Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 1strona oryginału ↗

DROGA DO TARASA

Слово Просвіти, №10 за 2008 рік

Czym dziś, dla nas, Ukraińców, są aktualne idee Tarasa Szewczenki? Czy wciela je nasza władza w państwową politykę Ukrainy? Czy w pełni pojmujemy wielkość i ducha Tarasa, czy też ograniczamy się do formalnych, rytualnych akcji? Nad tymi i innymi pytaniami w wywiadzie dla naszej gazety zastanawia się przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», posło do Rady Najwyższej Ukrainy Pawło MOWCZAN. — Taras Szewczenko i „Proświta”, Ogólnoukraińskie towarzystwo noszące jego imię. Szewczenko i oświecenie. Jakie skojarzenia budzi w Pani/Panu to połączenie? — Z takimi kategoriami, jak Szewczenko i „Proświta”, wiążą się dwa skojarzenia. Pierwsze. Na podstawie ideologii, ukształtowanej słowem Tarasa Hrehorowycza, rozpoczął się ruch, który zapoczątkował organizację, jaka doznała druzgocącego ciosu — Bractwo Cyryla i Metodego. Było to swoistym pierwowzorem „Proświty”, siłą, która w innych okolicznościach mogła przyspieszyć procesy kształtowania narodu. Była to próba ukształtowania na nowych podstawach nie tylko ukraińskiej elity, ale i ukraińskiej siły. Nie tak, jak to widział Kwitka-Osnowjanenko, nie tak, jak Gogol, który szukał kariery i „ojczyzny ducha” w Petersburgu. Taras Szewczenko, przyjechawszy ze swoim panem do Petersburga, zaczął budować Ukrainę w sobie. I nie przypadkiem wiązało się to z epicentrum tego, co przygnębiało i niszczyło Ukrainę. Petersburg był rosyjskim centrum wojskowym, cerkiewnym, duchowym, kulturalnym i językowym. Z niego skrystalizował się Szewczenko ze swoim słowem, swoimi skrytymi myślami, które później przywiózł na Ukrainę. Właściwie wtedy zaczęła się sprawa, która rozeszła się po całej Ukrainie i została podjęta przez „Proświtę”. Drugie. Każde oświecenie negatywnie przyjmowali i interpretowali przeciwnicy Szewczenki, począwszy od eurocentrycznego Pańka Kulisza. Dopiero później, pod wpływem Szewczenki, ukształtował się jako niezwykle zaostrzona postać narodowa. Przecież Pańko również jechał do Rosji, jak większość, po karierę. Oskarżał Szewczenkę o nadmierne ludownictwo, zaangażowanie w sprawy ludowe, bo ludownictwo u nas kojarzy się z ukraińskością. Później powstają całe szkoły, które do dziś sprzeciwiają się Tarasowi Hrehorowyczowi, faktycznie sprzeciwiając się ukraińskiemu narodowi. „Bekasy” Chwylowego to polemika z Szewczenką. Nazywa Szewczenkę proświtianinem i mówi: „I w ogóle ci głupi proświtianie”. Rewolucyjna fala, która wynosiła na nowe horyzonty, na internacjonalizm, nowe zasady światopoglądu, światobudowy, światoładu, zaprzeczała: „Jaka tam ukrainizacja?” Szanuję Mykołę Chwylowego jako człowieka, który stawiał opór temu systemowi, ale przecież mu służył. Szewczenko był prawdziwym proświtianinem, organizatorem. Nie jest jasne nawet, skąd mogła wziąć się taka osoba wtedy, gdy nie było do tego żadnych podstaw, gdy jeszcze przed pojawieniem się Poety twierdzono, że język ukraiński wymarł. I dla mnie to jest świadectwo DO TEMATU SZEWCZENKOWSKIEGO LAUREACI NARODOWEJ NAGRODY 2008 r. NA OJCOWSKIEJ ZIEMI 12–13 Dobrowolne ofiary „Na Kobzarewą Cerkiew”: MBF „Ukraińska Rodzina”, nr rachunku 26045200145101 w Podilskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106 RAZEM NA RACHUNKU CERKWI TARASOWEJ — 834 834 hrywny 50 kopiejek

s. 4 · strona oryginału ↗

Dokończenie. Pocz. na s. 1. — Jakie są zadania członków Proświty, wychodząc z duchowego dziedzictwa Szewczenki? — Są one zrozumiałe. Ale nasze możliwości nie są takie, jakie chciałaby mieć organizacja społeczna, która narodziła się 140 lat temu. Tej upolitycznionej i partyjnej dominacji złożono w ofierze cały ruch społeczny. My jeszcze istniejemy, ale jeśli podobne tendencje będą trwały, cały czas będą nas wypychać z pola, na którym przebywamy. Wypychają ruch społeczny, Szewczenkę, wszystko co ukraińskie albo je zawężają. U Szewczenki wspólnota to kategoria niezwykle ważna i decydująca. Musimy dążyć do tego, aby wszystko, co zapoczątkowaliśmy na początku lat 90., rozwijało się. Bardzo szkoda, że odszedł już do innego świata wybitny reżyser Ołeksandr Kłymenko, który zdążył zrealizować 11 odcinków „Zapowitu”. Autorzy scenariusza — Iwan Dziuba, Borys Olijnyk i Pawło Mowczan. Robiliśmy to jeszcze w czasach radzieckich. Ale nie możemy wielu rzeczy zrealizować już w niepodległej Ukrainie. — Dlaczego tak się dzieje? Dlaczego, jak Pan powiedział, wypychają ducha Tarasa? — Jeśli będziemy tak obojętnie przyglądać się temu, co kształtuje świadomość (mam na myśli elektroniczne środki masowego przekazu, radio, telewizję), tak będzie trwało. Jeśli będą one od nas zdystansowane, nie narodowe, nie nasycone słowem Szewczenki, a będą słowem Gordona, bajeczkami o pięknym życiu Kateryny Osadczej… Nie ma kanału narodowego, są tylko projekty komercyjne. To sprawa narodowa — wychowanie narodu. I „Proświta” jest zmuszona bronić programów, które sformułował Szewczenko. Chciałoby się, aby przedstawiciele naszej władzy, przede wszystkim w sferze kulturalnej i edukacyjnej, w dniach szewczenkowskich oderwali się od „wiadomości”. Bo czym jest przykra teraźniejszość? Tym, że żyjemy wiadomościami. Konsumpcja tego, co przemija — wszystko to marność. A jest to, co wykrystalizowane i nazywa się wiecznością. Szewczenko to kategoria wieczna. — I jeszcze o jednej inicjatywie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” — cerkwi Tarasa w Kaniowie, przy grobie naszego geniusza. — Tylko wielkich wojowników i dowódców, imperatorów z takim ogólnospołecznym zrozumieniem chowano ponownie, jak Szewczenkę. My nad tym z jakiegoś powodu się nie zastanawiamy. On wybrał miejsce. Mógłby do tej pory leżeć tam, w Petersburgu, bo kiedy pojawiła się inicjatywa ponownego pochówku, była ona fantastyczna, nierealna. Ale została zrealizowana. Na tej Czerneczej Górze. Czyli (Zdjęcie Olesia Dmytrenki) ona jest pustelnicza, ta góra, przez Boga naznaczona. Przebywając w Kaniowie, nie raz zadawałem sobie pytanie: dlaczego grób zwieńczono tym partykularnym betonem? Marmurem, choć to nie ma znaczenia — dla mnie wszystko, co radzieckie, było betonem. To wszystko stoi na piersi człowieka — żywego. Gdzie krzyż? Zniszczony niegdyś krzyż odnowiono, ale przesunięto do muzeum. Dlatego całkiem logiczne jest dla nas, którzy stawiają Ukrainę zaraz po Bogu (Bóg i Ukraina!), przychodzić do Szewczenki przez cerkiew. Zapalić świecę, posłuchać bicia dzwonów w głębi przestrzeni i czasu historycznego, bo Szewczenko to nie tylko XIX wiek czy nasze czasy, to także czasy biblijne i przedbiblijne. Dlatego, poradziwszy się członków zarządu „Proświty” i Patriarchy całej Rusi-Ukrainy Filareta, zdecydowaliśmy się zainicjować budowę cerkwi Tarasa. Ale zabroniono nam stawiać krzyż przy Czerneczej Górze, a wypchnięto nas do jaru. Postawiliśmy tam krzyż, rozumiejąc, że władza się zmienia, politycy nie są wieczni. A w pierwszym roku prezydentury

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn