Strona · s. 1strona oryginału ↗
OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 10 (439), 6—12 marca 2008
Слово Просвіти, №10 за 2008 рік
O NAJWAŻNIEJSZYM
Feodosij Humeniuk. Patrzę, aż świta... (Kolaż Jewhena Buketa)
być inaczej, kiedy Ukraina nie stała się bliska jego dzieciom, nie stała się najważniejsza. Ukraina dla niego — to nie po prostu miejsce, pojęcie geograficzne, to wielka przestrzeń sensów i czasu. — Wracając do tematu Szewczenko i „Proświta”, ukraińskość… — Organizacja ta powstaje jako potrzeba samoobrony, samostanowienia, niesienia słowa Szewczenki, formowania narodowych punktów odniesienia. Dała ona impulsy do walki narodowej na początku XX wieku i w zmaganiach wyzwoleńczych. Szewczenko był w każdym domu. Ale każdy na swój sposób go interpretował. Machno interpretował go jako wolnicę, Jurko Tiutiunnyk — zupełnie inaczej: protestacyjnie, społecznie. Albo powieść „Cztery szable” Janowskiego: wszystko to różne warianty odczytania Szewczenki. Przecież on jest tak wieloaspektowy i wielowektorowy, jak i sam ukraiński charakter. Dopiero co heroika, a po dniu — niewiarygodne upokorzenie, rozpacz duszy. Trzeba wsłuchiwać się w Szewczenkę, uczyć się, wpatrywać w jego prace, widzenie świata, odczytywanie narodowej kosmologii. W tak krótkim odstępie czasu całą Ukrainę nakreślić! Wszędzie obecność Szewczenki: w Galicji, w Poczajowie. On tak wiele zdążył, mimo tego, że koło poruszało się bardzo powoli. Możliwe, że w tym też były zalety — zobaczyć, utrwalić, opanować. W „Dzienniku”, poezjach, szkicach. I jaki odzew na wszystko! Oto żałuje, że nie ma ukraińskiego „Elementarza”: siada i kreśli „Elementarz”. Rozumie, że trzeba, aby słowo cerkiewne brzmiało w ojczystym języku, żeby nie „paki paki”, a „wciąż jeszcze”, i bierze się do przekładu psalmów, reinterpretuje je. On, w końcu, uformował nam historię. Bez Szewczenki nie do pomyślenia jest Hruszewski. Ktoś zauważy, że ciążył on tylko do jednego okresu historycznego — kozaczyzny. Nieprawda. On sięga bardzo głęboko.
tego, że jest okres, który akademik Gumilow nazwał okresem faz upadku, spustoszenia, a potem pojawia się postać, naładowana pasjonarnie, naładowana wielkim duchem i wielkim programem. Skąd to wszystko? Dla mnie odpowiedź jest jednoznaczna: od Boga. To program, który piszą na niebiosach. — Czy obraz Szewczenki nie był zbyt uproszczony? — Idąc do mas, trzeba było uprościć Szewczenkę. Z wielkiego prowidencjonalnego, metafizycznego artysty trzeba było zrobić takiego, który mieściłby się w świadomości każdego, jak to mówią, przeciętnego Ukraińca. Założyli mu czapkę, uczynili go chłopem, sprowadzili do takiego standardu, który łatwo przyjąć. Wpatrujemy się w pierwsze fotografie Szewczenki, kiedy wrócił z zesłania i zamówił sobie kożuch. Spod tego kożucha widać sztyblety i garnitur, i widzimy prawdziwie arystokratyczną postać, która ma kozacką krew, wykrystalizowaną na przestrzeni wieków. To samo — w jego spojrzeniu z portretów. Szewczenko — to wielkość, którą trzeba codziennie trzymać w polu widzenia. Wtedy nie będziemy rytualistami. — Co wkłada Pan w to pojęcie? — Władza radziecka przyzwyczaiła nas do rytualistyki. Dwa-trzy razy w roku uczcijmy Szewczenkę. 9 marca ucieszmy się z dnia urodzin, 10 — posmućmy. 22 maja przyjedźmy do Kaniowa. Ale Szewczenko jest o tyle aktualny, że on czuł, przewidywał, nakreślał nawet dzisiejsze sprawy. Nie tylko dlatego, że nie jesteśmy na swojej ziemi, że ona została skradziona; jest wiele rzeczy, którymi on daje nam program. Dlaczego, właściwie, u niego dominuje ukraińska heroika? Przecież nie wczytujemy się w jego epickie płótna, kiedy biblijne wątki wypełniają się głęboką treścią. Tragedia humańska w „Hajdamakach” — największa tragedia w naszej literaturze. To coś podobnego do greckich tragedii. Dla mnie Honta — postać nieodczytana. On czyni tak, bo jakże może
Zakończenie na s. 4
HISTORIA LUDOBÓJSTWA
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
