Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

NA OJCZYSTEJ ZIEMI

Слово Просвіти, №10 за 2008 рік

Tereny przyrodniczo-chronione to świętość, miejsce ustronne, służące oczyszczeniu z codziennego brudu i zgiełku. Tam rodzą się wzniosłe uczucia, majestatyczne i wolne postrzeganie świata, tam myśl sięga najwyższych szczytów. Aktualizacja problemu ochrony dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego Ukrainy jest szczególnie dotkliwie odczuwalna w kontekście humanistycznej wartości obiektów krajobrazowych chronionej przyrody oraz znajdujących się w ich granicach zabytków historyczno-kulturowych. Chroniona przyroda posiada jeszcze wiele niepoznanych przez człowieka wartości. Z powodu niepełności i powierzchowności współczesnej wiedzy nie można ich odkryć od razu. Wiele w naszym życiu znajduje się poza granicami ludzkiego doświadczenia. krajobrazów polegają na pozytywnym efekcie duchowo-moralnym i etyczno-estetycznym, który wynika z interakcji człowieka i przyrody. Następstwem takiej współzależności przyrody, etnosu i jego historii stają się odpowiednio wartości mentalne narodu, a także istniejący w kraju system władzy państwowej. Przez potencjał humanistyczno-zasobowy krajobrazów rozumie się ich cechy przyrodnicze (zwyczajne i znaczące), zdolne wywoływać ludzkie uczucia, zainteresowanie poznawcze lub naukowe, wpływać na kształtowanie osobowości. Istota potencjału humanistyczno-zasobowego krajobrazów jest wielopłaszczyznowa. Przejawia się ona jako estetyczna, memorialna i informacyjna wartość kompleksu krajobrazowego (idealna istota potencjału) lub jako krajoznawcza, etnohistoryczna i naukowa wartość kompleksu krajobrazowego (materialna istota potencjału). Badanie potencjału humanistyczno-zasobowego krajobrazów sprzyja humanizacji rzeczywistości (przybliżeniu środowiska do potrzeb człowieka). Na humanistycznym tle krajobrazu odbywa się misterium tworzenia duchowości człowieka, jego postawy obywatelskiej, ekologicznie poprawnego światopoglądu, wychowania poczucia odpowiedzialności przed współczesnymi i potomnymi za swoją małą ojczyznę, swój kraj, za Ukrainę i planetę w ogóle. Współczesne naukowe koncepcje ochrony przyrody rozpatrują człowieka jedynie w aspekcie stosunków ekonomicznych (produkcyjnych), nie biorąc pod uwagę narodów, etnosów, przyrody i kultury. Racjonalną czy relatywną postawę wobec świadomego kształtowania tendencyjnie przekształconego światopoglądu człowieka „zaprogramowanego” na biznes należy naprawiać. Jedną z dróg przezwyciężenia stanu kryzysowego ludzkiej duszy jest poznawcze przyswajanie narodowych świętości. Optymalną formą takiego wysiłku może być ekoturystyka z jej romantycznym (euforystycznym) stosunkiem do wciąż stosunkowo zachowanych (chronionych) terenów i obiektów przyrodniczych oraz historyczno-kulturowych. Jednak, wybiegając w przyszłość, podkreślmy, że prawo do obcowania z chronioną przyrodą i sakralnym środowiskiem historycznym zasługują ludzie ze zdrową moralnością i wysokim intelektem. Autorowi wydaje się, że jednym z głównych zadań funkcjonalnych instytucji społecznych i struktur władzy jest wykształcenie w ludziach intelektualno-humanistycznego światopoglądu, patriotycznego stosunku do dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, historii wielkiej i małej ojczyzny, wrastanie i zlanie się życiowego losu każdego człowieka z losem ziemi, na której żyje. Według słów znanego francuskiego uczonego, filozofa P. Teilharda de Chardin, nazywa się to narodzinami Ducha Ziemi. Intelektualno-humanistyczne światopogląd jest ekologiczny, ponieważ zapewnia kontrolę społeczeństwa nad środowiskiem naturalnym, której utrata, według świadectwa angielskiego badacza historii Arnolda J. Toynbee, mogła prowadzić do zniknięcia całych cywilizacji. GLOBALIZACJA, KTÓRA UNIFIKUJE OSOBOWOŚCI, CAŁE NARODY Tradycyjnie aktualnym pozostaje problem zachowania czystego i zdrowego środowiska „dla człowieka i od człowieka”. My na Ukrainie mówimy o europejskim wyborze, o integracji europejskiej, ale ze smutkiem oglądamy pomazane ściany i płoty, zaśmiecone butelkami i papierkami skwery oraz trawniki, zanieczyszczone niedopałkami, łupinami i oplute chodniki oraz miejsca publiczne. W czym tkwi przyczyna? Zapewne nie tylko w PKB. Można uznać, że oprócz wszystkiego, co powszechnie znane, kryzys ekologiczny ma u podstaw kryzys etyczny, kryzys ludzkich stosunków, wzajemnych relacji człowieka i przyrody, a być może także kryzys intelektualny (zanieczyszczenie rozumu). W głowach ludzi znajduje się „śmieć” kultury masowej (kosmopolitycznej, amerykańskiej). Gdzie podziała się odwieczna mądrość ludowa, kultura zwyczajowa? Tutaj nasuwa się lapidarna replika: ruina ekologiczna spowodowana jest depresją umysłową, rozstrojem mózgu (debilizacją) ludzi, a w stereotypie zachowania — duchową, moralną rozwiązłością. Wszystko to w żaden sposób nie współgra z myślami W. I. Wiernadskiego o noosferze... Czy jest wyjście? Ukraiński uczony-archeolog M. O. Czmychow, zgodnie z „Mahabharatą”, zaproponował schemat periodyzacji naszej historii (słowiańskiego pogaństwa): Kryta-juga (pierwsza, złota era), Treta-juga (druga, srebrna era), Dwapara-juga (trzecia, miedziana era), Kali-juga (czwarta, żelazna era). Wynika z niej prawidłowa sekwencja pogarszania się ludzkiego indywiduum. Nawet w nazwach okresów pochodzących od metali widać tendencję do stopniowego zubożenia ludzkich cech i życia społeczeństwa. „Z każdą jugą — czytamy w „Mahabharacie” — zmniejsza się długość życia, słabnie męstwo, rozum, siła, duchowa moc ludzi”. Co prawda, ogólna długość jug to dwanaście tysięcy lat. W szczególności Kryta-juga trwa cztery tysiące lat, Treta-juga — trzy tysiące lat, Dwapara-juga — dwa tysiące lat, Kali-juga — tysiąc lat. Na ich ustanowienie i wygasanie przypada odpowiednio tyle samo stuleci. Po zakończeniu Kali-jugi ponownie zaczyna się Kryta-juga. Zatem, zgodnie z zasadą cykliczności, trzeba czekać na nowe Odrodzenie. Jeśli spojrzeć na problem globalizacji z pozycji tożsamości narodowej, to między nimi widać związek przyczynowo-skutkowy: tożsamość jest zrodzona przez globalizację. To znaczy, mamy do czynienia z przejawem fizycznego prawa akcji i reakcji. Taka „kontrofensywa” wobec globalizacji, jaką jest ustanowienie tożsamości, w rzeczywistości jest drugą stroną medalu: poszukiwanie tożsamości to produkt uboczny globalizacji, jej naturalny wytwór. żenia. Są one swoim lustrzanym odbiciem. Współczesne krajobrazy naturalne są jednocześnie krajobrazami historycznymi. W każdym kompleksie krajobrazowym, na każdym skrawku naszej ziemi przechowywana jest pamięć historyczna narodu, ów Duch Ziemi (według P. Teilharda de Chardin). Tam znajdują się kości, mogiły sławnych dziadów i pradziadów. Każdy skrawek naszej ziemi przesiąknięty jest krwią prawdziwych rycerzy, bohaterów narodowych, dzięki którym wciąż nazywamy się Ukraińcami. Istniejące obecnie zintegrowane rozumienie krajobrazu jako całościowego systemu przyrodniczo-kulturowego, znajdujące coraz więcej zwolenników wśród przyrodników i humanistów, pozwala mówić o terytorialnej spójności dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego narodu ukraińskiego. Współczesny krajobraz obok elementów przyrodniczych łączy historyczno-kulturowe, włączając człowieka i ślady jego działalności życiowej (grodziska, kurhany, odcinki historycznej warstwy kulturowej itp.). W krajobrazie zapisała się pamięć o przeszłości, w nim żywe są dobro, moralność, intelekt. Innymi słowy, obecne krajobrazy (etniczne, narodowe) można traktować jako systemy asocjacyjne, integralne, jednocześnie historyczne, a w swej podstawie — naturalne. Zresztą, podobne rozumienie krajobrazu odzwierciedlono w Europejskiej konwencji krajobrazowej (Florencja, 20.X. 2000), ratyfikowanej przez Radę Najwyższą Ukrainy. Konwencja ta definiuje krajobraz „jako niezbędny składnik środowiska ludzkiego, odzwierciedlenie różnorodności dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego oraz podstawę tożsamości”. I zgodnie z nią, jest on postrzegany takim, jakim jest w rzeczywistości. Jeśli natura jest podstawą materialnego (fizycznego czy biologicznego) życia człowieka, to kultura i historia narodu tworzą zasady jego życia duchowego. Dlatego życie materialne i duchowe człowieka jako żywej istoty i społeczeństwa są nieoddzielne. Znamienne, że tam, gdzie jeszcze zachowały się najbardziej cenne i malownicze miejsca przyrodnicze, zakopana jest pępowina historycznej przeszłości narodu, błyszczą swoją pozłotą kopuły cerkiewne, słychać głos naszych przodków, który wyłania się z wysokich mogił i kurhanów. Na straży takich świętych dla nas, Ukraińców, miejsc stoi prawo. Zgodnie z artykułami 6 i 7 Ustawy Ukrainy „O funduszu przyrodniczo-chronionym Ukrainy”, terytoria i obiekty, które mają szczególną wartość ekologiczną, naukową, estetyczną, gospodarczą, a także historyczno-kulturową, podlegają kompleksowej ochronie i należą do ziem o przeznaczeniu przyrodniczo-chronionym oraz historyczno-kulturowym. Ludzie tworzą środowisko za pomocą kultury, adaptując się do niego. Jednym z takich sposobów przystosowania się do stale zmieniającego się środowiska naturalnego staje się naukowo-poznawcze opanowanie narodowego dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego. Biorąc pod uwagę powyższe o krajobrazie jako tworze przyrodniczym oraz historyczno-kulturowym, można mówić o zasobach krajobrazowo-humanistycznych jako idealnym składniku zasobów krajobrazowo-rekreacyjnych. Zasoby krajobrazowo-humanistyczne obejmują estetyczną atrakcyjność, różnorodność (barwność) pejzażu, unikalność, malowniczość, różnorodność dźwiękową (poranne boga

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn