politykę budżetową państwa, obwodów, wspólnot. Wojna wzmocniła ostrość pytania. Nawet optymalna polityka naukowo-oświatowa nie jest w stanie zatrzymać tendencji zmniejszania się liczby nauczycieli, wykładowców, uczonych. Przez ćwierć wieku (po przyjęciu Konstytucji) na Ukrainie nastąpił gwałtowny spadek liczby uczniów klas I-XI – ponad 3 mln, co spowodowało naturalną utratę studentów, wykładowców uczelni wyższych. Sytuacja obecnie się komplikuje, gdyż w warunkach wojny 5,8 miliona ukraińskich obywateli zostało zmuszonych do opuszczenia kraju. A tego ciosu demograficznego nie da się zatrzymać deklaratywnymi zamiarami i „reformami”, ponieważ jego przyczyny znajdują się w płaszczyźnie zdrowej polityki społeczno-ekonomicznej, współpracy międzynarodowej. Perspektywa wymaga aktywnej polityki skoncentrowanej na człowieku, chroniącej każde życie ukraińskiego obywatela, ceniącej talenty, uczonych, wykształconych specjalistów, artystów. Bo nawet rozreklamowane i tworzone start-upy oraz technoklastry będą mogły stać się skutecznym narzędziem wtedy, gdy nie „zamiast”, a „razem” z nauką będą opierać się na jej potencjale. Tak samo „modnym” menedżerem nie można zastąpić naukowości, organizacji pracy naukowej. Bo stawiając naukę na „rozrachunek gospodarczy”, czyniąc priorytetem formalne „zarabianie” pieniędzy, instytucje naukowe przekształcają się w placówki komercyjne. Nie do końca uzasadniona stała się orientacja na priorytet nauki stosowanej z jej „szybkim” wynikiem, niedoceniając (niedofinansowując) fundamentalnej. Chociaż, oczywiście, pierwsza bez drugiej nie zaistnieje. Wojna z szczególną siłą nakreśliła problem dominującego czynnika – zaawansowanego technologicznie uzbrojenia. Ponieważ właśnie nowoczesna broń precyzyjna jest w stanie być decydującym składnikiem sukcesu w czasach konfrontacji wojennej. Im wyższe wykształcenie społeczeństwa, efektywniejsza działalność instytucji naukowych, konstrukcyjnych, dostępność wiarygodnych źródeł finansowania, tym więcej szans na tworzenie nowoczesnej broni. Należyte wsparcie nauki przez państwo i wielki biznes powinno odbywać się nie tylko w odniesieniu do segmentów naukowych pracujących na zdolności obronne kraju, ale także pokrewnych kierunków i branż, w tym humanistycznych. A zatem nie warto odbudowywać powojennej Ukrainy na poradzieckich, przedwczorajszych podejściach. Unowocześnienie państwowej polityki naukowej jest uwarunkowane także naszymi dążeniami integracyjnymi z Europą, światowymi standardami stosunku do „rozumu”. Zatem branża „nauka” w budżecie państwa nie może zadowalać się tradycyjnie niskimi wskaźnikami: 0,16% PKB (2017 r.), 0,2% (2018 r.) czy 0,23-0,25% (w ostatnich latach, w przededniu pełnoskalowej inwazji rosji). Przecież świat zachodni, do którego dążymy, jest zorientowany na jakościowo inne priorytety. Dla przykładu, Japonia wydaje na naukę około 7% PKB, Szwecja, Izrael – 4,5%. Niemożliwe jest osiągnięcie sukcesu w światowej i regionalnej rywalizacji, kiedy na jednego Ukraińca będziemy drukować tylko 0,3 książki (razem z podręcznikami), a Europa – 10-15! Ponieważ praktyka dowodzi, że „nienaukowe” kraje znajdują się zazwyczaj w zacofanym towarzystwie „trzeciego świata”. Jednocześnie proste zwiększenie nakładów nie gwarantuje sukcesu. Niezbędna jest strategia przełomu naukowo-technologicznego, znaczne wzmocnienie statusu nauki uniwersyteckiej i efektywności akademickiej, kształtowanie perspektywicznego zamówienia państwowego dla nauki zgodnie z interesami bezpieczeństwa narodowego, zasadami zrównoważonego rozwoju. Instytucje naukowe, przede wszystkim akademickie, muszą być oceniane nie według formalnych oznak „scopusowych” publikacji, opłacanych przez zubożałych naukowców, a według Idei, które są poszukiwane przez społeczeństwo, świat, interes branżowy czy korporacyjny. Przecież najbogatszym, postępowym narodem jest nie tylko ten, który produkuje nowoczesne technologie, ale przede wszystkim ten, który tworzy kreatywne idee. Zazwyczaj takie państwa tworzą (zgodnie z zapotrzebowaniem nauki) także adekwatne systemy edukacyjne. Jednym z nich, rozpowszechnionym w światowej praktyce, jest edukacja „4K”. Krytyczność, Kreatywność, Komunikatywność, Kolektywność (umiejętność pracy w zespole). W tym kontekście Ukraina wciąż zachowuje potencjał do innowacyjnego wzrostu. Przecież wojna pokazuje wysoką zdolność funkcjonalną naszych żołnierzy do efektywnego uczenia się, szybkiego opanowywania złożonych systemów nowoczesnej zachodniej broni. Zachowanie i rozwój Ukraińców oraz idei, talentów, instytucji naukowo-badawczych, kulturalnych, archiwów, bibliotek, wyników badań i wynalazków staje się palącym i pilnym problemem. W planach dotyczących odbudowy Ukrainy z pomocą światowej wspólnoty ten kierunek musi być uważany za kluczowy. Nie należy zapominać, że obecna, prawdopodobnie i następne wojny, będą miały charakter hybrydowy, gdyż będą odbywać się w różnych formach i kierunkach. Bardzo wyraźnym przejawem (bez metafor) charakteru takich wojen, ich barbarzyńskiej wszechogarniającej natury jest, na przykład, rozstrzelany przez raszystów pomnik Tarasa Szewczenki w osadzie Borodzianka, zniszczenie Narodowego Muzeum imienia Hryhorija Skoworody na Charkowszczyźnie, historyczno-krajoznawczego muzeum w Iwankowie z unikalnymi dziełami Marii Prymaczenko, Teatru Dramatycznego w Mariupolu, w którym zginęły setki kobiet i dzieci, grabież najnowszej Centralnej Laboratorium Analitycznego w mieście Czarnobyl, niszczenie świątyń oraz zabytków kultury i historii. Nazistowscy wandale zdziczałej Moskowii zabijają wszystko, co żywe, duchowe, ludzkie. Nawet wtedy, gdy wojna w swojej gorącej fazie już nie będzie trwała, będzie ona przez nich kontynuowana (dopóki nie zginą) w sferach humanitarnej, duchowej, informacyjnej, naukowo-oświatowej. I jak zawsze, będą im potakiwać „nasi” domorośli kolaboranci, zdrajcy, drobne polityczne sługusy, różnej maści „tołoczkoznawcy” od nauki, głoszący głębię „jednorodności”, część dziennikarzy-zboczeńców. Ale tym razem nie wyjdzie po ich myśli, bo wkrótce te śmieci wymiotą, mamy wielką nadzieję, na zawsze z ukraińskiego podwórka. Jednak za mało jest tylko walczyć przeciwko złu moskowszczyzny, konieczne jest wszędzie i zawsze, we wszystkich sferach życia, nieprzerwanie, godnie i przekonująco utwierdzać swoje osobiste, narodowe, państwowe „Ja”. Należy stanowczo wzmacniać obecność Ukrainy w światowej przestrzeni geopolitycznej i kulturowej. „Miękka siła”, kultura, nauka, sztuka, edukacja, sport wraz z wysokotechnologiczną gospodarką muszą stać się najlepszymi przewodnikami ukraińskiego postępu. Co więcej, heroizmem naszych Wojowników udowodniono światu te wysokie kryteria dotyczące wartości, którymi warto posługiwać się Ludzkości i Narodowi Ukraińskiemu dla bezpieczeństwa, postępu, wolności. Jednak ukraińska „rozpoznawalność” nie jest tylko zadaniem zewnętrznego zapotrzebowania, jest ona koniecznie potrzebna nam dla wewnętrznego rozwoju człowieka, społeczeństwa i państwa. Żeby rodzić, wychowywać oddanych Ukrainie Wojowników, Przywódców, Oświecicieli, Duchownych; żeby Naród pragnął „czuć się Ukraińcami”. Wielkimi Ukraińcami! Zwycięzcami! ********** 18 maja. Ukraina – unikalna, niezgłębiona, błogosławiona. Czy nie jedyna w Europie i na Świecie, która ma swoistą mapę-wyszywankę, na której każdy kraj, ziemia obdarzone są szczególnym rozkwitniętym pięknem życia. Różnobarwność, bliskość, współbrzmienie i jedność. Soborność w wizji, misji, uczuciach. A nad tą wyszywaną ukraińską ziemią unosi się duchowy dorobek Konyskiego-Łysenki „Modlitwa za Ukrainę” pod tytułem „Boże, wielki jedyny, nam Ukrainę chroń”. Przypominam, że właśnie w takie zeszłoroczne dni w Kramatorsku na Dzień Wyszywanki Tarasa Szewczenkę (pomnik) ubrano w ukraińską koszulę, wyszytą ludowym autentycznym ornamentem. W taką kiedyś ubierał się Poeta. A obecnie trwa tam wojna z okrutnym wrogiem… W tym roku utalentowana mistrzyni z Doniecczyzny pani Tetiana Zez na Dzień Wyszywanki będzie demonstrować w Czerniowcach wspaniałe dzieło, koszulę-wyszywankę Stepana Bandery. Wspomina się też ten daleki w historii majowy miesiąc 1916 roku, kiedy odszedł w wieczność Iwan Franko. Wtedy wiosenne powietrze, jak i dzisiaj, było wypełnione prochem, niepokojem, wojną. 28 maja wielkiego Ukraińca odprowadzano w ostatnią drogę. Ale taki jest ludzki los, że sławny mąż nie zdołał „zgromadzić” na ten dzień nawet świątecznej odzieży. Okazało się, że nie pozostała mu żadna wyszywanka, które za życia zawsze nosił i tak kochał. Chociaż niemało znanych kobiet Ukrainy często darowało Poecie zgodnie z dobrą tradycją wyszywane koszule. Ołena Pcziłka, Alczewska, Kobryńska, Krawczenko, Bocheńska… W dni powszednie i święta zazwyczaj zakładał wyszywankę. Przy czym razem z europejskim kostiumem, formując swoisty wizerunek ukraińskiego inteligenta.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Jednak ironią losu Iwan Franko, który kochał wyszywanki, wychowawszy w tej tradycji swoje dzieci i rodzinę, został pochowany w cudzej koszuli (męża Hermíny Szuchewyczowej), w którą ubrali go jego studenci. Ten pozornie codzienny epizod jedynie podkreśla kontrasty życia – od zwyczajnego ludzkiego ubóstwa (nie ma w czym pochować) aż po sakralną czołobitność Franki i jego rodziny wobec tego narodowego symbolu. Aby lepiej zrozumieć znaczenie dla Ukraińców wartości narodowej wyszywanki, trzeba wyraźnie lepiej znać i umieć czytać życie Franki, odczuć szczególny stosunek tego błyskotliwego europejskiego intelektualisty do dwóch fundamentalnych ludowych wartości – ukraińskiego Języka i ukraińskiej Wyszywanki. To w nich zakodowany został głęboki kulturowo-historyczny, genetyczny kod Narodu. Pragnienie „czuć się Ukraińcami” stało się dla rodziny Franki nie formalną zasadą, lecz szczerą normą postępowania. Syn Taras, jak wspominają, „kupował wyłącznie w ukraińskich sklepach, mówił wszędzie po ukraińsku, przyjaźnił się wyłącznie z Ukraińcami, należał do ukraińskich organizacji”. Duch i wizerunek wyszywanki przenikały wszystkie życiowe przestrzenie twórczości Iwana Franki, jego rodziny, społeczno-politycznej działalności. Ona rozbudzała w nim przejmujące poczucie świętości ojcowskiego domu, szacunku dla Ojca i Matki, swojego Rodu, Narodu, Ukrainy. Wzory wyszywanej koszuli na pewnym podświadomym, irracjonalnym poziomie percepcji świata kładły mocny, czuły fundament pod wychowanie rodzinności, szlachetności, patriotyzmu. I dziś, przez pokolenia, wyszywanka estetycznie, etycznie, historycznie uczłowiecza Człowieka, umożliwia poczucie pogłosów Czasu, Pokoleń, Tradycji, Wierności, Odpowiedzialności za „wszystko, co żywe”. Ukraińskie! Bez wątpienia każdy z nas inaczej postrzega ten narodowy obraz, symbol, który, jestem pewien, powinien znajdować się w szanowanym szeregu naszych narodowych i państwowych świętości – Flaga, Hymn, Herb, Ukraiński Język, Ukraiński Kościół, Ukraińska Pieśń, Ukraińska Wyszywanka. Za jej artystycznym pięknem, świątecznym tradycjonalizmem kryje się głęboki, niepoznany, nieskończony świat. W niej zakotwiczona jest narodowa Tożsamość, Pamięć Narodowa, Prawda Historyczna, zasadnicze zasady historyzmu i zgodności z kulturą, dzięki którym tworzy się Naród. Wyszywanka, której tak nienawidzą kremlowscy ordyńcy oraz rodzimi zdrajcy i kolaboranci, również jest w walce. Na froncie militarnym, duchowym, humanitarnym. Bo przez kilka stuleci od nas kradnie się, wyrywa siłą historię narodową, kulturę, tradycję, państwowość. Moskiewszczyzna próżno wspomina o Kijowskiej Rusi, Włodzimierzu czy Jarosławie Mądrym, nie przestając grabić i odbierać wszystkiego ukraińskiego – od historii po Kościół, sztukę, kulturową tradycję, która dla nich zawsze była obca. Ukraińska wyszywanka przypomina tym najeźdźcom, że pierwsza szkoła haftu w Państwie Kijowskim została założona już w XI wieku, a założyła ją siostra Włodzimierza Monomacha – Anna; że matka wybitnego hetmana Iwana Mazepy – zakonnica Ławry Peczerskiej w Kijowie Maria-Magdalena Mazepina – była wspaniałą hafciarką. Tradycję ludzi zamieszkujących dzisiejsze ukraińskie stepy, zdobienia swojej odzieży haftem, opisywał już Herodot. Rola i misja wyszywanki wpisuje się w treść przewodniej myśli światopoglądowej wybitnych narodowych budzicieli Narodu Ukraińskiego, w tym także w koncepcję trójstopniowego poznania świata Hryhorija Skoworody. Rzeczywiście, w Wyszywance poznajemy siebie: 1) jako synów i córki swojego ojcowskiego rodu, rodziny, małej ojczyzny; 2) jako cząstkę wielkiego Narodu Ukraińskiego; 3) jako Człowieka, wplecionego w wieniec soborowości, ogólnoukraińskości, ogólnoludzkości. Wyszywanka jest naszą duchową, intelektualną bronią. Tam nasza Historia, Prawda, Piękno i Siła! Unikalny kod życia Narodu. Niech dziś i na wieki służy nam jako święty Amulet. Dla Obrony i Zwycięstwa nad przeklętym Moskalem! Ukraińcy, czy to na ojczyźnie, czy rozproszeni po świecie, bądźmy RAZEM! W WYSZYWANCE! Czyńmy tak, jak wzywa nas szczerym słowem ukraińska poetka: „Ubierz wyszywankę i bądź nią dumna, Ukrainko, synu rodzinnej ziemi! Staraj się być godnym swojego narodu, ubierz wyszywankę i idź ku szczytom!” 20 maja. Przed chwilą zakończyła się ogólnoukraińska konferencja Proświty: „Taras Szewczenko w naszej współczesności”, poświęcona Dniu ponownego pochowania wielkiego narodowego budziciela ukraińskiego Ducha. W takie dni, gdy szczególnie ostro i wrażliwie odbiera się Słowo Szewczenki, wypada, by brzmiało ono wysokim stylem. Jednak nie zawsze się to udaje. Wojna pospiesznie „przekłada” Wysokie Słowo na surową i prozaiczną rzeczywistość. Choć Szewczenko jest z nami wszędzie, we wszystkim. W naszych rozmyślaniach, pytaniach, dążeniach. A także w czynach i w wypełnianiu obowiązku. Bez wątpienia obecnie najbliżej Jego prawdy są ukraińscy Wojownicy. Bo to właśnie oni w warunkach ordyńskiej nawały uczciwie, bez pochwał słownych odpowiedzieli na udręczone pytanie Poety – „Czyje synowie? Jakich ojców?”. Ofiarna, szczera i nieustraszona jest ta odpowiedź. Jesteśmy Ukraińcami! Nie małorusami, nie „jedynorodcami”, lecz dumnymi synami swego Rodu i Narodu. Którzy wiedzą, „przez kogo? za co okuci?” byli ich ojcowie i pradziadowie. Oni już nigdy nie zechcą znów zostać uciśnionymi, dla nich Wolność stała się najwyższą wartością i wizją życia Wolnego Narodu. Wierni szewczenkowskiemu wezwaniu „kajdany rozkujcie”, godnie powitali mieczem wiary moskiewskich najeźdźców, którzy wdarli się do ukraińskiego domu, na ukraińską ziemię z „nowymi#starymi” kajdanami. Ceną własnego życia, krwią, cierpieniem swoich matek i ojców, niepowetowanymi ukraińskimi stratami i chwalebnymi czynami przekonali świat, mężnie dowodząc, że „Nie umiera dusza nasza, Nie umiera wola”. Równocześnie Szewczenko nie tylko zjednoczył Naród w walce przeciwko wrogowi, ale także go „ujawnił” wraz ze społeczeństwem, sprawiedliwie dzieląc je na tych, którzy mówią „kim my jesteśmy?”, i na tych „niczym my jesteśmy?”. To mizerne „nic”, które „kłaniało się niepra wdzie!..”, natychmiast prze#obraziło się (choć takim właśnie było) w kolaborantów, zdrajców, łapówkarzy, którzy zaczęli handlować prawdą (bo niektórzy kradną nawet pomoc humanitarną). Tacy na wyprzedki poszli służyć Moskalom, gorliwie dowodząc, że umieją „dobrze chodzić w jarzmie, Jeszcze lepiej, jak chodzili ojcowie”. Chwała Bogu, że jest ich znacznie mniej. Wojna wyplunęła tę hołotę. Mam nadzieję, że na zawsze. Ale ona przy każdej okazji będzie nam przypominać, że to zło, te wrzody i przerzuty w diabelskich obrazach carowo#kolesznikowych#miedwiedczuków nie pojawiły się znikąd. Miały bowiem swoje żyzne podłoże w Ukrainie. Przez lata takich satanistów nie tylko nie ruszano, ale znosiły ich, a co więcej – w różnych nieczystych ток#show, oligarchicznych telekanałach, z najwyższych trybun państwowych dziwnym trafem (?!) dawano im prawo do prania Ukraińcom mózgów i dusz na pożytek kremlowskich satrapów. Bo to właśnie oni i ich pomocnicy twierdzili, że Szewczenki jest „za dużo”, że jest „zbyt skomplikowany”, „niemodny”, że z nim i do Europy niewygodnie „iść”. Dlatego wszelkimi sposobami go optymalizowano, przycinano, odciążano proces wychowawczy, programy edukacyjne, podręczniki, uwalniając od niego przestrzeń socjokulturową, informacyjną, która powoli stawała się bezszewczenkowska. Dokądkolwiek spojrzysz, wypływali artyści, malarze i kupcy, którzy sprzedawali prawdę Szewczenki. Lecz najgorzej, gdy niektórzy z nich stawali się władcami. Pamiętajmy, jak jeszcze niedawno w sądach wszczynano nawet sprawy karne przeciwko Szewczence i jego Słowu. Jakże znajoma, aż do najmniejszego szczegółu, jest ta kaligrafia, gdy dziś kremlowska orda również bezczelnie, cynicznie próbuje „sądzić” ukraińskich Wojowników, bojowników „Azowa” za „nazizm”, wymyślony i zainspirowany tym samym moskiewskim faszyzmem. Wtedy w „sprawie” Szewczenki społeczeństwo spało i połykało ten wstyd, a władcy, którzy powinni byli zareagować, milczeli, pobłażali i „milcząco kiwali głowami”. Oczywiste, że ta zagotowana sprawa, jak wszystkie inne, była „sdiełanyje w kriemlie”, a wierni poddani małorusi, zwyrodniali ukrainofobi i wewnętrzna kacapnia jedynie wprowadzali ją w praktykę. Bezkarnie, bezchmurnie, bezczelnie. Co więcej, ta korozja toczyła także część naszej rodzimej inteligencji, nie tylko przestarzałych tolczkoznawców – głosicieli „jedinorodstwa”, ale i „normalnych” (na pozór). Bo to właśnie oni także zaczęli podśpiewywać, a niektórzy i gnuśnie mamrotać, że do Europy lepiej „iść” bez Kolijiwszczyzny, Hajdamaczyzny, bez narodowych historycznych Bohaterów, a jeśli już z Szewczenką, to „uczesanym”, „wypomadowanym”, „wygładzonym”. Czyli bez niczego i bez nikogo. Bez jego energii, prawdy i wiary w niezwyciężoność i zwycięstwo Ukrainy nad obcymi i obcością. Przekonując, że tak będzie „wygodniej”, „cywilizowaniej”. Tak właśnie „rozbierano” Szewczenkę, takie było ich stosunek do jego słowa, tak odpowiadali na szewczenkowskie protestacyjne pytanie – „kim my jesteśmy?”. Naprawdę ci zwodniczy „synowie nieszczęsnej Ukrainy” z całej siły, jak gorliwi słudzy, dążyli do rozbrojenia ukraińskiego Ducha, przypodobując się Moskwiczanom nawet wtedy, gdy ich już się o to nie prosi. 1. Gorzkie lekcje szewczenkoznawstwa. Obecna wojna zmusza, zobowiązuje nie tylko do ich znania i pamiętania, ale także do „uczenia się tak, jak trzeba”. Zdrowy Naród bowiem nie rodzi się sam z siebie, wychowuje się w walce i pracy. Przede wszystkim na jego stan duchowy, moralno#etyczny wpływa przede wszystkim środowisko socjokulturowe z jego składnikami instytucji edukacyjnych, informacyjnych, politycznych, kościelnych, społecznych, rodziny; z jego ideologią światopoglądową. I każda zgnilizna w środowisku społecznym, kulturalnym, politycznym od razu rodzi zboczeńców. 2. Dziś toczy się zacięta wojna na wszystkich frontach. Na froncie humanitarnym, duchowym jesteśmy zobowiązani wyrzucić, wyciskać całą „ruskość”, „russkij mir”, a wraz z nią wszystkich szalonych, jawnych i ukrytych płaczków za „wielką kulturą”, za „mocnym językiem”, za faryzejską gundiajewską cerkwią Moskwicinów. 3. Przykro, że do tej pory na poziomie akademickim i w resortach ministerialnych nie wypracowano zasadniczych programowych kierunków przezwyciężenia tego zła. Nie uzasadniono (metodologicznie, ideologicznie, politycznie), wychodząc z interesów bezpieczeństwa narodowego i rozwoju Narodu Ukraińskiego, czym Ukraina zamierza zrekompensować, zastąpić tę czarną dziurę „russkawo mira”. Nie samymi bowiem spontanicznymi życzeniami w rodzaju kto czego chce, kto co może, czy rozlazłymi, jak meduza, godzinami wychowawczymi i inną szkolną „zabawą”. 4. Bo, idąc do Europy, trzeba gruntownie zmienić błędną ustaloną praktykę nauczania języków obcych, znacznie udoskonalając edukację wszystkich poziomów – od przedszkola po uniwersytety. Rosyjskiego nie wystarczy po prostu zakazać, lecz zamiast niego skutecznie uczyć się języków i kultur obcych. Ale najważniejsze – zastępować ukrainobójczą ruską kulturę i język ukraińskim językiem państwowym i literaturą, kulturą narodową, aby powiedziane przez Bidena dwa miesiące temu w Warszawie: „Ukraina zainspirowała cały świat. Żyjemy w epoce ukrainocentryzmu”, stawało się rzeczywistością w nauce, edukacji, kulturze, przestrzeni informacyjnej. „Nie oszukujcie ludzi”, zwracam się słowem Szewczenki do zaniepokojonych miłośników „russkoj klassiki”, uczcie się od Szewczenki i Herdera i nie słuchajcie rabinowicza. Niech młodzież śmiało idzie i poznaje wyżyny światowej kultury, którą nas, Ukraińców, zmuszano przez wieki odbierać przez fałszywe „pietier#moskiewskie” okulary. 5. Niech się utwierdza obywatelska postawa, propozycja Proświty, że wszystko moskiewskie trzeba zastąpić narodowym, duchowym, narodotwórczym zjawiskiem – SZEWCZENKOZNAWSTWEM! Nigdy go nie będzie za wiele. Ani w Słowach, ani w Czynach. Budujmy, tworzmy Szewczenkową Ukrainę! Z nią nasze Zwycięstwo!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przejrzyjmy na oczy!

Natalia HUMNYCKA, m. Lwów Okrutna wojna XXI wieku, bez żadnych reguł, toczy się na terytorium Ukrainy i wstrząsnęła całym światem. Ale nie agresorem, który napadł na nasz pokojowy kraj tylko dlatego, że nie podoba mu się wybrana przez nas droga demokracji i wolności. Chwalona rosyjska tajemnicza dusza, kultura, mesjanizm rozbiły się w pył o czwartej godzinie rano 24 lutego 2022 roku, kiedy neofaszystowska Federacja Rosyjska zdradziecko napadła na naszą ziemię. Co to oznacza? Jaka jest przyczyna? Jak można wyjaśnić to szaleństwo? I dlaczego wielomilionowy naród rosyjski godzi się z taką decyzją swojego prezydenta? Czy w tym właśnie polegają wartości „wielkiego russkiego naroda” z jego „mogučim russkim jazykom”? Sądzę, że przyczyna rzeczywiście tkwi w wartościach, w mentalności ukształtowanej przez wielowiekowe imperialne panowanie nad poniewieranymi narodami. Jeśli inne narody pewnie krok po kroku opanowywały cywilizacyjną drogę ze swoimi wartościami duchowymi i wysokimi sensami, to imperialna Rosja pozostała w ciemnej przestrzeni mentalnej średniowiecza, mimo pozornego zewnętrznego blasku i pretensji do wysokiej kultury. Kraj wciąż tkwi w feudalnej niewoli. A niewolnik nie może być wolny i tworzyć nowych sensów. Ukraina, mimo lat swojej bezpaństwowości, złożonych historycznych prób, Hołodomoru, represji, deportacji, udowodniła, że jest godną spadkobierczynią Rusi Kijowskiej, z stołecznym Kijowem na czele i duchowym centrum – Soborem Świętej Zofii Kijowskiej. Naród ukraiński z pieśniową językiem ukraińskim dał światu wiele wspaniałych postaci o wybitnym znaczeniu duchowym i kulturowym, wśród których samobytny filozof Hryhorij Skoworoda, którego trzechsetlecie urodzin obchodzić będzie w tym roku cały świat, ze swoimi słynnymi postulatami „poznaj samego siebie”, „pracy zgodnej z naturą” czy filozofią serca; Taras Szewczenko z jego „Raz dobrem ogrzane serce nigdy nie ostygnie”; myśliciel Iwan Franko z jego „duchem, który ciało rwie do boju” i „Mojżeszem”; czy Lesia Ukrainka z jej genialną dramaturgią i Mawką, która pragnie dorównać sobie własnym życiem – z niezrównanego światowego arcydzieła, dramatu-baśni „Leśna pieśń”. Nie można pominąć takich duchowych gigantów, jak Andrzej Szeptycki, Josyf Slipyj, Wasyl Lypkiwski. Wykaz tak wielkiej skali postaci duchowych i artystycznych można ciągnąć i ciągnąć. Właśnie na ich duchowym dziedzictwie wyrastał naród ukraiński z niewoli. Mieliśmy i mamy dobrych Nauczycieli. Zawsze byliśmy duchowo i mentalnie Europą, a dziś, odzyskawszy Niepodległość, mocno zamierzamy powrócić na jej łono. A Federacja Rosyjska w żaden sposób nie chce nas wypuścić, bo to my łączymy ją z Europą. Bez nas traci status państwa europejskiego. Ten cywilizacyjny rozłam jest prawdziwą przyczyną tej strasznej, bezlitosnej wojny, która jest prawdziwym ludobójstwem narodu ukraińskiego w XXI wieku w centrum Europy! A groźby wysadzenia naszych elektrowni jądrowych i zasypania promieniotwórczym popiołem całej Europy, państw basenu Morza Czarnego, samej Rosji i jej satelity Białorusi ostatecznie utwierdziły FR jako państwo-terrorystę, które grozi światu guzikiem nuklearnym. Ale Ukraina się nie przestraszyła! Rzuciła wyzwanie temu psychopacie-terroryście i mężnie stawia opór, niestety ponosząc straty swoich najlepszych synów i córek, a także ludności cywilnej i niewinnych dzieci. Ukraina przeżywa prawdziwy Armagedon. Właśnie Ukraina ze swoim bohaterskim narodem jest duchowym przyczółkiem całego cywilizowanego świata – przyczółkiem, który broni duchowej istoty, wartości duchowych, w przeciwieństwie do wartości materialnych, które opanowały większą część świata. Era złotego cielca panuje w dualistycznym świecie dzisiejszego człowieka. Ukraina przyjęła na siebie Misję obrony tego, co najcenniejsze dla człowieka – wolności, która jest gwarantem duchowości, twórczości, postępu cywilizacyjnego, harmonii, a więc piękna. Droga Europo, drodzy narody świata, które podzielacie wartości duchowe, podstawcie Ukrainie w tym odpowiedzialnym czasie swoje ramię. Bo jesteśmy razem w jednej łodzi cywilizacyjnej i mamy ją razem ochronić! Do zwycięstwa Światła nad ciemnością, razem w naszej wspólnej „cywilizacyjnej łodzi”, dla ratunku naszej pięknej planety Ziemi!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

„Szewczenko to magnetyczne pole narodowe, które umocniło ukraińską jedność, obdarzyło ją tożsamością narodową i ukształtowało program narodowego bytu”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Imperium Rosyjskie i Ukraina minionych czasów i współczesności

Petro CZERNEHA Naród ukraiński – pisał Francuz Prosper Mérimée – jako pierwszy w Europie pod przewodem Bohdana Chmielnickiego „zapoczątkował walkę narodowości o swoje państwo, a nie o dynastie królewskie”. Ta okrutna walka o wolność z Moskiewszczyzną trwa do dziś. Szewczenko najjaskrawiej wyraził swoim życiem i twórczością niezłomne dążenie do wolności i odrodzenia państwa narodu ukraińskiego, najlepsze cechy jego usposobienia i charakteru. Jego poezja to potężny środek przemiany amorficznej masy etnicznej, która wskutek ucisku ze strony moskali traciła zrozumienie i świadomość swojej tożsamości, w świadomy europejski naród: „W swojej chacie swoja prawda, i siła, i wola”. „Wystarczył jeden Taras Szewczenko, pisał Ostap Wysznia, aby ocalić cały naród” przez stulecia. Twórczość poety stała się wcieleniem duchowej kultury narodu, jego duszą, ideą narodową. Jako pierwszy dostrzegł i ujawnił śmiertelne zagrożenie dla Ukrainy ze strony Moskiewszczyzny po ugodzie zawartej przez B. Chmielnickiego w 1654 roku: „I mogiły moje miłe moskal rozrywa. Niech ryje, rozkopuje, nie swego szuka!”. Moskal nie dzielił się dobrem i złem z kozakiem, lecz „zgubił ubogą, sierotę Ukrainę!”. Martwiąc się o swój doświadczony naród, nasz geniusz ostrzega nas, że od moskali – potomków plemion ugrofińskich (androfagów), według oceny ojca historii Herodota – „dobrego nie oczekuj, nie czekaj upragnionej wolności”: „Zginiesz, zginiesz, Ukrainо, Nie zostanie znaku na ziemi. A ty chlubiłaś się niegdyś W dobrobycie i przepychu! Ukrainо!”. Nie posłuchali go hetmani, starszyzna kozacka, ani Hruszewski z Winniczenką w latach 1917–1921, ani Leonid Krawczuk, Leonid Kuczma, Wiktor Janukowycz, Petro Poroszenko. Opamiętał się i ocknął obecny Prezydent wraz ze swoimi „słudźmi narodu”, jednak dopiero po tym, jak przez dwa dni moskale próbowali wziąć Kijów w oblężenie. Nasz Prorok rozumiał, że państwo zbudowane na zwierzęcości, „w którym od Mołdawianina do Fina we wszystkich językach wszystko milczy”, trzyma się przemocy, rabunku i kłamstwa. Carowie moskiewscy i tzw. wielkorusi przez stulecia grabili, niszczyli i asymilowali poniewierane narody, szczególnie ukraiński. Kiedy jeden z głównych ideologów zaborczej polityki caryzmu, A. Puszkin pisał: „Ukorz się, Kaukazie. Poddaj się na łaskę Rosji”. To Szewczenko wysławiał walkę narodów Kaukazu. „I wam sława, sinie góry, lodem okute. I wam rycerze wielcy, Bogiem nie zapomniani. Walczcie – pokonacie, wam Bóg pomaga. Za wami prawda, za wami sława i wola święta!”. Jako hymn wyzwoleńczej walki przeciw „katom, którzy znęcają się nad nami”, dziś brzmią słowa z poematu „Kaukaz”, które inspirują Ukraińców do walki z wrogiem: „Nie umiera nasza dusza, nie umiera wola, I nienasycony nie zaorze na dnie morza pola. Nie skuje duszy żywej ani słowa żywego, Nie poniesie chwały Boga, Wielkiego Boga”. Szewczenko i dziś trzyma nad nami niebiosa, po których krąży drapieżny czarny rosyjski orzeł. Spełnia się też jego proroctwo o tym, „że podstępni ludzie, swoi i obcy, uśpili” nasze dążenie, aktywną walkę o wolność, stanowczość i bezkompromisowość w odrodzeniu państwa, bo „Gdzie nie ma świętej woli – nie będzie tam dobra nigdy!”. Życie i twórczość jednego z największych na świecie pieśniarzy wolności i swobody, apostoła prawdy, obrońcy wszystkich uciśnionych i pokrzywdzonych ludzi i narodów, zapewniły mu proroczą nieśmiertelność. Jak dzwon alarmowy brzmią dla nas jego prorocze słowa z Testamentu: „Pochowajcie i powstańcie, kajdany porwijcie, I wrogą złą krwią wolność skropcie”. Tak i tylko tak, a nie dążeniem do autonomii, socjalistycznej federacji czy wspólnoty z Moskowią, można zdobyć wolność. 25 grudnia 1859 roku w Petersburgu w utworze „Ozeasz. Rozdział XIV” Szewczenko stawia przed narodem ukraińskim problem, aktualny także dziś: „Za co cię Pan karze, karze ciężko?”. Odpowiedź naszego Proroka jest aktualna i jedynie słuszna. Za zdrady twoich przywódców, od Bohdana, starszyzny kozackiej, „za ich grzeszne łono”, małorosyjstwo liderów ukraińskiej inteligencji, ruchów społecznych i politycznych. Устами poety Bóg ostrzega Ukrainę: „Synowie twoi cię zabiją, opierzeni, a poczęci w grzechu, w łonie zginą, przepadną, jak niedoleżałe kurczęta”. Ukraina rzeczywiście „zmęczyła się, niosąc grzechy synowskie”, a skutkiem jest także wojna 2014–2022. To właśnie Szewczenko, jego twórczość dały podstawy działaczom kultury do wyciągnięcia wniosku, że Moskale to „szatański naród, ludzkie wyrodki, zbrodniarze i złodzieje, zwykła odbudowa, odnowienie, transformacja, modernizacja czy ponowne uzbrojenie Ukrainy po wojnie nie zmieni tej sytuacji, bo odtworzy to, co mieliśmy przed wojną, a zatem jedynie odroczy jej niszczenie w przyszłości. Trzeba przeprowadzić ponowne założenie Ukrainy jako państwa, a modernizować państwo zgodnie z warunkami wojennymi trzeba natychmiast. Alternatywą dla tego jest porażka w długiej wojnie, ludobójstwo oraz zniknięcie Ukrainy i Ukraińców. Moskwa nie ukrywa swoich zamiarów zniszczenia nas. A po wojnie państwo trzeba będzie zakładać na nowo, aby mogło, mając nowe jakości, wytrzymać w powojennym przeciwstawieniu się Moskwie (wojna jest najostrzejszą częścią długotrwałego konfliktu, a zakończenie działań bojowych nie oznacza, że konflikt się zakończył, zaś zapewnić długotrwałe powstrzymywanie Moskwy może tylko dobrze uzbrojona Ukraina, zdolna ją rozgromić lub zadać jej poważne szkody) i konkurencyjne wśród innych państw świata, co się zmieni. Do tego trzeba mieć nie tylko model przyszłej Ukrainy, wolnej od dzisiejszych wad, to znaczy jakościowo odmienny od dzisiejszej Ukrainy (system polityczny, administracyjny, sądowy, bezpieczeństwa, gospodarczy, społeczny; zmianę stosunków społecznych, aby umożliwić realizację tego modelu, zmianę relacji między państwem a obywatelem, wreszcie nowe rozumienie obywatelstwa), lecz także trzeba prawidłowo rozumieć obecną sytuację w Ukrainie, na świecie, procesy, które w nich zachodzą, oraz wewnętrzne i zewnętrzne czynniki wpływu na procesy, nasze możliwości oddziaływania na te czynniki. Wypracowanie modelu przyszłej Ukrainy trzeba prowadzić publicznie, aby zapewnić mobilizację narodu na jego realizację. Dlatego nie można oddawać tej pracy w ręce jakiejś grupy ludzi czy rządu. Przyszła Ukraina ma być budowana na nie naród, a historyczne przekleństwo ludzkości”. Nawet dziś rosyjski politolog D. Szuszarin twierdzi, że „moskiewscy naziści są najgłupsi, najbardziej zjadliwi ukrainofobi. Zaborczość to ich tożsamość”. Szewczenko jako Przewodnik, Sumienie, Honor narodu ostrzega nas, że nadzieją nie jest Moskwa, jej współcześni carowie, ani Bóg, lecz że „tylko prawda ożyje”, oraz wzywa do walki o wolność i własne państwo, „wśród ludzi krzykiem przeniesie, i okradziony lud ocali, od carskiej łaski”. Jednak nasza władza przez 30 lat nie zdołała, a i nie bardzo do tego dążyła, z wyjątkiem Wiktora Juszczenki, przekazać tej prawdy narodowi, to, że o nią trzeba walczyć, a nie bogacić się na handlu gazem i ropą naftową oraz innych zbrodniczych operacjach z Moskwą. Obecna władza po zwycięstwie nad wrogiem ma zakończyć proces oczyszczania społeczeństwa z następstw moskwofilstwa, obiektywną lustrację organów państwowych, dekomunizację, derusyfikację życia społeczno-politycznego narodu. Twórcza spuścizna naszego geniusza, najwybitniejszego twórcy na świecie, genialnego poety, według uznania międzynarodowej wspólnoty, któremu postawiono ponad 143 pomniki na świecie, a którego nazwisko zajmuje pierwsze miejsce w sieci informacyjnej świata wśród działaczy kultury, inspiruje nas do kształtowania i rozwoju współczesnego europejskiego państwa. Tymczasem władza do dziś nie uwolniła się od skutków wpływu ideologii „russkiego mira”. Ideolog rosyjskiego imperializmu Puszkin zajmuje drugie miejsce po Szewczence pod względem liczby pomników, nazw ulic i parków na Ukrainie, zwłaszcza w Kijowie. Władza nie utworzyła międzynarodowego centrum kultury – „Instytutu Tarasa Szewczenki”, tak jak zrobiły to narody Francji, Hiszpanii, Niemiec i Wielkiej Brytanii. Trzeba wypełnić twórczością Szewczenki proces nauczania w placówkach oświatowych, usunąć z planów nauczania i programów edukacyjnych twórczość ideologów rosyjskiego imperializmu i faszyzmu – Dostojewskiego, Puszkina, Lermontowa, Tołstoja, Tiutczewa i innych. Realizacja przez władze i instytucje społeczeństwa tych zadań sprzyja nie tylko jednoczeniu narodu, wzmacnianiu tożsamości Ukraińców, lecz także zwycięstwu nad krwawym wrogiem – poganiaczem Moskwą oraz nad własnymi nikczemnymi rodakami – zaprzedańcami. zasadach duchownej, politycznej i ekonomicznej swobody, zapewniając równowagę interesów jednostki, społeczeństwa i państwa. Celem strategii geopolitycznej jest realizacja własnego etyczno-humanistycznego ideału oraz kształtowanie innowacyjnego modelu rozwoju ukraińskiego społeczeństwa dla utwierdzenia Ukrainy jako elementu systemotwórczego uniwersalnej światowej cywilizacji duchowej, która paradoksalnie łączy w sobie osiągnięcia cywilizacji zachodniej i wschodniej. Realizacja ukraińskiego projektu cywilizacyjnego powinna przewidywać wykorzystanie strategii wyprzedzającego rozwoju. W poszukiwaniu miejsca Ukrainy w jutrzejszym świecie należy połączyć krajową teorię naukową i mit narodowy w celu kształtowania własnej przestrzeni duchowej, kulturowej i etycznej oraz budowy szczególnego systemu światopoglądu i postrzegania świata, który zdolny jest ukształtować – zarówno dla światowego ukraińskiego środowiska, jak i dla ludzkości w ogóle – nową (eksterytorialną) ideologię, składającą się z zespołu odpowiednich symboli, zwyczajów, zasad życia i zachowania ludzi. Ukrainę można wówczas przedstawić jako zsyntetyzowaną przestrzeń duchową o odpowiednim zestawie cech, która ma swoje granice, mogące nie pokrywać się z jej granicami państwowymi i politycznymi. Zatem, łącząc stereotypy etnohistoryczne, konstrukty ideologiczne i nakazy moralne, ukraińską ideę narodową można przedstawić jako projekt i strategię kształtowania fenomenu ukraińskości jako pewnej eksterytorialnej ponadkultury z własnym systemem artefaktów i symboli, zdolnych tworzyć „ideologię światową”. I tu Taras Szewczenko, z jego rozumieniem godności, wolności, miłości, prawdy i gotowością zapłacenia za nie najwyższej ceny, przed nami pokonuje granice i łączy narody. Idźmy za nim!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Taras Szewczenko w naszej współczesności

Swietłana FESZCZENKO 20 maja 2022 roku z okazji rocznicy śmierci Tarasa Szewczenki odbyła się konferencja online „Taras Szewczenko w naszej teraźniejszości”, zorganizowana przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Uczestnicy wydarzenia omówili aktualne kwestie, w tym realia i skutki wojny w Ukrainie oraz rolę Tarasa Szewczenki jako symbolu niezłomności ducha narodu ukraińskiego. Moderatorem wydarzenia był Pawło Mowczan – ukraiński działacz społeczny, polityk, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, Zasłużony Działacz Sztuk Ukrainy, przewodniczący OTP „Proświta” im. T. Szewczenki, redaktor naczelny tygodnika „Słowo Proświty”. W swoich wystąpieniach znani ukraińscy działacze skupili uwagę na aktualnych kwestiach współczesnego stanu kultury, oświaty i historii. Przemawiali: Heorhij Filipczuk, doktor nauk pedagogicznych, profesor, członek rzeczywisty NAPN Ukrainy, honorowy doktor Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych im. Iwana Ziazjuna NAPN Ukrainy; Petro Czerneha, doktor nauk historycznych, profesor NPU im. M. P. Drahomanowa; Wasyl Kujbida, znany ukraiński polityk, działacz społeczny, naukowiec; Stepan Wołkowećkyj, państwowy i społeczno-polityczny działacz, dyplomata, przewodniczący Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; Kyryło Stecenko, ukraiński skrzypek, kompozytor, kulturolog, pedagog, działacz społeczny, Narodowy Artysta Ukrainy, przewodniczący Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki; Wasyl Hłaholiuk, działacz kulturalno-oświatowy, przewodniczący Kołomyjskiego Miejsko-Rejonowego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; Swiatosław Wasylczuk, znany działacz społeczny, przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; Dmytro Łomaczuk, ukraiński reżyser filmowy, przewodniczący zarządu Zrzeszenia Filmowców „KINOLOHOS”, doktor kulturoznawstwa, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, zasłużony pracownik kultury Ukrainy; Ihor Jakubowskyj, ukraiński kompozytor, muzyk i wykonawca. We wstępnym słowie Pawło Mowczan m.in. zaznaczył, że Szewczenko to ognisko narodowego widzenia, optyka, przez którą załamuje się nasza świadomość narodowa. To magnetyczne pole narodowe, które scaliło ukraińską jedność, nadało jej tożsamość narodową i ukształtowało program bytu narodowego. Szewczenko, według znanego powiedzenia I. J. Franki, jest „potężniejszy od armii”. Lecz, niestety, to uświadomienie nie jest obecne w życiu politycznym Ukraińców dziś. A ta tendencja zapoczątkowana została nie dziś. Ukraina bez Szewczenki? To absurd, krótkowzroczność, polityczna ślepota. A dziś, w czasie najbardziej decydujących prób, kiedy słowo Szewczenki zrównuje się z kulą, mamy hasło o „ruskim okręcie” zamiast przestrogi Szewczenkowskiej „Walczcie – a zwyciężycie!”, którą w swoim czasie przypominał nam prezydent USA Clinton. Tu każde słowo jest ważne, bo zostało nam podyktowane z nieba, przekazane przez naszego Proroka. Bo za co, jeśli nie za wolność, prawdę, chwałę walczą nasi wojownicy?! Przy tej okazji trzeba przypomnieć program, który zostawił nam Taras Hryhorowycz Szewczenko: „I wrogą krwią złą wolę skropicie!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Wroga nie będzie, najeźdźcy

Wasyl KUJBIDA …Lecz nie wszystko mi jedno, Jak Ukrainę złe ludzie Uśpią, przebiegli, i w ogniu Ją, okradzioną, zbudzą… – pisał Taras Szewczenko 175 lat temu, jakby opisywał wydarzenia w Ukrainie ostatniego roku. Władza zapewniała nas, że wojny nie będzie, w maju będziemy smażyć szaszłyki, a jeśli jednak będzie, to czapkami zakidamy Moskali. Armii nie finansowano, za to budowano drogi, po to, jak się okazało, by Moskale w ciągu jednego dnia dotarli do Zaporoża. I tylko dzięki zwykłym Ukraińcom-wojownikom teraz niesie z Ukrainy… …W sinie morze Krew wroga… …I wrogą złą krwią my skrapiamy wolę, przybliżając ten dzień, kiedy… …I na odnowionej ziemi Wroga nie będzie, najeźdźcy, A będzie syn i będzie matka, I będą ludzie na ziemi. Lecz utwierdzi się W swojej chacie swoja i prawda, I siła, i wola. Jaka więc ma być nasza wola i nasza chata, żeby była tam nasza prawda? I czym dziś jest dla nas nasza prawda? Wojna faktycznie postawiła z konieczności pytanie o przeprowadzenie głębokich, jakościowych zmian w państwie. Rozumiemy, że przy zachowaniu dominujących praktyk, które uczyniły nas słabymi, nie da się zbudować silnego państwa, a słabe państwo nie jest zdolne obronić ani siebie, ani społeczeństwa, a zatem są one skazane na zniknięcie. Dlatego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

rządkach, było widzenie Szewczenki przyszłości Ukrainy: „Powstanie Ukraina, / I rozproszy mrok niewoli, / Świat prawdy zajaśnieje, / I pomodlą się na wolności / Niewolnicze dzieci” („Stoi w wsi Subotowie…”); „I powieje nowy ogień z Chołodnego Jaru” (co się stało na początku lat 20. XX wieku!!!) – („Chołodny Jar”); „I na odnowionej ziemi wroga nie będzie, przeciwnika, a będzie syn i będzie matka, i będą ludzie na ziemi” („I Archimedes, i Galileusz…”). W wielkiej i jasnej przyszłości swojej Ojczyzny Taras Hryhorowycz nie wątpił, a na naszych oczach w surowym czasie wojennym spełniają się jego proroctwa i wypełniają się testamenty. Dar proroctwa jest jedną z charakterystycznych cech geniuszu Szewczenki, które wyróżniały go spośród innych europejskich oświeceniowców XVIII–XIX w. Inną znamienną cechą osobowości i twórczości Tarasa była jego szczera wiara w Boga. Religijność Szewczenki wyraźnie wyróżniała go wśród współczesnych miłujących wolność i intelektualistów różnych krajów. Bo w epoce, w której przyszło mu żyć, religia była uważana przez „postępowych” działaczy od Marksa do Czernyszewskiego za atrybut reakcji i przeżytek przeszłości. Poezja Tarasa Szewczenki ukazała żywe, nie oficjalno-cerkiewne chrześcijaństwo, które wyraźnie przenika cały „Kobzar” – od pierwszego utworu do ostatniego: „Taki jej los… O Boże mój miły! Za co ją karzesz, młodą?” („Przyczynna”); „Za kogóż Ty, Chryste, ukrzyżowałeś się, Synu… nie Boży?” („Kaukaz”); „Módlcie się do jednego Boga, módlcie się do prawdy na ziemi…” („Neofici”); „Pomódlmy się do Boga, i cichutko ruszajmy w daleką drogę…” („Czy nie opuścimy nieboga…”). Wiarą w Boga są przesiąknięte również jego proza i utwory, zwłaszcza „Dziennik”, w którym liczne zapisy stanowią tego potwierdzenie. Szewczenko jako człowiek wierzący faktycznie stał się fundatorem nowego kierunku w wyzwoleńczym ruchu europejskich narodów. Mimo że w środowisku rewolucyjnym powszechnie szerzył się, jeśli nie ateizm, to przynajmniej sceptyczny stosunek do religii, Wielki Kobzarz jako jeden z pierwszych całkowicie organicznie połączył rewolucyjność społeczną z konserwatyzmem narodowym i chrześcijaństwem jako jego duchową podstawą. Czyż dziś Kościół – PAKP, UKGK – nie stoi w pierwszych szeregach walki o wolność i niepodległość Ukrainy? Zupełnie naturalne jest, że wielu kapłanów jest kapelanami i duchownymi opiekunami naszych wojowników, którzy przybliżają zwycięski pokój. Kolejnym kamieniem węgielnym twórczości i ideologii Szewczenki jest nacjonalizm, który zbliża Tarasa do wybitnych przedstawicieli współczesnego mu słowiańszczyzny – Mickiewicza, Šafárika, lecz kontrastuje z wieloma zachodnioeuropejskimi działaczami, którzy popadli pod wpływ internacjonalnego marksizmu. A jaki los spotkał marksizm zrewidowany przez Lenina, Stalina i K° na batku w swojej ojczyźnie… krajowości rosjanizmu? Droga do nowoczesnego niewolnictwa i poddaństwa. Zaiste, dobre zamiary prowadzą do piekła… Tymczasem właśnie idea narodu, spontanicznie wysunięta przez Szewczenkę i następnie naukowo sformułowana przez Franka, Міchnowskiego i innych myślicieli, także dziś daje siłę do odporu kremlowskiemu okupantowi! Wszystko powyższe świadczy o niezastąpionności Tarasa Szewczenki dziś, choć od chwili przeniesienia jego prochów zgodnie z nieśmiertelnym testamentem na Czernieczą górę minęło już 161 lat. W słowie Szewczenki jest drogowskaz do budowania przyszłej wolnej Ukrainy, którą naród już buduje, mimo wojennych płomieni i wybuchów, a po Zwycięstwie będzie budował jeszcze zawzięciej. Nie da się zbudować naprawdę niepodległego państwa na wartościach liberalnych – przykład wielu krajów europejskich, które wykazały anemiczność w powstrzymywaniu nowego putlera, dobitnie to potwierdza. Dla państwa i narodu produktywne są zasady narodowe, których dziś przestrzegają Polska, Turcja, Izrael i inne kraje, które z powodzeniem stają się liderami regionalnymi, a gdzie obecnie w wielkim poważaniu są Piłsudski, Atatürk, Ben-Gurion – twórcy nowoczesnych państw narodowych. Dlatego i my zawsze pamiętajmy o Szewczence i szukajmy w jego utworach, w jego testamencie odpowiedzi na przełomowe pytania. I bądźmy wdzięczni Tarasowi, który prosił: „…W rodzinie wolnej, nowej Nie zapomnijcie wspomnieć Nie złym, cichym słowem”. Szafę z Borodianki z ceramicznym kogutkiem na półeczce zna teraz cały świat. Symbolicznie. A także kotkę o oczach, które przenikają duszę na wylot. Uratowali ją wolontariusze. Zwierzątko blisko dwa miesiące przebywało na siódmym piętrze budynku zniszczonego podczas rosyjskich bombardowań. I przeżyło. Symbolicznie. Zawsze, w każdych czasach, przy każdej okazji znajdując właściwe akcenty, powtarzaliśmy, że twórczość Tarasa Szewczenki brzmi dla nas aktualnie. Dziś jest ona aktualna jak nigdy dotąd. Nigdy już nie będziemy czytać naszego Proroka powierzchownie, przemilczając to, co krzyczy do nas w jego wierszach i między wierszami, byle tylko nie urazić „starszego brata”. Nie brat, a tym bardziej nie starszy. Lidia Miszczenko, bibliotekarka ze wsi Studenyky na Kijowszczyźnie, napisała wiersz o rozstrzelanym popiersiu Kobzarza, w którym są takie wersy: Ale kimże jesteście, by zabić Tarasa? On na swojej ziemi korzeniami wrósł. Wy – najeźdźcy, bezgłowa, podła masa, Naród, który przyniósł smutek w mój kraj. Taras – Prorok. Wiedział o was na pewno, Że jesteście głupi, bezlitośni kaci. Zapowiedział potomkom bardzo gorliwie, Że przed wami Ukrainę trzeba strzec… Dziś w pełni wypełniamy „Testament” naszego Szewczenki. 161 lat temu przeniesiono ciało Proroka z cmentarza Smoleńskiego w Petersburgu i pochowano na Czernieczej (dziś Tarasowej) Górze – tak jak chciał, na Ukrainie miłej, skąd widać Dniepr i słychać, jak ryczy rwący. A dziś, w 2022 roku, staliśmy w obronie rodzimej Ukrainy przed odwiecznym, zaciekłym wrogiem, agresorem, nienasyconym najeźdźcą i mordercą – z jego poparciem: „Walczcie, a zwyciężycie!”. To zadanie przypadło nam.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Do Zwycięstwa – z Kobziarzem

Jurij KISELOW W obecnej nowej gorącej fazie wojny rosyjsko-ukraińskiej mimowolnie na nowo przemyśliwane są postać i twórczość geniusza i proroka narodu ukraińskiego Tarasa Szewczenki. Realistycznie odbierane są sceny walk kozaków z najeźdźcami Ukrainy. Pozbawione zbędnej abstrakcji i symbolizmu stają się niszczycielskie charakterystyki najzacieklejszego wroga Ukrainy – Moskwy („Moskal kocha, żartując, żartując, rzuci...” – „Kateryna”), tak samo, jak i wezwania Wielkiego Kobziarza do ofiarnego oporu wobec ciemiężycieli („...wstawajcie, kajdany zerwijcie i wrogą złą krwią wolność skropcie” – „Jak umrę, to pochowajcie...”). Szewczenko dlatego jest geniuszem i prorokiem, ponieważ w ciągu swojego dość krótkiego życia jakby przeżył całą tysiącletnią historię Ukrainy wraz z jej przyszłością na kilka stuleci naprzód. Kozacy czasów Naliwajki i Sahajdacznego, Chmielnickiego oraz Mazepy dla niego nie byli w przeszłości, on jakby był współczesnym i sprzymierzeńcem każdego z nich. A o hajdamakach, w których szeregach walczył rodzony dziadek Tarasa, nie ma nawet co mówić. I jakże jasnym, często skoncentrowanym w kilku

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

A kim wy jesteście, żeby zabić Proroka?!

Lidija WICENIA Nadszedł czas, by nazywać wroga jego prawdziwym imieniem, tak jak nazywał go Taras Szewczenko: Moskwa, moskiewszczyzna, moskale. On, jak pisał w 2018 roku były prezydent Światowego Kongresu Ukraińców Askold Łozynskyj, „nie uznaje uzurpacji nazwy Ruś oraz jej zniekształcenia, tak jak nie uznaje moskiewskich pretensji do Rusi Kijowskiej. Nie ma Rosji, nie ma Rosjan. Zamiast tego wszędzie w twórczości poety pojawia się Moskwa, Moskiewszczyzna, moskale. Być może dla podkreślenia tego, że nie ma pokrewieństwa między Ukraińcami a moskalami, poeta pisze: „A do tego – Moskiewszczyzna, / Wkoło obcy ludzie…” …Moskwa obca, moskale nie bracia, a ciemiężyciele”. Nasz Kobziarz opowiadał też o tym, Jak Sicz niszczyli, Jak moskale srebro, złoto I świece zabrali w Pokrowie… – w ograbionej cerkwi Pokrowskiej Wojska Siczowego. Czyż nie tak dzisiaj raszyści grabią i niszczą wszystko na swojej drodze? Cerkwie, muzea, szkoły, uczelnie, teatry, ludzkie mieszkania… Tak, rakietą zniszczyli Narodowe Muzeum Literacko-Pamięciowe Hryhorija Skoworody we wsi Skoworodyniwka w obwodzie charkowskim, przy którym pochowany jest nasz rodak, zniszczyli w roku 300-letniego jubileuszu wszechświatowo znanego ukraińskiego filozofa. To są elementy ludobójstwa narodu ukraińskiego, i nasz wróg za to zapłaci – niszczenie obiektów dziedzictwa kulturowego kwalifikuje się jako zbrodnia wojenna według Konwencji Haskiej z 1954 roku. A moskale i świat Boży W pęta zakuli, – pisze Szewczenko w poemacie „Niewolnik”. I nam dzisiejszym świat Boży oni „w pęta zakuli”, jesteśmy pozbawieni normalnej ludzkiej egzystencji, wyją nam syreny, na miasta i wsie lecą rakiety, spadają bomby, dokonano tysięcy morderstw i tortur, setek zgwałceń cywilnych obywateli, setek zabitych niewinnych dzieci. I każdego dnia nasi najlepsi wojownicy oddają swoje życie za naszą wolność. Zobaczyliśmy prawdziwe oblicze wroga, bo dotąd sami się powstrzymywaliśmy w określeniach, czytając Kobziarza, jego przesłanie do Ukraińców: „Walczcie – zwyciężajcie! Wam Bóg pomaga! Za wami prawda, za wami sława. I wola święta!”. Z kim – walczcie? Apelowaliśmy do okrutnego poddaństwa, łotrostw imperium rosyjskiego, ekonomicznej i społecznej niesprawiedliwości, w Katerynie widzieliśmy skrzywdzoną dziewczynę (Kochajcie się, czarnobrewe, / Lecz nie z moskalami, / Bo moskale – obcy ludzie, / Czynią krzywdę wami), a nie zniewoloną przez moskiewszczyznę Ukrainę, powstrzymywaliśmy się przed nazwaniem Rosji wrogiem, nazywając Rosjan braćmi. Choć czuliśmy na poziomie genetycznym, o czym i o kim mówił nam Taras, przed czym ostrzegał i za co został zesłany do żołnierki w daleki Kazachstan bez prawa pisania i malowania. Dziesięć straconych lat! Rosyjsko-komunistyczna władza bała się jego Słowa tak samo, jak carska, imperialna. Jego „Kobziarza” wydawano z cięciami, Proroka nazywano proletariackim buntownikiem i przedstawiano niemal jako ateistę, bo przecież to on wołał: Ja tak ją, ja tak kocham Moją Ukrainę ubogą, Że przeklnę świętego Boga, Za nią duszę zgubię! „Te ogniste wersy Szewczenko napisał w wieku Jezusa Chrystusa. Kobziarz jakby chciał zakończyć formułowanie głównej maksymy swojego życia, wznieść ją do najwyższego, nieznanego dotąd szczytu duchowego samozaparcia, – podkreśla doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Wołodymyr Melnyczenko. – Pamiętajmy, że napisał to poeta, „którego głęboko chrześcijańskie przekonania nie podlegają ani najmniejszej wątpliwości” (Ołeś Honczar), napisała wierząca osoba, dla której Bóg uosabia prawdę, wolę i sławę na całym świecie: Nie nam na bój z Tobą stawać! Nie nam dzieła Twoje sądzić! Ale, mówiąc słowami Wiaczesława Czornowoła, „miłość do Ukrainy sięgała u Szewczenki takich wyżyn, kiedy dla jej lepszego losu można było stawać na bój z samym Bogiem…” A my tak długo się tego baliśmy, nie śmieliśmy nazywać, przynajmniej na głos, rzeczy po imieniu, nam i w Boga wierzyć zabraniano, i Szewczenki, Proroka swojego, nie pozwalano poznać. Mnie wypadło uczyć się w Kijowie akurat w tych czasach, kiedy nam, studentom, surowo zabraniano 22 maja nie tylko podchodzić do pomnika, ale nawet do parku Szewczenki nogą wstąpić – takich śledzono i wyrzucano z uniwersytetu jego imienia. Zapisywano w nacjonalistów, w rzeczywistości zaś pilnowano: czy nie obudził dusz naszych Taras, czy nie przejrzeliśmy, czy nie zrozumieliśmy – Czyja prawda, czyja krzywda I czyimi jesteśmy dziećmi, o czym naprawdę jest jego „Testament”? I wrogą złą krwią Wolę skropcie. Dopiero wtedy …na odnowionej ziemi Wroga nie będzie, surowego, A będzie syn i będzie matka, I będą ludzie na ziemi… Proroctwa się spełniają – być może Bogiem sądzono właśnie nam, obecnie żyjącym, nie uniknąć tego losu – krwią Bohaterów obmyć swoją niepodległość, żeby w swoim państwie zapanowały „swoja prawda, i siła, i wola”. Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją… W czasie srogim, W ostatnią ciężką minutę Za nią Pana módlcie. Te wersy Tarasa Szewczenki zostały wyryte na pomniku w Borodziance. Kulami rozdarto skroń i czoło Proroka, jego głowa się pochyliła, ale pomnik przetrwał. Symbolicznie. I wydaje się, że to od strasznego bólu duszy poeta skłonił głowę, bo przed nim – straszne zadymione ruiny dwóch wysokich budynków, gdzie zginęli ludzie. W tamtym czasie zaznaczano, że najwięcej ofiar wśród ludności cywilnej w wyniku działań rosyjskich wojskowych odnotowano właśnie tam, w Borodziance. Osada, w której przed wojną mieszkało 13 tysięcy ludzi, prawie całkowicie zniszczona. I tamże, po kilku dniach, rosyjscy okupanci ostrzelali pomnik archanioła Michała. Krzyż upadł, ale miecz archanioła pozostał w jego ręce! Symbolicznie. Jakieś wybrane miejsce, bo potem w Borodziance, w zniszczonym budynku pod gruzami nasz wojskowy znalazł ikonę Zbawiciela, która cudem ocalała. Symbolicznie. A jeszcze Jemu strzelali w skroń i czoło – takie rany nie pozostawiają szansy na przeżycie, one są śmiertelne. Dla żywego człowieka. Jednak tej wiosny wrogowie rozstrzeliwali pomnik – popiersie Tarasa Szewczenki w cierpiącej Borodziance na Kijowszczyźnie. Strzelali, jak do żywego, bo ci najeźdźcy wiedzą, przynajmniej poinstruowani przez raszystowskie kierownictwo, że nasz Kobziarz zawsze jest z nami, i rozumieją, że dzisiaj my już naprawdę wypełniamy jego „Testament” – I wrogą złą krwią Wolę skropcie…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ukraina przywraca światu godność

Wołodymyr SERHIJCZUK, kierownik katedry historii światowego ukraiństwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, doktor nauk historycznych, profesor. Zachodni świat, który w swojej historii stworzył niejedno imperium, szczęśliwie się ich wszystkich pozbył, osiągając dzięki demokratycznemu postępowi znaczne sukcesy w rozwoju ludzkiej cywilizacji. Rozwiązane przez niego tajemnice przyrody są wykorzystywane dla wspólnego dobra, wynaleziona najnowocześniejsza broń stała się gwarantem powstrzymywania agresywnych zamiarów nowożytnych zdobywców cudzych ziem. Można przypuszczać, że faktycznie wszyscy, którzy czyhają na cudze, zostali obecnie postawieni na swoim miejscu. Świat nie może poradzić sobie jedynie z jednym, pewnym siebie w swoich jakichś szczególnych maniach, rosyjskim wielkomocarstwowym szowinizmem. Jego na Zachodzie się boją. I to już tak bardzo dawno, że ten strach przekazuje się wiekami przez geny, zwłaszcza politykom. Można by wyjaśnić to wszystko szczególnym wpływem tatarskiego jarzma, które najdłużej utrzymało się właśnie na ugrofińskich osiedlach. Ale przecież dzika zdziczałość suzdalskiego wojska Andrzeja Bogolubskiego w rozgromieniu ojczystego Kijowa w 1169 roku przejawiła się na długo przed przyjściem ordy na nasze ziemie. Zatem już w mentalności ugrofińskich plemion myśliwsko-rybackich była zakodowana nienawiść do wyższego poziomu dobrobytu, kultury, dążenie do jego zniszczenia, a największe wartości – zrabować. Tak stało się wtedy i z ikoną Wyszogrodzkiej Matki Boskiej, która znalazła się w dalekim, głuchym Zalesiu już pod nazwą Władimirskiej. Polecenia ordyńskich chanów dotyczące ujarzmienia twerskiego księcia Aleksandra moskiewski władca Iwan Kalita wykonywał w 1328 roku, kiedy wszystko tam zostało zrównane z ziemią. Podobnym bestialstwem moskiewskiego wojska w 1478 roku było też okupione podbicie Wielkiego Nowogrodu – wtedy jedną połowę jego mieszkańców wycięto, a drugą przesiedlono nad Wołgę, gdzie teraz jest Niżny Nowogród. A potem było zdobycie Kazania, Astrachania… W tamtym czasie naszych przodków od podobnych orgii uratowało dopiero co wytworzone kozactwo, które samodzierżawna Moskwa z pretensją do Trzeciego Rzymu już chciała postawić sobie na służbę. Jednak założyciel Siczy Zaporoskiej na Chortycy, książę Dmytro Wisznewecki, jako kuzyn, zmuszony był uciekać z „białokamiennej” od swojego bratanka Iwana Groźnego, który w napadach furii niszczył nawet najbliższych krewnych. Do tej informacji o moskiewskich zwyczajach, która rozchodziła się po Europie, dodawały się świadectwa wschodnich patriarchów prawosławnych, którzy po upadku Konstantynopola jeździli do Moskwy po „jałmużnę”. Szczególnie poraziła ukraińskich władyków prawosławnych opowieść patriarchy ekumenicznego Jeremiasza II, którego na pół roku uwięziono tylko za to, że nie chciał wyświęcić odrębnego moskiewskiego, sobie równego. Więc jeśli z najbardziej godną osobą w prawosławnym świecie jednowierczy prawosławny car pozwala sobie tak postępować, to co będzie z nami, kiedy przyjdzie tu „moskiewski mir” – ten strach zmusił ukraińskich władyków na czele z metropolitą kijowskim Michałem Rahozą prosić o opiekę Papieża Rzymskiego, zawierając z nim unię brzeską. O prawdziwej istocie jednowierczej prawosławnej Moskwy bardzo szybko przekonał się i sam hetman Bohdan Chmielnicki – dwa lata po radzie perejasławskiej w 1654 roku zawołał na czehiryńskiej: „Trzeba odstąpić od prawosławnego cara, pójdziemy choć pod busurmańskiego…”. Ten testament brali się realizować jego następcy, ale przez przekupstwa kozackiej starszyzny Moskwie udało się na Ukrainie rozniecić Ruinę, która stopniowo wyczerpywała siły, w wyniku czego carskiemu samodzierżawiu udało się zagarnąć nasz wolny naród do swoich rąk. Boża opatrzność podarowała wtedy Ukraińcom Iwana Mazepę, który opracował dalekosiężny plan wyzwolenia rodzinnej ziemi od moskiewskiego jarzma. Lecz zniszczenie Baturyna jesienią 1708 roku i klęska sojusznika – szwedzkiego króla pod Połtawą przekreśliła te plany. Kozacka starszyzna musiała iść na obczyznę albo kłaść głowy w petersburskich kazamatach i nieprzebytych Sybirach, zostawiając rodzinny naród bez politycznego przywództwa, a co za tym idzie – bez praw i własnego głosu. Stało się to, co mogło być odzwierciedlone tylko genialnym słowem Tarasa Szewczenki: „Wieś jakby spłonęła, jakby ludzie powariowali, niemi na pańszczyznę idą i dzieci swoje prowadzą!”. I dopiero odrodzenie własnej godności naszych wojowników w 1917 roku pomogło Ukraińcom przezwyciężyć ten dwustuletni strach przed moskiewską ordą. Ale nie minęły jeszcze dreszcze z tego powodu u ówczesnych władców świata tego. Więc gotowi byli, nie uznając czerwonej z jej niespotykanym dotąd barbarzyństwem, odrodzić Białą Rosję, ale nie chcieli wesprzeć niepodległej Ukrainy jako prawdziwego przewodnika demokratycznego odrodzenia po I wojnie światowej, kiedy rozpadały się imperia. A kiedy bolszewickim demagogom w skórzanych kurtkach i z naganem w rękach udało się terrorem ujarzmić Ukraińców, a za nimi i inne zniewolone jeszcze przez carską Rosję narody, Zachód pospieszył uznawać tych, którzy otwarcie wzywali do rozniecenia światowego pożaru. Powiedzmy, zamiast potępienia strasznego Hołodomoru-ludobójstwa na Ukrainie, prezydent USA Roosevelt uznaje ZSRR jesienią 1933 roku za sobie równego. A dalej, zastraszony zimnokrwistą stanowczością Stalina w rozprawieniu się z wyższym politycznym i wojskowym składem dowódczym swojego reżimu w latach 1937–1938, Zachód nie odważa się zaprotestować przed Kremlem w sprawie jego udziału w podziale wspólnie z Hitlerem stref wpływów w Europie, co zostaje zapisane w tajnych protokołach do paktu Mołotow-Ribbentrop. Kiedy zaś z atakiem Hitlera na Związek Radziecki ten spisek poniósł całkowitą klęskę, Zachód jednoczy się ze swoim wczorajszym grabarzem, ponieważ nazizm wydawał mu się wtedy straszniejszy od antyludzkiej istoty praktycznego komunizmu, tym bardziej, że atrakcyjne idee społeczne tego ostatniego znajdowały poparcie w masie nieświadomej ludności wielu krajów. Swoim udziałem w koalicji antyhitlerowskiej USA, a zwłaszcza realizacją zamorskiego lend-lease’u, Wielka Brytania, a później Francja, nie tylko pomogły ZSRR przetrwać w II wojnie światowej, ale i przyjęły jego warunki powojennego ładu. Wśród błędnych strategicznych ustępstw Zachodu było też wykluczenie z zadań Trybunału Norymberskiego wzmianki i potępienia udziału ZSRR w przygotowaniu II wojny światowej. Tę pomyłkę jako pierwszy uświadomił sobie były premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill, który już w marcu 1946 roku wezwał świat do przeciwstawienia się szeroko zakrojonej ofensywie komunistycznych idei, co dało początek zimnej wojnie. Trwała ona prawie pół wieku i zakończyła się wygraną Zachodu dlatego, że na czele demokratycznego świata w latach 80. stanął pełen woli polityk – prezydent USA Ronald Reagan, który nie tylko zdołał trafnie ocenić „imperium zła”, ale też zadał polityczną, gospodarczą i ideologiczną klęskę ZSRR, nie uciekając się do bezpośredniego użycia sił zbrojnych. Następcy Ronalda Reagana, podobnie jak europejscy liderzy, naiwnie wierząc w możliwość demokratycznych zmian w Rosji, dali się prowadzić kremlowskim władcom, dla których w warunkach naturalnego rozpadu ZSRR najważniejsze było zachowanie Ukrainy w sferze swoich wpływów. Kiedy zaś swego rodzaju dobrowolnym emisariuszom Moskwy w osobach poszczególnych światowych liderów nie udało się odwieść Ukrainy od wyjścia ze składu Związku Radzieckiego, zaczęli domagać się od niej oddania broni jądrowej, która mogła być gwarantem dopiero co proklamowanej niepodległej państwowości ukraińskiej. A cały nasz potencjał jądrowy szantażem namówiono przekazać Rosji, która również podpisała Memorandum Budapeszteńskie w sprawie udzielenia nam gwarancji bezpieczeństwa i integralności terytorialnej. To znaczy, że wtedy Zachód, za podpowiedzią Moskwy, bał się nas, choć my nigdy i na nikogo nie napadaliśmy zbrojnie, a jej wielowiekowe podboje i groźby Kremla ustanowienia swojego ładu na całym świecie woleli tam pomijać. Ale ten rzekomy strach przed Ukrainą natychmiast rozwiał się, gdy nie tylko wysadziliśmy instalacje szybowe i pocięliśmy międzykontynentalne rakiety balistyczne, ale też przekazaliśmy Rosji taktyczną broń jądrową, o której nawet nie wspominano w ogłoszonych dokumentach. Z tego zadowolony Zachód się uśmiechał, a u nas od razu skomplikowały się problemy z Rosją dotyczące podziału Floty Czarnomorskiej, własności zagranicznej itp. Właśnie po lekceważącym stosunku nowego moskiewskiego kierownictwa do państwowości ukraińskiej, jak i do nowo powstałych niepodległych krajów na terenach byłego ZSRR, Zachód powinien był widzieć, że dawne Imperium Rosyjskie powraca do życia ze wszystkimi cechami nietolerancji wobec praw innych. Jednak ani w Europie, ani za oceanem z początkiem XXI wieku nie pojawiło się liderów na wzór już wspomnianych Churchilla i Reagana, aby dostrzec to zagrażające całej światowej cywilizacji zjawisko. I nie tylko dostrzec, ale też zatrzymać je. Zamiast tego uciekli się do uspokajania Rosji, która zaczęła bezczelnie się zachowywać, odetchnąwszy po rozpadzie ZSRR. Jeden do jednego powielono przykład bezzębnej Europy, która na tacy przyniosła Hitlerowi specjalne zezwolenie na agresję przeciwko sąsiadom. Niestety, w tamtym czasie jeszcze nie zdążył taki wyrosnąć na Ukrainie, a tych, których już sama historia wyznaczyła Ukraińcom na przywódców, nasza władza bała się popularyzować, ponieważ ich czyn państwowości i poświęcenia w imię własnego narodu daleko nie odpowiadał jej poziomowi. Choć właśnie odwaga i poświęcenie Iwana Mazepy, Symona Petlury oraz Stepana Bandery dawały przykład postawy i walki dla mężów stanu wszystkich narodów. Począwszy od 2014 roku, kiedy Rosja dokonała pierwszych aktów agresji przeciwko Ukrainie, wszystko, na co zdobył się przestraszony Zachód, to wyrażanie zaniepokojenia i bardzo prosił kijowską władzę, by nie gniewać Moskwy zdecydowanymi działaniami w obronie naszej integralności terytorialnej i suwerenności państwowej. O Memorandum Budapeszteńskim w Europie i za oceanem milczano, a zaganiano nas w format normandzki, gdzie nie było ani USA, ani Chin, ani Wielkiej Brytanii. Wszystko to obróciło się Mińskiem, gdzie proces negocjacyjny patronował białoruski „batka”… I przez wiele krwawych lat zmierzało do tego, że wkrótce mogliśmy już znaleźć się sam na sam z tak zwanym starszym bratem, który potrafi mocno dusić w objęciach – od jesieni 2021 roku na granicy z Ukrainą Moskwa zaczęła gromadzić swoje jednostki uderzeniowe. Ostrzeżono nas o przyszłej wojnie, ale nie uważano, że Ukrainę jako obronną bramę całego cywilizowanego świata należy natychmiast prawdziwie zbroić – liczono jedynie na wsparcie ruchu partyzanckiego na naszych terenach, kiedy okupują nas raszyści. Więc po kolejnej „poważnej i merytorycznej wymianie myśli” prezydenta USA Bidena z gospodarzem Kremla Putinem na głowy europejskich i zamorskich polityków, którzy właśnie delektowali się świątecznymi wakacjami, niespodziewanie wylał się zimny prysznic – oświadczenie ministra spraw zagranicznych Ukrainy Dmytra Kułeby z 31 grudnia 2021 roku: „Jesteśmy zdolni się bronić. Jeśli Zachód się zachwieje i wybierze uspokajanie, my i tak będziemy bronić siebie, swojego prawa do istnienia i własnej przyszłości”. I silnym tego świata wreszcie dotarło, że jeśli Ukraina swoją krwią obroni swoją wolność, jak to było w 2014 roku, to wtedy oni ostatecznie podpiszą się pod własną bezradnością wobec bezczelnego agresora, który 8 lat oszukuje świat, że „ich tam nie ma”. Od tego momentu będzie tworzone nowe NATO, ale już bez nich. Od tego momentu rozpoczął się pasywny proces przeciwdziałania, który nie wychodził poza ramy już zwykłych ostrzeżeń – zdecydowanych działań prewencyjnych nie podejmowano. A niezdecydowanie Zachodu dalej rozpalało hazard agresora – więc 24 lutego 2022 roku stało się to, co musiało się stać... I to napędziło takiego strachu na Zachód, że zdobył się on tylko na wyznaczenie nam jeszcze jedynie 72 godzin na samodzielne istnienie. Ale ten wyznaczony nam czas wybuchł taką ogromną ukraińską energią rewolucyjną – zbierała się, najwyraźniej, przez wszystkie trzydzieści lat niepodległości – że cały świat zastygł w podziwie dla poświęcenia ukraińskiego narodu, i wielu jeszcze, tak jak my sami, będzie musiało dokładnie analizować nie tylko kompleks swoich błędów, ale i fenomen naszego zrywu. Ale właśnie to przywróciło Zachód do uświadomienia sobie własnej samowystarczalności i godności, i on wreszcie bardziej zdecydowanie staje po stronie Ukraińców. Choć dla niektórych proces pozbywania się strachu przed Moskwą wciąż trwa w strasznych konwulsjach. Ale on ruszył, już go nie zatrzymać – Ukraina przywraca światu godność!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

“Był nieugięty w obronie sprawiedliwości…” Pamięci Bohatera wojny rosyjsko-ukraińskiej, połtawskiego artysty i wykładowcy Ołeksandra Tarasenki

3 marca przestało bić serce docenta katedry sztuk pięknych Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego Ołeksandra Kyryłowycza Tarasenki. Zginął w wyniku odniesionych ran, broniąc Ukrainy przed rosyjskimi okupantami. W pierwszych godzinach narodowej wojny o niepodległość przeciwko rosyjskim najeźdźcom Ołeksandr Tarasenko zapisał się jako snajper w szeregi obrony terytorialnej. Pod Ochtyrką w obwodzie sumskim otrzymał ciężką ranę odłamkową, leczył się w Połtawskim Szpitalu Wojskowym. Jednak mimo wysiłków lekarzy, obrońcy nie udało się uratować. “Ołeksandr Kyryłowycz – wybitny artysta i pedagog, niedościgniony mistrz rysunku i malarstwa, gorący patriota Ukrainy, troskliwy gospodarz i głowa rodziny, zakochany w swoim małym “raju” na Dykanszczyźnie. Bronią nas najlepsi, najodważniejsi i najsilniejsi. Prawdziwy wojownik i celny strzelec z wyostrzonym poczuciem sprawiedliwości, człowiek niezłomnych przekonań z wiarą w świetlaną przyszłość Ukrainy i naszego narodu” – tak wypowiadają się o poległym Bohaterze jego koledzy z uniwersytetu pedagogicznego. Pełne goryczy słowa napisał również szef obwodowego oddziału towarzystwa “Proświta” Mykoła Kulczynski. “Przyszła wiadomość o śmierci Saszy Tarasenki po ciężkim zranieniu i długo nie mogłem dojść do siebie. Dusza płakała i nie mogłem powstrzymać łez. Bądźcie przeklęci, krwawi moskiewscy mordercy! Żegnaj na wieki, drogi przyjacielu”. Pan Mykoła opowiedział o niezapomnianych chwilach ich kontaktu. “Kiedy był kierownikiem katedry sztuk pięknych wydziału artystycznego Połtawskiego Uniwersytetu Technicznego, razem w 1995 roku przeprowadziliśmy pierwszy w Połtawie plener dla ceramików i artystów z całej Ukrainy. “Proświta” zapewniła wszystkim (około pół setki) uczestnikom pleneru z wielu miast Ukrainy wyżywienie, mieszkanie, farby, pędzle, płótno, a na terenie wydziału zbudowaliśmy jeszcze ceramiczny piec do dużych form ceramicznych. W tym celu zaprosiliśmy mistrza ze Lwowa. Do mniejszych form na katedrze były elektryczne piece ceramiczne. Nie zapomnę wieczornych rozmów przy ognisku niedaleko od tego zbudowanego przez lwowskiego mistrza pieca. Zapalony myśliwy, Sasza częstował nas wszystkich dziczyzną i ona dziwnie dobrze komponowała się z dobrym wytrawnym czerwonym winem. Jakże byliśmy pewni rozkwitu ukraińskiej sztuki, jak miło było mi słuchać rozmów artystów – i malarzy, i ceramików, ich dyskusji…”. Mówią, że zewnętrznie i ze względu na swój silny, buntowniczy charakter Ołeksandr Tarasenko był podobny do swojego starszego krewnego – legendarnego generała-majora, obrońcy praw człowieka, jednego z założycieli Grupy Helsińskiej, aktywnego uczestnika ruchu na rzecz powrotu Tatarów krymskich Petra Hryhorenki. “W 1999 roku zwrócił się do mnie przewodniczący Medżlisu Tatarów krymskich Mustafa Dżemilew z prośbą, by porozmawiać z Saszą o stworzeniu popiersia generała Petra Hryhorenki, rodzonego wuja Tarasenki. A on przecież nigdy mi o tym ani słówkiem nie wspomniał! “Tak oto z jakiego jest rodu”, – pomyślało się wtedy mnie. Sasza zgodził się od razu. Popiersie zostało stworzone na czas i przyjechało do nas kilku Tatarów krymskich na czele ze spadkobierczynią chanskiego rodu chanum (Pani, imienia nie pamiętam), by zabrać popiersie drogiej dla nich osoby, która całe życie broniła ich praw. Rozmieszczałem ich po mieszkaniach członków Ruchu, a Panią osiedliłem u naszego księdza Mykoły (Chrapacza), bo miał wśród nas najlepsze warunki mieszkaniowe i wydzielono jej osobny pokój. Oto takie wyszło braterstwo muzułmanki i prawosławnego księdza oraz jego matuszki. Porozumieli się od pierwszych słów. A już gościć – to nasze kobiety potrafią niedoścignienie. Żegnali się jak dobre dzieci Ukrainy. Nas obu Dżemilew zaprosił na otwarcie pomnika w maju 1999 roku w Symferopolu. Ja pojechać nie mogłem ze względu na swoje sprawy, a Sasza pojechał i przyjmowano go tam z wielkim szacunkiem” – opowiada Mykoła Kulczynski. Ołeksandr Tarasenko urodził się w 1960 roku we wsi Borysiwka w obwodzie zaporoskim. W 1980 roku ukończył Charkowską Państwową Szkołę Artystyczną. Zdobył kwalifikacje – wykładowca kreślenia i rysunku. Absolwent Charkowskiego Instytutu Artystyczno-Przemysłowego, gdzie w 1985 roku opanował zawód artysty-grafika. Od 1985 roku pracował na katedrze projektowania architektonicznego Połtawskiego Uniwersytetu Inżynieryjno-Budowlanego imienia Jurija Kondratiuka na stanowisku asystenta, od 1988 roku starszego wykładowcy. Od 1994 roku Ołeksandr Tarasenko pracował jako docent katedry projektowania środowiska architektonicznego i sztuk pięknych Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego imienia Jurija Kondratiuka, kierował katedrą sztuk pięknych. bił studentów, ci kochali i szanowali swojego wykładowcę. Był dla wielu mentorem i twórczym ojcem, mądrym i świetlanym, porządnym i oddanym. Tarasenko pomógł w ukształtowaniu tysięcy młodych artystów. „On naprawdę był twardy, jak jego wuj, w bronieniu sprawiedliwości – wspomina Mykoła Kulczynski. – Wykładowcy i studenci jego katedry byli aktywnymi uczestnikami Pomarańczowej Rewolucji. Kiedy ministrem edukacji został Tabacznyk, kierownictwo uniwersytetu technicznego zaczęło zwalniać wykładowców – uczestników Pomarańczowych wydarzeń oraz Rewolucji Godności. Sasza Tarasenko twardo stanął w obronie swoich kolegów-myślicieli. Pisał apele do wszystkich możliwych instancji, organizował publiczne akcje protestacyjne. W końcu, zarządzeniem rektora Onyszczenki, katedra została rozwiązana, a sam Tarasenko zwolniony”. W połtawskim biurze Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) odnotowują wkład Ołeksandra Tarasenki w sprawę upamiętnienia wybitnego połtawianina, głównego atamana wojsk URL, przewodniczącego Dyrektoriatu URL Symona Petlury. W UIPN opowiedzieli, że Tarasenko wchodził w skład jury otwartego ogólnoukraińskiego konkursu na najlepszy projekt pomnika Petlury w Połtawie, fachowo i bezkompromisowo bronił właśnie tej propozycji projektowej, która zwyciężyła, otrzymując podczas tajnego głosowania eksperckiego najwięcej punktów. Wierzymy, że po zwycięstwie nad rosyjskimi okupantami marzenie Ołeksandra Tarasenki się spełni, w Połtawie niechybnie stanie pomnik wybitnego bojownika o niepodległość w XX wieku Symonowi Petlurze. Od 2015 roku Ołeksandr Tarasenko pracował jako docent na katedrze sztuk pięknych Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W.G. Korolenki. Utalentowany artysta i pedagog był odznaczony odznaką „Wzorowy pracownik oświaty Ukrainy”, honorowymi dyplomami Ministerstwa Edukacji Ukrainy, Rady Obwodowej Połtawy oraz Rady Miejskiej Połtawy. Pan Ołeksandr nie stał z boku innych procesów społecznych i artystycznych. Połtawianie znali go jako zwolennika Ludowego Ruchu, aktywistę towarzystwa „Proświta”, członka stale działającej miejskiej rady architektoniczno-artystycznej przy Zarządzie Architektury Rady Miejskiej Połtawy oraz obwodowej komisji ds. ochrony zabytków historii i kultury przy Zarządzie Kultury Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej. Ołeksandr Tarasenko stworzył ikonostasy świątyni Symona Bogoprzyimca we wsi Mychajłyky w rejonie szyszackim (2017) oraz cerkwi Trójcy Świętej we wsi Wełyki Budyszcza w rejonie dykańskim (2019). Tarasenko przewodniczył jury międzynarodowych młodzieżowych festiwali garncarskich we wsi Opiszne (2016-2019), a także w dziesiątkach konkursów plastycznych („Świat wokół nas”, „Bohaterowie współczesności oczami dzieci” i in.). „I oto Saszy zabrakło, zginął za niepodległość Ukrainy, którą kochał bezgraniczną miłością, choć nigdy tego nie afiszował. Nie wątpię, że właśnie Tarasenko będzie miał i tablicę pamiątkową, i jego imieniem nazwą ulicę” – jest przekonany Mykoła Kulczynski. Świetlana pamięć wybitnemu artyście, narodowemu Bohaterowi i obrońcy ziemi ukraińskiej! Połtawskie biuro UIPN. (się). Były dyskusje na temat: „Jak trzeba nauczać historii?”, żebyśmy wychowywali osobowości, a nie przeciętności. Reakcja na koncepcję była powściągliwa, nie tak wyrazista. Starałem się dowieść, że szkoła ma orientować się nie na przeciętnego ucznia, jak było w szkole radzieckiej, a na najlepszych uczniów. „Dlaczego młodzi ludzie łatwiej przyjmują prawdę o ludzkiej istocie?” – był następny przedmiot moich rozważań. Doszedłem do wniosku: młodzi ludzie rozumieją prawdę sercem, jak proponował Skoworoda. Omawialiśmy przyczyny wojny. Zgodziliśmy się na tym, że przyczyny wojny nie leżą tylko w kremlowskim karle, one polegają na ogólnej degradacji Moskali. Zdegradowany lider i zdegradowany naród wzajemnie uzupełniają jeden drugiego. Rosjanom brakuje osobowości na wszystkich poziomach. Ocena rosyjskiego poety Michaiła Lermontowa: „Kraj niewolników, kraj panów” dzisiaj stała się oczywista. W tym kontekście młodzi wolontariusze Kostyk i Władysław jawią się jako opozycja do rosyjskiego narodu niewolników. Jakie mają być wnioski z wojny rosyjsko-ukraińskiej? Wojskowa i ekonomiczna potęga bez moralności – to nic. Najwyższy potencjał narodu – to masa krytyczna osobowości w państwie, które są zdolne myśleć i działać z pozycji interesów narodowych oraz wartości narodowych. Osobowości – to gwarancja bezpieczeństwa narodowego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Sprzyja poszukiwaniu prawdy

...dzi poza te granice; człowiek obowiązku (o złotych zdolnościach), który nie odgradza się od problemów swojego państwa, a którego chrześcijańscy filozofowie z czasem nazwali osobowością; a pomiędzy nimi – człowiek przeciętny, który zawsze szuka korzyści. Takie hierarchiczne podejście do ludzkiej istoty utrzymywało się aż do Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Jednak po rewolucji zapanowało podejście, zgodnie z którym każdy człowiek jest osobowością. Człowiek przeciętny jest szczególnie niebezpieczny, gdy znajdzie się u władzy, bo przemienia się w czarnego, całkowicie amoralnego człowieka, gotowego na wszelkie zbrodnie. O tym wszystkim opowiadałem chłopcu, a sam obserwowałem jego reakcję: czy rozumie, czy nie? Zaczęły się pytania i zobaczyłem, że rozumie. W końcu zapytałem: „A czy podoba ci się ta koncepcja?” I byłem zaskoczony. „Podoba”, – była pewna odpowiedź. Dla sprawdzenia doprecyzowałem: „A Putin to osobowość?” Odpowiedź była absolutnie prawidłowa: „Putin – to czarny człowiek”. Moi koledzy-filozofowie, psychologowie, pedagodzy zwykle krytykują mnie i oskarżają o antyhumanizm, że rzekomo nikt nie dał mi prawa dzielić ludzi na poziomy-kasty. Do nas dołączył Władysław. Opowiedziałem mu również o tajemnicach ludzkiej duszy i zaproponowałem, przez pryzmat koncepcji po... patrzeć na siebie i na swoje otoczenie. „Moje poglądy na wielu ludzi się zmieniły” – była jego odpowiedź. Wszystko jasne. Nastolatki mają rozwiniętą osobowościową świadomość, inaczej nie zajmowałyby się wolontariatem. I zrozumiałem, że chłopcom trzeba dawać wiedzę, o której nie chcą słyszeć nauczyciele, kandydaci i doktorzy nauk. W przerwach przeprowadziłem z moimi młodymi współautorami (tak zacząłem ich nazywać) kilka „lekcji” na takie tematy: „Struktura ludzkich zdolności”, „Podstawowe charakterystyki odosobnionego i osobowościowego procesu nauczania-wychowania”. Okazało się, że chłopcy mają pewne problemy w szkole, które zaczęły się od tego, że zadawali pytania, na które nauczyciele nie mogli udzielić odpowiedzi. Jak wiadomo, nasi nauczyciele lubią posłuszne dzieci, a nie tych, którzy zadają bardzo mądre pytania. Obecność w Ukrainie takich młodych ludzi świadczy o duchowym, a dokładniej osobowościowym potencjale naszego narodu. Od pewnego momentu zacząłem zwracać się do chłopców per „Wy”. Osobowość trzeba cenić niezależnie od wieku. Moja rozmowa nie ograniczała się do Kostika i Władysława. W przerwach problemy ludzkich cech omawialiśmy z innymi wolontariuszami, a wśród nich było dwóch kandydatów nauk historycznych (Walery Ostrowski, Ihor Li-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nik Roman Hrybow – autor światowej sławy hitu o rosyjskim okręcie. Przypomnę: na Wyspie Węży wysłał okręt okupantów. I nasza polityka informacyjna powinna była wiele opowiadać o tym potomku atamanów z Chołodnego Jaru. Ale zamiast tego kanały „Pryamiy” i „Piąty” zostały wykluczone z puli, bo opowiadały o prawdziwych bohaterach – o Naczelnym Dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy Załużnym, o dowódcach na wojnie, a nie o pustosłowach typu Arestowycza i uśmieszkach Kima... I jeszcze o Rosji – od genialnej Liny Kostenko: Ta czarna otchłań z drapieżną dłonią, / Mroczna od krwi, smutków swych i swarów, / Gotowa świat nakryć, jak spódnicą / Matrioszka nakrywa samowar. ...I poranek pachniał wiosenną wilgocią oraz nadzieją na pokój. Bo brzozy puszczały sok — przejrzysty, jak łzy Ukraińców, ale te – gorzkie i słone. Lecz Ukraińcy z Siewierszczyzny nie spieszyli się do lasów i zagajników po sok brzozowy, bo bali się min i niewybuchów, pozostawionych „po bratersku”. I był 35. dzień Szerokiej ukraińskiej wojny, i Ukraina nie płakała, a walczyła. I z nieba nie było łez wilgoci, a zbierała się Pańska pomsta na drapieżną, kłamliwą i krwawą Moskowię. *** Wujek z centrum rejonowego jakimś cudem przedostał się do Czernihowa z plecakiem, w którym metalowy kubek, łyżka, mydło i tym podobne. W jego centrum rejonowym cicho, nie strzelają, ale u niego dusza boli za Ukrainę i przeniknął do oblężonego Czernihowa, żeby zapisać się do armii! Ma 52 lata, ale wygląda na wszystkie 62. I w komisji wojskowej mu powiedzieli: „Dziadku, idź wnuki pilnować!”. Nie wzięli. Wujek strasznie zasmucony... A drugiego wzięli – ten też tak 50+, ale ma doświadczenie służby w gorących punktach. Przyszedł do komisji wojskowej ze słowami: „Mam to wszystko, co na sobie, bo dom zbombardowali. Dobrze, że rodzina zdążyła wyjechać”. Jeszcze jedna świeża historia. Źródeł, oczywiście, podać nie mogę. Otóż, żołnierze obrony terytorialnej przyszli na obrzeża miasta, bo było prawdopodobieństwo natarcia kac...ów. Zaczęli kopać okopy i do nich przyszedł dziadek – mówi, że niby, oto moja chata obok, oto klucze, kiedy trzeba – wejdziecie umyć się czy herbaty napić, a samemu dokądś trzeba było pójść. Tak też zrobili. Dopóki pili herbatę, a był już wieczór, podeszła wroga grupa dywersyjno-rozpoznawcza, zobaczyli świeże okopy i obrzucili granatami. I czekają – co będzie. No, chłopcy z chaty dziadka ich położyli. Minus 5 okupantów. ...Bez wątpienia, w tej wojnie, jak i w każdej, pełno tchórzy, panikarzy, dezerterów, „wszystkoprzepadników”, ale o nich opowiadać nieciekawie. Natomiast takie proste i niewymyślone historie pokazują: ta wojna jest rzeczywiście Szeroka, bo cały naród walczy (no, a wszelkich bananowych dzieci, panikarzy i „przepadników” my do narodu, może, i zaliczamy, ale takiego sobie, biologicznego...). 36. poranek Szerokiej wojny Przyszedł z drobniutkim deszczem i radosnymi wieściami o ucieczce rosyjskiej armii z Czernihowszczyzny – oczywiście, nie całej i nie całkiem, ale wczoraj oni, pobici pod Kijowem, uciekali z podkulonymi ogonami dwiema kolumnami przez łosiniwski i iczniański kierunki po 300 i 150 jednostek sprzętu. Ich Czernihowszczyzna przywitała gorąco – była bitwa w rejonie Nowej Basani, a oto Stara Basань była bardzo zniszczona przez okupantów. Zostawili wczoraj Kowpytę pod Czernihowem, zabrawszy wieśniakom co

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Siedem dni Szerokiej wojny

Było ich, oczywiście, więcej – teraz, gdy przygotowuję ten wybór, minęło już dziewięćdziesiąt dni Szerokiej wojny, ale dzięki uprzejmości redaktorki Lubow Hołoty wybrałem siedem dni swoich facebookowo-dziennikowych zapisów, aby przekazać czytelnikom swoje ówczesne odczucia, które, niestety, jeszcze teraz pozostają aktualne. Wojna nie odchodzi od Ukrainy, a wykrzywia ją na południu i wschodzie. Nazywam tę wojnę, od 24 lutego, Szeroką, bo i front był szeroki jak nigdy – od Żytomierza do Odessy, i dotknęła ta agresja szeroko wszystkich Ukraińców, a i cały świat zaczyna dzień pracy od wiadomości o Ukrainie. Szeroka wojna jako element wojny rosyjsko-ukraińskiej, która krwawi od 2014 roku. Czernihów okazał się twierdzą ukraińskiej wytrwałości, bo nie zdołali go zdobyć okupanci. Mimo morderstw, ostrzałów, dywersji, mimo wyniszczenia podczernihowskich wsi, które wytrzymały na sobie największą zniewagę rosyjskich „braciszków”. Właściwie my tutaj, na Czernihowszczyźnie, nie jesteśmy zdziwieni – bo to u nas były i Kruty, i Baturyn… Wasyl CZEPURNYJ, m. Czernihów 31. poranek Szerokiej wojny. Krucha cisza wojennego poranka. Milczą nawet koguty i psy, milczy ludzka technika, jeszcze nie płynie sok brzozowy, bo ziemia głęboko zmarzła. Rosyjscy okupanci rozpowszechniają na Siewierszczyźnie ulotki, gdzie znów zwracają się do nas per „bracia”. Wilki tambowskie – bracia wasi! A w ulotkach obiecują... wolność słowa i w tym samym miejscu proszą wydawać im na rozprawę „nacjonalistyczne elementy”. W bibliotekach okupowanych północnych rejonów Czernihowszczyzny wyrzucają i niszczą książki o hetmanie Mazepie, wojownikach UPA, o Wasylu Stusie – aha, wolność słowa po raszystowsku... Samoloty rosyjskie przychodzą jak złodziej w nocy, a za to na ziemi okupanci boją się każdego ukraińskiego krzaczka i okopują się. Poruszają się tylko w dzień. Codziennie w Czernihowie, według słów mera Władysława Atroszenki, chowają 40-45 osób – wykopują rów i... Rozbito nie tylko most samochodowy przez Desnę, ale i pieszy – być może dzięki nieudolnym dziennikarzom z puli prezydenckiej, którzy zaczęli omawiać w radiu most pieszy, podpowiadając agresorowi, gdzie uderzyć. Czernihów w blokadzie. Oczywiście, niepełnej, bo my na swojej ziemi i znajdziemy ścieżki-dróżki, ale ciężarówki nie wjadą... W ogóle o informpolityce naszej władzy trzeba mówić codziennie, bo głupota przekracza wszelkie granice. Powiedzmy, dzisiaj Ukraińskie Radio o 6. godzinie podaje wiadomości: śmierć setek ludzi w mariupolskim teatrze, uderzenia w Winnicę i Żytomierz, sprostowanie o braku u raszystów rakiet – dziękuję, pocieszyliście! I dopiero jako szósta idzie wiadomość, która powinna być pierwszą – o zniszczeniu na Charkowszczyźnie kompleksu walki radioelektronicznej, śmigłowca i kupy okupantów oraz o rozbitym czołgu pod Ochtyrką. Oczywiście, nie trzeba lakierować wojny, ale trzeba podawać informację, która motywuje do walki, do przetrwania, a nie dobierać informację, która pomaga zabijać nas samych. Czyżby to było trudno zrozumieć Biuru Prezydenta, które cenzuruje? Czy to tak nas przygotowują do oddania ukraińskich pozycji – najpierw „po prostu przestać strzelać”, potem zajrzeć w oczy Putinowi, a teraz „trzeba rozmawiać”? Na Ukrainie rozstrzygają się losy świata – to powiedział prezydent. Ale jego nazwisko Biden... Nuncjusz apostolski Watykanu mówi o porozumieniu (z kim?), a Ukraińcy – o zwycięstwie. I dzisiaj oczyszczają kocioł Bucza – Hostomel – Irpień, ale poczekajmy na komunikaty Sztabu Generalnego. ...I poranek przyszedł niechybnie, i nastał trzydziesty pierwszy dzień Szerokiej ukraińskiej wojny. Zakrwawiona Ukraina błagała o pokój, powtarzając słowa honorowego patriarchy Filareta: nam potrzebny jest pokój, ale pokój po zwycięstwie! I błogosławił Pan Bóg mężne serca, które broniły Bożego świata przed dziką ordą potomków koczownika Kaina. 32. poranek Szerokiej wojny. Poranek jednak wygrzebał się, choć z trudem, spod czarnych chmur, naładowanych śnieżną krupą i trzymając w pamięci nocne wizje pożarów starożytnego Czernihowa. I to nie były starożytne sny o pożarach ordy mongolskiej, a jednak świeże – ordy moskiewskiej. „Cicha, długa, czerwona łuna każdej nocy nad obozowiskiem twoim” – pisał rosyjski poeta Błok o swoim koczowniczym narodzie, który chce i w rolniczą, osiadłą Ukrainę przenieść swoje „koczowiska”, które wypalają ogniem nasze Siły Zbrojne. Na Czernihowszczyźnie, koło wsi Wysznewe, nasi doczekali się skupiska tego zdobywczego, zdziczałego rosyjstwa i wiele zniszczyli. W Sławutyczu zaś okupanci wyszli z miasta, ale zamierzają przeprowadzić przeszukania w budynkach administracyjnych. I czego będą szukać? Ukraińskich flag dla wymarzonej przez Putina denazyfikacji? Uderzenia we Lwów – to osobisty pozdrowienie Putina dla prezydenta USA Joe Bidena, żeby nie był Śpiącym Joe, a szybciej ratował świat przed zdziczałymi Rosjanami. Przy okazji, eks-minister Polski już zgłosił pretensje do obwodu królewieckiego, okupowanego przez sowietów po II wojnie światowej – to Prusy Wschodnie i Polska ma do nich efemeryczne prawa. Ale póki milczą Niemcy, do których Prusy należały, Polacy się pospieszyli... Tak jak Azerbejdżan, który zajął dwie wsie w Górskim Karabachu, ponieważ Ormianie pobiegli pomagać Putinowi na Ukrainie. Na okupowanych Wyspach Kurylskich Rosja przeprowadza demonstracyjne ćwiczenia, bo Japonia realnie chce je odzyskać. Finlandia wstrzymuje z Moskowią połączenia kolejowe, chociaż jeszcze nie ma ducha żądać zwrotu Viipuri (Wyborga) i całej Karelii, okupowanej przez Rosję. ...I był poranek, i był 32. dzień Szerokiej ukraińskiej wojny z wiecznym wrogiem. I płynęła do nieba z okazji Niedzieli Krzyżopokłonnej modlitwa: „Zbaw, Panie, lud Twój i zwycięstwo nad przeciwnikami daj!” *** Wielki Czwartek w tym roku jest zakrwawiony, nie da się go obmyć. Na oczach całego świata niszczony jest Mariupol, a światowa demokracja nie może nic poradzić... Trzystu pokojowych mieszkańców Mariupola – kobiety i dzieci – wciąż znajduje się pod gruzami po zrzuceniu przez Rosjan na szpital superpotężnej bomby. Odgruzowanie jest niemożliwe z powodu bombardowań, zresztą nie ma komu szczególnie odgruzowywać – żołnierze pułku Azow i piechoty morskiej odpierają ataki. Po co było tydzień temu składać deklarację o szybkim rozwiązaniu problemu Mariupola, po co takie obietnice, za którymi kryje się telewizyjna pustka? W Wielki Czwartek Jezus obmywał nogi apostołom. W tym roku będzie obmywał nogi poległym obrońcom Mariupola... Rosja odrzuciła propozycję ONZ dotyczącą wielkanocnego rozejmu. Cóż, to było do przewidzenia – Rosjanie, którzy w Wielkim Tygodniu zrzucają superpotężną bombę na mieszkańców Mariupola, którzy otrzymują w Popasnej rozkaz zabijania jeńców wojennych, którzy ostrzeliwują pokojowe dzielnice mieszkaniowe Mikołajowa i Charkowa – tacy ludzie nie mogą być prawdziwymi chrześcijanami. Przypomnę słowa ich Fiodora Dostojewskiego – Rosjanie z prawosławia wzięli tylko jedno: przeżegnać się, zanim rąbną cię siekierą... Dlatego też akcja 400 czy iluś tam księży Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego w sprawie sądu nad moskiewskim patriarchą Cyrylem Gundiajewem jest ważna, ale daleko jej do rozstrzygającej, wszak zamiast Cyryla może być Stiepan, Roman czy Iwan, a istota się nie zmieni – tkwi ona w ideologii raszyzmu w pysznych szatach a la cerkiewności. Swoją drogą, z obwodu czernihowskiego, o ile wiem, tę deklarację podpisał tylko jeden... W Wielki Czwartek Kościół smuci się nawet za Judaszem, bo dzisiaj idzie on zdradzić Jezusa, idzie wziąć 30 srebrników, ale powiem, że Judasz był o wiele bardziej wierzący niż patriarcha Cyryl i wszyscy jego słudzy z biskupimi panagiami. Wszak Judasza piekły te srebrniki, a Cyryl nie przejmuje się ani tytoniem, ani wódką, którymi handlował, jak i diabelską służbą reżimowi Putina. Judasz powiesił się, bo sumienie go gryzło, a ani u Cyryla, ani u Onufrego Berezowskiego przebłysków sumienia nie widzimy. „Dzisiaj Judasz opuszcza nauczyciela...” – śpiewa Kościół, a wierni będą wieczorem wracać ze świątyń z zapalonymi świecami, aby na belkach stropowych domów i ościeżnicach drzwi wejściowych wypalić krzyże Pańskiej ochrony. ...A Ukraina walczy, broniąc Europę przed diabelszczyzną, której ohydą przepełniona jest Rosja, która walczy, i Rosja, która milczy, upodabniając się do Judasza ze srebrnikami. 35. poranek Szerokiej wojny. Jest cichy. Tragicznie cichy. I z wymiotnym zapachem Rosji – podstępnej, drapieżnej i kłamliwej. Bo po deklaracji o wycofaniu części wojsk z kierunku kijowskiego i czernihowskiego wieczorem i w nocy Rosjanie walili w Czernihów i Nieżyn. Są pożary w centrum Czernihowa, o innych skutkach jeszcze nie ogłoszono. Właściwie kłamstwo to suwerenna cecha Rosjan, nic nowego. Samo tak zwane wycofanie to w rzeczywistości rotacja wojsk, które mocno oberwały od Sił Zbrojnych Ukrainy pod dowództwem generała Załużnego. Będą się wycofywać, żeby wylizać rany. Przy tym znowuż kłamią, jakoby zadania pierwszego etapu „specoperacji” zostały wykonane. Chyba że uznać za zadania ruinę naszych miast i wsi, niszczenie Ukraińców... W Nieżynie mieszczanie workami z piaskiem ratują pomnik Gogola. Ratują pomnik pisarza, którego Rosjanie nazywają rosyjskim, Ukraińcy ratują przed rosyjskim rdzennym dzikusem. W Czernihowie Rosjanie uderzyli rakietą w kolejkę po mleko – stało się to na ulicy, która nosi imię rosyjskiego generała z czasów II wojny światowej. Oderwane ręce i nogi, kontuzjowani i ranni – kolejny zbrodniczy czyn Rosjan. A ta telewizyjna diwa Owsiannikowa, którą naiwni Ukraińcy zachwycali się, bo wyskoczyła w rosyjskiej telewizji z plakatem „Nie dla wojny!”, już na Zachodzie beczy o prześladowaniach rosyjskojęzycznych i rusofobii na Ukrainie. Kiedy przytomni ludzie mówili, że ta wyskoczka to projekt FSB, ci sami naiwni Ukraińcy zaprzeczali... Szwedzka fabryka łożysk zamknęła się w Twerze. Eksport ropy z Federacji Rosyjskiej w ciągu miesiąca spadł o 26%. A z rosyjskich mediów aktywnie zwalniają się propagandyści putinowskiej watahy – propagandziści, jak szczury, pierwsi uciekają z tonącego okrętu. A na Ukrainie SBU aresztowała agenta Moskwy, który figurował jako politolog i latami trząsł brodą w programach telewizyjnych Kołomojskiego – Pinczuka w imię Rosji i jej namiestnika Medwedczuka – mowa o Pohrebińskim. A na Ukrainę powrócił po wymianie pogranicznik

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

cenniejsze niż dywany. Maruderzy. U mojego dobrego znajomego, w rodzinnym domu, dniowali i nocowali, a na koniec wywalili ścianę łaźni, żeby dobrze ustawić karabiny maszynowe. W ogóle niektórych starostów trzeba było ogłosić za listem gończym, bo pobrali automaty i spali z nimi zamiast z kobietami, a do tego jeszcze ponaciągali kamizelki kuloodporne – przed kim wy się broniliście w nieokupowanych wsiach? Po zwycięstwie trzeba będzie uważnie przeanalizować, jak zachowywali się starostowie i przewodniczący gmin. A świat zaczyna dochodzić do siebie – co dla niego znaczy Ukraina. Bo okazuje się, że przez wojnę Rosjan z Ukraińcami światu grozi głód. W Turcji, powiedzmy, są już kolejki po olej słonecznikowy, bo 55% światowego eksportu pochodzi z Ukrainy. Oto co niszczy nasze gleby i jakże bylibyśmy bogaci, gdyby agroholdingi nie pożerały wszystkich zysków z tego wyczerpującego naszą ziemię eksportu! A Liban, Egipt, Jemen, Libia, Syria itd. są w ogóle krytycznie zależne od naszego zboża, kurczaków, wołowiny. Obecnie na Morzu Czarnym i Azowskim Rosjanie zablokowali około 100 statków z produktami – to jednostki różnych krajów, w tym także tych, które nie wprowadzają sankcji. W Berdiańsku kacapy po prostu ukradli trzy ukraińskie statki ze zbożem. Cóż, złodziejstwo to typowa rosyjska cecha, nic nowego. To wiemy my, musi zrozumieć też świat. Obecnie w ONZ utworzono międzynarodową komisję ds. badania zbrodni wojennych Rosji na Ukrainie. ...I był obmyty Bożą wilgocią poranek, i nadszedł 36. dzień Szerokiej ukraińskiej wojny. I słyszał Pan Bóg modlitwy zranionej ziemi i przybliżał heroicznym synom jej i córkom zwycięstwo nad potomkami Kaina, którzy przyszli z krainy Goga i Magoga. *** Uderzeniem rosyjskiej bomby zniesiono w Czernihowie na Boldinej Górze altanę, zbudowaną na cześć wizyty w mieście w 1911 roku cara Mikołaja II. Rosjanie biją też w swoich, bo są ciemni. Mnie altany nie żal – po zwycięstwie zbudujemy altanę na cześć obrońców Czernihowa przed raszyzmem. Ale żal czterech ukraińskich chat, które spłonęły u podnóża Boldinej Góry. Jak poinformował kierownik działu jaskiń Narodowego Rezerwatu Architektoniczno-Historycznego „Czernihów starożytny”, przewodniczący miejskiego towarzystwa „Proświta” Andrij Hłuchenkyj, groby Kociubynskiego i Markowycza nie ucierpiały, natomiast w cerkwi Ilinskiej wybito okna. Andrij, nawiasem mówiąc, z miasta nie wyjeżdżał. Jaskinie Antoniego wytrzymały uderzenia russkiego miru. „Symboliczne – mówi on – że odłamkami rosyjskiego pocisku poszatkowano cyfrę „1941” na memoriale Sławy. Rosjanie tak nosili się z tą wojną, że pobili i pamięć o niej”. Ucierpiał od uderzeń Rosjan także zabytek XVIII wieku, kozacka cerkiew św. Katarzyny – wybito część okien, pokiereszowano odłamkami część ołtarzową. 40. poranek Szerokiej wojny On przyszedł wreszcie słoneczny, ale od tego nie zaczęła odtajać dusza, bo wczoraj do makabrycznej informacji o ludobójstwie Rosjan w Buczy doszła i ta o zbrodni w Jahidnym. Znałem tę informację od wojskowych wcześniej, ale do ostatniego nie chciałem wierzyć, aż dopóki nie potwierdzili jej w obwodowej administracji wojskowej. Zatem 3 marca okupanci w Jahidnym zgonili do piwnicy szkoły 370 (mam nadzieję, że choć cyfra jest w rzeczywistości mniejsza! Co nie zmienia istoty) miejscowych mieszkańców. I trzymali ich tam 27 dób! Najmłodsze miało dwa miesiące. Tam spali, musieli w tym samym miejscu załatwiać potrzeby fizjologiczne... Kiedy nasi otworzyli piwnicę – razem z ledwo żywymi ludźmi wyniesiono stamtąd też zmarłych. Dokładniej powiedzieć – zabitych przez Rosjan. Co to jest, jeśli nie ludobójstwo Ukraińców?! Mam nadzieję, że prokuratura już dokumentuje tę zbrodnię. Ja zaś nie mogę sobie wyobrazić, jak żyć z blizną takiej męki mieszkańcom Jahidnego – sympatycznej przed wojną wsi na trasie Czernihów – Kijów. Tam, właściwie, i chat ocalałych prawie nie zostało... Uprowadzonej przez okupantów starościny najbardziej wysuniętej na północ wsi Ukrainy – Hremiacza – do tej pory nie ma w domu, jej mężowi powiedzieli Rosjanie, że jest w Poharze (to stolica rejonu Starodubszczyzny, okupowanej ponad 100 lat temu), w szpitalu po zawale. Ale do niej nie dopuścili. Cieszy, że Czernihowszczyzna jest już wyzwolona od okupantów. A oto wam historia z Donbasu od wojownika, którego nazwiemy Wiktorem. „Najpierw poszli na nas profesjonaliści – specnaz, i myśmy ich położyli. A potem widzimy jakichś niezrozumiałych wojaków i od nich przychodzi dwóch parlamentariuszy: chcemy się poddać. OK. Przychodzi ich cała setka! Mundur jakiś żebraczy, automaty trzymają jak popadnie... Wypytujemy: okazuje się, to zmobilizowani na okupowanych terytoriach Donbasu. Nauczyciel szedł ze sklepu, złapali, odebrali telefon i do armii. Ślusarz wyszedł po zmianie z fabryki – także pod broń. Jeden dzień dla nich przeprowadzili instruktaż i rzucili w bój. Dali im jednego z doświadczeniem bojowym. Pytamy: gdzie on? Mówią: uciekł”. W Nowej Kachowce na póki co okupowanej Chersońszczyźnie mieszczanie wyszli na wiec za Ukrainą i Rosjanie strzelali do nich, są ranni. Manifestowali też w Chersoniu. A na Charkowszczyźnie nasi zestrzelili nowiutki Su-35. ...Ktoś by powiedział cenzorom z Biura Prezydenta, żeby zaprzestali agitacji za wypychaniem Ukraińców z Ukrainy. Przecież oprócz ewakuacji, umownie mówiąc, ze Snihuriwki do Wasyliwszki, teraz już zaczęli reklamować pociągi emigracyjne i za granicę! Po co wy robicie to wyludnianie naszej ziemi, jeśli są bezpieczne regiony w samej Ukrainie? Tym bardziej, że wiemy: na Zachodzie z radością przyjmują białych młodych ludzi, zwłaszcza z dziećmi, żeby oni tam i zostawali na zawsze. A Ukrainę będą zasiedlać inni? Nawiasem mówiąc, pełnomocnik ds. praw człowieka Denisowa poinformowała o przymusowym wywiezieniu z Ukrainy do Rosji 400 tysięcy naszych obywateli. To do nich trzeba jeszcze wywiezienie na Zachód? ...I zaświecił nad pobitą ziemią 40. poranek, i nastał nowy dzień Szerokiej wojny. I płakała północ Ukrainy nad zabitymi i zamęczonymi, i płonęły ogniem południe i wschód Ukrainy. I widział Bóg, jacy Ukraińcy są zawzięci i źli na wroga, i rozumiał Pan tę naturalną furię, którą jeszcze Wasyl Stus nazwał: „Jarzyj, duszo moja, jarzyj, a nie rydaj!” 46. poranek Szerokiej wojny Ponury poranek nie od pogody – od wojny. Tak, ona odeszła od Czernihowszczyzny, otrzymawszy pogrom, ale pali nasze miasta i wsie na Słobożanszczyźnie, w Donbasie, w Tawrii i Przyazowiu. W Homlu Rosjanie koncentrują technikę i wojska przy Białorusinach, którzy odwracają wzrok... Siewierszczyzna oczyszcza się od rosyjskich min i pocisków, ale tej pracy wystarczy jeszcze na długo. Tylko oczyszczono Mychajło-Kociubynśke, ale jeszcze nie – Sedniw, gdzie stali Rosjanie i skąd ostrzeliwali Czernihów. Niespodziewanie do Kijowa przybył premier Wielkiej Brytanii Boris Johnson, którego Ukraińcy nie bez humoru przezwali Nieczesą. Nie wiemy, jaka jest przyczyna nagłej wizyty, być może po to, by powstrzymać nasze władze przed kapitulacyjnymi negocjacjami, które z jakiegoś powodu prowadzi urodzony w Abchazji człowiek, który dopiero niedawno został obywatelem Ukrainy. Ale dziękujemy za przeciwokrętowe zestawy, które dostarcza nam Brytania. W ogóle Boris Niecesa jest liderem antyputinowskiej koalicji, w odróżnieniu od lękliwych i przebiegłych liderów Francji i Niemiec. W Makarowie w obwodzie kijowskim znaleziono już 133 ciała zamordowanych Ukraińców, potwierdzono dwa fakty zgwałcenia dzieci. A odgruzowywanie trwa – niestety, Bucza nie jest jedyna... Będą też nowe fakty o okrucieństwach Rosjan w okupowanych wsiach i miastach Czernihowszczyzny. Będziemy jeszcze dużo płakać, hartując nasze serca od przebiegłych przesłań o „brackim narodzie”. Bo to, co latami i dziesięcioleciami mówili członkowie Ruchu i proświcianie – nie było przyjmowane, a my byliśmy ekstremistami, banderowcami itd. Chociaż jeszcze w 1911 roku rosyjski monarchista o ukraińskim nazwisku Sawenko w gazecie „Kijewlanin” pisał: „Polski, fiński, ormiański i inne kwestie – to wszystko kwestie w istocie peryferyjne, czyli drugorzędne. Kwestia mazepińska uderza Rosję w samą głowę jej wielkomocarstwowości”. Nie mam rosyjskiego układu klawiatury, stąd brak w cytacie niektórych liter. Mazepińska – należy czytać jako ukraińska. ...I poranek objął ukraińską ziemię, i nadszedł 46. dzień Szerokiej wojny, i bili się Ukraińcy za siebie, za swoją ziemię, za prawo kochania swojego. I w niedzielę, która jest ostatnią przed Niedzielą Palmową, nawet do rosyjskojęzycznych zaczęło docierać, że Rosjanie powinni mieć Iwowoje woskriesienje, wszak nie mają słowa „werba” (wierzba). I uśmiechał się Pan Bóg z wyżyn nieba, i napełniał się pełnym sensem ukraiński Hymn: „Stańmy, bracia, do krwawego boju od Sanu do Donu, w rodzimym kraju panować nie damy nikomu!”. I zbliżało się ukraińskie Zwycięstwo, bo „kamień, który odrzucili budujący, stał się głowicą węgła. Od Pana się to stało”. I kamień ów — to Ukraina. *** W Czernihowie prawie obok siebie dwie kolejki: jedna – większa, po pomoc humanitarną, druga – do policji, w celu złożenia zawiadomień o zniszczonym i skradzionym przez Rosjan mieniu. Obie kolejki, w zasadzie, są tragiczne. Ale mężnie kwitną morele i nabierają siły, by wystrzelić pokojem kasztanowe świece. Nawet obok zniszczonego przez kacapów hotelu o symbolicznej nazwie „Ukraina”... Hotel „Ukraina” w Czernihowie 80. poranek Szerokiej wojny Przyszedł, jak nakręcony – w białej pianie wiśniowego i jabłoniowego kwiecia, w przemijaniu kwiecia gruszowego, w żalu za zbitym przez mróz kwieciem morelowym – w tym roku po raz pierwszy zakwitła posadzona już przeze mnie morelka, ale nie – nie spróbujesz... Co zmieniło się w przebiegu wojny przez 10 minionych dni? Świat przeformatowuje się przez/dzięki Ukrainie – już nawet Finowie ze Szwedami odważyli się prosić o przyjęcie do NATO. Oto i problem kurdyjski przez to powstaje i Ukraina mimowolnie do niego nawraca: Erdogan, który po turecku lawiruje między Zachodem a Wschodem, handlując z Rosją i sprzedając „Bajraktary” Ukrainie, już oświadczył, że jest przeciwko wstąpieniu Szwecji i Finlandii, bo w tych krajach działa bojowa Robotnicza Partia Kurdystanu. To on jeszcze nie czytał wiersza Wasyla Symonenki „Do kurdyjskiego brata”... Ukraińcy zaś kontynuują bicie rekordów, dziwiąc przerażonych Niemców i Francuzów – Siły Zbrojne Ukrainy zestrzeliły 200. raszystowski samolot! A jeszcze niedawno i trzeci, najbardziej zaawansowany rosyjski śmigłowiec MI-28 z rakietami, który kosztuje kilka milionów. O zniszczonych czołgach i innym śmiercionośnym żelastwie już nawet pisać nudno... A o zniszczonych rosyjskich okupantach nawet nieciekawie: Rosja nigdy nie żałowała mięsa armatniego, bo, jak mawiał marszałek-katafalk Żukow, baby jeszcze urodzą. Jednak z tym już dawno w Rosji są problemy – dlatego kacapy porywają teraz Ukraińców i wywożą w swoje Sybiry. Już około 1,2 miliona, wśród których do 300 tysięcy – to dzieci. Wyludnianie Ukrainy trwa! Jednak strategiczna przegrana Rosji jest już oczywista nawet dla wielu Rosjan. Nie na darmo właśnie oświadczyli o potrzebie negocjacji z Ukrainą i Zachodem. Rzekomo dla szerokiego porozumienia. Cóż, wartość porozumień z Rosją określił jeszcze Bismarck, ale przykro, że od razu wyskakują nieogoleni ludzie, którzy już chcą w imieniu Ukrainy bezpośrednich negocjacji z Putinem, i to jeszcze sam na sam. Co to za mania zaglądania w oczy Putina? Co ty tam chcesz zobaczyć? Tymczasem poza granicami rozumienia heroizmu trzymają się obrońcy Mariupola. I coraz głośniej brzmią niewygodne pytania – kto wydał rozkaz rozminowania Przesmyku Perekopskiego, zaminowanego przez władze Poroszenki? Kto oddał Kachowkę i Chersoń, Melitopol i Enerhodar? Czy warto zadowolić się uspokajaczem od słodkawego Arestowycza: „My prze...”? Rosjanie nie przeliczyli się z kosztami, by wysłać samolot i uderzyć w pokojowy Nowogród Siewierski, który, zdawało się, Szeroka wojna ominęła. Zginęło 5 i zostało rannych 19 osób, ucierpiały gimnazjum, szkoła i akademik. A w N. Siewierskim niemal jedna trzecia populacji była za Rosją, właśnie tutaj bywał lider frakcji OPZZ Jurij Bojko, tutaj pili za przyjaźń Kuczma i Łukaszenka z Putinem... Dzisiaj – dzień pamięci Ukraińców, którzy ratowali Żydów. Nie będę powtarzać o wspieraniu przez Izrael Rosji, chcę tylko, żeby był kiedyś i dzień pamięci Żydów, którzy ratowali... Ukraińców... Włochy zaś odebrały Żydowi Sołowjowowi kartę pobytu w swoim kraju i on teraz nie będzie mógł trafić do swoich dwóch willi nad jeziorem Como, zarobionych kłamstwem o Ukrainie. Czyżby miał uciekać do Izraela, kiedy Ukraińcy będą sądzić raszystowską wierchuszkę? ...A jeszcze w te 10 dni znów stała się jawną (dla wszystkich, oprócz władzy) antyukraińska istota tak zwanego UKP patriarchatu moskiewskiego – właśnie ich synod oświadczył, że przyczyną wojny stała się... PKU. Nie na darmo już 10 parafii na Czernihowszczyźnie wyszło przez te dwa miesiące spod moskiewskiego berła... ...Doczytałem powieść Wołodymyra Worony „Najazd” – to część trylogii „Chorobor”. Bardzo aktualna powieść. Bo znów najazd. „Żyli kiedyś ludzie, cieszyli się i smucili, kochali i cierpieli; przyszedł czas – w jeden dzień polegli oni w rodzimej ziemi za to tylko, że nie ukorzyli się przed wrogim plemieniem, bo chcieli żyć według własnej, nie cudzej woli”, – pisze Wołodymyr Worona. „...Kto by tam co nie mówił, końca nie ma: śmierć jest nieunikniona, jednak i nie ostateczna; śmiało spójrz jej w oczy – tam ujrzysz żar nowego życia. Przyjście jej oznacza tylko, że na zmianę staremu przyjdzie nowe – w tym jest jedyna prawda naszego bytu”. ...I był burzliwy poranek wiosny, i był 80. dzień Szerokiej ukraińskiej wiosny, i błogosławili Pan Bóg oraz nasi heroiczni przodkowie swoich potomków, którzy bronili, ginąc, swojego. Swojego imienia, swojej natury, swoich dusz i swojej ziemi. Bo byli oni Rusinami-Ukraińcami i nigdy nie korzyli się przed najazdem zachłannej ordy. Notatki na marginesie dziennika Ukraina zlikwidowała mit o niezwyciężonej rosyjskiej armii. Pozostało zlikwidować mit o wielkiej humanistycznej rosyjskiej kulturze. Wypędzenie z ukraińskiej ziemi – to zwycięstwo pośrednie. A pełne – to rozpad Rosji na kilka państw, bo inaczej przeprowadzić denazyfikację jest niemożliwe. Oczywiście, z pozbawieniem resztek Rosji broni jądrowej. A Ukraina będzie miała strefę odpowiedzialności – Kubań, Starodubszczyznę, Wschodnią Słobożanszczyznę, Kurszczyznę oraz Zielony Klin. To nie po to, by rządzić, a po to, by oni sami się tam nie pozabijali. Nie ma żadnej zagadki „rosyjskiej duszy” – dla Ukraińców nie ma, bo my ją rozwikłaliśmy na Syberii i na Sachalinie, my ją poznaliśmy w Sołowkach i na Biełomorkanaale, my ją próbowaliśmy okulturowić kozackim barokiem i literaturą (cała rosyjska literatura wyszła z „Płaszcza” naszego Gogola – mówił Dostojewski), my ją cywilizowaliśmy Innocentym Irkuckim i Janem Tobolskim – nie wyszło... Ale zagadki pozostały dla Zachodu, niech zapytają nas – my opowiemy... Z mojej daczy w Swiatym po bezpośrednim trafieniu została tylko piecyk, zbudowany przez świętej pamięci teścia – święty był człowiek... A jeszcze zostały wspomnienia – one nie podlegają rosyjskim pociskom. Walczy Ukraina, a do NATO przyjmują Szwecję i Finlandię. Walczy Ukraina, a ostro stają problemy Naddniestrza, Kurdystanu, Kuryli, Prus Wschodnich. Walczy Ukraina, a głoduje Jemen. Walczy Ukraina, a autokefalię otrzymuje Cerkiew Macedońska. Walczy Ukraina, a rozpadnie się Rosja. Zdjęcie z mediów społecznościowych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

mówił pan-towarzysz, / żeby ludzie na mała / mieli dwoje uszu i brzuch, / i krążek, / w którym słonina leżałaby... / I posłuchał Bóg człowieka, / i zrobił dla niego dobro. / Ale od razu nie wyrównał / nosów i głosów – / oblicza nie dotknął. / On, na początek, / na całym świecie zostawił / tylko jeden kwiat – białą różę, / którą kochał człowiek”. I napisane to w czasach, kiedy wszyscy w Związku mieli równać do jednego języka-kwiatu, a głowę mieć, żeby było w co łykać. Ciekawe, że krążek – to nie tylko koło (na przykład garncarskie), a jeszcze i szynk, karczma, gdzie “krążyli” wódkę. Na Charkowszczyźnie krążkami nazywano astry – okrągłogłowe promieniste kwiaty-gwiazdy, które rosną po ukraińskich wsiach nie tylko w podwórkach, ale i wzdłuż ścieżek w ogrodach. W tygodniu ich przekwitania, 1 października 2017 roku Wiktora Ołeksijowycza zabrakło. Doktor nauk filologicznych Hryhorij Kłoczek tak żegnał przyjaciela w przestrzeni poza nekrologicznych słów: “Sam w sobie on nie jest stroną, a całym rozdziałem, a dokładniej, osobnym tomem w wielotomowej historii literatury i dziennikarstwa naszego kraju. Szistdesiatnyk, i tego ducha szistdesiatnyctwa on przyniósł do prowincjonalnego Kirowohradu. Zakochany w stepowym kraju i w swojej rodzinnej Matusiwce, która niedaleko Arseniwki. W ostatnich latach większość czasu mieszkał w ojcowskim domu, w którym gospodarowała jego siostrzenica. W Arseniwce on z ogromnym wysiłkiem stworzył memoriałowe muzeum Iwana Tobilewycza (Karpenki-Karego) – właśnie tutaj na brzegu Wełykiej Wysi zachował się dom ziemianina, którego majątkiem zarządzał Karpo Tobilewycz, ojciec dramaturga. Często gościłem w Matusiwce. Przyjeżdżałem tutaj z żoną wiosną, latem, jesienią. Godzinami rozmawialiśmy o Ukrainie, jej problemach, o literaturze. Osierociała Arseniwka, osierociał wyhodowany, pielęgnowany przez niego “Step”, z którego wyszły do literatury dziesiątki jego wychowanków”. List o celowości “Wybranego” Cichego nieba nad głową tej osobie, która czyta moje próby napisania szkicu literackiego portretu młodego poety, który wśród literatów Kropywnyckiego drukuje się w ukraińskich czasopismach chyba najczęściej. Stronę jego w sieci społecznościowej towarzyszy zdjęcie okładek tych wydań: “Weża”, “Step”, “Dnipro”, “Czernihiw”, “Nimycz”, “Bukowynśkyj żurnał”, “Dzwin”, “Zołota pektorał”. Tak i mi w 20 lat chciało się wydrukować we wszystkich literackich czasopismach Ukrainy. Naturalny maksymalizm młodości. Teraz czasopisma szybciej znikają, aniżeli rodzą się nowe. I korespondencja z redakcjami zniknęła, jak prawie rozpuściła się w czasie i przestrzeni rubryka “Listy czytelników”. Tak i ciągnie przebiec wzrokiem kilka stron Gogola, jego “Wybranych miejsc z korespondencji z przyjaciółmi”. Zacytuję w języku oryginału: “Ja jak rozsmotrieł wsio to, czto pisał raznym licam w poslednieje wremia, osobienno nużdawszimsia i tiebowawszym ot mienia duszewnoj pomoszczi, wiżu, czto iz etogo możet sostawitsia kniga, poleznaja ludiam strażduszczym na raznych popriszczach…” Czy tak samo w XXI w. poeci czekają na odzewy na swoje książki, zwłaszcza na “Wybrane”, jakby słowo uważnego (profesjonalnego) czytelnika było tożsame z duszną pomocą? Czy to dążenie postawić kreskę pod pewnym okresem swojego życia i ruszać dalej inną albo i tą samą, już przetartą, drogą? Nie wyobrażam sobie, bo na własne “Wybrane” dotąd nie zdobyłam się. O “Wybranym” Natalki Pasichnyk “Taśma kontroli” Sta-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Listy w przestrzeni wojny (do obecnych i przyszłych czytelników poety i kursanta Gwardii Narodowej Stanisława Nowyckiego) Stanisław Nowycki. Rozumienie przestrzeni (wybór) – Kropywnycki: Centralno-Ukraińskie Wydawnictwo, 2022. – 216 s.

Iryna MYRONENKO, Charkowszczyzna Na linię frontu i na tyły najbliższe zeru pisze się w naszych dniach listy papierowe i elektroniczne. Najczęściej – z dziecięcymi rysunkami i matczynymi modlitwami. Historia ludzkości zachowała niemało posłań – od napisów na dzbanach i korze brzozowej po papierowe frontowe trójkąty i pocztówki ostarbeiterów z czasów II wojny światowej. Wtedy polegano na poczcie polowej jako źródle wieści o najbliższych. Ogólnie rzecz biorąc, listy prywatne są rówieśnikami kronik. Druk książek i potrzeba nie wojowania, a podróżowania po świecie uczyniły z nich gatunek literacki. Niespieszne podróże w celach geopolitycznych czy badawczych wygodnie układały się w ramy korespondencji na łamach czasopism i gazet. Potem ich autorzy z korespondencji, notatek z podróży czy frontowych zapisków układali książki. Czy warto w formie listów pisać recenzję współczesnego zbioru poetyckiego młodego autora, który o wydaniu swojego wyboru (i tak bywa w wieku 22 lat, jeśli trwa wojna) dowiedział się pod wrogimi wybuchami? Oto listy do obecnych i potencjalnych czytelników Stanisława Nowyckiego z wtrąceniami naszej z nim korespondencji elektronicznej. List z literacko-historycznymi wzmiankami klasyków Literatura światowa aktywnie wykorzystywała formę korespondencji do odtworzenia dramatyzmu ludzkich relacji. Często odpowiedź w dosłownym sensie jest niemożliwa, jak w przypadku codziennych pisemnych zwracań skazanego chłopca do Boga („Oskar i pani Róża” Érica-Emmanuela Schmitta) lub w przypadku surrealistycznej próby wysłuchania mamy, która wysyła wiadomości z zaświatów („Na face z synem” Janusza Wiśniewskiego). Głębiej w czasie, choć na powierzchni skojarzeń, napisany 100 lat temu „List nieznajomej” Stefana Zweiga. Do korespondencji uciekają się w celu zdemaskowania obłudnej i grzesznej natury francuskiej arystokracji XVIII wieku („Niebezpieczne związki” Pierre’a Choderlos de Laclosa, generała, urzędnika i skandalizującego powieściopisarza). Służba w Siłach Zbrojnych Ukrainy naszego współczesnego, poety Stanisława Nowyckiego, a potem nauka w Charkowie w Narodowej Akademii Gwardii Narodowej Ukrainy przypadły dla niego na wojnę Federacji Rosyjskiej przeciwko naszemu krajowi. Ale o nim – już w następnym liście. List o rodzinnych stronach młodego autora „Wyboru” Stanisław Nowycki urodził się niemal pod święto noworoczne – 27 grudnia 2000 roku. Rodzinna wieś w obwodzie odeskim – Pawliwka (lub jeszcze Tumanowe). Do centrum rejonowego – 25 kilometrów, do najbliższej stacji kolejowej Zatyszszia (na linii Odessa – Kijów) – 40 km. Koniec XVIII wieku – czas założenia wsi na ziemiach ziemianina Tumanowa. Początek XXI wieku – czas dorastania tutaj poety, który jako dorosły lubi rozszyfrowywać zagadki mgieł. Ale gdzieś przecież zobaczył je po raz pierwszy. Możliwe, że ciepłym letnim rankiem, kiedy mama i tata zbierali się do pracy. Mgła powróciła później już jako dorosłe odczucie kontynuacji i odrodzenia wszystkiego na tym świecie. „Jestem tą mgłą, która z niebios zmartwychwstała”. Z tych pawliwsko-tumanowskich białoskórych mgieł rodzice z 10-letnim Stasem przeprowadzili się do Kirowohradu (obecnie Kropywnycki). Tam znajduje się jedyna w pełni zachowana twierdza ziemna Ukrainy i dawny hotel „Wersal”. Czy to aluzja do lokalności kozackiego forpocztu na południowych granicach imperium i takiej samej lokalności, by przynajmniej nazwą sięgnąć europejskich pałaców? Twierdza jest ciasno otoczona budowlami z czasów radzieckich, mała, ale czyż nie jej obecność podpowiadała Stasowi jego drogę: „...miałem wstępować na wydział historyczny uniwersytetu pedagogicznego... Ale poszedłem do wojska (dobrowolnie), a potem wstąpiłem do Akademii na wydział dowódczo-sztabowy. Ten wybór podjąłem świadomie, poezja zawsze jest w moim sercu. Ale armia to mój obowiązek... tutaj jest ciekawiej. Zdobyłem takie doświadczenie, o jakim można tylko marzyć”. Napisałam do Stasa: „Zapamiętujcie, coś notujcie (co nie jest zabronioną informacją). Czyjeś kwestie, krótkie historie. Nagle zechce się kiedyś pisać prozę. Uogólniać doświadczenie”. Stas: „Kiedyś... Możliwe... w pamięci zapisało się wiele epizodów. Wszystkim moim po 18. Tylko kilku w moim wieku. Bo wstępowali oni z liceów: Czołgowego, Patrioty, Korpusu Kadetów. A ja cywilny. No, już nie! Najpierw w Kijowie służyłem, a potem wstąpiłem. Do dziś pamiętam dźwięk metra za naszymi oknami”. W centrum miasta, gdzie Stas chodził do szkoły (czyli w Kirowohradzie, a od 2016 roku – Kropywnyckim) jest ulica o nazwie, jakby z brudnopisu planu urbanistycznego – Wielka Perspektywiczna. Dlaczego z brudnopisu? Bo nazwy jeszcze jakby nie wymyślili, a wielka perspektywa ruchu naprzód już wyłaniała się w przestrzeni. Główna arteria transportowa miasta zachowała bruk z XIX wieku. Po nim przemaszerowało niemało oficerskich butów z ostrogami, bo istniała w ówczesnym Jelizawietgradzie szkoła kawalerii junkrów, która stała się głównym dostawcą kadr oficerskich kawalerii w Imperium Rosyjskim, w szczególności dla jednostek kawalerii Kijowskiego, Odeskiego i Charkowskiego okręgów wojskowych. Stas jeszcze jako nastolatek zaczął uczęszczać do obwodowego studia literackiego „Step”. Po szkole znów przeprowadził się do wsi, teraz już bez rodziców. Wysoki Bajrak koło Kropywnyckiego, niedaleko – rezerwat przyrody „Las Sargański”, który rośnie na zboczu głębokiej doliny. Według specjalistów, tam zdarzają się populacje reliktowego gatunku. Czy aż tak reliktowe jest zachowanie chłopaka, który pisze wiersze w cichej wsi, a nie podbija jedna po drugiej stołeczne czy chociażby obwodowe imprezy literackie? List o nauczycielach Stasa „...białe usta czereśni/ będą uśmiechać się do nas/ kiedy nawet na moim/ okienku/ nie będzie/ małego wróbelka...”. Witam się z wami tymi wersami Stasa. On nie stawia dość często znaków interpunkcyjnych i jedno słowo wynosi do osobnego wersu. Tak wielu robi w naszych dniach w różnych krajach. Studia literackie jako forma komunikacji starszych wierszopisów z młodszymi też jeszcze nie wymarły na tle licznych grup w sieciach społecznościowych, gdzie rozpowszechniane i komentowane są tysiące tekstów. Przy czym, w sąsiedniej Polsce częściej nazywa się je zajmują się warsztatami, kiedy doświadczony autor wielu książek w wąskim gronie (często przy herbacie-kawie z ciasteczkami) analizuje napisane głównie przez uczennice, studentki i kobiety na emeryturze (żeby nie pisać „emerytki”). Czasami do pań w poważnym wieku dołączają ich rówieśnicy. Chłopcy trafiają się tam zupełnie rzadko. Najczęściej miejscami literackich spotkań stają się biblioteki. W Kropywnyckim, na jednym z najstarszych przedmieść miasta – Kuszciwce – usytuowała się biblioteka nr 5. Tam lubił bywać stały czytelnik Stanisław Nowicki. Kiedyś budynek służył rodzinie księdza i szkole parafialnej, czyli był tradycyjnym dopełnieniem cerkwi. Świątynię zniszczono w latach 30. XX wieku. W dawnej szkole parafialnej mieściła się już biblioteka. Niedaleko od niej teraz pracują Kuszciwskie gimnazjum i szkoła. Więc potencjalni czytelnicy Stasa uczą się i pracują jeszcze tam, a bibliotekarze (możliwe, że nie bezpodstawnie) uważają, że to właśnie oni zauważyli jego literackie zdolności i pomogli im się rozwinąć. Wpłynęła na kształtowanie gustów i ogólną oczytanie chłopca poetka Antonina Koriń, bibliotekarka z zawodu, pracownica naukowa literacko-pamięciowego muzeum I. K. Karpenki-Karego. Stas: „Moja ziomkini Antonina Koriń kiedyś uczyła się w Charkowie… Często przy rozmowie wspominała o nim… Ona Panią zna i pozdrowienia przekazywała Pani! Niech ta noc będzie cicha…” Znalazłam publikację pani Antoniny, absolwentki byłego Charkowskiego Instytutu Bibliotecznego (obecnie państwowa akademia kultury) o Stanisławie Nowickim. „Oprócz poetyckich, ma on też inne zdolności: próbuje pisać prozę, epigramy i artykuły krytyczne o twórczości pisarzy Wiktora Pohribnego, Iwana Dracza, Natalii Pasicznyk. Cykl jego satyryczno-dramatycznych epigramów został opublikowany na humorystycznej stronie „Literacko-Kropywnycki szarwarok” w „Pierwszej gazecie miejskiej”. Z tych miniatur w 2-4 wersach, poświęconych Nadiji Harmazij, Dmytrowi Pawłyczce, Mychajłowi Słaboszpyckiemu, Wasylowi Bondarowi, Dmytrowi Kremeniowi, Petrowi Midiance oraz Vano Krugerowi, Stanisław Nowicki wyłania się jako czytelnik-intelektualista. Poznaje, koresponduje, radzi się, dzwoni do wielu wybitnych współczesnych. Znali go jeszcze przed pierwszą książką („Akafist konia”), wydaną w wieku dziewiętnastu lat. W wieku dwudziestu, w drugiej książce, zadeklarował odczucie poetyckiego „południa” – czasu wysokiego górowania słońca, zenitu”. Nazwa „Południe” ma swoje uzasadnienie dla wymagającego autora. Nie chodzi o wiek, kiedy z południem wieku witają na 50-lecie. Stepowe południe przywodzi na myśl różne pragnienia: szybciej znaleźć schronienie, jeśli wypala drogę upał lub zawiewa ją śnieżyca; iść, podstawiając twarz wiatrowi i słońcu; widzieć daleko na dłoni stepu, a linii życia na swojej dłoni nie tłumaczyć nijak, bo już nie pierwszy rok codziennie można porównywać na stronie SZU mapę działań wojennych w Donbasie. Rok 2021. Dalej – Charkowski zeszyt z wojny. Ale ja się spieszę. Jeszcze był wtedy u kursanta Nowickiego czas poczytać pod południowym słońcem „Stepową Elladę” Małaniuka (bo też poetycki nauczyciel, chociaż oddalony czasem i przestrzenią, sotnik Armii URL, adiutant dowódcy). Teraz Kropywnyckie stowarzyszenie literackie „Step” nosi imię Wiktora Pohribnego. Urodził się i zmarł w Matusiwce w obwodzie kirowohradzkim. Przeszedł próbę wojną. Od małego pasał bydło, pracował jako woźnica, sprzęgacz przy traktorze. Najjaśniejszy okres życia – nauka na wydziale dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego imienia T. H. Szewczenki. O jego studenckich latach tak pisze literaturoznawca Hryhorij Kłoczek: „Przez pewien czas Wiktor wynajmował mieszkanie w podmiejskiej Bojarce razem z Wasylem Symonenką – przyszłym rycerzem ukraińskiej poezji. Przyjaźnił się z Borysem Olijnykiem, Wadymem Kryszczenką, Leonidem Tendziukiem, Tamarą Kołomijec, Stanisławem Telniukiem, Andrijem Kryżaniwskim. Rywalizował w kunszcie lirycznej miniatury z Mykołą Somem. Chodził na posiedzenia uniwersyteckiego studia literackiego, którym kierował aspirant Jurij Muszketyk”. Praca dziennikarska w prasie republikańskiej i obwodowej zostawiała mało czasu na wiersze. Wymowny tytuł zbioru wierszy Wiktora Pohribnego – „Napis na szybie”. Z jakiegoś powodu wyobraziło się nie zakurzone szkło, na którym ktoś wyprowadził palcem „Umyj mnie!”, a napis deszczowymi kroplami, które malują na szkle rozpryski-hieroglify. Poeta ma mało czasu, żeby je rozszyfrować. Żeby znaleźć echo poezji Pohribnego w wierszach wolnych jego uczestnika studia literackiego, zacytuję „Bajkę o języku”, napisaną przez młodego jeszcze Wiktora. „Był sobie człowiek i żył sobie / wielkim panem-towarzyszem, / i poprosił Boga / zrównać wszystkich / rodzajami twarzy, / nosami i głosami, / i żeby było / bez Polsk i Łotw, / a tym bardziej – / bez Ukrain i Francji... / Bo najważniejsze, /

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Stanisław Nowycki napisał: „Wybrane – to (szczególnie dla poety) uogólnienie tego, co minęło, rozmyślania nad tym, co już zostało napisane i powiedziane. Każdy czytelnik wybiera dla siebie coś jedno z tego czy innego autora, przekształcając go w swojej wyobraźni w jakieś nadzwyczajne bóstwo”. Ech, co do bóstwa – czy sam naprawdę w to wierzy?! Młode wybrane – to także próba dla starszego autora przedmowy. Zbyt wielka różnica w wieku, a także w tempie nasycania się książkami, ludzkimi relacjami oraz własnymi przyswojonymi schematami i autopowtórzeniami. Stas ma jeden ze zbiorów zatytułowany „Południe”, autor przedmowy – redaktor naczelny czasopisma „Literaturny Czernihiw” Myhajło Tkacz – swoją prozę znacznie wcześniej, zanim Stas się urodził, w 1979 roku, nazwał „Słoneczne południe”. Przypadkowy zbieg czy dążenie obu autorów, którzy debiutowali w różnych dekadach, do wysokiej poprzeczki twórczej? Żeby słońce było w zenicie nad głową i widać było aż po horyzont i to, co dobre, i to, co złe. Myhajło Myhajłowycz ma 84 lata. Mieszka w Czernihowie. I tu dla Stasa zadziałała przestrzeń poszukiwania człowieka, która nie jest ograniczona ani wiekowymi, ani geograficznymi konwencjami, człowieka, który przeczyta rękopis i odezwie się przedmową. Zacytuję fragment przedmowy do „Wybranego”. Myhajło Myhajłowycz nazwał ją „Do młodej jabłoni się schylam”. Porównuje on poezję S. Nowyckiego do młodego wiosennego grzmotu. Dodałabym, że tym grzmotem autor nie stara się oszołomić, ogłuszyć. To grzmot, który stopniowo toczy się, podchodzi ze stepu, bawi się z dalekimi błyskawicami na horyzoncie. „Jest współczesna, nieobciążona rymem, prawdziwa, poruszająca jak wiatr stepowy, pachnąca jak kwiat piołunu, melodyjna i głęboko narodowa. Bo jest w niej – niezgłębiony cud przyrody, który powstaje w słowie w mitopoetyckich obrazach, gdzie las odczuwa nas lepiej niż ludzie, gdzie jesień zakochuje się w zimie, a wiosna zakłada pączkujące korale, gdzie »wiatr budzi step«, »i mruży noc swoje smutne oczy«, gdzie wszystko dookoła oddycha, myśli, działa, bo żyje…” Nieobciążona rymem – brzmi dla mnie dwuznacznie. Mówimy tak o kimś, kogo nie szanujemy szczególnie, jako o człowieku nieobciążonym intelektem. Dokładniej byłoby powiedzieć, że rym nie krępuje, nie dyktuje melodyki zgodności brzmieniowej słów, której czasem Stasowi brakuje, gdy sięga po tradycyjne strofy. Rym – to nie ciężar dla poezji, ale i nie kanon, od którego nie warto odstępować. Nierymowanego, nierytmizowanego jest coraz więcej, a czytelników, którzy sami nie piszą i nie mają wśród krewnych czy przyjaciół wierszopisów, jest coraz mniej. Nie pojawia się u potencjalnych czytelników poczucie „ja bym tak nie potrafił”, a wręcz przeciwnie, złośliwe drwiny: „E tam, takie teksty to i ja mogę pisać, po prostu nie chcę”. Stas Nowycki pisze czasem bez samowymagania. Czasami wygląda to tak, jakby to było ćwiczenie w duchowej kaligrafii: powtórzę po raz kolejny o mgle czy kwiecie – i w końcu będzie niezrównana metafora. Miał szczęście do tłumacza. Moim zdaniem już osiemdziesiątnicy od młodości sami podejmowali się przekładów, a w odpowiedzi tłumaczono ich na różne języki ówczesnego Związku. Obóz socjalistyczny (najczęściej – Polska, NRD, Bułgaria) pojawiał się dla większości tego pokolenia literackiego później, na granicy Związku i niepodległości. Jeśli przetłumaczono cię na angielski dla Wielkiej Brytanii lub USA – to było szczególne uznanie. Jeszcze istniały honoraria za publikacje, to znaczy to przekłady w gazetach, czasopismach, antologiach i zbiorach zbiorowych były dodatkowym kawałkiem chleba z masłem. Poeci, którzy urodzili się na przełomie tysiącleci, dzięki internetowi i portalom społecznościowym szybciej zapoznają się ze światem literatury w różnych językach, często sami tłumaczą się na angielski. Z tekstem bez rymu i rytmu nie jest bardzo trudno uprawiać trening językowy. Z takim wyjaśnieniem dla młodszych czytelników podchodzę do posłowia do „Wybranego”. Zostało ono opublikowane w książce wyłącznie po polsku, podobnie jak przekłady. Prawda, że zbyt uważny czytelnik zauważy, że na przykład wiersz „kiedy wracasz do swojej rodzinnej krynicy” (finalny w zestawie przekładów, a zresztą w całym zbiorze) wcześniej występuje w „Wybranym” po ukraińsku, w rozdziale „Powtórzenie”. Dlaczego nie podać oryginału i przekładu lustrzanie, a nie rozsypywać ich w różnych częściach zbioru, nie udało mi się znaleźć dla siebie ani dla państwa wyjaśnienia. Swobodnie czytać w dowolnym języku słowiańskim może nie każdy. Licząc na to, że książka będzie rozprowadzana w Polsce, trzeba by ją wydać w pełni dwujęzycznie, jak na przykład kiedyś zrobiła Łucja Dudzińska (Lucja Dudzińska). Mieszka ona w Poznaniu i na okładce swojego „Wybranego” umieściła dwa tytuły – po polsku i po bułgarsku: METAmorfozy. Wybrane i МЕТАморфози. Jeszcze wcześniej ta przedstawicielka średniego pokolenia polskich poetów wydawała na Ukrainie swój polsko-ukraiński zbiór. Ale wróćmy do „Wybranego” Stanisława Nowickiego. Autor symbolicznej refleksji nad przeczytanym, polski poeta i tłumacz Tadeusz Karabowicz, nazwał swoje posłowie „Przebudzenie gałązek” (Прабудження пагонів). Mieszka w Lublinie, czyli niemal tuż obok polsko-ukraińskiej granicy. Pisze o ukraińskich poetach różnych pokoleń (Ihor Kalynec, Lesia Stepowyczka, teraz także Stanisław Nowicki). Najważniejsze, co wyodrębniłam z jego tekstu: „Wyjaśniając istotę poetyckiego języka autora, warto zwrócić uwagę na świeżość i podniosłość jego wierszy… są szeptem i krzykiem o prawdzie i o swoim czasie”. Podsumowujące stwierdzenie recenzji-posłowia: „Korzystając z własnego doświadczenia, wprowadza nową semantykę w tkankę wierszy. Utwory poety łatwo się czyta, zarówno pod względem kompozycji, jak i treści. Oczywiście autor zanurza się w swoją mityczną przestrzeń, by przekazać nam swoje osobiste rozumienie poezji”. Dodam jeszcze myśli dwóch poetek – napisane z innej okazji, rozpowszechnione w mediach społecznościowych wiosną 2022 roku i zgodne z moimi listami do „Wybranego” Stanisława Nowickiego. „Ma on sekret zaklinania słów. (Wiadomo o zaklinaniu węży, zaklinaniu koni). Metafory mogą przybliżać i oddalać. Poeta, jak planeta, krąży wokół istoty, krąży wokół sensu” (Łucja Dudzińska, Poznań, Polska). „Pustynne miasto, a jednak przestrzeń wydaje się doskonała. I z wysokości spływa światło, tam gdzie Bóg, niewidzialny, idzie” (Nadija Poznjak, Sumy, Ukraina). List o znaleziskach „Przeczytaj i przekaż przyjacielowi”. Zamiast pozdrowienia pisano na pocztówkach z czasów II wojny światowej. Tak i ja zbieram ciekawe obrazy z książki, żeby wam się chciało przeczytać ją w całości, a już teraz możecie przekazywać znajomym: Stas Nowycki, usłyszeliście! Warto ją znaleźć w mediach społecznościowych lub bibliotekach. „Wybrane” dzieli się na czę- ...ennych rozdziałów, a dokładniej życiowych rozdziałów. Czasem powtarzają tytuły wcześniejszych książek Stasa (na przykład „Akatyst konia”), czasem protokolarnie wskazują miejsce powstania („Z charkowskiego zeszytu”) z konkretami wiosennych dat wiosny-wojny 2022 roku. „Ój, czyj to koń stoi…” Stanął, jakby modlił się do trawy. Być może wszystko, co żyje, ma swoje akatysty, swoje bezsłowne poematy, które odprawia się na stojąco. Akatyst dębu i konia. Tak Wszechświat modli się codziennie. Najbardziej nieoczekiwany akatyst przytrafił mi się we wczesnej młodości. Na końcu tego zniszczonego modlitewnika, na kilku wolnych stronicach, pewna mi nieznana kobieta w 1942 roku w moim rodzinnym osiedlu na Charkowszczyźnie prowadziła dziennik. Zapisy były krótkie: któregoś dnia zasadziła ziemniaki, kiedy okradziono sąsiadów, o towarach na targu. Ale jeden dzień wrył mi się w pamięć wersami: „Przylatywały kruki nad Szpakiwkę. Bardzo huczało. Chowałam się w piwnicy”. To „przylatywały kruki” o bombardowaniu przypominało balladę albo pieśń historyczną. „…ulepione głowy z popiołu” nakładają się na dzisiejsze reportaże z terenów działań bojowych. Jak będzie się czytać ten tekst po wojnie – jak o strasznym śnie? „cień ubrał moją koszulę i chce być prawdziwym człowiekiem...” Krąg obrazów pierwszego rozdziału nie jest tak szeroki (koszula, koń, mogiła, trawa), ale buduje neoromantyczny balladowy obraz, w którym nie da się obejść bez czekania i śmierci: „ktoś zaprosił do nas ciemność, która nie puka do drzwi / przy jej łożu trawa grzeje dłonie / Gdzieś obok: / wieś, w której stara matka czeka na swojego syna / z dalekiego pola / haftowała mu koszulę / z wiosennych kwiatów, które rosną / na mogile ojca...” Trzywierszowe wiersze „Purpurowa woda”, „Srebrne chaty” mogłyby korespondować z haiku – gatunkiem japońskiej liryki sięgającym jeszcze XV wieku – ale napisane są bez surowej dokładności obrazu, raczej jako etiuda z otwartym zakończeniem. Jakby mówiły: wybierajcie sami, jak dalej popłynie myśl. Wiersz „Mgła, która maluje” – ponadczasowe czarowanie bielą, białym kożuchem i białym kieliszkiem. Rozdział „Piołunowa krew” rozwija warianty na temat mgły. „Nie rozumiem: /kto chce być ptakiem? /kto chce być mgłą / kto chce być kamienną ścianą /może tylko ja...” Nieoczekiwanie pojawia się rymowany „Wódczany dzwon”. Obrazek społeczny z oddziału, na którym leczy się alkoholików. Finał oczekiwany i owiany beznadzieją: „sto gramów” u pielęgniarki błagam / – „Już wypiła! – weszło w modę!” W jakim czasie, w jakim kraju postradzieckiej przestrzeni (przypomnijmy tytuł Wybranego, tam też kryje się słowo „przestrzeń”) rozgrywa się ten końcowy dialog. „Już wypiła!” – to medyczka mówi o sobie? Przypomniała mi się historia charkowskiego psychiatry, który na długo przed wojną, a nawet przed rozpadem Związku Radzieckiego, wyjechał do pracy za Ural jako wędrowny lekarz i leczył z alkoholizmu Rosjanki, w tym byłą pielęgniarkę tego samego szpitala. U niej występował psychoza indukowana, czyli wywołana jako reakcja na negatywne okoliczności jej codzienności. To była pielęgniarska „moda” – pić na nocnej zmianie. Kolejne rymowane wiersze nie dodają optymizmu (rymy są w nich dość przeciętne, przewidywalne), cierpią na wykrzyknienia „trzeba nam, ludzie, zachować duszę”. A liście jak szarańcza spadają na świeżą, puszystą mogiłę. Kolejny cmentarz do rozmyślań o przemijalności życia. Być może trzeci rozdział zabrzmi inaczej? Tytuł do pary „Akafistu konia”, zwraca uwagę oczywistością tego, co nieoczekiwane: wielu bawiło się obrazem daremnych wysiłków Syzyfa, ale czy ktoś zauważył jego wyczerpaną, wręcz skutą rozpaczą twarz? „Oblicze Syzyfa”. Marność nad marnościami talentem wpisana w 4 wersy wiersza „Przemijając jesień”. Dopiero co wtoczył kamień na szczyt lata, a już znów musi staczać się do martwego podnóża zimna. Czy ocali bezkresnik żywego życia, jak wzór na pisance czy wewnętrzny napis na obrączce ślubnej? „ubyło mgieł, w których można się schować przed światem”. Syzyf we mgle jest szczególnie smutny. Ale bywa też zakochany. Wtedy kamień leży u podnóża góry i można fantazjować o wiecznym: „dotknę twoich ust / i pogłos dzikich ptaków / zamilknie / dogoniwszy spokój... Lecz znów wślizguje się w serce mgła. Jesieni / powiedz mi / jak zbudować mostek przez / rzekę / której nie widzę...” Rozdział „Na brzegu miłości i żalu” mimowolnie odsyła do „Brzegu miłości” Ołeksy Honcara i „Ognika na stepie” Hryhorija Tiutiunnyka. U Stanisława Nowyckiego: „wciąż płonie mój ognik na stepie”. Ale w „Wybranym” przestrzeni jest dużo, więc następny rozdział „Siwa adamaszka” znów wydobywa z leksykalnych głębin słowo nie każdemu czytelnikowi znane. „Adamaszka” to zarówno jedwabna tkanina, jak i wyroby z niej, a nawet w niektórych gwarach – damasceńska szabla albo rąbiąco-kłująca turecka szabla o mocno wygiętym ostrzu. „siwa adamaszka spływa jak mgła z drzew / i zmierza do ujścia rzeki / a wszystko takie mdlące jak noc”. W rozdziale „Zimowe zmartwychwstanie” znajdziecie wiersze o młodej miłości, która już się czuje: dwoje ludzi może przypominać dwie topole, między którymi zimny wiatr porusza żółte liście. A w ostatnim rozdziale „Powtórzenie” – jesienna elegijność: „Śni ci się biała mgła naszej jesieni”. Każdy rozdział mimo wszystko zostawia swoje odkrycie. Tak dzieje się również z „Cieniem wiosny”. „na książęcej górze / rozesłała się trawa / i cicho ztliła jak żal / na książęcej górze / rozesłał się cień jak biały rozległy ręcznik”. Trawa czy wojna tliła się na wschodzie Ukrainy, kiedy Stanisław Nowycki wybrał fach wojskowego i pisał (rozdział „Przeczucie”): „nie bój się naboju w komorze / nie bój się, że ktoś przestanie oddychać / w każdej chwili wybieramy coś obcego / kiedy nie ma nadziei / nie ma szans zobaczyć nowego świtu / kiedy żegnasz się ze swoimi bliskimi / W myślach”. Tak, wśród mgieł i nawet bez nadziei, wyrasta w przestrzeni na cały wzrost poezja rozdziału „Z charkowskiego zeszytu”, w której słowo też jest bronią. Najbardziej bolesna i najbogatsza w obrazy i asocjacje część książki. Można długo rozszyfrowywać wieloznaczność niemal każdego wersu czy zdania. Choć znaków przestankowych nie ma. Tylko wielkie litery na początku wersu sugerują, że to już nowa myśl. „Zmartwychwstań z płomienia / a niech obok tego ogniska / wyrośnie kalina / niech będzie wysoka / niech co wiosnę / śni mi się / swoim / białym kwiatem / Niech wspomnę o tobie / jak o chwili mojego życia / między sadem a cierniowym / gałęziem”. 6 marca 2022 roku, Charków. Już płoną wieżowce Sałtiwki, agresor uderzył w plac Wolności, Pałac Pracy. Ten wiersz to jakby zwrot do utraconego przyjaciela, ale i do miasta, które stało się oddanym przyjacielem. Od ulepionych z popiołu głów do spopielonych sztandarów przesuwa się „Wybrane”. Budynek rady obwodowej w Charkowie, zaatakowany rakietą rosjan, także miał nad fasadą kamienne sztandary. „poleci popiół utraconych sztandarów / i odrodziwszy duszę nie zdołasz / zapomnieć tego, co utraciłeś na ziemi”. Lecz osobiste rozumienie przestrzeni (wewnętrznej i wspólnej) opiera się na parach antonimów: strata–zdobycz, porażka–zwycięstwo, nienawiść–miłość. Przy czym każde drugie słowo w tych parach wymaga ochrony i zrozumienia we wszystkich czasach, a szczególnie wtedy, gdy poeta i kamizelka kuloodporna to nie przykład z elektronicznego słownika rymów, lecz nasza rzeczywistość. P. S. Nieco z wiosennej korespondencji między I. M. a S. N. Iryna: Spotkać się po zwycięstwie na wieczorze autorskim i wrócić do domu z podpisaną książką – wspaniały plan. Stas: Takie słowa są mi drogie! Bo z Charkowa przyjaźniłem się tylko z Mykołą Wozijanowem. A zachwycałem się zmarłym Anatolijem Pererwą… Iryna: Rzeczywiście warto się nim zachwycać. Brakuje mi go. Do dziś nie mogę w to uwierzyć. Jakby gdzieś we własnej Wierbiwce milczał, a potem się odezwie – wierszem, parodią, rozmową telefoniczną. Och… Będziemy żyć! Pani nie jest w Ch.? Stas: Byłem. Ale przecież jesteśmy ludźmi wojskowymi. Nadszedł rozkaz… Iryna: Dziękuję za godziny, spędzone z Pana książką. Głównie nocne, z tabletem w całkowitej ciemności. Bardzo trafny tytuł Pan znalazł. Fizycznie czułam, jak przestrzeń to chowa się w kwiecie wiśni, to rozlewa się wolną stepową falą kosaćca, nurtem Siwerskiego Dońca. Nawet letnim upałem bezsamochodowego i niemal bezludnego przedwojennego placu Swobody. Czytałam, wczytywałam się, notowałam. Radowałam się i smuciłam, jak to bywa przy prawdziwych sprawach. W następnym tomiku trzymajcie się mniej rymów. Wolny wiersz u Pana kołysze się z amplitudą nastroju i krótkiego sensu, niepojętą dla postronnego spojrzenia. Na powtórzeniach i mgłach, czułości i bólu. Stas: Mało kto pisał o tych książkach… o tych wierszach… A teraz Pani ogrzała mi duszę! Szczerze! Dziękuję! Iryna: Pana wiersze chroniły mnie przed nocną paniką. Trochę za mało, jak na jedną obcą Panu osobę. Ale też… Stas: Nie jest Pani mi obca… Łączy nas słowo… A to bardzo bliskie… Iryna: Będziemy trzymać się słów, jak alpiniści liny. Syzyf – kamienia, a my – słów. Stas: Mój przyjaciel z Polski przysłał ten film. Iryna: Takie znajome gwizdki polskich kolejarzy, a dalej syreny i strzały. W pierwszych dniach napaści w Charkowie w telewizji mój kolega z redakcji, który kiedyś walczył w Afganistanie, nagrał tekst o zagrożeniu z powietrza. Potem kanał rozpłynął się w maratonie wiadomości. Jego głos w tym filmie – to byłoby po prostu pęknięcie. Stas: Sam jestem wstrząśnięty jego głębią. W pierwszych dniach toczyły się walki na Kolcowej. Podeszli bardzo blisko. Osłaniali się „gradami”. Kilka czołgów się przedarło. I jechali aleją. Ale ich przyłożyli. Ich myśliwce czuły się jak u siebie w domu. Ich DRG chodziły po Charkowie. Sytuacja była trudna. Zaporę od strony Wowczańska w Starym Saltiwie wysadzono. Odcięliśmy ich. Przygotowywaliśmy się na to, że wejdą. I będą walki uliczne. Ale zatrzymano ich na Kolcowej. Byliśmy uczestnikami i świadkami tych wydarzeń. Wytrzymaliśmy, więc tak chciał Bóg!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Olha Słoniowska. Ze zbioru “W kamuflażu i kamizelce kuloodpornej”

*** Minie noc, straszna raszystowska noc, ucichnie bój ostatni prawomocny. Mężowie o antycznym profilu twarzy i chłopcy o orlich oczach, a wyście jednak uratowali świat! Wy tam zdołaliście, gdzie inni broń złożyli! Nieśmiertelni wy – i martwi, i żywi – w promieniach zwycięstwa, ducha, sławy! Wy wstydzicie się wdzięczności i pochwał, bo po prostu chłopcy, bo – wczorajsze dzieci, i od całego narodu pokłon, wam póki co niełatwo zrozumieć. Lecz wnuki będą wynosić wasz okrzyk, i waszą dzielność jako znak czynu, mężowie o antycznym profilu twarzy i chłopcy o orlich oczach! *** Globalna nacja: na całym świecie jest, lecz Ukrainy nie odda nikomu. Historia – nie tylko życie, a i śpiew dziewcząt i echo gromu. I to, co nie mieści się w słowach, ale brzmi, jak wyszywanki sakralność, jak skraju nieba barwa płowa, jak szept łanu, źródła szemranie. Czy coś takiego, jak mamy ciepło, jak chleb z pieca i wiśnie między liśćmi, jak księżycem pobielona wieś i poranne czyściutkie miasto! Zorza świta. Krzyczą przepiórki. Strumieni się złoto świateł od okien. My tu od wieku wiecznego żyli i żyć będziemy do końca wieku! A kto powiedział, że to nie nasz Eden, kto połakomił się na nasz Donbas i Odessę? My – wieczni tu. Nigdy nie pójdziemy. Nie ustąpimy! To nasze rodne kresy! Ani wątpliwości, ani męki, ani wahań! Nie graj, Moskwo, swojego głupiego kina! Jak krajka, jasno świeci się Kubań! Włóczęgo, to także Ukraina! 24.02.2022 *** Rosyjska kobieto, Lusiu, Maszko, Aniu, od młodych lat obuta w kirzę, twojego synka czy męża (Wańkę-wstańkę) i żeby pochować, już nie przywiozą. Tak, ty zawyjesz, zagłosisz – i stamtąd twoje cierpienia wiatr rozniesie na sto światów i w kosmos na pół świata – to i wszystko, co stanie się. Wszystko. I ty coś pojmiesz, i przeklniesz judasza, i uświadomisz sobie, że milczenie – grzech, jeszcze i oparzą cię, jak lalka voodoo, tych kilkanaście tysięcy “grobowych”. 06.03.2022 *** “Granice mojego języka – to granice mojego państwa” (Bohdan Chmielnicki) Rozmawiajcie UKRAIŃSKIM JĘZYKIEM, nawet jeśli go znacie póki co słabo! Nasz język – dla nich pogrzebowe koliwo, od którego zdychają do ostatniej łapy wszyscy, bez wyjątku, absolutnie, kto przyniósł okupację i wojnę bez przyczyny i kto modli się do faszysty Putina pozwalając na to, co on czyni! My – jedyny naród. U nas najlepsze wojsko. Ich zaś myśli ludożercze. Ich mózgi – zardzewiałe. Rozmawiajmy językiem ukraińskim: genetycznie nam rodnym, politycznie – państwowym! Bóg – wysoko, widzi – daleko. My – naród bohaterek i bohaterów. Na co wróg dzisiaj zdolny? Płodzić fejki? W czasie wojny NASZ JĘZYK – zabójcza broń! 08.03.2022 *** Ty – mała poważna dziewczynka: ani płaczesz, ani śmiejesz się. W kieszonce twojej na papierku numer komórkowy i jak ty się zowiesz. U ciebie wszystko już odebrano, ukradziono, oprócz Ukrainy, płci i wzrostu. Twoje oczy, jak winogrona, a warkoczyk, jak mysi ogonek. Ty nic nie mówisz nikomu. Ty nie bawisz się, jak wszystkie dzieci. Ty zachowujesz się bardzo skromnie. Ty nie prosisz ani jeść, ani pić. I nic na ciebie nie działa: ani cukierki, ani lalka, ani sweterek z bobrami. ...Ty żyjesz jedną nadzieją: że ciebie odszuka mama. 10.03.2022 *** Już wiosna. Oto bociany przyleciały. Kwitnie po zakątkach kłująca ałycza. Zielony przebiśnieg nabrał sił i także białym ziemię ukwiecił. Pojawiły się bazie, a skraju ścieżki spróchniały pień obsechł i zaświecił. Gimnastyczka-wiewiórka bardzo ostrożnie śmignęła z gałęzi, jak przezroczysty cień. Wszystko wkoło i radosne, i nie radosne (bezkrwiste twarze roztopionej wody). Cylindry niewybuchniętych pocisków w górę sterczą palcami. Dokąd? Siedzi osa na cięciwie rozciągniętej linki: granat mokry i od rosy obfity. Jeszcze trwa wojna! Lecz wije gniazdko ptaszyna, bo już wiosna. Bo już wiosna! Wiosna. 19.03.2022 *** Ona, oczywiście, żyła gdzieś indziej, zwała się jak zwała – pojawiła się po prostu. Teraz już nasza piękność Murinda – kremowa kotka z szarym ogonkiem. Mordka miła, oczy błękitne, jeszcze i podkolanka na każdej nóżce. Taka czyścioszka, jak klomb w kwietniu, taka śliczna, jak zdjęcie w książce. W schronie, w piwnicy dziecko w paluszek pocałowała, potarła się grzbietem o mamusię, nasza Murinda, kotka-kociątko. Syrena wyje strasznym dyftongiem, syrena gnie się już eukaliptusem – mości się kotka na parapecie (bogini pokoju, chyba, z Egiptu). Świat w trwodze, jak komp zawieszony: łap, ubieraj się – nie ma czasu! Przednie łapki do szkła przycisnęła kotka Murinda – i robi pasy! Lecz – stop, odwołanie już, koniec trwogi: cichną fale, umierają dźwięki. Staje na łapki kotka Murinda, skacze w dół i biegnie do kołyski. Przygięte uszka, ogona kółeczko, błękitne spojrzenie – dusza zadrży. Całuje lalkę w mały paluszek i kładzie się spać między kołami. 24.03.2022 *** To nasza ziemia! To nasza ziemia. To nasza ziemia, nawet jeśli ona wypalona, czarna, i cała w ruinach. A wróg – to wróg: czy ożył, czy osłabł – prędzej czy później amen mu zrobimy nieodmiennie! To nasza ziemia. To nasza ziemia. To nasza ziemia, co wczoraj ściekała bogactwami – “mlekiem i miodem”. Co zawsze piękna i z bliska i z daleka, co wije się obecnie od bólu, jak kobieta w bólach porodowych. Rodzi nację na wszystkie przyszłe wieki, wielką, potężną, której nie wcisnąć w ramę. My, rusicze, – my. My – kozaczki i kozacy! To nasza ziemia i to nasza Ojczyzna! Mama! 28.03.2022 *** Tej nocy śnieg mnie obudził, ostatni śnieg z lodowatym wiatrem: rozdarło się niebo na siedemset chustek, przez trzydzieści sit przesiało się powietrze. Wiosna schowała się, jak mała sikorka (tylko dzióbek błyska przez oczko). Ale na rano wszystkie śniegi spłynęły: ani ludziom zła, ani Bogu huli! Żeby jeszcze tak moskal na wieki zniknął z ukraińskich pól, z naszej Ojczyzny, czmychnął we własne pleśniowe “pokoje” i pił gorzką. Bo jak on bez gorzkiej? 28.03.2022 *** Pszczoły – nie zwierzęta. Pokojowa gromada. Ładnie żyje i gospodaruje do ładu. Tylko wczesną wiosną – przeklęta pogoda! – pszczółki słabiutkie, pszczółki głodne, pszczelarz zawsze na to ma radę! Ale przywlokła się kacapska banda. Stanęła postojem na miesiąc i dzień: pszczół nie dają karmić człowiekowi! Gwiazdeczki Boże, pszczółki złote, cicho brzęczą – jeszcze nie ma roboty! Grzać się trzeba ciałem o ciało, żeby choć jeść tak się nie chciało! Pijany moskal wylazł czołgowi na lufę: “Będzie na każdego naszego ul! W każdym jak minimum pół kilo miodu! Wo! – jak nażremy się! Poszli na polowanie!” Pszczoły jak pszczoły. Także ukraińskie – napad przyjęły jak kadrowe wojsko! Jak naleciały, jak oblepiły! “Wieczna pamięć” moskiewskim debilom! 01.04.2022 *** Panie, kary! Kary i kary! Zrzuć ich Rosję zgniłą w Tartary! Solą posyp i ogniem zapleć! “To plemię umarło”, – z niebios napisz. Panie! Ty przewidująco mądry, zniszcz kacapów – oni wcale nie ludzie! Nawet nie zwierzęta, nie gady, nie potwory, nie Babilon, nie Sodoma i nie Gomora! Panie, kary! Błagamy całonocnie! To, co oni narobili, – bez przebaczeń. To, co oni jeszcze wynoszą w planach, będzie im gwoździem w trumnie ostatniej. Panie, kary! Kary i kary! Zrzuć tę nieczystość żywcem w Tartary! Ty – Wszechmogący! Ty – Sprawiedliwy! Panie Boże, uczyń taki cud! 04.04.2022 *** Nic więcej. Jedna pustka. Dzień pochmurny, lecz słoneczny wieczór. Słońce wylizuje czarne ruiny, Słońce przeraża się: “To Ukraina?” Kacie moskiewski, czyś jeszcze nie syty? Wciąż czekasz na Wezuwiusz, na Etnę? Myślisz, skłamiesz – i znów uwierzy Angela Merkel (i wszyscy przywódcy)? Myślisz, świat wciąż w cichym transie? Bóg upiorom nie daje żadnych szans! Słońce zachodzi za kopułę horyzontu. Wiek dwudziesty pierwszy. Na ulicach trupy Księżyc nie sprzątnięte, nie pogrzebane. W bieli śmierć chodzi cieniem werbeny. W czerni – podłość, bezmózga, zaciekła, Pijana w sztok – przybysze z piekła. Słoneczny zachód. Obraz bolesny: “Wieczór wiosenny pod Kijowem. Bucza”. 05.04.2022 *** Na Krymie przekwitały magnolie I wiosna cieszyła się szansą. Nazywał mnie czule Olwią, Bo na Oluszkę się obrażałam. Nie zjedliśmy trzech pudów soli – Baklawę popijaliśmy sokiem, I jeszcze nie wiedzieliśmy, że wiatr losu Nas rozrzuci w różne strony. Byliśmy studentami, filologami. Kochaliśmy – i nie przyznawaliśmy się. Morze fale toczyło pod nogi, Morze bawiło się też bez hałasu. Przy okazji coraz rzadziej widywaliśmy się – Ukradkiem niby, wstyd jakby. Krym odpłynął, jak słoneczny zajączek. Kijów wołał – trzymała dacza. (Czyli czułam się urażona: Zapomnij mnie, przyjacielu#wrogu! Bądź szczęśliwy – złowiłeś żar#ptaka: Ja – prowincja, ty – stolica). Podkarpacie kwitło dziką różą! Na wszystkich zboczach – różowo, koronkami. A dzisiaj twoja żona Do słuchawki mówiła: “Zawiadomienie o śmierci”. I – ciebie już nie ma. Nie ma! A wojna jest! Wojna jest! Wojna jest! I jeszcze nigdzie nie kwitną magnolie. I już nikt nie wyszepcze: “Olvio...” 07.04.2022 m. Iwano-Frankiwsk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Wolontariusze Teatru Franki

Eduard OWCHARENKO. Anatolij HNATIUK, artysta ludowy Ukrainy, o pseudonimie „Javelin”: „Dzisiaj każdy na swoim miejscu musi robić wszystko, co możliwe i niemożliwe dla naszego wspólnego zwycięstwa. Ja wraz ze swoimi towarzyszami broni, aktorami Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki Ołeksijem Pałamarenkiem oraz aktorem o pseudonimie „Franko”, w połowie marca samoorganizowaliśmy się i zaczęliśmy dawać koncerty dla naszych wojowników. Pomaga nam w tym batalion ochotniczy „Sektor bezpieczeństwa Boryspol 1” – zapewniają transport i sprzęt. Oczywiście, kiedy zbieramy się tam, gdzie jest gorąco, trwają walki i ostrzały rakietowe, musimy być gotowi na każdą sytuację. Dlatego idziemy z bronią. Występowanie w strefie przyfrontowej i wolontariat to dla mnie zaszczytna praca, która trwa już osiem lat. Ale teraz trwa pełnoskalowa wojna i nie ma żadnej bezpiecznej podróży. Prowadzimy koncerty i wieziemy pomoc humanitarną nie tylko dla wojskowych, ale także dla ludności cywilnej, która ucierpiała w wyniku ostrzałów rakietowych i teraz na wyzwolonych terytoriach potrzebuje pilnej pomocy humanitarnej. Przeżyłem, zobaczyłem i usłyszałem to, co nawet w najgorszym śnie się nie przyśni. Nieludzie niszczą moją Ukrainę, zabijają moich rodaków. Wojna to straszny czas, kiedy chowają młodych. Ale nie pozwalam sobie na rozpacz i łzy. Dzisiaj już wszyscy wiedzą, jak ucierpiała obwód kijowski. Właśnie na Kijowszczyźnie przeprowadziliśmy najwięcej koncertów-spotkań, czasem po cztery koncerty dziennie. W samym Boryspolu, gdzie sformowano wspomniany wyżej batalion, występowaliśmy zarówno dla Sił Zbrojnych Ukrainy, jak i dla Obrony Terytorialnej, wolontariuszy oraz mieszkańców miasta. W połowie marca wszystko trzymało się na włosku, a Ukraińcy okazali się najlepszymi ludźmi na planecie Ziemia. To nie patos, to prawda. Te nasze spotkania były krystalicznie czyste, ludzkie i pozostawiły w duszy wielką miłość. Jestem przekonany, że takie koncerty są bardzo potrzebne. Dzięki nim możemy podarować chwile zwykłej ludzkiej radości naszym sławnym bohaterom, sprawić, by się rozluźnili i choć trochę uśmiechnęli. Przyznam, to nie jest proste. Na początku występu trzeba znaleźć kluczyk do tych, którzy właśnie przed chwilą byli pod rakietami i być może mieli niewiele nadziei na przeżycie. Jednak przeżyli, a dusza wciąż jest napięta. Ale niedługo, bo kiedy jesteśmy razem, kiedy pomagamy sobie nawzajem, to w końcu ciepło powraca i razem śpiewamy „Smerekę”. Ich uśmiechy i oklaski to najwyższa ocena naszej pracy. Wspominam nasz występ w schronie szpitala. Wśród widzów byli lekarze i wojownicy. Właśnie w tym czasie rozpoczęła się syrena alarmowa. Personel medyczny zaczął się denerwować, a bojownicy uspokajają: „My popatrzymy, co tam na górze, a wy kontynuujcie oglądanie koncertu i odpoczywajcie”. Jeszcze przypomina mi się koncert w przeddzień Wielkanocy w mieście Czuhujew, w obwodzie charkowskim. To było 22 kwietnia. Przywieźliśmy ze sobą pomoc humanitarną i 1400 smacznych i pachnących bab wielkanocnych. Po drodze przejeżdżaliśmy przez Charków, gdzie wiele razy występowałem z koncertami, a także koncertowałem z naszym teatrem. Bolało patrzeć na puste miasto, zniszczone domy. A w samym Czuhujewie już na nas czekali. Razem z bojownikami rozładowywaliśmy pomoc humanitarną. Dla nas tutaj też przygotowali prezent – każdemu po babce. Swoją przywiozłem do domu. Razem z rodziną jadłem ją na Wielkanoc i wspominałem tych wspaniałych ludzi. Oprócz wojowników w Czuhujewie witali nas zwykli mieszkańcy miasta. Czuło się jedność Ukraińców, to, że wspieramy się nawzajem. Nikt nikogo nie zostawił w biedzie. Dawaliśmy koncerty także w Kijowie – w Centralnym Szpitalu Wojskowym, na dworcu kolejowym, w szpitalu dziecięcym „Ochmatdyt”, nawet w metrze. Odbywały się one w marcowe dni, kiedy w Kijowie była szczególnie napięta sytuacja. Dobrze pamiętam swój pierwszy koncert, który odbył się w schronie. Wielkie podziękowania dla kijowskiej policji, która pomogła go zorganizować. Niemożliwe jest zapomnieć te dzieci, które mieszkały tam razem ze swoimi matkami. I kiedy na końcu tańczyły do „Smereki”, dla mnie była to największa radość. Nie będę ukrywał: kiedy zaczęła się wojna – poczułem wewnętrzne załamanie. Nie mieściło się w głowie, że coś takiego mogło się stać. Prześladował strach, niepokój, nawet panika. Po pierwszym koncercie miałem koszulę mokrą, choć wyżymaj. Ale wydarzyła się też dziwna i piękna rzecz – strach, niepokój i panika gdzieś zniknęły. Zamiast tego pojawiło się poczucie, że jesteś komuś potrzebny. Właśnie z tym zrozumieniem jeździmy i dajemy nasze koncerty. Odbyło się już około trzydziestu występów. O każdym można długo opowiadać. Na koncertach brzmi humor, wesoła piosenka, anegdoty teatralne, poezja. Robię akcent na lirycznych piosenkach o matce, rodzinnym domu. Nie obędzie się bez ukraińskiej klasyki – „Hucułka Ksenia”, „Ja pidu w daleki hory” i inne. W finale zaś obowiązkowo brzmi „Smereka”, którą wykonujemy wszyscy razem”. Aktor o pseudonimie „Franko”: „Moje solowe występy przed ukraińskimi wojownikami rozpoczęły się jeszcze w latach 2014–2015. Przyjeżdżać z koncertami na wschód zapraszali przyjaciele. Potem dołączył do mnie Ołeksij Pałamarenko, a z czasem – Anatolij Hnatiuk. Kiedy zaczynaliśmy robić wspólne koncerty, to u nas Ołeksij Palamarenko oraz Anatolij Hnatiuk mieli jeden warunek: występy miały odbywać się na samej linii frontu (w latach 2015–2021 były to Awdijiwka, Krasnohoriwka oraz inne miasta na wschodzie kraju). Właśnie wtedy pojawiło się u nas wielu przyjaciół, z którymi utrzymujemy kontakt do dziś. Po jednym z niedawnych koncertów podszedł do nas dowódca oddziału i powiedział: „Nawet nie wyobrażacie sobie, ile naszych istnień ocaliliście swoim koncertem i ile istnień wroga zabraliście”. Dzięki takim słowom czujesz się bardzo potrzebny swojemu krajowi. Nasza dewiza brzmi: „Rób to, co możesz, i rób to maksymalnie dobrze”. Nie mamy żadnych ambicji. Naszym zadaniem jest przynieść jak najwięcej korzyści Ojczyźnie, społeczeństwu. Ktoś chodzi z automatem, ktoś ratuje życie. Ale nam trzem jest już ponad pięćdziesiąt lat i strzelcy z nas nie najlepsi. Było poczucie, że nie możemy w pełni zintegrować się z tą wojną. Ale potem zrozumieliśmy, że bojownicy po naszych koncertach idą na front nie umierać, a żyć. Mówią nam o tym sami żołnierze i ich dowódcy. Dzięki takim słowom czujesz, że swoją twórczą działalnością wnosisz choćby mały wkład w nasze przyszłe wspólne zwycięstwo. Każdy koncert jest unikalny. Oczywiście mamy program, ale zawsze dużo improwizujemy. Przypomina się jeden z ostatnich na dziś występów na linii frontu. Rozpoczął się ostrzał i my wraz z bojownikami schowaliśmy się w piwnicy domu. Powiedziałem: „Mamy trochę czasu, więc do waszej dyspozycji koncert Teatru im. Franki”. Programy naszych występów są przeważnie rozrywkowe. Czujemy, czego potrzebują bojownicy na linii frontu. Piszemy frontowe kołomyjki. Ukazało się już dziesięć wydań. W nich operatywnie reagujemy na wydarzenia wojenne. Mówią nam, że po tych kołomyjkach będzie można uczyć się historii wojny. Przyznam, że są dość ostre. Opowiadamy także teatralne anegdoty o tym, co dzieje się za kulisami sceny. Takie opowieści bardzo podobają się bojownikom. Widzimy, jak błyszczą ich oczy. Na wojnę nie można iść umierać za Ojczyznę. Na nią trzeba iść, żeby zwyciężać. To jest idea, którą niesiemy swoimi koncertami”. Ołeksij PALAMARENKO, zasłużony artysta Ukrainy, pseudonim „Poeta”: „Kiedy zaczęła się wojna, od razu poczułem, że trzeba robić coś pożytecznego dla rodzinnego państwa, dla armii, która stawia opór wrogowi. Razem z kolegami ze sceny stworzyliśmy frontową brygadę. Swoją drogą, nie ma tu nic nowego. Takie brygady frankowcy tworzyli jeszcze podczas II wojny światowej. Wchodzili do nich najlepsi aktorzy teatru. Te brygady bardzo ciepło przyjmowali bojownicy. Nieśli sztukę, która jest potrzebna ludziom zawsze. A podczas tragicznych wydarzeń taka sztuka nabiera szczególnej wagi. Przecież kiedy trwa wojna – wyostrzają się uczucia. Nasza brygada koncertowa nosi nazwę „RPG” od pierwszych liter nazwisk wykonawców. Każdy z nas ma własny pseudonim. Tak samo, jak było u zaporoskich kozaków: kiedy przystawali do kosza, nadawano im przydomki. Przyznam, że nasz pierwszy wspólny koncert był najtrudniejszy. Żeby nas posłuchać, bojownicy odłożyli pogrzeb swoich towarzyszy broni. Dla nas było to niezwykle odpowiedzialne. Mają bardzo duże obciążenie psychiczne, a my staramy się pomóc im oderwać się, rozerwać, zainspirować do nowych czynów. Po koncercie dowódca oddziału powiedział, że teraz jego bojownicy „rozszarpią kacapów”. To było najwyższe wyróżnienie naszej pracy. Po tym było wiele różnych koncertów przed różną publicznością. Uważam, że znajdujemy się w dobrej twórczej formie bojowej. Mój świętej pamięci dziadek kiedyś uczył: jeśli możesz coś oddać, to oddaj. I tym się wzbogacisz. Człowiek jest bogaty, kiedy oddaje innym ludziom. Podczas koncertów czytam lirykę Wasyla Symonenki, Wołodymyra Sosiury. Te wiersze uczyliśmy się jeszcze w szkole, ale dzisiaj nabierają nowego brzmienia, nowej treści. Wykonuję także własne poezje o naszym przyszłym zwycięstwie, o obronie terytorialnej itd. Staram się przekazać swoje odczucia prostymi słowami. W moich wierszach nie ma jakiejś obłudy czy piękna dla samego piękna. Z wielkim zainteresowaniem publiczność przyjmuje teatralne anegdoty, są ciekawe, barwne i zabawne. A kiedy Ukraińcy się śmieją – to nie jest zwykły śmiech, a śmiech bojowy, prosto w twarz wrogowi”. Obecnie wszyscy swoimi czynami staramy się przybliżyć Dzień Zwycięstwa. Nie stoją z boku także aktorzy Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki. Zatem oddajemy im głos.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

„Madonna Kijowska” i hymn USS w kościele: jak katolicka Europa wspiera Ukrainę

Jewhen BUKET Wydarzenia w Ukrainie tak poruszają pobożnych Europejczyków, że podczas nabożeństw śpiewają ukraińskie pieśni, a na podstawie zdjęć z schronów malują ikony. Obraz „Madonny Kijowskiej”, która chowa się przed bombami w metrze, stworzyła artystka z Dniepru Marina Sołomiennikowa. Prototypem stała się fotografia węgierskiego fotografa Andrasza Fiołdesza, wykonana w jednym z pierwszych dni wojny. Kobieta z fotografii nazywa się Tetiana Bliźniak. 25 lutego wraz z mężem, dwuletnią córką Maryczką i mopsem schowała się na stacji metra „Teatralna”. Jak sama Tetiana opowiedziała, mieli ewakuować się 26 lutego, ale nie zdołali wyjechać. Ostatecznie udało im się dotrzeć do Lwowa. 14 marca „Madonnę Kijowską” na milionowe audytorium opublikował konsultant watykańskiego Sekretariatu ds. Komunikacji James Martin. Wystarczyło to, by prawie dokładną kopię obrazu odtworzono w prowizorycznej kaplicy na ulicy przy szkole sióstr franciszkanek w Neapolu. Arcybiskup Neapolu Domenico Battaglia pod koniec ubiegłego tygodnia odprawił mszę przed obrazem „Madonny Kijowskiej”. Wszyscy wierni obecni na nabożeństwie otrzymali także specjalne małe obrazki z tym wizerunkiem. Ikona pojawiła się w tej kaplicy nieprzypadkowo. Właśnie w ten kąt Neapolu przyjechało 50 rodzin przesiedleńców z Ukrainy, m.in. z Kijowa, Mariupola i Buczy. Ich dzieci już uczęszczają do ukraińskiej klasy przy szkole sióstr franciszkanek. A w Polsce, gdzie przebywa największa liczba przymusowych przesiedleńców z Ukrainy, w jednym z kościołów Warszawy podczas mszy parafianie wraz z księdzem wykonali pieśń „Ой у лузі червона калина”. W XXI wieku dzieją się niezwykłe rzeczy: zwykła Kijowianka i jej mała córeczka stały się ikonograficznym obrazem siły i nieugiętości ducha ukraińskiego. Przed nim mieszkańcy włoskiego Neapolu i przymusowi przesiedleńcy z Ukrainy stale składają kwiaty i zapalają lampki, modląc się o zakończenie wojny w Ukrainie. Tymczasem hymn Ukraińskich Strzelców Siczowych śpiewany jest w kościele katolickim, a wykonuje go także jeden z najpopularniejszych zespołów Wielkiej Brytanii – Pink Floyd. Cały świat wierzy w Zwycięstwo Ukrainy, a Siły Zbrojne Ukrainy nieustannie przybliżają moment kapitulacji wroga.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Biegły konie bez ustanku przez płonącą Ukrainę. Na 85-lecie Mykoły Tomenki

Olesia TOMENKO, kandydatka nauk filologicznych, córka poety. Dziś tata skończyłby 85 lat. Wychował się bez ojca, bo wojna (ta, którą nazywamy drugą światową) zabrała mu najbliższą osobę. Tata Danyło poszedł na wojnę fińską, gdy mały synek miał zaledwie dwa lata. Dziecko czekało na niego – i on wrócił. Miał dla malca prezent – kostkę cukru. Ta słodka kosteczka zapamiętała się na całe życie, bo stała się gorzka. Tata przywiózł mu nowy garniturek i kostkę rafinady, z którą pobiegł podzielić się z przyjaciółmi, z którymi właśnie budował tamę w mętnym strumieniu. Ale przyjaciele, zobaczywszy czyściutkiego Kolę, do którego wrócił tata, zmarszczywszy się i nie umawiając się, wrzucili go do tego mętnego strumienia. Bo przecież ich ojcowie do tej pory nie wrócili... I stał mały Kola cały mokry i brudny, a spomiędzy palców ściekał słodki cukier („Mykołko, tata przyjechał”). A potem tata Danyło poszedł drugi raz – na tę, którą zwiemy drugą światową. I więcej nie wrócił. Mykołce zaledwie skończyły się cztery lata. Mały czekał na niego długo, czekał całe swoje życie. Czekał na mocne, ciepłe ojcowskie objęcia, dobre słowo, ale tak się nie doczekał. Ta czepna dziecięca pamięć, pamięć przyszłego poety, zabrała tatę w poezję, prozę, pieśń. Światem i światłem dla niego stała się teraz Mama, wysławiona przez poetę: „Jestem szczęśliwy, bo miałem mamę – w tym słowie cały mój świat”. Ale niedługie było i to szczęście, bo katorżnicza kołchozowa praca zabrała ją, gdy Mykoła kończył 10 klasę. Dopiero w 1982 roku dowiedział się, że ojciec zaginął bez wieści w marcu 1944 roku, najwyraźniej w strasznej miazdze bitwy korsuń-szewczenkowskiej. A potem Mykole Tomence przyszło 4 lata służyć na trałowcu minowym: trałować i unieszkodliwiać bojowe faszystowskie miny na Morzu Bałtyckim i Barentsa, pozostawione podczas drugiej wojny światowej. W latach 1958–1959 bojowy trałowiec minowy, na którym służył starszy marynarz Mykoła Tomenko, wykonał 42 bojowe wyjścia… 4 lata – między życiem a śmiercią: Cztery lata chodzić po czarnych rogach głowni min… W każdej chwili czekając na wybuch… Zapewne dlatego nasz tata – Mykoła Tomenko – zawsze był dla nas dobry, tak jak był dobry, szczery, towarzyski dla wszystkich, z którymi się spotykał, uczył, przyjaźnił, pracował. Dziś wnuki Mykoły Tomenki, które niestety nie zastały dziadka, ale znają wszystkie jego pieśni i wiersze dla dzieci, też mają 4 lata. Historia jest cykliczna – one też są dziećmi wojny. W tym samym wieku, w jakim był mały Kola. Zamiast kołysanki proszą o zaśpiewanie „Hymnu” oraz „Czerwonej kaliny”. A jeszcze – najulubieńszej dziadkowej pieśni „Biegły konie przez step”, do której przywarły od urodzenia… W 2017 roku zabrałam się za porządkowanie książki małej prozy „Białe autografy”, którą tata przez ponad 30 lat nosił do różnych wydawnictw i otrzymywał tylko obietnice. Zrobił sobie jeden egzemplarz samizdatu i bardzo się nim cieszył. A mnie chciało się, żeby ta proza znalazła swoich czytelników. Tatowe wojenne i powojenne dzieciństwo opiekało duszę, kiedy czytałam te małe arcydzieła, ale wydawało mi się, że wojna odeszła daleko i pozostanie tylko we wspomnieniach. Opowiadałam swoim trzyletnim dzieciom pasjonującą historię, jak mały Mykołka ze swoim sąsiadem Żorykiem w zamieć weszli do środka czołgu, który faszyści zostawili na podwórku Żoryka, i jak zabrali ze sobą kolorowe ołówki oraz pasy, ze strachem wyłażąc z tej poczwary (opowiadanie „W zamieć”). Ale czy mogliśmy pomyśleć, że za parę miesięcy te poczwary znów pełzną na Ukrainę i będą niszczyć nasze dzieci? I ta wilgotna i chłodna piwnica, w której chowali się z bratem i mamą, świecili lampą naftową i rzadko wybierali się na słoneczne podwórko, w XXI wieku znów stanie się złowieszczym symbolem i nadzieją na ratunek. Chociaż dziś te piwnice i podziemia nierzadko zamieniają się w mogiły, a tych, którzy z nich na chwilę wybiegają w poszukiwaniu wody czy chleba – celnie zabijają snajperzy. Ale Mykoła przeżył i stał się ukraińskim poetą, prawdziwie narodowym, bo niemal cała Ukraina płakała nad jego „Książką pracy matki”, jego poezje i sztuki dla dzieci studiuje się w szkole. Według słów Emmy Babczuk, koleżanki z roku i zasłużonej dziennikarki Ukrainy, „na »Dzikiej gruszy« swojej pierworodności Mykoła zaszczepił niemało gałązek własnych neologizmów – i drzewo jego talentu zaroiło się zbiorami »Między brzegami dni«, »Wiśniowy kwiat«, »Droga do chleba«, »Siew«, książką narodowego bólu »Z książki pracy matki«, zbiorami wierszy dla dzieci, utworami dramatycznymi i pieśniami”. 26 książek. Dwie z nich – książka poezji dziecięcej „Wujek Wymyślacz” oraz książka sztuk „W oczekiwaniu gwiezdnego cudu” wyszły już po śmierci poety. W archiwach pozostały jeszcze wiersze na kilka książek. A pieśń „Czerwonych jeźdźców” stała się narodową. Jej druga nazwa – „Biegły konie przez step”, położona na muzykę przez Ołeksandra Biłasza. Przypominam sobie, kiedy do taty dzwonili kompozytorzy (a pracował on z Ihorem Szamo, Ołeksandrem Biłaszem, Anatolijem Paszkewyczem, Anatolijem Hajdenką, Witalijem Demianyszynem i innymi), on skoncentrowany stał przy telefonie (tym stacjonarnym, przewodowym) i uważnie słuchał, jak z tamtego końca przewodu płynie nowo stworzona pieśń. Zsuwał brwi, skłaniał głowę i zanurzał się w świat nowej pieśni. Przecież kiedy jego wiersz stawał się pieśnią – to było jak narodziny dziecka, to było święto, wybuch, uniesienie. My z mamą siedziałyśmy cicho i czekałyśmy, co też powie tata. Czasami prosił kompozytora o zaśpiewanie pieśni jeszcze raz, żeby zapamiętać melodię. A wtedy podśpiewywał nam albo prosił mnie o dobranie melodii na fortepianie. I wtedy w nas powstał pomysł zebrania wszystkich pieśni i wydania ich na płycie. Jakie było nasze zdziwienie, kiedy w funduszach ukraińskiego radia znaleziono nam kilka wariantów wykonania pieśni „Czerwonych jeźdźców”. Stanęliśmy przed wyborem – który z nich włączyć do płyty, przecież wykonania były różne, jakby różne pieśni. I włączyliśmy wszystkie trzy. Ale zdziwienie było jeszcze większe, kiedy dowiedzieliśmy się z internetu, że jest ich setki. Tę pieśń wykonują i amatorskie, i profesjonalne zespoły. A sam poeta o tym nawet nie domyślał się. I pieśń ogłaszają jako narodową. I wciąż nowe i nowe zespoły biorą ją do swojego repertuaru dziś. Najpotężniejsze pierwsze wykonanie – Zasłużonej Kapeli Bandurzystów, a za nim – Poleskiego Chóru Ludowego „Loniok”, Zespołu Pieśni i Tańca Zachodniego Okręgu Granicznego, Ukraińskiego Chóru Ludowego im. Stanisława Pawluczenki, a jeszcze – grupa „Malwy”, dziecięcy zespół „Suzirja”, brzmiała ona na festiwalu pieśni patriotycznej w Łucku w 2021 roku w wykonaniu zespołu „Lubawa”, na egzaminie państwowym w Narodowej Akademii Muzycznej im. Czajkowskiego pod dyrygenturą Tetiany Dańszyny w 2021 roku. I to tylko krótki wykaz wykonawców. Jeszcze Andrij Malyszko zwrócił uwagę na śpiewność poezji Mykoły Tomenki i poradził zwrócić się do Ołeksandra Biłasza. Oto jak tata sam wspomina ten czas: „Ja wysłałem mu »Biegły konie« – to była moja pierwsza pieśń. Byłem studentem 1 roku w 1961 roku” (uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki – O.T.). Bardzo pasjonowałem się historią, czytałem o kozakach. Szedłem obok Wystawy Osiągnięć Gospodarki Narodowej (WDNH) na Łomonosowa, tam był nasz akademik dla filologów, i jakaś rytmika w głowie, idę, krok za krokiem, i tak z wystawy doszedłem aż do Dniepru. Przepełnionym 38 autobusem nie pojechałem. I jakby z kosmosu – raz! – idę, idę: “Biegły konie przez step”… Dalej rym mnie przyparł: gdzie czerwony mak rośnie... Oto już dwa wersy są: Biegły konie bez ustanku / Przez płonącą Ukrainę”… Szedłem i zapisywałem, stawałem pod drzewem i pisałem. A latem dowiedziałem się od Olesia Łupija, że w Związku O. Biłasz wykonywał tę pieśń”. Te wersy dzisiaj aktualnie brzmią i teraz: Biegły konie przez step, Gdzie czerwony mak kwitnie, Biegły konie bez ustanku Przez płonącą Ukrainę. Refren: A za płotem, tam za płotem Odprowadzała matka syna... Odprowadzała, posiwiała, Mimo konie przeleciały... Nie zatrzymywały się ani na chwilę, Bo ziemia wkoło płonie, I błyszczały szable ostre, Nie wracali chłopcy w gości... Refren. Nie zatrzymać ich nigdy, Czerwienieją maki w polu, I lecą w wieczność konie Już nie blade, a czerwone... Dzisiaj matki odprowadzają swoich synów-bohaterów na obronę Ukrainy, wiele z nich już zakwitło makami na spalonych i rozszarpanych wybuchami “Gradów” oraz “Uraganów” polach, niejedna matka już posiwiała, opłakując tysiące zrujnowanych i okaleczonych losów, tysiące niewinnie zabitych dorosłych i dzieci. Mikołajku, tata przyjechał! Nas, małych zuchwałych wiejskich chłopców, nigdy nie przerażał nagły deszcz... Ot tak sobie – ni z tego ni z owego. Jakby niebo rozłupywało się na pół – zaszumi nad żytami, nad ogrodami, nad starą naszą kuźnią, w której, zdaje się, nigdy nie gasł ogień, nad wiejskim sklepem, nad wygonem, gdzie my rano wypasaliśmy krowy, i nad chatami naszymi. Dobrze, u kogo solidnie pokryte one. ‹…› Ale tym razem ani grzmotu, ani błyskawicy nie było, – jedynie zaszumiała nagła ulewa... Drzewa, które były w szarym pyle, aż ożyły... zazieleniły się, i jakoś oddychać lżej się stało. Pod płotami, w głębokich rowach, niosąc na sobie śmieci, przewracając się, leciały gdzieś mętne potoki... My, trzy-czteroletni chłopcy, podstawialiśmy pod nie “młynki”, i one obracały się w tych potokach, a nad nami – przez całe niebo – wysokie tęcze stały... Umazani od stóp do głów, i nie zauważaliśmy, jak szybko leciał czas, jak ludzie, mokrzy od deszczu, szli z pola obok naszych kłopotów – im nie do nas było... Czyż zdziwi dorosłego człowieka to, co my w danej chwili przeżywamy? A nas wtedy i mętne potoki dziwiły. My cieszyliśmy się. Znajdowaliśmy dla siebie pociechę od nich... Ojcowie nasi byli na fińskiej kampanii. My rośliśmy z matkami. Nas, chłopców, których ojcowie poszli na tę przeklętą wojnę, było pięciu czy sześciu na jednej niewielkiej ulicy. Najstarszemu – sześć lat. On i przewodził nad nami. My żyliśmy zgodnie. Każdy głęboko w duszy wierzył, że wkrótce wróci jego ojciec z wojny... Wyobrażały się nam, maluchom, silne taty ręce, które podrzucają aż do sufitu, bo matki nie miały kiedy przy domowych kłopotach bawić się z nami. One jedynie głaskały nas po główkach – to jakieś szczególne ciepło czujemy do dziś... I nagle, jak grom z jasnego nieba, maminy głos: – Kola! – to mnie wołała mama, – prędzej, synku, do chaty, – tata przyjechał!!! Dla mnie to było taką radosną niespodzianką, że nie wiedziałem, co robić. Rzuciłem “młynek”, który mi go wujek Iwan zrobił, wiejski koniuch, u którego prawe oko było przewiązane czarną opaską. Rzuciłem w mętny potok, i, wycierając brud

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Orest KNIAZKYJ. Marsze, narodzone w dniach wojny

ręce o płócienne spodnie, klapał bosymi nogami aż do chaty. Chłopcy – moi przyjaciele – tylko spojrzeli na siebie i czy to radość, czy łzy zaświeciły w ich oczach... Oni, zapewne, zrozumieli w tej chwili, że mój tata już w domu, a ich ojcowie jeszcze na wojnie... Stali nad mętnym potokiem i każdy myślał o czymś swoim. Tata mój, jak stał pośrodku chaty w szarym szynelu, tak i rzucił się do mnie. Ja jedno zauważyłem: jak u niego łzy błysnęły w oczach... Pomyślałem, że tacie zrobiło się żal mnie z tego powodu, że jestem taki brudny, nieostrzyżony... On, pewnie, tam, na wojnie, wyobrażał mnie sobie nie takim... I mama płakała, i sąsiedzi wycierali łzy... Wszystko to pamiętam. A tata radośnie już podrzucał mnie aż do sufitu i wciąż całował, całował w czuprynkę, policzki, mokre od deszczu i tego mętnego potoku... I wciąż tata wypytywał mnie, wypytywał... A starszy mój brat Jewhen był w tym czasie gdzieś w stajni i nie wiedział jeszcze, że tata przyjechał. Mama jakoś ciepło, bez wyrzutu powiedziała: – Ta on przecież tobie o, szynel pobrudził, – i, wytarłszy ręce o fartuch, wyjęła pogrzebaczem z pieca barszcz w wielkim garnku. Potem wyjmowała drewnianą łopatą z pieca chleb, który pachniał na całą chatę... Wyjmowała zarumienione pierożki z kapustą. Przygotowywała mama stół dla taty, dla gości. A tata, przycisnąwszy mnie do piersi, odpowiedział mamie: – Szynel ten jeszcze i nie takie widział, prawda, synku? Tata tak ufnie zapytał mnie, że można było uwierzyć: ja i naprawdę wiem, co widział szary tatowy szynel, jakbym i ja był tam razem z tatą... ...Chłopcy jeszcze stali koło brudnego potoku, który już nie z taką siłą szemrał w rowie. Widać było, że oni i nie zamierzali nigdzie iść. Im nie wierzyło się, że przyszedł mój tata z fińskiej kampanii. Myśleli – wołała matka tak, żeby zwabić do chaty. Mnie zaś chciało się wylecieć z tych białych, z ręcznikami, ścian, pomknąć do swoich przyjaciół-rówieśników i opowiedzieć, jak tata ciepłymi dłońmi podrzucał mnie wysoko-wysoko, jak całował mnie w czuprynkę, policzki, jak przyciskał do piersi swoich. Opowiedzieć chłopcom, jak pachnie dymem i jeszcze czymś szczególnym szary tatowy szynel. Opowiedzieć, jaki piękny u mnie tata. I nie pomyślałem wtedy, że właśnie tym ja zadam im jeszcze większy smutek, niezagojony ból, gorzką urazę... Mój tata przyszedł, a czemu to ich nie przyjdą? Oni i myśleć o tym nie chcieli, bo przecież ich ojcowie tacy sami, jak i mój. I mimo wszystko ja wyjdę do chłopców po tym, jak tata umyje mnie w cynkowej balii pachnącym mydłem, którego ja nigdy nie widziałem, wytrze szorstkim płóciennym ręcznikiem, rozczesze mi główkę i ubierze w białą koszulinę i ciemnoniebieski garniturek, który przywiózł dla mnie. Na mnie będzie taki sam ciemnoniebieski berecik, nowe skarpetki i piękne sandałki. Ja wyjdę do chłopców z wielką, aż jasnoniebieską grudką rafinady, którą tata w worku żołnierskim przywiózł z frontu, i podzielę się ze swoimi przyjaciółmi. Niech spróbują i oni tej żołnierskiej rafinady i zapamiętają niech, jaki smaczny podarunek przywiózł mi tata z frontu... Kiedy ja przyszedłem do swoich przyjaciół, oni mnie z jakiegoś powodu nie poznawali albo nie dali po sobie poznać, że poznali... i mnie zrobiło się boleśnie... Oni odwrócili się ode mnie: niby, skąd ty tutaj taki wziąłeś się?.. Dopiero co w mętnym rowie w “młynka” z nami grał, a teraz, patrz, paniczem się stał... A ja przecież śpieszyłem do nich z najlepszymi zamiarami: podzielić się radością i słodką-presłodką żołnierską rafinadą. Chłopcy i dalej grodzili rów, żeby zatrzymać wodę, a ona, na złość, waliła tę ich tamę i kontynuowała płynąć sobie. Chłopcy z jakiegoś powodu nie rozmawiali ze mną. O nic nie wypytywali. Jakby i nie było mnie wśród nich, jakby ja nigdy z nimi nie przyjaźniłem się, nie pasłem cieląt, nie łaziłem razem po drzewach, nie rwałem spodni o sęki suche, nie biegałem z hulajnogą po wsi, wzbijając słup kurzu, nie jadłem rozmoczonych w wodzie sucharów, posypanych z góry solą, czy w zimne mroźne zimy nie siedziałem razem z nimi na gorącym piecu i nie łuskałem pestek dyni prosto z blachy... A teraz ja byłem dla nich z jakiegoś powodu obcym... Ale czemu? To pozostało dla mnie zagadką. Ja nie mogłem zrozumieć, czemu oni ode mnie odwrócili się. Ciężko sapały i, stojąc na kolanach, kontynuowały grodzić tamę... Potem, widać, u nich urwał się cierpliwość, bo ja i dalej stałem i obserwowałem, jak oni chcą zatrzymać wodę, bo przecież i sam nie tak dawno powiązany na kolanach koło tego samego rowu. Ale stało się najniespodziewaniejsze, to, w co ja i do tej pory nie mogę uwierzyć. Tę ich nagłą milczącą złość przerwało, jak woda przerywa tamę. I moi przyjaciele, z którymi ja obłaziłem nie jedno drzewo, nie jeden jarek czy wąwóz, stali się nie moimi, dalekimi, obcymi... Pewnie, pomyśleli, że ja ich zdradziłem, ubrawszy się w nowiutki garniturek, i że ja już nigdy nie będę ich, to znaczy – swoim, takim, jakimi oni są – obdartym, umorusanym. A jeszcze i berecik na mnie. Takiego nie było u nikogo na całą wieś. Ale przecież ja niosłem im rafinadę z otwartym sercem, szczerą duszą. Nie zrozumieli oni mojej radości, nie podzielili jej razem ze mną. Ten starszy, który cały czas stał na kolanach i u którego ręce były po łokcie w błocie, coś szepnął im – i oni, nie tracąc ani sekundy, chwycili mnie za ręce i nogi i, rozhuśtawszy, rzucili w nowiutkim ciemnoniebieskim garniturku i w takim samym ciemnoniebieskim bereciku w ten mętny potok... a samych – jak wichrem zniosło. Pochowali się po chatach, w szopach, na strychach... Ja leżę w tym rowie, a przeze mnie mętna woda niesie śmieci, drzazgi, patyki, niedojedzone kolby, chwasty, kępki słomy... W oczach moich pociemniał świat, i uczucie radości spotkania z tatą zastąpiły łzy... Ja ledwo wybrałem się z tego rowu, który szedł pod samym naszym płotem, i, trzymając się jedną ręką za starą łatę, w drugiej wciąż trzymałem rozmokłą grudkę rafinady, czując, jak ona uciekała gdzieś przez moje lepkie, brudne, mokre palce... Kapie słodka woda w mętny potok... Kot Ja już więcej nie siedziałem w tym głębokim wilgotnym piwnicy. Na drugi dzień, jak tylko wygonili Niemców ze wsi, powrócił do chaty nasz wielki szary kot. Prawda, ja go ledwo poznałem – postarzał się, schudł, był z podbitą przednią łapką. To ten sam szary nasz kot, którego faszysta uderzył butem pod brzuch, kiedy ten drapał koło drzwi słomianego “dziadka” – prosił się na ulicę. Ja dziwię się: i jak tylko kot poczuł, że już i ducha faszystowskiego nie ma?.. To dla mnie cała zagadka. Kiedy my wychodziliśmy z piwnicy, u nas na progu leżał nasz rodowity Murczyk, zwinąwszy się w kłębek... Ucieszyłem się, wziąłem go na ręce, mocno przycisnąłem do piersi i głaskałem, głaskałem... – Jak długo cię nie było, Murczyku, myślałem, że gdzieś cię zasypało – mówiłem do niego tak, jakby wszystko rozumiał. A pewnie rzeczywiście rozumiał, bo oczy ma mądre, imię chciało się wszystko mu opowiedzieć... Mój kotek wbijał pazury aż do ciała i tylko mruczał z zadowolenia. Tak właśnie błąkał się gdzieś po dzikich stepach, przyzwyczajony do wybuchów, zimna i głodu... Sam jedyny. A mimo to nie zapomniał o domu. Mama znów pobiegła do szpitala do Żeni. Znowu nie będzie jej całą noc. Boję się sam w domu z wybitymi oknami. Biorę Murczyka i idę z nim do sąsiadów, do Peti, do Żorika. Tam jest weselej. Całymi dniami bawimy się na ciepłym piecu. Niepostrzeżenie i dzień mija... A od taty nie ma i nie ma wieści... Gdzież on, gdzie? Ojcowski pług Zdaje się, że ojcowski pług szedł najgłębiej. Ojciec kładł skibę na skibę tak, jakby ostrożnie przewracał kartki najdroższej mu książki... Nigdy nie bił koni, nie krzyczał na nie. Wiedział: tak daleko nie zajedziesz. Więc szedł od rana do samego wieczora, z brązowym czołem, smagany wiatrem, z drobinkami soli na łopatkach. Szedł pięknie, z trudem, a gorące lemiesze zaplatały w ślad za nim czarny warkocz milczącej niwy... Idź, synu Idź, synu, niech zamiecie, niech kurzy, niech z nóg zwala. Niech tam, byleś tylko wrócił. Tam, za bramą, tam, za białymi, tam, gdzie odprowadzałam i witałam, harcują konie – kopyta zdarte do cna, grzywy poszarpane, siodła wytarte, jeść im się nie chce, pić nie pragną, a odwiązać się już nie mają siły. Syn nie wraca. Stoi do dziś, stoi z karabinem, stoi i patrzy, czy nikt nie idzie, chowając złość. Stoi, wpatruje się, by przeciąć drogę na wieki przybłędzie... Jesteście już tak daleko Nad waszą wiecznością, tato, żurawie lecą. Kurły, kurły! Tak wysoko, tak daleko, jak wy ode mnie. Kurły, kurły... Zielone w rdeście podwórko i Wy trzymacie mnie na rękach... Cieniutkie moje rączęta obejmują Waszą szyję i do dziś czuję to ciepło. A czarnym krukiem nad naszym podwórkiem krążyła już wojna. I Wy już tak daleko ode mnie, tato, jak żurawie na jesiennym niebie... – Kurły, kurły... Jak na imię masz, żołnierzu? W jarze, dokąd spływały wieczorne zmierzchy, dogasał ogień. Pachniało pieczonymi ziemniakami, jesiennymi liśćmi i gorzkim piołunem... Na wysokim wzgórzu, z którego widać było całą wieś, stał rozbity czołg z czarnym krzyżem, poszarpanymi gąsienicami i lufą, która patrzyła tępo w ziemię... Z tej lufy wyfruwały szare wróble, które wiły tam sobie gniazda... Od czyjegoż granatu znieruchomiał ten czołg w mojej wsi? Jak na imię masz, żołnierzu? Ta tępa poczwara nie dowlokła się do ulicy mojego dzieciństwa o zaledwie kilometr-dwa... Zaryczała jak dziki zwierz, obróciła się w miejscu i pogrzebał ten zwierz samego siebie na wieki wieków. Tutaj, na tym wysokim wzgórzu hańby swojej... I dzięki temu mamy możliwość piec ziemniaki w jarze, paść stado, kąpać się w rzece i doganiać pajęczynę, która leci z babiego lata... Jak na imię masz, żołnierzu? Ukraiński marsz zwycięstwa Słowa i muzyka Oresta Kniaźkiego Wstawajmy, Ukraińcy, do bitwy świętej, Wstawajmy! Wstawajmy! Wstawajmy! Przeklętą, zachłanną moskiewską ordę Gromić bezlitośnie nie zwlekajmy! Refren: Bracia-Ukraińcy, Prawda za nami, Z nami w Prawdzie Pan! Prawda nas woła do boju z wrogami, Prawda woła: – Wyjdź! A łzy dzieci, matek jak rozkaz Dzisiaj kozackiemu rodowi: Gromcie bezlitośnie moskiewskie zarazy, – Tylko tak Bóg daruje wolność! Refren. Wstawajmy, Ukraińcy, dzień sądny nastał Do bitwy iść z Moskalem, Niech znajdzie go, bracia, sprawiedliwa pomsta Za krew niewinną przelaną! Refren. Marsz ukraińskich wolontariuszy Słowa i muzyka Oresta Kniaźkiego W godzinę sądu wstawajcie miliony, Dokonuje się sprawiedliwy sąd, Wołają nas dzielni, co w ślad za batalionem Chleb, leki i pieśń niosą. Refren: W chlebie ukraińskim z rąk wolontariusza, Co w boju pospieszył, Usłyszysz, kozaku, ból nieustanny I modlitwy matek. Błogosławi Bóg przeciw rozbojom Dusz wolontariackich piękno, Chleb i naboje w rozgorzeniu boju Służbę świętą niosą. Refren. W groźną godzinę bądź wojownikiem każdy – Duchem i sercem powstań! W przyjaznym porywie jest strach wroga I sprawiedliwość naszych działań. Refren.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Nowe spotkania z Operą Narodową

Narodowy Akademicki Teatr Opery i Baletu Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki po długiej przerwie wznowił swoją pracę. I chociaż obecnie spektakle odbywają się tu tylko w ciągu dnia (początek o 14.00) i wyłącznie w dni wolne od pracy, a liczba widzów jest ograniczona (tylko 300 osób), teatr swoim repertuarem gwarantuje radość ze spotkania z ulubionymi przedstawieniami i artystami. Eduard OWCHARENKO Jak zapewnił główny reżyser teatru, artysta ludowy Ukrainy Anatolij SOŁOWJANENKO, cały zespół Opery Narodowej jest dziś pełen natchnionej energii. Aktorzy są niezwykle szczęśliwi, że znów mają możliwość pracować dla rodzimej kijowskiej publiczności i gości stolicy. A ponieważ tego dnia Ukraina wraz z całym światem obchodziła Dzień Europy, do wystawienia wybrano jedną z pereł europejskiego dziedzictwa operowego – operę komiczną Gioacchino Rossiniego „Cyrulik sewilski”, która należy do najsłynniejszych w swoim gatunku i od ponad dwustu lat pozostaje nie tylko w bieżącym repertuarze światowej sztuki operowej, ale także cieszy się niezmienną sympatią słuchaczy. Jej bohaterowie trafiają w dość dziwaczne sytuacje, nakreślone dowcipnym librettem, stworzonym na motywach nieśmiertelnego dzieła francuskiego dramaturga Pierre’a Beaumarchais. W uwspółcześnionej wersji Anatolija Sołowjanenki ta opera stała się jedną z najbardziej lubianych wśród wielbicieli Opery Narodowej Ukrainy. – Kiedy jechałam na spektakl, czułam się, jakbym miała dziś premierę – wyznała wykonawczyni roli Rozyny, zasłużona artystka Ukrainy Olha FOMICZOWA, – chociaż w rzeczywistości śpiewam tę partię już wiele lat. Tego dnia wszystko jest bardzo wzruszające i emocjonujące. Wojna dotknęła każdego z nas. Musiałam wypuścić mojego jedenastoletniego syna z babcią i dziadkiem za granicę. Od początku marca są w Niemczech. Niedawno miałam szczęśliwą okazję ich zobaczyć. Byliśmy z charytatywnymi występami w tym kraju. Tutaj ukraińscy aktorzy występowali razem z niemiecką orkiestrą i chórem. Zobaczyliśmy szczere wsparcie zagranicznych kolegów. A tych uczuć, kiedy wychodzisz do ukłonu z niebiesko-żółtą flagą i towarzyszą ci dziesięciominutowe owacje, nie da się opisać słowami. I oto znów jestem w Kijowie. Jestem niezwykle szczęśliwa, że mam możliwość grać w pierwszym spektaklu naszego teatru po tak długiej przerwie. – Dopiero co wróciłem ze Lwowa – opowiedział wykonawca roli nauczyciela muzyki Don Basilio, artysta ludowy Ukrainy Serhij MAHERA, – w tym mieście wziąłem udział w kilku koncertach charytatywnych. Dołączyłem również do wielkiego wydarzenia w Tarnopolskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym, wszystkie zarobione na tym wydarzeniu środki poszły na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. Z radością przyjąłem wiadomość, że częściowo wznawia swoją pracę Opera Narodowa Ukrainy. Prosto z pociągu przyjechałem do teatru grać w jednym ze swoich ulubionych spektakli. Przez wiele lat nas niszczono, w szczególności ukraińską kulturę. Myślę, że dziś na Ukrainie powinien być bojkot wykonywania utworów rosyjskich kompozytorów. Osobiście miałem kontrakt z Warszawą, gdzie miałem w czerwcu wykonywać partię w „Eugeniuszu Onieginie”. Zrezygnowałem z tego kontraktu… Następnego dnia na scenie Opery Narodowej Ukrainy pokazano perłę ukraińskiej sztuki operowej „Natalka Połtawka” Mykoły Łysenki. Kompozytora przyciągnęła fabuła sztuki Iwana Kotlarewskiego o tym samym tytule szczerym ukazaniem życia prostego ludu, realistycznym odzwierciedleniem ludowych obyczajów. Główną postacią opery jest połtawska dziewczyna Natalka, która tęskni za ukochanym Petrem, przebywającym w dalekich stronach i nie wiadomo kiedy wróci. Przez wolę matki zmuszona jest zgodzić się na zaręczyny z Woznym. – Kierownictwo teatru zaproponowało nam powrót do Kijowa, ponowne zanurzenie się w twórczość – zaznaczyła wykonawczyni roli Natalki, zasłużona artystka Ukrainy Natalka NYKOŁAJESZYN. – W lutym okrutna wojna zniszczyła wszystkie nasze plany, a dziś staramy się, na ile to możliwe, wrócić do pełnowartościowego życia, zaczynamy myśleć o przyszłych koncertach i spektaklach. Pomagamy kijowianom, pragniemy wesprzeć ich duchowo, dać Ukraińcom więcej wiary w przyszłość. Mamy nadzieję, że już wkrótce usłyszymy dobre wieści o naszym zwycięstwie!.. Na następny weekend w teatrze obiecują pokazać opery G. Verdiego „Rigoletto” oraz G. B. Pergolesiego „Służąca panią”. A w czerwcu afisz teatru zaczną zdobić także spektakle baletowe. Chciałoby się żyć, aby w przyszłości z głównej sceny operowej kraju obok włoskiego częściej brzmiał także nasz rodzimy język ukraiński.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA K o l e g i u m r e d a k c y j n e Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to jest Wasza gazeta!

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Halyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN Redaktor dyżurny Eduard OWCZARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 3.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn