Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Lecznicze jeziora Krymu: poligony czy kanalizacja?

Слово Просвіти, №10 за 2008 рік

Niepokojąca sytuacja wytworzyła się wokół największego na Krymie słonego jeziora Sasyk-Sywasz, podzielonego sztucznie usypaną awaryjną grobla, której wiosenne i jesienne przerwania grożą katastrofą ekologiczną i techniczną. Większość krymskich słonych jezior jest zaniedbana. A przecież to prawdziwy skarb przyrody, z złożami leczniczych błot i solanki. Jeszcze pół wieku temu przyrodnicy naliczali na półwyspie prawie 300 jezior, z czego 45 było słonych. Dziś jest ich zaledwie 26. Wiktor CHOMENKO, Krym CZY CHEMIZUJEMY MORZE? Północnokrymski Kompleks Przemysłowy w ciągu ostatnich czterdziestu lat zniszczył system jezior grupy perekopskiej. W pierwotnym stanie naturalnym poziom tych jezior był niższy od poziomu morza o dwa metry. Teraz napełnia się je już nie solanką, lecz odpadami z produkcji chemicznej. W strefie potencjalnego podtopienia trującymi ściekami znalazły się wsie Karpowa Balka, Proletarka i Piatyrichka. Obecnie te trzy jeziora wykreślono już z wykazu obiektów wodnych Ukrainy. Ich nowym statusem są chemiczne osadniki. W 1970 roku w Armiańsku i Krasnoperekopsku pojawiły się giganty przemysłu chemicznego. Dziś brzegi jezior przygnębiają pustką. A specjaliści zastanawiają się, gdzie podziać przemysłowe ścieki. Jedni wystąpili z projektem skierowania ich z Krasnego do jeziora Kiatskie, potem korytem Iszuńskiej Balki do wciąż czystej Zatoki Karkinickiej, do rybnych tarlisk i przyrodniczego rezerwatu „Łebedyni Ostriwy”. Inni rozważają możliwość odprowadzenia odpływów chemicznych do jeszcze niezanieczyszczonych jezior Karleutske i Ahulske, na których wybrzeżach gnieżdżą się ptaki. Według obliczeń samych naukowców objętość przemysłowych ścieków, które będą trafiać do morza, wynosiłaby rocznie od 2,5 do trzech milionów metrów sześciennych. Tymczasem Krymski Zakład Sodowy nadal zwiększa objętość produkcji, a ilość odpadów przewyższa projektowane objętości. KIEDYŚ BYŁ CUDOWNY CZOKRAK… W jeziorach Czokrak, Uzunłary, Kojasz i Tabecziku znajduje się ponad 70% kondycyjnych leczniczych błot Krymu. Dziś niepokój budzi nie tylko stan jeziora Kojasz, które należy do Opuckiego rezerwatu. Jezioro Uzunłar kiedyś uznawano za największe złoże siarczkowych leczniczych błot. Badania potwierdziły: ogromne lustro wody odsala się tak szybko, że za kilka lat rozpocznie się proces odsalania zbiornika. Czeka go los innego, już byłego słonego jeziora Kyzył-Jar, które przekształciło się w słodkowodne. Uzunłar miał „szczęście” znaleźć się na terenie poligonu wojskowego Floty Czarnomorskiej, wydzierżawionego przez Rosję do 2017 roku, gdzie trwają ćwiczenia bojowe. Lustro wody stało się celem dla ostrzału i bombardowań z samolotów. Błota są nafaszerowane odłamkami pocisków i kawałkami skał górskich, pokryte licznymi głębokimi wyrwami. Smutny los ma cudowne jezioro Czokrak, nad brzegiem którego w latach 1859–1936 istniał kurort leczniczych błot. W powojennych latach wydobycie błota dla sanatoriów Teodozji, Sudaku i Sewastopola prowadziła tutaj Teodozyjska Elektrownia Cieplna, która… zbankrutowała, „siedząc na złocie”. Przyległy do brzegu bezgospodarczy teren ze źródłami siarkowodorowych wód leczniczych miejscowi mieszkańcy i „dzicy” turyści zamienili w wysypisko. Strefą gromadzenia odpadów i śmieci gospodarstwa domowego stało się bezodpływowe słone jezioro Dżarylhacz w Zachodnim Krymie, które zawiera zapasy leczniczego błota. Cienka warstwa cennego czarnego mułu jest zmieszana z niższymi szarymi warstwami mułu, które nie mają wartości. Jezioro Adżyhol, gdzie kiedyś wydobywano błoto dla teodozyjskiego kurortu, dziś straciło znaczenie lecznicze. Zabiły je ścieki z kanalizacji miejskiej. Nie wytrzymały presji technogenicznej jeziora Ałtasz i Czurubasz. Ałtasz zamknęli i obwałowali ziemnym wałem „strategowie pokojowego atomu” Krymskiej Elektrowni Atomowej. Czurubasz zasypano szlamami zbankrutowanego Kamysz-Burunskiego Kombinatu Górniczo-Wzbogacającego. Tak więc Półwysep Kerczeński pozostawiono bez jednego „zdrowego” słonego jeziora. SAKSKIM BŁOTOM ZAGRAŻA KANALIZACJA Jedyne naturalne złoże na półwyspie, gdzie wydobywa się lecznicze błoto, to jezioro Sakskie. Ale i ono znajduje się na granicy przetrwania. W czasach „chemizacji całego kraju” po obu jego stronach wzniesiono giganty przemysłu chemicznego oraz garnizon lotniczy, a mierzeję, która według dokumentów miała być strefą ochronną, zabudowano blokami pomieszczeń kompleksu sanatoryjno-kurortowego. Wzdłuż jeziora, kilka metrów od linii brzegowej solanki, przeciągnięto ciśnieniowy kolektor kanalizacyjny. Obecnie zagraża on zniszczeniem „jeziora zdrowia” — zmieszaniem wód i błota tej uzdrawiającej zatoki z nieczystościami. Czy dopuścimy do losu nie mniej znanego z cudownej mocy jeziora Mojnackiego, którego ostatnie lecznicze błoto wykopano łopatami już w 1934 roku? Dziś wanny sanatorium „Mojnaki” napełnia się błotem przywiezionym z Saki, bo przez stulecia wybierano solankę w nadmiernych ilościach, więc jezioro się odsala. WYKAZ UZDRAWIAJĄCYCH JEZIOR STAŁ SIĘ MARTYROLOGIEM. Przekształcone w słodkowodne zbiorniki i jeziora Bogajły i Kizył-Jar. Pierwsze jeszcze pod koniec ubiegłego stulecia zamieniły w osadnik okoliczne gospodarstwa i fermy drobiu. Drugie odsoliła filtracja wody dnieprowskiej przez skały krasowe ze zbiornika Miżhirnyj. Specjaliści twierdzą: większość jezior można wykorzystać do pozyskiwania surowca dla przemysłu chemicznego, biologicznie cennych dodatków spożywczych i paszowych, składników preparatów farmakologicznych. A już odsolone baseny Jeziora Sackiego, Sasyk-Sywasz, Denuzław, Jeziora Pańskiego, Kizył-Jaru, Tobeczyka, Bogajły nadają się jedynie do hodowli ryb. Krym nadal traci swoje unikatowe słone baseny wodne, a wraz z nimi potężną bazę surowcową dla różnych gałęzi gospodarki. Specjaliści uważają: jeziora jeszcze można uratować. Dziś łączne zasoby ropy i leczniczych błot Krymu wynoszą ponad 28 mln m³, a sumaryczne zasoby złóż wód mineralnych mają wypływ około 30 tys. metrów sześciennych na dobę. To mogłoby zapewnić funkcjonowanie kompleksu kurortowo-rekreacyjnego półwyspu na perspektywę. Trzeba opracować materiały dotyczące przydziału gruntów, wyznaczyć granice stref ochrony wodnej i sanitarnej, granice gruntów funduszu wodnego. Nasze pobieżne notatki pozwoliły jedynie punktowo zarysować skalę ekologicznej katastrofy. Tymczasem materiały zasłużonego pracownika kurortów i turystyki autonomii Ołeha Hułowa, zebrane w grubym segregatorze „Ekocyd krymskich słonych jezior”, leżą w kurzu w Stałej komisji Rady Najwyższej Krymu ds. rolnictwa i gruntów, ekologii oraz racjonalnego korzystania z przyrody.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn