Strona · s. 14strona oryginału ↗
WIERNOŚĆ BOGU I UKRAINIE
Слово Просвіти, №10 за 2008 рік
Niedawno, z okazji 100. rocznicy urodzin Jewhena-Julija Pełenskiego, w Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy otwarto wystawę. Zaprezentowane na niej książki, dokumenty, fotografie oraz inne materiały w wyrazisty sposób naświetlają pełne poświęcenia życie i działalność wiernego syna ojczystej ziemi. Mykoła HŁAMAZDA Daleko niepełna lista drukowanych prac Jewhena Pełenskiego obejmuje ponad 400 tytułów. Przede wszystkim należy wyróżnić jego pracę bibliograficzną „Ucrainica w językach zachodnioeuropejskich” (w języku angielskim, niemieckim, francuskim i włoskim), która ukazała się jako 158. tom Zapisek Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki. Zawiera ona 12 rozdziałów: ogólna charakterystyka geografii, demografia, antropologia, historia, język, etnografia, kultura, prawo, socjologia, zdrowie publiczne, oświata, gospodarka, emigracja. Objęły one ponad 2600 publikacji autorów krajowych i zagranicznych. Cenne ze względu na wykorzystane materiały źródłowe, treść i argumentację są prace naukowe J. Pełenskiego „Kultura i kult ukraińskiej książki”, „Ukraińska książka”, „Początki drukarstwa”, w których uzasadnia on myśl, że ukraińska drukowana książka pojawiła się w latach 90. XV wieku, a nie w 1574 roku, kiedy „moskwicin” Iwan Fedorow wydrukował we Lwowie „Apostoła”. Ten, jak wiadomo, „wskrzesił” jedynie podupadłe wówczas na Ukrainie drukarstwo. Prawda, od tego czasu nabrało ono nieprzerwanego rozwoju. Narodziny literatury ukraińskiej J. Pełenski odnajduje w VI wieku, nie tylko w folklorze, którego źródła są jeszcze głębsze. Różnorodność problematyki, bogactwo tematyczne jego badań i publikacji budzą podziw. Jest to zarówno historia literatury ukraińskiej, jak i zagranicznych, Nina HNATIUK W dramatycznym poemacie „Dziewczyna z legendy” o Marusi Czuraj znana ukraińska poetka Lubow Zabashta ustami swojej bohaterki zwracała się do nas: „A jeśli dotrze pieśń choć jedna / Do was, potomkowie, w radości, w powitaniu, / jako echo serca niezłomnego, / to znaczy, że żyłam nie na próżno na świecie”. Ciepło, wzruszająco mówiono o ukraińskiej poetce, wiernej strażniczce talentu jasnowłosego Prometeusza — Andrija Malyszki — na wieczorze literacko-artystycznym z okazji 90. rocznicy jej urodzin. Do centralnego archiwum-muzeum literatury i sztuki Ukrainy przybyli poeci, literaturoznawcy, artyści, rodacy Lubow Zabashty z okolic Pryłuk, aby uczcić pamięć o drogiej osobie, autorce wielu dziesiątek książek poetyckich, poematów dramatycznych, pieśni. Zaprezentowano zbiór pieśni do słów poetki „Dzwonkowa studnia”, uporządkowany przez syna Ihora Zabashtę. W przedmowie do tego wydania, napisanej przez Dmytra Łucenkę jeszcze w 1968 roku, znajdują się takie wersy: „Prawdziwa poezja jest nasycona ziemskim pięknem, tęczowymi kolorami nieuczynionej ręką przyrody, szumem dąbrów i aromatem pachnących kwiatów, cichym gruchaniem zakochanych i wiosennym świergotem słowików, pluskiem aksamitnych fal wielkich i małych rzek oraz burzowym grzmotem wielkiej bitwy, ludzkimi radościami i bólami. Prosi się ona do pieśni, bo jest rodzoną siostrą muzyki. Układa się do muzyki także lepsze słowo Lubow Zabashty. Melodyjne i soczyste, pachnące i przejrzyste, skropione słońcem i rozumem, wpływa ono do ludzkich serc przenikliwą, jak skowronkowy świergot, pieśnią, bo wzięte z głębi narodu, z niewyczerpanej skarbnicy naszego bogatego w odcienie i niuanse języka ojczystego”. rozwój ogólnego procesu i swoistość poszczególnych kierunków, a także charakterystyczne różnice w gatunkach, indywidualnych stylach itp. A także terminowe odpowiedzi na ukazanie się znaczącego utworu tego czy innego pisarza na Ukrainie i za granicą. W polu jego widzenia — zagadnienia kultury, literatury, sztuki dalekiej przeszłości i współczesności. Przekonującym świadectwem tego jest „Bibliografia ukraińskiej książki”, „Bibliografia bibliografii szewczenkowskiej”, „Do kwestii bibliografii starodruków”, „Bibliografia ukraińskiej bibliografii językoznawczej”, „Ukraińska bibliografia krajoznawcza Galicji i Wołynia”, „Zachodnioeuropejskie ukrainoznawstwo”, „Materiały do bibliografii walki wyzwoleńczej Ukrainy”, „Rusyfikują język ukraiński”, „Antologia współczesnej poezji ukraińskiej”, „Ukraińska encyklopedia powszechna. Księga wiedzy”, „Z historii humoru ukraińskiego (Od I. Kotlarewskiego do O. Makoweja)”, „Praca naukowo-badawcza Muzeum Narodowego we Lwowie” (tam autor przez pewien czas pracował), „Konfrontacja literatury z życiem”, „Literacki Kijów dzisiaj” (1936) itd. Niezmienne było jego zainteresowanie fenomenem T. Szewczenki: „Szewczenko-klasyk”, „Jak pisał Szewczenko poezje?”, „Czar Szewczenki”, „Szewczenko i Ukraina Zachodnia”, „Sad T. Szewczenki w azjatyckim stepie”, „Szewczenko i Wowczok”, „Szewczenko i małżeństwo”, „Ostatnie słowo poetyckie Szewczenki” — prawie 30 publikacji o wielkim poecie. W Krakowie w 1940 r. J. Pełenski dokonał miniaturowego wydania pierwodruku „Kobziarza” z 1840 r. ze swoją przedmową. Tak uczcił 100-lecie tej nieśmiertelnej książki. Niezmordowanemu J. Pełenskiemu udało się wydać całą bibliotekę dzieł ukraińskiej klasyki literackiej XIX – pierwszej połowy XX wieku. Wydaje się, że nikt z wybitnych mistrzów słowa nie pozostał poza jego uwagą, a wszystko to w latach 30.–40. – bardzo trudnym okresie dla ukraińskiej emigracji. Ale badacz dokładał wszelkich starań, aby zapoznać rodaków z tym, co było w tamtym czasie najlepszego na Ukrainie i poza jej granicami. Mieszkając we Lwowie (do września 1939 r.), aktywnie współpracował z Towarzystwem Naukowym im. T. Szewczenki (NTSz), z redakcjami ukraińskich wydawnictw, czasopism, gazet. Inicjował tworzenie nowych wydawnictw, skłaniał swoich współmyślicieli do pracy naukowej, oświatowej. Dzięki niemu stały się popularne wydawnictwa „Dażboh”, „Wohni”, „Proświta”, „Ukraińskie Wydawnictwo” we Lwowie, a później w Krakowie, „Nowyj Czas”, „Bystrycia”, „Wilna Dumka”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
