Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

DONBAS OCZAMI CZŁOWIEKA Z KRAJU SŁOŃCA

Слово Просвіти, №10 за 2008 рік

Wołodymyr JAWORIWSKIJ. Ciąg dalszy. Początek w nr 50, 51 za 2007 r., nr 6, 8 za 2008 r. PRZECHODZIMY DO BÓLU. Przechodzimy do bólu. Takiego gigantycznego bólu i smutku, że nawet Japończyk Hiroaki Kuromiya, zdaje się, ledwie wytrzymuje, przekazując przerażającą prawdę o ludobójstwie na Ukraińcach poprzez wyniszczenie naszego narodu sztucznie wywołanym głodem. Nawet po siedmiu dziesięcioleciach tępego, katorżniczego milczenia, tragicznej niemy, powściągania duszy, po tym, gdy najważniejsi świadkowie, którzy cudem przeżyli na łobodzie, pokrzywie i makuchu, dzięki szczęśliwemu trafowi i przypadkowej okruszynie chleba, odeszli na tamten świat, gdzie nie ma hołodomorów i ludobójstw, gdzie nie ma kosmopolitycznych bolszewików i gorliwych donosicieli — mimo wszystko wyłania się w swojej pełni Prawda. Bezpaństwowość Ukrainy stwarzała komunistycznemu reżimowi unikalne warunki do tego, by ukryć przed światem tę gigantyczną tragedię, świadomie skierowaną na zniszczenie narodu ukraińskiego. Głodna, już na wpół wymarła, zakopana w jarach i wąwozach, jak bydło na cmentarzyskach zwierzęcych, doprowadzona do kanibalizmu Ukraina była otoczona na całym obwodzie przez oddziały wojskowe, aby żaden człowiek nie wydostał się z terytorium skazanych na straszną, wielce męczeńską śmierć głodową. Wojskowi nie tylko nie wypuszczali żadnej żywej duszy ze śmiertelnego pierścienia, ale i nie wpuszczali tam postronnego ludzkiego oka. A w tym czasie jedyny kupiony przez Stalina dziennikarz-łajdak z „New York Times” Walter Duranty, żerując w Moskwie, wiedząc, że Ukraina kona z głodu, wysyłał w świat superoptymistyczne „obrazki” o „happy-happy” życiu w Związku Radzieckim. Ten cynizm jest straszny również dlatego, że w prywatnej rozmowie kłamliwy Amerykanin mówił: „Ukraina spłynęła krwią… w Związku Radzieckim z braku produktów lub związanych z tym przyczyn zmarło, prawdopodobnie, 10 milionów osób”. Oszukani Amerykanie przyznali mu Nagrodę Pulitzera za reportaże z Moskwy. I dopiero teraz Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy zwrócił się do amerykańskiego komitetu, który przyznaje tę nagrodę, z żądaniem, aby po siedemdziesięciu pięciu latach, kiedy prawda o Hołodomorze na Ukrainie wyłoniła się w pełnej krasie, anulować swoją decyzję dotyczącą niemoralnego stalinowskiego lizusa Waltera Duranty’ego. Warto, aby nowa ukraińska władza również zabrała swój głos w sprawie ustanowienia sprawiedliwości. Komunistyczna horda przekształciła Ukrainę w hermetycznie zamkniętą rezerwację śmierci. Jedynym, który sercem, wszystkimi instynktami odczuwał straszną biedę, jaką czynią narodowi ukraińskiemu, i podnosił swój głos w jego obronie, była ukraińska emigracja polityczna za granicą. Z całych sił starała się nam pomóc. Oto słowa przewodniczącej Narodowej Rady Ukraińskiej, profesor Sofii Rusowej: „Ukraińskie kobiety, zjednoczone na emigracji w Narodowej Radzie Kobiet, są bezsilne, by udzielić nieszczęsnej ludności jakiejkolwiek pomocy. Ukraińska emigracja jest odgrodzona od swojego narodu strasznymi bolszewickimi zaporami — ani stamtąd do nas, ani od nas na Ukrainę nie przeleci nawet piórko. Nasza korespondencja z bliskimi ściąga na nich okrutne prześladowania”. A oto ówczesna lwowska gazeta „Nowa Zoria”. Cytat z artykułu „Niszczą ukraińską nację. Brońmy się!”: „Wschodnia strona Zbrucza wygląda jak prawdziwa linia wojenna, za którą fizycznie wyniszczają nasz naród do samego korzenia. Kto ucieka na tę stronę, ten pada trupem na granicy, tylko rzadkie wyjątki docierają tutaj jako żywe szkielety”. Lecz tylko za tę prawdę warto szanować Galicjan, których, nawiasem mówiąc, burżuazyjny polski rząd Piłsudskiego (przy całej pogardzie dla Ukraińców!) nie śmiał morzyć głodem. Japoński historyk Hiroaki Kuromiya jest absolutnym antypodą sprzedajnego amerykańskiego pismaka Waltera Duranty’ego. Zatem słuchajmy go. „Kwestia liczby ofiar hołodomoru do dziś jest przedmiotem dyskusji i być może nigdy nie poznamy dokładnej liczby ofiar; jasne jest tylko, że liczba zmarłych liczona jest w milionach. Najciężej ucierpiały właśnie regiony zbożowe (z wyjątkiem Kazachstanu, gdzie główną przyczyną śmierci była brutalna polityka utrwalania osiadłego trybu życia wśród ludów koczowniczych). Różne regiony ucierpiały w różny sposób; celowe ludobójstwo, zwłaszcza Ukraińców (wyróżnienie moje — W.J.), było politycznym celem hołodomoru. Głód był, jak trafnie nazwał swoją książkę Robert Conquest (biorąc tytuł ze „Słowa o wyprawie Igora”), żniwami smutku, które ciężko uderzyły w Donbas. W Moskwie wiedziano, że kraj jest zagrożony głodem. Po powrocie z Ukrainy Mołotow raportował Biuru Politycznemu, że „rzeczywiście zetknęliśmy się z widmem głodu, przy czym w ważnym rejonie, z którego powinniśmy brać zboże”. To widmo nie przestraszyło Stalina. Stalin chwalił się, że w 1931 r. udało się wyeksportować rekordową ilość zboża i mąki — 5,2 mln ton; ale nawet w głodnych latach 1932–1933 1,8 mln ton zboża i mąki sprzedano na rynkach zamorskich. W tych głodnych latach produkty zwierzęce również eksportowano w dużych ilościach”. Dodam do powiedzianego przez Kuromiyę jeszcze kilka faktów: starsi lwowianie pod koniec lat siedemdziesiątych potajemnie, rozglądając się, czy nikt nie podsłuchuje, opowiadali mi, że w trzydziestym trzecim na własne oczy widzieli, jak pod sklepami, na ulicach leżały w stosach worki ze zbożem i mąką, na których widniał tłusty sierp i młot. Chleb w Galicji, która znajdowała się wtedy pod Polską, był bardzo tani, twierdzili. Dokumenty dowodzą, że tylko do Niemiec z ZSRR wyeksportowano prawie dwa miliony ton wysokiej jakości zboża. Są nowe świadectwa także ze strony polskiej: w latach 1932–1933 Polacy karmili ukraińskim zbożem i ukraińskimi burakami świnie, bo wszystko to było bardzo tanie. Są udokumentowane świadectwa naocznych świadków o tym, że w tym czasie, kiedy na Ukrainie umierało dwadzieścia pięć tysięcy ludzi dziennie, w tejże Ukrainie pracowały na pełnych obrotach gorzelnie, skąd eksportowano za granicę zarówno spirytus, jak i wódkę. „Od wiosny do lata 1932 r. Stalino było zagrożone tyfusem i czerwonką, które, wybuchłszy, szybko się rozprzestrzeniały; był to jeszcze jeden skutek głodu, bo śmierć zabierała nie tylko ludzi, ale i konie, których mięso potem zjadali głodni ludzie”. Ołeksij Keys, który wtedy mieszkał w Donbasie, wspomina: „32 rok — sąd ostateczny. Rozpoczął się straszny głód. Wtedy już na drogach widzieliśmy martwych. A jak wiosna 33-go roku nastała, to już była wiosna śmierci. Na kolejach, na drogach. Oto jechał pociąg Zwieriewo — Kijów. Ludzie wszyscy wychodzili do pociągu. Myślą, może ktoś rzuci kawałek chleba. To wzdłuż drogi, jak snopy leżą — ludzie”. Na chwilę przerwę Kuromiyę, aby przypomnieć Ukraińcom, że Jenakijewe to ojczyzna lidera regionałów i dwukrotnego szefa rządu Ukrainy Wiktora Janukowycza. Przypomnę też inne: żaden z przedstawicieli Donbasu z Partii Regionów (oprócz dwóch Galicjan, którzy się do nich przybłąkali) nie zagłosował za ustawą o uznaniu Hoł o okruszynie chleba, którą stalinowscy pachołkowie wyrwali z rąk. „Pewnego razu on (Ołeksij Kejs — W.J.) ze swoim bratem szedł ulicą w Jenakijewem i: „…patrzymy — pod płotem leży kobieta… I ona nie leży, a tak półsiedzi, półleży. Martwa. Podeszliśmy, a przy niej dziecko. Kobieta martwa, a dziecko żywe, do roku. I ono wyciągnęło matce pierś i ssie. A matka przecież martwa. My z bratem stanęliśmy i płaczemy. Nie tak nam szkoda tej matki, jak szkoda dziecka, że ono nie wie. Ssie i nie rozumie, że tam przecież nie ma niczego. I tutaj jedzie sanitarka, która zbiera trupy. A oni tam jeździli stale, bo bardzo dużo było trupów. Chwytają za nogi tę kobietę i dziecko tamże, gdzie martwi leżą. Wywieźli na cmentarz martwą kobietę i żywe dziecko… W Jenakijewem spod lady sprzedają chleb i mięso… Tego, kto sprzedaje mięso, milicja od razu zabiera. Biorą mięso na analizę — czy ono nie ludzkie i czy nie psie. Bo byli tacy, co chcieli na tym zbić kapitał… Sprzeda mięso, a kupi sobie kawałek chleba”. We wsi Szaparskie w rejonie nowopskowskim było 212 rodzin kołchoźników i 18 rodzin indywidualnych; z nich 190 zupełnie nie miało żywności. Pięćset osób leżało chorych z głodu. Od 1 stycznia do 20 lutego 1933 r. siedemdziesiąt cztery osoby zmarły z głodu; większość zmarłych — bardzo młodzi i starzy. Ilu jeszcze zmarło po 20 lutego, nie wiadomo. We wsi koło Ługańska nie pozostało ani jedno zwierzę: psy, koty, ptaki — wszystkie zostały zjedzone. Bydło rogate często wykradano i jedzono nawet martwe. Martwe zwierzęta zjadały głodne psy i ptaki, a te z kolei zjadały głodni ludzie. Niektóre konie były zarażone nosacizną. Wszystko to powodowało wiele chorób. Rozprzestrzenianie się tyfusu w Donbasie miało charakter epidemii. W Mariupolu, położonym na wybrzeżu Morza Azowskiego, wielu ludzi zmarło od spożycia martwej ryby, znalezionej na plażach. W obwodzie donieckim w ciągu zaledwie pięciu dni (27 lutego—3 marca) zarejestrowano cztery tysiące zgonów. Głód nawet nie dawał oznak wygasania. Wasyl Miwutenko mówił, że Donbas był „Mekką i Nadirem dla głodnych”. W lutym 1933 r. w Charcyzku, największym węźle kolejowym Donbasu, dworzec był zapchany ludźmi, którzy uciekali do Donbasu z różnych rejonów Ukrainy: Kijowa, Winnicy i Połtawy: „Ja codziennie widziałem ich, a ci, którzy nie mogli się pomieścić, leżeli i umierali na ulicach pod ogrodzeniami parków. Każdego ranka o siódmej zauważałem kupę brudnych, już martwych ciał, podczas gdy obok ich krewni siedzieli zupełnie obojętni na to, co dzieje się wokół. Milicja rozpędzała miejscowych robotników, żeby nie widzieli ciał i nie rozmawiali z głodnymi, a czasami zbierała trupy i gdzieś wywoziła je. Codziennie z wagonów, które przybywały na stację, też wynoszono trupy zmarłych. W kwietniu głodni opanowali cały Charcyzk. Leżeli na każdej ulicy, na każdym skrzyżowaniu, z wyciągniętymi rękami prosili o jałmużnę: „Wy sami widzicie, dlaczego prosimy”. Głodni ludzie umierali wprost na ulicach, dalej zaciskając w rękach pojedyncze monety, które udało się wyżebrać”. Miwutenko opowiada o horrorze, którego świadkiem był w sowchozie „Gorniak 5” koło Charcyzka: „Pewnego dnia, idąc tam, usłyszałem jęk z krzaków przy drodze. Podszedłem i zobaczyłem dużego, przystojnego mężczyznę z siwymi włosami, około sześćdziesięciu pięciu lat. Leżał na gołej ziemi, przykryty chłopską marynarką, z szeroko otwartymi ustami i zamkniętymi oczami. Twarz mu obsiadły muchy. Odgoniłem muchy, rozejrzałem się, czy nikt nie widzi, i zapytałem: „Dziadku, skąd jesteście?” — „Ja z winnickiego… Słyszałem, że tutaj, w Donbasie, jest chleb… Przyjechałem, żeby uratować się od głodu… Dajcie, proszę, trochę rzadkiej zupy, nie chleba, bo umrę, jeśli zjem teraz chleb” — wyszeptał w odpowiedzi starzec. Przyszedłem do sowchozu i opowiedziałem wszystko to administracji. Obiecali posłać starcowi zupę, ale wiem, że nikt nie dopilnował tego, żeby mu zanieśli zupę, bo wszyscy bali się brać na siebie odpowiedzialność: wszak tym, którzy przebywali na oficjalnych stanowiskach, zabraniano pomagać głodnym. Następnego dnia milicjant z Charcyzka znalazł ciało starca w pokrzywach”. Te opowieści bledną przy wielu strasznych aktach przemocy, które wtedy się zdarzały. Na przykład w Mariupolu w 1933 r.: „Pewnego dnia, czekając w kolejce po chleb, zauważyłem dziewczynkę-chłopkę w wieku około piętnastu lat, w łachmanach, z bardzo głodnym spojrzeniem. Wyciągała ręce do każdego, kto kupował chleb, prosząc o kilka okruchów. Wreszcie doszła i do sklepikarza. Ten człowiek, prawdopodobnie niedawno przyjechał z innej republiki, bo nie umiał albo nie chciał mówić po ukraińsku. Zaczął łajać dziewczynę, mówiąc, że jest zbyt leniwa i ma iść pracować do kołchozu, potem uderzył jej wyciągniętą rękę tępą stroną noża. Dziewczyna upadła i wypuściła okruszynę chleba, którą trzymała w ręce. Wtedy sklepikarz podszedł bliżej, kopnął ją nogą i krzyknął: „Wstawaj! Idź do domu i pracuj!” Dziewczyna zajęczała, wyciągnęła się i umarła. W kolejce zaczęli płakać. Sklepikarz-komunista zauważył to i zagroził: „Niektórzy stają się zbyt sentymentalni. Zaraz zobaczymy, kto tutaj jest wrogiem ludu!” W innym miejscu Donbasu mężczyznę, który nie oparł się pokusie ukradzenia ogórka na stacji kolejowej, rozstrzelano na miejscu”. Przyjmij, Panie, choć teraz ich nieodprawione przez księży duszyczki. Dziesięć milionów. Dziesięć… Ciąg dalszy nastąpi.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn