Pawło MOWCZAN Stawszy się stałym słuchaczem radia “Kultura”, solidaryzuję się z tymi Ukraińcami, którzy dość często uporczywie pytają: nie “Kto winny?”, a “Co robić?” Co robić nam, Ukraińcom, w niepodległej Ukrainie, gdzie odbierają nam naszą unikalną, jednowariantową czasoprzestrzeń, która w języku naukowym nazywana jest chronotonem… Przecież w słowie skondensowany jest czas, w nim jedynym cała nasza przeszłość i nasza “przyszłość”, według wyrażenia Iwana Franki, i cała nasza energia. I trwa równoległy proces odbierania przestrzeni narodowej wewnątrz samego państwa, tej przestrzeni, bez której nie do pomyślenia jest istnienie niewymiernej wielkości — języka, słowa, logosu… Znany rosyjski myśliciel Gieorgij Gaczew nie tylko utożsamia Słowo z przestrzenią, ale i dokonuje syntezy dwóch kategorii: SŁOWO, w którym czas jest i wieczny, i PRZESTRZEŃ, która mierzona jest w systemie dwóch współrzędnych poziomu (czyli geografii) i pionu (czyli wzniesienia duchowego). Każdy narodowy kosmologos formuje się tysiącleciami, każde słowo ma biografię, każdy język ma program — kosmiczny, każdy nosiciel tego języka ma przeznaczenie na tej ziemi: być nie tylko sobą, ale i stanowić ogólny narodowy masyw. Nie wybieramy sobie ani rodziców, ani Ojczyzny, ani języka, który programuje się na poziomie genowym, który jest w strukturze DNA… Zatem w języku nie przypadkiem koncentruje się sama istota ludzkiego bytu, a co za tym idzie całego historycznego bytu narodu… Fundamentalna wartość języka jako podstawy samoidentyfikacji każdego bytu i każdego narodu polega na jego, rzec można, Boskim, chcecie — kosmicznym programie. Przecież język to unikalne postrzeganie świata, interpretacja świata, która jest właściwa temu czy innemu etnosowi… I wszystkie próby zastąpienia jednego języka drugim, albo też stworzenia powszechnie przyjętego sztucznego ogólnoludzkiego były porażkami, utopijne lub celowo prowokacyjne, które prowadziły do niczym nieuzasadnionych strat duchowych… Czyż nam trzeba na drugiej dekadzie lat niepodległości (dla kogo?!) Ukrainy podnosić kwestię językową, która jest fundamentalna w samym pojęciu “niepodległość”?!. Dlaczego zasada absolutnej samowartości języka ukraińskiego, jak i kultury ukraińskiej zgodnie z absolutną samowartością każdej jednostki i narodu ukraińskiego nie stała się cementem całej ukraińskiej wspólnoty?! Dlaczego on, język, wyparty jest na peryferie życia kulturalnego, gospodarczego, naukowego, informacyjnego? Nauka potwierdza domysły filozofów o istnieniu nad nami Wielkich pól informacyjnych, do których przyłączamy się poprzez ojczyste słowo. I im węższa sfera językowa ziemska, czyli język użycia, tym bardziej zwężone są nasze wyjścia, świat idei i twórczych impulsów… Wiemy, że słowem można leczyć i można zabijać. Medycyna kwantowa potwierdza, że ojczysty język wpływa i na ogólnospołeczny tonus, i na każdą poszczególną osobowość. Pragmatyczne podejście do języka jest bezsensem lub samobójstwem, lub zabójstwem nowych pokoleń, które przestają być sobą… Pragmatyczne podejście do języka ukraińskiego, ściślej do nas, Ukraińców, przyczyniło się do tego, że nas obrabowano do nitki, wykradając bogactwa narodowe, władzę, a teraz już i przestrzeń narodową, czyli ziemię… Faktycznie język ukraiński jest sparaliżowany na wszystkich poziomach. Nie będę przypominał o specprojektach takiej realizacji, jak programy z Schusterem i bez niego, z nieodzowną sztepseletarapunkowszczyzną, która kwitnie nawet na Pierwszym Narodowym, gdzie obowiązkowo na trzech ukraińskojęzycznych młodych polityków wystawiają trzech rosyjskojęzycznych… O gazetach ukraińskich nie będę mówił — zostało ich mniej niż dziesięć… Film ukraiński zniknął… Przestrzeń komunikacji narodu ukraińskiego jest niedopuszczalnie zwężona. To zbrodnicze, to niemoralne, to rażąco niesprawiedliwe… Dla kogo tworzona była w takim razie niepodległość? Jeśli trzynaście lat od dnia przyjęcia Konstytucji Ukrainy, w szczególności jej 10 artykułu, nie uchwala się ustawy o statusie języka ukraińskiego jako państwowego, to kwestia języka ukraińskiego jest kwestią naszej perspektywy państwowej, przecież istniejąca rzeczywistość przeczy zdrowemu rozsądkowi, przeczy samej idei istnienia Ukrainy jako państwa. I tutaj powtórzę śladem wybitnego ukraińskiego uczonego, akademika Iwana Mychajłowycza Dziuby: “Zniknięcie języka, tożsamości kulturowej — to zniknięcie narodu”. Inteligencja ukraińska uświadamia sobie te zagrożenia, dlatego nie przypadkiem ona, jak i nosiciel wszystkich ukraińskich praktyk tradycyjnych — chłopstwo — jest upokarzana konsekwentnie w ciągu ostatniej dekady… Dlatego i odpowiedź na pytanie “Co robić?” jest wielowariantowa: tutaj cały arsenał obrony siebie, do którego uciekał się naród w różne krytyczne okresy swojego istnienia, będzie uzasadniony. Oto te propozycje, które wyraziłem sześć lat temu na przesłuchaniach parlamentarnych, poświęconych tej samej problematyce — językowi ukraińskiemu w niepodległej od nas, Ukraińców (zatem wyobcowywanej), Ukrainie: “Mamy paradoksalną sytuację: w niepodległym państwie w ciągu całego jego istnienia nie opracowywano, nie opracowuje się ani podstawy prawnej, ani materialnej dla zapewnienia potrzeb językowo-kulturowych narodu tytularnego, który nie ma innej możliwości zrealizowania się, tylko na własnej ziemi. Powoływanie się na stan gospodarczy jest bezpodstawne i nieprzekonujące. Dlaczego do tej pory nie stosuje się, na przykład, takiego środka zapobiegawczego, jak w innych państwach — kontrpodatku na obcojęzyczne gazety, książki, filmy, programy telewizyjne i radiowe, ogłoszenia reklamowe, spektakle, koncerty i inne dzieła użytku kulturalnego, produkcję audio i wideo? Kontrpodatek będzie nie czym innym, jak zwrotem miliardowych długów Ukrainie (co jest aktualne podczas współczesnego kryzysu gospodarczego!). Ukraińcy wiekami płacili podatek obcym, a obecnie płacą za każdą minutę czasu ekranowego czy czasopismo, za to, że ich denarodowują. Ukrainy nie można zbudować z nienawiści do niej, do jej języka, do jej narodu, do jej historii, do jej perspektywy… Cała walka o naszą perspektywę jeszcze przed nami! I zwyciężymy. Sława Ukrainie! 27.02.2009 r.
W 2001 roku Międzynarodowa Fundacja Charytatywna „Ukraińska rodzina” otworzyła oddzielny rachunek 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów” (m. Kijów) w celu księgowania dobrowolnych datków (środków celowych) na budowę Cerkwi Kobzarowej obok Góry Mnisiiej w Kaniowie. Począwszy od 2001 roku na rachunek wpływają środki zebrane przez tysiące Ukraińców. Obecnie, na dzień 6 marca 2009 roku, suma składek charytatywnych wynosi 905 136 hrywien. Zgodnie z Ustawą Ukrainy „O Narodowym Banku Ukrainy”, która ustala zasady przeprowadzania operacji bankowych, postanowieniem NBU nr 53 z dnia 06.02.2009 r. w AKB „Kijów” wprowadzono moratorium na zaspokojenie roszczeń wierzycieli na okres sześciu miesięcy od 09.02.2009 r. do 09.08.2009 r. W związku z tym MFCh „Ukraińska rodzina” uważa za konieczne tymczasowe wstrzymanie rozpowszechniania numeru rachunku 26045200145101 w PO AKB „Kijów” oraz, aby uniknąć jakichkolwiek nieporozumień, prosi o niewpłacanie środków „Na Cerkiew Kobzarową” na wskazany rachunek. Międzynarodowa Fundacja Charytatywna „Ukraińska rodzina” jest klientem banku Podolski oddział AKB „Kijów” od 02.07.1999 r. i posiada dziesięcioletnie doświadczenie w pracy z nim. Podolski oddział AKB „Kijów” sumiennie podchodzi do wykonywania obowiązków w granicach przyznanych mu prawem i gwarantuje zachowanie środków ofiarodawców. Zatem środki zebrane „Na Cerkiew Kobzarową” zostaną zachowane i wydatkowane zgodnie z przeznaczeniem. Informujemy ofiarodawców, że z inicjatywy Prezydenta Ukrainy W. A. Juszczenki w jego Sekretariacie pod koniec lutego odbyło się spotkanie pod przewodnictwem zastępcy szefa Sekretariatu R. P. Bezsmertnego, w którym wzięli udział przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” P. M. Mowczan, prezes zarządu Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej „Ukraińska rodzina” H. W. Łemec, przedstawiciele Czerkaskiej Obwodowej Administracji Państwowej i inni. Fundację „Ukraińska rodzina” zobowiązano do rozpoczęcia prac nad projektem „Cerkiew Kobzarowa”. 23.02.2009 r. Fundacja zawarła umowy nr 600-1, nr 601-1 z Ukraińskim Państwowym Naukowo-Badawczym i Projektowym Instytutem „UkrNDIprojektrestauracja” na opracowanie propozycji przedprojektowych oraz projektu roboczego cerkwi Opieki Najświętszej Bogurodzicy (Cerkiew Kozacka w Kaniowie). O dalszym przebiegu realizacji ogólnonarodowej inicjatywy będziemy informować opinię publiczną na łamach „Słowa Proświty”. Prezes zarządu MFCh „Ukraińska rodzina” H. W. Łemec Główna księgowa N. O. Łewczenko. Pawło Mowczan otwiera wieczór poświęcony 195. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki 9 marca 2009 roku w Kijowskim Domu Nauczyciela.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
I nie chodzi o to, że jest ona taka zła. „Otwarte społeczeństwo”, w którym żyjemy, oferuje inny wariant relacji między inteligencją a władzą — zasadę rozumnego egoizmu, wzajemnej korzyści i wymiany. Rozwiały się błędy mitopoetycznych i religijnych stuleci, namiętności poddały się interesom, a człowiek jawi się teraz nie tyle jako współczujący, co jako rozumny, racjonalny. Duchowość jako obraz jedności prawdy, dobra, piękna stopniowo zredukowała się do korzyści i celowości, przekształcając się we własne zdanie. Tym samym społeczeństwo rezygnuje z wewnętrznego, duchowego opanowania świata przez człowieka, przekształcając się w cywilizację. Wszyscy szczycimy się przynależnością do cywilizacji europejskiej, nie myśląc o tym, że tutaj osobowość jest transformowana, polegając na wróżbach i przepowiedniach. Nauczone gorzkim doświadczeniem domorosłych mesjaszy, społeczeństwo powinno bać się bardziej niż swoich wrogów, pretendentów do miana „wielkiego człowieka” czy „zbawcy narodu”. Każdy z nich, celując w przeciwnika i oponenta, trafia w Ukrainę. To właśnie oni, wbrew przysięgom i deklaracjom, doprowadzili Ukrainę do przepaści, przyczynili się do stworzenia jej negatywnego obrazu, po raz kolejny ograbili naród… Nie ma sensu teraz mówić o inteligencji, intelekcie i konsolidacji elity. Ale czy jest ona potrzebna, bo zrozumiałe — to już nie po prostu „jedność i walka przeciwieństw”, a wendeta, w której ułaskawień nie będzie. Być może lepszy „straszny koniec, niż strach bez końca”, czyli niech utwierdzi się prawo silniejszego? O tym coraz głośniej zaczynają mówić na wszystkich szczeblach, pocieszając, że ta siła objawi się nie tylko w umiejętności intrygi, ale i w przewadze strategii, taktyki, i w końcu zrealizuje nadzieje narodu na obiecane lepsze. Jednak to już było. A i nasz czas nie jest podległy pojedynczej, nawet „silnej” osobie. Zmieniło się środowisko życia człowieka, parametry społeczne jego istnienia. Z tą okolicznością ściśle wiążą się nowe sprzeczności, konflikty ekonomiczne oraz konkurencja zaproponowanych projektów rozwoju kraju i społeczeństwa. Zachodzi modyfikacja instytucji politycznych. Nie wytrzymując historycznej konkurencji, tradycyjne konstrukcje polityczne transformują się w istotnie inną jakość, z nowym pokoleniem działających osobowości. Odpowiednio zmieniają się też wymagania wobec elity. W szczególności naszej. Jej „inteligencja”, „moralność”, „prawda”, mitologizowane „heroiką Majdanu”, bronieniem „historycznej sprawiedliwości” itp. stają się niepotrzebne, ponieważ nic społeczeństwu nie dają, oprócz gołych oświadczeń i obietnic, których nikt nigdy nie spełnia. Biorąc pod uwagę wymóg modernizacji działalności politycznej, dziś Ukrainie potrzebna jest taka elita, która może skutecznie działać w sytuacji globalnej dynamiki, niepewności, szukając i znajdując godne wyjście z niebezpiecznych alternatyw, sytuacji, których nie da się rozwiązać zwykłymi podejściami. Dlatego potrzebne stają się nie tylko wysoko wykształcone, nie po prostu intelektualne, a kreatywne osobowości, zdolne wpływać na bieg wydarzeń, widzieć i efektywnie przemyśliwać okoliczności historyczne, przystosowane do rozumnej i umiejętnej interakcji z kompleksowymi, wieloczynnikowymi procesami teraźniejszości. Z nimi raczej nie będą mogli konkurować „bojownicy” o Ukrainę, którzy przekształcili ją w abstrakcyjną „ideę narodową”. Jednym z głównych wymagań współczesnej elity jest powrót wreszcie do człowieka, zniekształconego obojętnością wobec niego władzy, która tak i nie zmieniła się. Ani socjalizm, ani kapitalizm, ani demokracja nie przekształciły Ukraińca w obywatela. Biorąc pod uwagę ten stopień pustosłowia i nieprawdy, nagromadzonych w naszym społeczno-politycznym bycie, połączenie obojętności i bezduszności wobec wielkiego oraz służalczego godzenia się ze świństwem zmusza człowieka do kłamania, czyni amorficznym wobec kłamstwa, które staje się
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr ILJIN, doktor nauk filozoficznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki. O kryzysie władzy na Ukrainie nie mówi dziś chyba tylko leniwy albo odcięty od życia mnich-schimnik. I nikt nie wątpi w pilną potrzebę zmiany elity władzy, oprócz niej samej. Ta okoliczność napełnia wszystkie sfery życia i działalności strachem. Jest to strach przed kryzysem finansowym i jego skutkami, o których z masochistyczną przyjemnością wieszczą wszyscy — politycy, biznesmeni, dziennikarze, emeryci, a nawet gwiazdy show-biznesu. A za tym kryje się strach przed nielogicznymi działaniami władzy, totalną korupcją, utratą majątku, zysku, zdrowia, pracy, strach przed niepewnością. Człowiek słucha radia i ogląda telewizor, by pozbyć się strachu, wsłuchuje się w przepowiednie wróżek i astrologów, ze strachu wybiera „lipowych” liderów politycznych… Nawet pieniądze, najbardziej uniwersalny regulator reakcji masowych, są dziś narzędziem strachu: biednych zastrasza się ich brakiem, a bogatych — niemożnością ich zachowania. I pozostaje w tej sytuacji ostatnia rzecz — nadzieja na silnych, którzy uwolnią od strachu przed oczekiwaniem bankructwa, choroby, zapomnienia, żebractwa, zwątpienia itp. Nadzieja na elitę — inteligentną, rozumną, moralną, która uczciwie będzie troszczyć się o swój naród, swoich wyborców, uwolni od beznadziei. Nadzieja na inteligencję jest wypróbowana przez czas, ponieważ zawsze chroniła wiarę w dobro, moralność, rozum, współczucie, była nośnikiem duchowości, wyższych ideałów, wartości życia, a nie wegetacji. Z definicji inteligent nie oddziela się od niższych stanem grup społecznych, jest zatroskany ich problemami i nie może być egoistą, karierowiczem, gonić za bogactwem, być kosmopolitą i bezpaństwowcem. Jest zorientowany na zasadę służby, która leży u podstaw duchowości, a regulatorami jego życia wewnętrznego stają się obowiązek, sumienie, godność itp. Inteligentowi właściwy jest wartościujący, a nie tylko poznawczy czy technologiczny stosunek do świata. Za mało mu wypełniać rolę zawodową, chce projektować dobrobyt i szczęście dla wszystkich. Wartościowe nastawienie na zgodność celu i środków obiektywnie stawia inteligencję w opozycji do tej władzy, dla której „cel uświęca środki”. Przeszkadza jej stać się „brudną”, zwyrodniałą w stronę kryminału. Powszechnie znana jest rola inteligencji — dysydentów, nauczycieli, pracowników naukowych w zburzeniu radzieckiego imperium, którego polityka przestała odpowiadać ich moralnym i duchowym oczekiwaniom. W ogólnych wyobrażeniach inteligent ingeruje w sprawy społeczne, broni wyższych celów i człowieka, który dla niej „brzmi dumnie”. Jednak nasza elita władzy przekonująco udowodniła, że liczyć na jej inteligencję — to na próżno. zmienia się w aktora, działacza, osobę, która we wszystkim kieruje się pragmatycznymi przesłankami. To właśnie obserwujemy u naszego politykierstwa, które pierwsze zrozumiało tę metamorfozę. Inteligencja jako wyraz osobistych i kulturowych cech bytu wykształconych ludzi przestaje teraz odpowiadać zapotrzebowaniom „intelektualistów”, ponieważ przeszkadza w przeprowadzaniu „potrzebnych” programów i projektów. Jest przeszkodą dla ustanowienia w „otwartym” społeczeństwie form życia wolnych od paternalizmu, moralnych i społecznych zobowiązań — zekonomizowanych, spieniężonych. Transformują się, tracą kulturę i tradycje, transformuje się też inteligencja — w intelektualistów. Prawda, to pojęcie u nas ma narodową specyfikę. Wszyscy, którzy przedtem „szli do władzy” — na prezydentów, ministrów, deputowanych, zapisali się do „intelektualistów”, do nauki. Jak w latach 30. ubiegłego wieku „średniak” szedł do kołchozu, nasza elita władzy poszła w profesorów, doktorów, akademików. Prawda, rodzima nauka nie wzbogaciła się o niutonów, chyba tylko weszła na drogę dyskredytacji. Jaki może być na przykład szacunek do Rady Naukowej, która przyznała tytuł doktora honoris causa ówcześnie urzędującemu prezydentowi L. Kuczmie, a kiedy odszedł z urzędu, pozbawiła go tego tytułu? Cóż to za „uczone zgromadzenie”? Z definicji intelektualista to nomad, wolny od moralnych zobowiązań koczownik, „łowca zielonych”, którego karierowe dążenia stają się celem samym w sobie. Indywidualizm i pycha (próżność), które od wieków uważano za korzeń zła, stają się jego ideałem, a celem życia i głównym kryterium samodzielności — bycie skutecznym. Właśnie oni wypełnili przestrzeń władzy, demonstrując nową spieniężoną duchowość, z którą trzeba znajdować konsensus, jeśli chcesz przetrwać we współczesnej epoce. Uogólniając różnice między inteligentem a intelektualistą, można powiedzieć, że inteligent to podmiot kultury, duchowości, służby i moralności, ale żyje on w zamkniętym, całościowym, tradycyjnym społeczeństwie. Intelektualista to podmiot wartości społeczeństwa finansowego, mentalności, racjonalności i technologii, który żyje w otwartym, zindywidualizowanym społeczeństwie. Społeczeństwo zamknięte to „MY”, i w nim „z każdego po nitce — nagiemu koszula”; w otwartym — „JA”, a wszystko inne — to twoje problemy. Tutaj już „z każdego po nitce — nagiemu pętla”. Jednak w kontekście utwierdzania zasad gospodarki rynkowej, liberalizmu, społeczeństwa obywatelskiego i prawnego rozpoczęła się propaganda zalet intelektualizmu i krytyka inteligencji, jej nieefektywności i nieprofesjonalizmu. Intelektualista zaś, przeciwnie, jakoby pozbawiony jest tych wad, jest aktywny i odpowiedzialny, podąża za wezwaniem „czas to pieniądz”, co dla społeczeństwa rynkowego jest najważniejsze. Nie oznacza to, że w otwartym społeczeństwie wszyscy są intelektualistami. W szczególności elita władzy, uwierzywszy w swoją „wybraniecką” naturę, nadaną po-
Fotokolaż Ksenii Hładyszewej z ogrodami i pieniędzmi, z jakiegoś powodu zaczęła utożsamiać się z intelektualizmem. Ale ta nieskończona intryga, skandal, chciwy podział własności, które latami toczą się we władzy, nie mają żadnego związku ani z intelektualizmem, ani z inteligencją. Intelektualistów zastąpili politolodzy i manipulatorzy, którzy prowokują ciągłą walkę. Sytuacja nieprzejednanego starcia przypomina światopogląd sekty manichejczyków (okres wczesnego chrześcijaństwa), którą zniszczono jako organizację, ale jej ideologia nadal znajduje się w świadomości milionów ludzi, którzy nigdy o manicheizmie nie słyszeli. Manichejczycy są przekonani, że dobro i zło są wyraźnie rozgraniczone, a zło obok dobra jest aktywnie działającą siłą w świecie, skoncentrowaną w konkretnych ludziach. Manichejczyk nigdy nie przyzna, że jego ideowy przeciwnik działa, wychodząc ze szlachetnych przekonań, a jedynie z niskich pobudek. Każdy przeciwnik to albo głupiec, albo łotr, ponieważ szczerość i uczciwość to tylko jego (manichejczyka) prerogatywy. A jeśli w naszej sytuacji pomnożyć to przez interes ekonomiczno-pieniężny i, co być może najważniejsze, żądzę władzy, to otrzymujemy efekt składu prochu, w którym świecą pochodniami. Nieskończona walka „w imię Ukrainy” odbywa się kosztem jej integralności, co prowadzi do ruiny i degradacji moralnej. Tym samym mija czas samego państwa, które jest wyżerane przez korupcję, przemoc ekonomiczną i polityczną wobec własnego narodu. Państwo traci funkcje władcze, terytoria, naród, osiągnięcia i armię, pozostając powłoką władzy. Obserwacja walki „kolorowych” elit pozbawia, pomimo tytułów i stanowisk, jakiejkolwiek wiary nie tyle w intelektualną, co po prostu w ich zdolność. Nie zdrowy rozsądek, a obłęd władczej elity uczyniły kraj i naród zakładnikami jej chciwości i zazdrości. I to wtedy, gdy państwowy okręt może pójść na dno w burzy kryzysu finansowego i geopolitycznych zakusów. Zamiast działania — oczekiwanie granicy, kiedy nadejdzie czas „ich rządu, który robił dobrze”; zamiast szukania wyjścia i kompromisu — szukanie zdrady interesów narodowych itd. Choć sami bojownicy o „uczciwą władzę” tyle razy zdradzali, kłamali, że zapomnieli, gdzie jest prawda. Nawet schlebiające pocieszanie satelitów nie ratuje. Wystarczy spojrzeć na żałosne wysiłki kijowskiego mera, by ratować siebie dytyrambami nędznych sekretarzy i nieadekwatnych „ukochanych babć”. Te problemy, które są dyskutowane wśród zachodnich intelektualistów, nie mają związku z naszą nierozsądną, patologicznie chciwą władzy i stanowisk elitą, tak jak ona nie ma związku z intelektem. Wszystko to aktualizuje problem elity, ale nie partyjnej czy nomenklaturowej masy, a tych, którzy mogą trzeźwo spojrzeć i na realny stan rzeczy, i na argumenty oponenta. Elita to ci, którzy zajmują pozycje wyważenia i rozumu, a nie są pragmatykami, którzy uważają za wyższą mądrość umiejętność przystosowywania się do okoliczności. Elitę tworzą nie ci politycy, którzy zajmują „jednoznaczną” pozycję, bo wtedy mamy ten sam bolszewizm („kto nie z nami, ten przeciw nam”), a ci, którzy są zdolni wyjść poza granice klanowej prywatyzacji kraju i jego zasobów, odmówić nienasyconego przejadania budżetu. Do elity powinni należeć nie „wykonawcy”, a ci, którzy mają rozum reformatora, natchnienie demiurga, którzy uświadomili sobie swoje powołanie, by nadać właściwy kierunek żywiołowi życia, które teraz u nas pójdzie samo z siebie, bez sensu i logicznego ukierunkowania.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
drugą naturą i energiczną siłą życia. W takiej sytuacji niezwykle ważne jest odrodzenie zaufania jako przesłanki kultury, podstawy osobistej i społecznej odpowiedzialności, ciągłości tego, co właściwie ludzkie, a co powinna ucieleśniać elita. Istota elity określa się poziomem zaufania do niej obywateli, uwarunkowanym moralną odpowiedzialnością, uczciwością politycznej gry. Zasada „sukces za wszelką cenę”, która rodzi wojnę wszystkich przeciw wszystkim, dramatyzuje sytuację, prowadzi do nieodwracalnego zwyrodnienia człowieka i społeczeństwa: z opartego na zaufaniu i odpowiedzialności do egocentryzmu, absolutnego lekceważenia wszystkich wartości. Dlatego elita to ci, dla których władza nie jest tylko i nie tyle triumfem własnego „Ja”, co społeczną, a jeszcze bardziej — duchową odpowiedzialnością, która może być oparta na umiejętności myślenia, rozumienia, widzenia. Elita musi zrozumieć: Ukraina nie może być tylko pomarańczowa, biała, biało-niebieska itp. I rozum nie określa się wyczuwaniem tej chwili, kiedy można zmienić partyjną barwę. Nowa architektonika rozwoju świata oznacza potwierdzenie nowych zasad organizacji i zarządzania społeczeństwem, zmianę języka władzy, zmianę skali priorytetów. Wreszcie, nową klasyfikację „lepszych ludzi”, ich socjoprzyrodniczych jakości, ale przede wszystkim — zdobycie przez elitę swojego statusu drogą wyboru narodowego. Obecna elita jest oddalona od narodu, ponieważ osiągnęła swoje stanowisko drogą przekręcania praw „pod siebie” i prawniczej kazuistyki. Jej głównym celem i sensem jest władza. Ale do dobrych uczynków w imię ludzi potrzebne są moralność, wiara, rozum. Dla siebie (egoizmu) potrzebni są nędzni, ograniczeni, którzy tylko przy „panu” są czegoś warci. I oni o tym wiedzą, dlatego z taką uwagą śledzą i niszczą wszystko, co może im przeszkadzać utrzymać się „na powierzchni”. Właśnie stąd korupcja, chaos, cynizm, niemoralność. Zrozumiałe, że rozwiązanie takich zadań nie jest w mocy tradycyjnego myślenia, prowincjonalnego światopoglądu, obliczonego na zdobycie autorytetu u przeciętnych „babć Parasek”, przebiegłych „drogich przyjaciół” i „swoich chłopaków”. Współczesne budownictwo państwowe jest związane z kapitałem intelektualnym społeczeństwa, z kreatywnym przywództwem, możliwościami kulturowej i moralnej integracji, innymi czynnikami osobistego wzrostu i znaczenia, z potencjałem solidarności. Tylko tak można pozbyć się mroku, w którym rodzą się Minotaury. …Polityka była i pozostaje brudną sprawą. Inteligent nie skieruje jej drogą wiary i miłości. Sprawiedliwość, jak i równość, tak i pozostają ideałami, nieosiągalnymi dla większości. Tak samo każdemu człowiekowi prościej jest staczać się w dół, niż iść w górę: prościej jest pełzać, niż latać. Prościej jest szukać podstępów wrogów i masonów, niż nauczyć się nie śmiecić i jeździć na zielone światło. Prościej jest uwierzyć w przyjemnie-pocieszające, choćby i kłamstwo, niż wziąć na siebie odpowiedzialność za wszystko — dobre i złe — w historii swojego kraju. I mimo wszystko trzeba nie zachwycać się „prawem do niegodziwości”. Nie warto pozwalać wyuczonej histerii profesjonalnych słowotoków wprowadzać się w stan nawet krótkotrwałej bezmyślności, iść drogą ich obłędu. Poziom jasności, zaufania, konkretności, odpowiedzialności, kreatywności, skuteczności, rozumności — oto co składa się na charyzmę prawdziwej elity. protokoły posiedzeń sądowych trybunału wojskowego 40. armii. Na dowódcę kompanii zwiadu, Ukraińca Wiktora Haponenkę, za okazane w boju męstwo przygotowano wniosek o nadanie mu tytułu Bohatera Związku Radzieckiego. Ale gwiazdy Bohatera tak i nie otrzymał. Żołnierze brygady zmotoryzowanej, w której służył Wiktor Haponenko, bestialsko zgwałcili kobiety-Afganki w pobliżu sąsiedniego kiszłaku, a potem pozabijali wszystkich jego mieszkańców, aby zniszczyć świadków. Za tę przerażającą zbrodnię wycofano wszystkie nagrody dla żołnierzy i oficerów tej jednostki, w tym wniosek o nadanie tytułu Bohatera Wiktorowi Haponence. Niezadowolony z tego, że żołnierz z armii Afganistanu zaczął uchylać się od udziału w działaniach bojowych, radziecki sierżant K. zabił go strzałem w potylicę. Po tym sierżant przywłaszczył 4,5 tysiąca afgani (afgańskie pieniądze) oraz zegarek. W procesie śledztwa K. oświadczył, że podarował zegarek majorowi M. Zegarek rzeczywiście został odebrany majorowi M. Radzieckie patrole drogowe często grabiły afgańskie samochody. Zmotoryzowani i desantowcy grabili miejscowych mieszkańców. Radzieccy chorążowie grabili swoich żołnierzy, sprzedając Afgańczykom mienie wojskowe, paliwo, a nawet amunicję. Za zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości, popełnione w Afganistanie, na drodze sądowej ukarano tylko niewielką część radzieckich żołnierzy i oficerów. Takich zbrodni dokonywano tysiące, ale niełatwo było je wykryć i udokumentować. Zapasowe koła od radzieckich „KamAZ-ów” wymieniano na skórzane afgańskie płaszcze lub na japońskie magnetofony, co na terenach ZSRR uważano za deficyt. Bywały przypadki, kiedy afgańskie samochody z pompami podjeżdżały prosto do radzieckich magazynów, gdzie przechowywano paliwa i smary, i zlewały z bojowych samochodów i czołgów tyle oleju napędowego, ile było trzeba. Za to Afgańczycy płacili radzieckim wojskowym duże pieniądze. Sądzę, że czas upublicznić statystyki zbrodni wojennych, których dokonali radzieccy wojskowi w Afganistanie.
Tłumaczenie maszynowe
CZYTELNIK KONTYNUUJE ROZMOWĘ Vitalij MATIASZ, dziennikarz 15 lutego społeczność obchodziła 20. rocznicę wycofania „ograniczonego kontyngentu Armii Radzieckiej” z Afganistanu. Na Ukrainie wojny Związku Radzieckiego przeciwko suwerennej Republice Afganistanu większość obywateli jeszcze nie w pełni sobie uświadomiła. Podczas obchodów takich dat, jak to mówią, „radzieckiego zabarwienia”, możemy stwierdzić żywotność stereotypów radzieckiej świadomości. Niestety, z ust znanych działaczy społecznych z jakiegoś powodu nie słyszymy pryncypialnych ocen zagranicznych interwencji, których dokonały siły zbrojne ZSRR: w 1956 roku na Węgrzech, w 1968 — w Czechosłowacji, w 1975 — w Angoli, w 1978 — w Etiopii oraz w Jemenie. Agresje ZSRR miały na celu narzucenie suwerennemu krajowi totalitarnego radzieckiego modelu rozwoju społeczeństwa. Trwałość „afgańskiego syndromu” w masowej świadomości tłumaczy się słabością państwowotwórczego wychowania obywateli Ukrainy, a także antypaństwową propagandą prorosyjskich sił politycznych, które marzą o odrodzeniu imperium. Radzieckie wojska na terytorium suwerennego Afganistanu zostały wprowadzone bez oficjalnego wypowiedzenia wojny. W grudniu 1979 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ potępiło militarną agresję ZSRR przeciwko Afganistanowi. Radziecka inwazja spowodowała wojnę domową, która nie ustaje do dziś. Pomimo ogromnych bogactw naturalnych, w Republice Afganistanu obecnie panują niezwykle niskie standardy życia. Decyzja kierownictwa ZSRR o nieogłaszaniu oficjalnie wojny przeciwko Afganistanowi postawiła wziętych do niewoli bojowników 40. Armii Radzieckiej poza prawem. Zatem, jeśli ci żołnierze dostawali się do niewoli, nie podlegali ochronie odpowiednich konwencji międzynarodowych. Islamscy przywódcy Afganistanu ogłosili świętą wojnę przeciwko radzieckim okupantom — dżihad, gdyż wojska okupacyjne były nosicielami komunistycznej ideologii, która wyznawała ateizm. Do bezbożników wrogo nastawiona była większość obywateli, którzy od wieków wyznawali islam. Oprócz tego radzieccy żołnierze i oficerowie słabo znali tradycje afgańskiego narodu, co również wywoływało wśród miejscowej ludności odrazę i nieufność. Tak jak w czasach II wojny światowej, w okresie radzieckiej awantury w Afganistanie Ukraina stała się obiektem kremlowskich geopolitycznych roszczeń. W latach wojny w Afganistanie zginęło 3 360 obywateli Ukrainy, 8 000 zostało kalekami. Radziecką interwencję w Afganistanie musimy rozpatrywać jako jedną ze zbrodni komunistycznej wierchuszki przeciwko wielu narodom, w tym także ukraińskiemu. Po klęsce w Afganistanie upadło największe na świecie imperium, a równolegle rozpadł się cały „obóz socjalistyczny”. Na postradzieckiej przestrzeni pojawiły się nowe państwa. Obywatele Ukrainy wreszcie zrozumieli, że ich dzieci odtąd nie będą walczyć za granicą, broniąc imperialnych interesów supermocarstw. Radziecka interwencja w Afganistanie prowadziła do militaryzacji ZSRR, pogarszała poziom życia obywateli, powodowała w społeczeństwie wzrost nastrojów protestacyjnych. Właśnie podczas zbrojnej awantury demokratycznie nastawiona inteligencja (w większości członkowie Moskiewskiej i Ukraińskiej Grupy Helsińskiej) poprzez „samizdat” wzywała do natychmiastowego zaprzestania agresji. Wśród więźniów politycznych epoki Breżniewa są to ukraińscy dysydenci Wasyl Lisowy, Jurij Badzio, Łewko Łukjanenko, Mychajło Horyń, Jewhen Proniuk, Jewhen Swerstiuk, Wasyl Owsijenko i Oksana Meszko. Dzisiaj Ukraińcy mogą być z nich dumni. O każdej wojnie należy mówić prawdę, jakkolwiek gorzka by ona nie była. Radzieckich żołnierzy ideowo wychowywano w okresie zastoju. Dlatego wielu żołnierzy i oficerów było moralnie przygotowanych do maruderstwa, nieposłuszeństwa, kradzieży, pogardliwego stosunku do miejscowej ludności. Wojna afgańska jedynie ujawniła ukryte wady radzieckiego systemu. Stan moralny i normy zachowania pewnej części uczestników radzieckiej zbrojnej awantury demonstrują obecnie odtajnione pro- Hnat BIZHYK, proświcianin, m. Nowa Kachowka obwodu chersońskiego Nasz naród do dziś tonie w mroku komunistycznego mroczniactwa. Szatański sierp bezlitośnie przez dziesięciolecia ścinał nie kłosy pszenicy, a głowy tych, którzy powinni byli je uprawiać. Ciężki młot szatana dobijał tych, których nazywano kwiatem narodu. Milionowe ofiary naszego narodu uczyniły go posłusznym narzędziem w rękach komunistycznych wodzów i wódzików. Lecz nie to wywołuje zdziwienie. Zakuwają w kajdany nierzadko także bohaterów i, zakleiwszy ich usta kneblami, zmuszają do zamilknięcia i pod lufą nagana iść w potrzebnym katom kierunku. Dziwi, jak udało się tych, którzy przeżyli w wirze piekielnych wydarzeń, zaszczepić przekonanie, że żyli w raju. Zatem na komunistycznych ideologów i wykonawców ich woli spadają dwie straszne zbrodnie, których się nie wybacza: zniszczenie milionów Ukraińców i pozbawienie wielu z nich najwyższego daru Stwórcy — umiejętności myślenia i obiektywnej oceny wydarzeń. Odpowiedzialność za te zbrodnie powinni ponosić także współcześni spadkobiercy komunistycznej ideologii i jej karnej maszyny, bo nie wyrzekli się dziedzictwa poprzedników, nie potępili ich zbrodni, a wręcz przeciwnie, kontynuują zbrodniczą propagandę, skierowaną na zniszczenie narodu ukraińskiego jako narodu i jego państwowości.
Tłumaczenie maszynowe
A na tym lista zbrodni systemu komunistycznego i jego głosicieli się nie kończy. Stałe i stopniowe deptanie dawnych podstaw i dzisiejszych pędów ukraińskiej kultury również spoczywa na sumieniu twórców, sterników i wykonawców systemu komunistycznego. Przecież jeszcze za naszej pamięci zaczęła gasnąć ukraińska pieśń, cichnąć ukraiński humor, umilkła kolęda i związane z nią obrzędy. Ich miejsce zajmowała niejednokrotnie niskich lotów rosyjska popsa, której towarzyszył kiepski humor, wyśmiewający Ukraińca, jego język i tradycje. Ku wielkiemu, niestety, żalowi nienawidzący Ukrainy robią to nadal także teraz. Nie mniej tragiczne skutki ma zbrodniczy plan wyparcia ukraińskiego języka ze wszystkich sfer użytku, faktycznego jego zniszczenia. Przeniesienie większości szkół na język rosyjski, zwolnienie uczniów z nauki ukraińskiego stało się nieodwracalnym ciosem w dążenia Ukraińców do zachowania narodowych świętości. Żelazny prasa niszczyła ukraińską naukę nie tylko zakazem obrony rozpraw doktorskich w języku ukraińskim i prowadzenia zajęć w szkołach wyższych w języku ojczystym Ukraińców, lecz także rozmaitymi uchwałami, decyzjami i zarządzeniami. A jaki druzgocący cios poniosła duchowość narodu ukraińskiego!
Barbarzyństwem i wandalizmem spadło na głowy Ukraińców zniszczenie arcydzieł architektury, jakimi były nasze świątynie. Pod koniec lat dwudziestych XX wieku zlikwidowano Ukraińską Autokefaliczną Cerkiew Prawosławną, zgładzono jej duchowieństwo, a w 1946 roku to samo powtórzyło się z Greckokatolicką Cerkwią. Przymusowe narzucanie bezbożności zmieniło narodowy charakter Ukraińców. Dzisiejsze okrucieństwo, obłuda, kłamstwo i zabójstwa są skutkiem ateistycznego wychowania. A co zrobił z nami ten brudny potok, który zaczął wlewać się wulgaryzmami do czystej rzeki naszego języka! W XVII wieku w naszym języku były cztery przekleństwa: „czort”, „diabeł”, „pies” i „świnia”, a dziś wraz z wyzwiskami liczba ich przekracza już pięć tysięcy. A czy wielkiego przesiedlenia narodów nie należy zapisać na konto zbrodni komunistycznej wierchuszki? Płonęły w pożarach całe ukraińskie wsie na Zachodniej Ukrainie, a ich mieszkańcy albo ginęli w płomieniach, albo byli wywożeni w odległe strony. A ile rodzin pozbawiono narodowych korzeni na skutek zmiany granic, ile antyukraińskiego elementu osiedlono we wsiach ukraińskich w miejsce Ukraińców wymordowanych głodem! Wszystkich zbrodni partii komunistycznej wobec narodu ukraińskiego nie sposób wyliczyć. Dlatego inne narody dziwią się, jak my wciąż możemy znosić wszelkiego rodzaju Symonenków, Morozów, Witrenków, którzy prowadzą antyukraińską działalność. Dlatego zadaniem wszystkich Ukraińców i ich narodowo-patriotycznych organizacji jest nie tylko rozpoczęcie natarcia na podważenie naszej państwowości i samobytności, lecz także domaganie się zakazu zbrodniczych partii i zrzeszeń. Popełniamy błąd, nie dostrzegając antyukraińskich sił i obwiniając o zbrodnie wyłącznie reżim stalinowski. Był on jedynie nowym wytworem imperialnej polityki Rosji mającej na celu zagarnięcie nowych ziem i ujarzmienie Ukrainy. Przecież właśnie tak Rosja postępowała przez wieki nieustannie. Dlatego nie mniej niebezpieczne dla Ukrainy są partie, których członkowie są agenturalnym wcieleniem interwentów. Większość członków Partii Regionów prowadzi taką antyukraińską politykę. Dlatego często znajdują wspólny język z komunistami, bo tworzą jedną czarną sprawę: zniszczenie Ukrainy jako państwa, zniszczenie narodu ukraińskiego jako narodu. Zjednoczmy się więc w walce ze zbrodniczymi antyukraińskimi siłami. Byłoby dobrze, gdyby „Proświta” stanęła na czele tej walki, a sojuszników szukała wśród tych partii i organizacji, które jeszcze nie zostały strawione przez szowinistyczno-imperialny bacyl.
Tłumaczenie maszynowe
Bohdan Czerwak, przewodniczący Kijowskiej organizacji miejskiej OUN
Współczesna publicystyka, a niekiedy i nauka, analizując wydarzenia historyczne, które bezpośrednio lub pośrednio wiążą się ze zorganizowanym ruchem nacjonalistycznym, wykazują ignorancję podczas oceny faktów. Z jakiegoś powodu przyjęło się utożsamiać OUN i UPA, a je – z innymi formacjami wojskowymi, które działały podczas II wojny światowej, powiedzmy z dywizją „Galicja”. Takie dowolne traktowanie faktów historycznych stawia bariery na drodze obiektywnej oceny zjawisk historycznych, które niekiedy odegrały decydującą rolę w zdobyciu i ustanowieniu państwa ukraińskiego. Przywrócenie sprawiedliwości historycznej wymaga obiektywnego naświetlenia walki narodu ukraińskiego, z którą związana jest działalność OUN. Historia OUN to cały etap niepodległościowych dążeń narodu ukraińskiego, który miał ogromny wpływ na proces usamodzielnienia Ukrainy na początku lat dziewięćdziesiątych. OUN powstała w skomplikowanych okolicznościach historycznych i politycznych. Klęska URL w 1922 roku, okupacja Ukrainy przez bolszewicką Rosję, odejście części ziem ukraińskich do Polski, Czechosłowacji i Rumunii faktycznie oznaczały utratę perspektywy wywalczenia niepodległej Ukrainy. Ukraińska elita polityczna na początku lat 20. znalazła się w stanie kryzysu i rozczarowania. Główne siły polityczne i intelektualne Ukraińców przebywały na emigracji. Ich trzon stanowili zahartowani w bojach żołnierze i oficerowie armii ukraińskiej. Na terytorium Polski i Czechosłowacji zaczęły tworzyć się ukraińskie ośrodki kulturalne i polityczne, które miały łączność z zniewoloną Ukrainą i szukały optymalnego rozwiązania palących problemów narodowych. Ukraińska Organizacja Wojskowa została założona w 1920 roku. Opierała się na ukraińskiej tradycji wojskowej URL, była zdyscyplinowana i cieszyła się autorytetem. Na czele UWO stał pułkownik Jewhen Konowalec, były dowódca Korpusu Strzelców Siczowych – jednostki Ukraińskiej Armii Czynnej. W 1922 roku wśród ukraińskich żołnierzy w Libercu i Josefovie (Czechosłowacja) powstała Grupa Ukraińskiej Młodzieży Narodowej. Główny nacisk położono na pracę wychowawczą i ideologiczną, którą kierowano na przezwyciężenie tendencji proradzieckich i konformistycznych. Jesienią 1925 roku utworzyła się Legia Ukraińskich Nacjonalistów na bazie mniejszych i drobniejszych organizacji młodzieżowych Czechosłowacji. Centrum Legii były Podiebrady, w szczególności miejscowa Ukraińska Akademia Gospodarcza, gdzie tętniło ukraińskie życie naukowe i polityczne. W Legii zrodziła się idea połączenia rozproszonych, ale ideowo bliskich organizacji w jedną monolityczną i wpływową siłę, zdolną wyzwolić Ukrainę. Formowanie ośrodków nacjonalistycznych odbywało się na Zachodniej Ukrainie. Pierwsza taka organizacja – Grupa Ukraińskiej Młodzieży Państwowotwórczej – powstała we Lwowie w 1925 roku, w jej utworzenie zaangażowana była UWO. Organizacja szybko rosła liczebnie, miała komórki w niemal wszystkich placówkach oświatowych, przeprowadzała zebrania, rozpowszechniała literaturę nacjonalistyczną. Wtedy na Zachodniej Ukrainie istniały legalne partie ukraińskie. Najbardziej znana z nich to UNDO – Ukraińskie Zjednoczenie Narodowo-Demokratyczne. Jednak UNDO, jak i inne partie ukraińskie, odrzucało rewolucyjną drogę walki, często zajmowało ugodową postawę wobec okupanta, mając nadzieję, że drogą poszukiwania kompromisów można osiągnąć poprawę sytuacji Ukraińców. Dlatego bardzo często między demokratami a nacjonalistami dochodziło do nieporozumień. Pod koniec lat 20. pojawiła się kwestia połączenia w nową siłę polityczną, zdolną poderwać masy do walki o wyzwolenie Ukrainy. Rozpoczęły się negocjacje między Grupą Ukraińskiej Młodzieży Narodowej a Legią Ukraińskich Nacjonalistów. Uzgodniono platformę ideową i zatwierdzono statut Związku Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. 12 lipca 1927 roku zwołano zebranie Związku i wybrano jego Zarząd, któremu przewodniczył Mykoła Sciborski. Obie organizacje na razie nie rozwiązywały się, lecz przygotowywały wspólną konferencję, która miała ujednolicić zasady ideologii nacjonalistycznej. Konferencja odbyła się w Berlinie w dniach 3–7 listopada 1927 roku. Wzięli w niej udział przedstawiciele wszystkich organizacji nacjonalistycznych emigracji i Ukrainy. Głównym podsumowaniem Pierwszej Konferencji Ukraińskich Nacjonalistów był wybór Prowodu Ukraińskich Nacjonalistów, do którego weszli Jewhen Konowalec (przewodniczący), Dmytro Andriewski, Wołodymyr Martyniec oraz Mykoła Sciborski. Utworzono sekretariat i referatury, założono czasopismo „Rozbudowa Nacji”. I choć konferencja zamanifestowała zamiar połączenia organizacji, nie określiła, czy ma to być jednolita struktura, czy związek odrębnych. Druga konferencja odbyła się na początku kwietnia 1928 roku w Pradze. Oprócz przedstawicieli organizacji nacjonalistycznych wzięli w niej udział aktywiści prasy, poszczególne osoby. Głównymi problemami były stworzenie jednolitej organizacji i stosunek do istniejących partii. Przyjęto uchwałę, w której zaznaczono, że Prowód Ukraińskich Nacjonalistów odcina się od działalności partii ukraińskich, które w tamtym czasie były skłócone, często wchodziły na drogę oportunizmu i wykazywały niezdolność do prowadzenia rewolucyjnej walki o wyzwolenie Ukrainy. Na konferencji podjęto również decyzję o przeprowadzeniu Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, który zakończyłby tworzenie jednolitej organizacji. Przygotowania do zjednoczeniowego Kongresu trwały długo. Przygotowano projekty dokumentów. Dziesięć głównych tematów miało stać się przedmiotem prac Kongresu: obecny stan narodu ukraińskiego; zasady ukraińskiego nacjonalizmu; ukraiński nacjonalizm a inne ideologie; ustrój państwowy i władza państwowa na Ukrainie; kwestia socjalna na Ukrainie; kwestie kultury i religii; gospodarka Ukrainy; sprawy wojskowe; stworzenie Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Kongres rozpoczął pracę w Wiedniu 28 stycznia 1929 roku i trwał do 3 lutego. Wzięło w nim udział 28 delegatów i dwoje gości. Na kongresie powstała Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów. Wybrano organ kierowniczy – Prowód Ukraińskich Nacjonalistów, któremu przewodniczył Jewhen Konowalec i w skład którego weszli Mykoła Sciborski, Dmytro Andriewski, Wołodymyr Martyniec, Julian Wassyjan, Mykoła Kapustianski, Petro Kożewnykow, Lubomyr Kostariw, głównym sędzią wybrano Jarosława Duba, przewodniczącym komisji kontrolno-rewizyjnej – Jarosława Moralewicza. Organizacja rozwinęła działalność w trzech kierunkach: rewolucyjno-podziemnym na ziemiach okupowanych; ideologiczno-wychowawczym oraz polityczno-reprezentacyjnym, czyli propagandy sprawy ukraińskiej na arenie polityki zagranicznej. Na ziemiach ukraińskich OUN działała nielegalnie poprzez zakonspirowany system komórek organizacyjnych. W połowie lat 30. przeprowadzono kilka akcji bojowych, które wykazały gotowość OUN do walki. Zlikwidowano ministra spraw wewnętrznych Polski Pierackiego, zamieszanego w pacyfikację Ukraińców. Z państwowych polskich instytucji przejmowano pieniądze na walkę rewolucyjną. OUN inicjowała szerokie akcje sabotażowe, które podważały polską gospodarkę. Dochodziło do zbrojnych starć z policją. Autorytet OUN wśród ludu rósł, ale nasilały się represje władz okupacyjnych. Za podejrzenie o przynależność do OUN Ukraińca można było uwięzić na pięć lat. Dla stłumienia ruchu narodowowyzwoleńczego otwarto obóz koncentracyjny „Bereza Kartuska”. Pod koniec lat 30. sieć OUN rozszerzyła się z Galicji i Wołynia na Bukowinę i Zakarpacie. Poszczególni członkowie OUN przenikali na radziecką Ukrainę. Szeroki rozmach zyskała praca ideowo-wychowawcza. OUN wydawała wiele legalnych i nielegalnych materiałów drukowanych, które rozpowszechniano na całym świecie. W skupiskach ukraińskich w Europie i Ameryce tworzono organizacje społeczne, które wspierały OUN, prowadziły pracę propagandową, organizowały zbiórki funduszy. W latach 30. takie
Zdjęcie Ołesia Dmytrenki organizacje działały we Francji, Niemczech, USA, Kanadzie, Brazylii, Argentynie, Paragwaju oraz na Dalekim Wschodzie. OUN prowadziła aktywną działalność w zakresie polityki zagranicznej. W Europie zakładano biura prasowe, które dostarczały obiektywnych informacji o stanie spraw na Ukrainie do zagranicznych gazet i instytucji politycznych Zachodu. Istniały one w Londynie, Genewie i Rzymie. Nawiązano półoficjalne kontakty z rządami wielu krajów świata. Pod koniec lat 30. XX wieku miały miejsce dwa wydarzenia, które stały się znaczące w historii OUN. W maju 1938 roku w Rotterdamie dokonano zamachu na przewodniczącego Prowodu Jewhena Konowalca. Przeprowadził go bolszewicki agent, który wykonał polecenie Stalina. Po śmierci Jewhena Konowalca, zgodnie z testamentem, Prowód objął pułkownik Andrij Melnyk, współpracownik Konowalca z czasów Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz wspólnej pracy w szeregach Ukraińskiej Organizacji Wojskowej. W sierpniu 1939 roku w Rzymie odbył się drugi Wielki Zjazd Ukraińskich Nacjonalistów, który oficjalnie zatwierdził Andrija Melnyka na stanowisku. Tymczasem Europa żyła w przeczuciu nowej wojny. Na Zakarpaciu działały najlepsze kadry OUN, dlatego wkrótce OUN objęła swoimi wpływami życie polityczne, gospodarcze i kulturalne autonomii. W lutym 1939 roku przeprowadzono wybory do Sejmu Karpato-Ukrainy, w których zwyciężyła koalicja sił niepodległościowych, wspierana przez OUN. Jednak już w marcu 1939 roku Niemcy okupowały Czechy. Słowacja ogłosiła niepodległość pod protektoratem Niemiec, które oddały Węgrom Karpato-Ukrainę. 15 marca 1939 roku Sejm ogłosił pełną niepodległość państwową Karpato-Ukrainy. W odpowiedzi Węgry wprowadziły swoje wojska. „Karpacka Sicz” przez ponad miesiąc prowadziła śmiertelną walkę z okupantami. Siły były jednak nierówne i Karpato-Ukraina nie przetrwała. Karpato-Ukraina ukazała prawdziwy stosunek Niemców do kwestii ukraińskiej, więc OUN samodzielnie zaczęła przygotowywać się do możliwej wojny, licząc na własne siły, w starciu z dwoma okupantami: niemieckim nazizmem i rosyjskim bolszewizmem. W przededniu wojny w OUN doszło do rozłamu. Grupa młodych nacjonalistów na czele ze Stepanem Banderą, która po okupacji Polski przez Niemcy powróciła z więzień i była odcięta od działalności Organizacji, w formie ultimatum zaczęła domagać się zmiany taktyki OUN, a także usunięcia z Prowodu Ukraińskich Nacjonalistów kilku jego członków. Konflikt przybrał ostre formy. Od OUN odeszło środowisko Bandery, które w lutym 1940 roku utworzyło „Rewolucyjny Prowód OUN” i przyjęło nazwę OUN-R (później — OUN-B; OUN-SD). Rozłam OUN osłabił ruch narodowowyzwoleńczy, ale nie mógł zatrzymać walki wyzwoleńczej. Z początkiem II wojny światowej na Ukrainę wyruszyły grupy pochodne OUN, których zadaniem była organizacja ukraińskiego życia politycznego, gospodarczego, kulturalnego i kościelnego. Politycznym wyrazem dążeń państwowotwórczych stał się Akt z 30 czerwca 1941 roku, kiedy z inicjatywy OUN-SD we Lwowie ogłoszono Tymczasowy Krajowy Zarząd Państwowy. W radzieckiej historiografii fakt ten przedstawiano jako antynarodowy. Teraz możemy stwierdzić, że wydarzenie to wyszło poza ramy niemieckiej polityki i bolszewickich planów. Akt z 30 czerwca zaktualizował polityczną taktykę orientacji na własne siły. Kolejnym krokiem zniewolonego narodu stały się wydarzenia i działania polityczne wywołane funkcjonowaniem Ukraińskiej Rady Narodowej — instytucji państwowej, która w warunkach niemieckiej okupacji stała się wyrazicielem interesów narodu ukraińskiego. URN była rezultatem dążeń państwowotwórczych OUN pod przewodnictwem Melnyka. W sensie politycznym działalność URN, zwłaszcza jej kijowskiego okresu, miała wielkie znaczenie. Rozwiano mit o rzekomej całkowitej uległości Ukraińców naddnieprzańskich wobec moskiewskich ciemiężycieli i niegotowości do przyjmowania radykalnych haseł nacjonalistycznych. OUN w relacjach z URN zademonstrowała potencjał państwowotwórczy, który, choć częściowo, udało się zrealizować na Ukrainie. Dramatyczny okres URN potwierdził soborowy charakter walk wyzwoleńczych i ich historyczną ciągłość. Po zakazie działalności URN w Kijowie jej przedstawiciele uroczyście podpisali Akt Zjednoczenia Kijowskiej URN z Radą Narodową we Lwowie. Dołączył do niego Sejm Karpato-Ukrainy. Tak powstała Ogólnoukraińska Rada Narodowa. Osiągnięciem OUN stało się uporządkowanie ukraińskiego życia kulturalnego i społecznego w Kijowie: ukazywał się tygodnik „Ukraińskie Słowo”, funkcjonował związek pisarzy ukraińskich oraz inne instytucje społeczne. Aktywność ruchu nacjonalistycznego nie pozostała niezauważona przez Niemców. W 1941 roku we Lwowie zlikwidowano Zarząd Krajowy, a w 1942 roku w Kijowie — Ukraińską Radę Narodową. Przez Ukrainę przetoczyła się fala masowych aresztowań. Zginęła znana poetka Ołena Teliha, w obozie koncentracyjnym znaleźli się Melnyk i Bandera. To właśnie niemieckie represje dały potężny impuls działaniom bojowym Ukraińskiej Powstańczej Armii. Jeśli weźmie się pod uwagę, że aktywność grup pochodnych OUN rozciągała się na wszystkie ukraińskie ziemie etniczne, a zbrojny opór nie ustawał jeszcze długo po zakończeniu II wojny światowej, można wyciągnąć wniosek: OUN i ruch nacjonalistyczny stały się niezaprzeczalnym świadectwem nieśmiertelności idei narodowej i gotowości narodu ukraińskiego do obrony ideału niepodległości narodowej z bronią w ręku. Po wojnie główne siły OUN zostały wyprowadzone za granicę. Na Ukrainie pozostały głęboko zakonspirowane oddziały, które nie przerywały działalności aż do odzyskania niepodległości w 1991 roku.
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Swiatosław WASYLCZUK, przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Nasza obwodowa „Proświta” ma już doświadczenie w kontaktach wykładowców-prośwician z Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki z pedagogami szkół wiejskich i miejskich. Trzykrotnie organizowaliśmy wyjazdy wykładowców do rejonów, porozumiawszy się z kierownictwem rejonowych administracji państwowych oraz wydziałami oświaty. Wyjazdy planujemy z reguły na Dzień Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa oraz obchody pamięci Nestora Kronikarza. W wyjazdach biorą udział, oprócz wykładowców, członkowie zarządu obwodowego zjednoczenia „Proświty”. Spotkania z pedagogami i uczniami szkół wiejskich są szczególnie pamiętne, bo kiedy gościł u nich kandydat czy doktor nauk, profesor? Więc wymiana myśli jest pożyteczna dla wszystkich. Takie spotkania odbyły się już w rejonach berdyczowskim, czerniachowskim, czerwonarmijskim. W kolejce był lubarski, dokąd zarząd „Proświty” postanowił pojechać na Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego. Naszą misją obecnie jest pokrzepienie w słowie ojczystym młodzieży, uczniów, przypomnienie o źródłach, pomoc w umocnieniu się w ukraińskości. Przecież wiadomo, że od tego, na ile w szkole postawiono wychowanie patriotyczne, jakie ziarno zasiano pedagogom 9 marca w Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela odbył się wieczór literacko-artystyczny, poświęcony 195. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Uczestników powitał przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan. Wystąpił chór ludowy „Homin” pod dyrekcją laureata Nagrody Szewczenkowskiej Leopolda Jaszczenki. Wysokoenergetyczne słowo Szewczenki brzmiało w wykonaniu artysty ludowego Ukrainy Anatolija Palamarenki. Burzę oklasków wywołał występ w duszy wychowanków, zależeć będzie postawa życiowa młodzieńca i dziewczyny. Z dyrektorem Instytutu Filologii i Dziennikarstwa Żytomierskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki, doktorem nauk filologicznych, profesorem, proświcianinem Wiktorem Mojsijenką (jeszcze jako student w 1989 roku był jednym z organizatorów pierwszej komórki Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki) uzgadniamy szczegóły wyjazdu do Lubaru: cel, liczbę wykładowców i aktywistów „Proświty”. W każdej z 20 szkół przeprowadzano święto języka ojczystego, w którym wzięliśmy udział. Ale najpierw spotkaliśmy się z kierownikami rejonu. Mnie przypadło być w Lubarskiej Szkole Średniej nr 1. Szkoła murowana, dwupiętrowa, choć stara i ciasna. Obok budują nowy korpus. Jednak, jak opowiedziała dyrektor Wałentyna Kułyk, brakuje środków, ale w obwodzie obiecują pomóc. Wtedy szkoła znacznie się rozładuje, bo obecnie uczą się tu na dwie zmiany. „Święto języka ojczystego” odbywa się w foyer na drugim piętrze. Na ścianach — fotomontaże, wystawy poświęcone językowi ojczystemu. Dzieci zebrało się około trzystu. Są skupione, przejęte świątecznym nastrojem. Uczniowie podsumowali: naród żyje w języku, którego nosicielem jest każdy z nas. Od nas zależy, jak będziemy pielęgnować słowo ojczyste. Przecież język znika nie tylko w wyniku zakazów, ale i od tego, że przestaje się nim mówić. Nauczyciele językowcy Łarysa Hołowko, Rajisa Poliszczuk, Kateryna Pałamarczuk, Tamara Myseczko są zaniepokojone, że nie tylko na wschodzie i południu Ukrainy wypierany jest język ukraiński z użycia, ale taka tendencja obserwowana jest także w miastach Ukrainy Centralnej i Północnej. Niestety, także u nas w obwodzie: w Żytomierzu, Berdyczowie, Nowogrodzie Wołyńskim, Korosteniu, Owruczu i Korosteszowie. W naszym kraju musi swobodnie i naturalnie dominować państwowy, nasz ojczysty język ukraiński. Przecież w języku naród koduje historię, doświadczenie, osiągnięcia kultury, duchową tożsamość. Dlatego znać, chronić i pomnażać język ojczysty, kulturę — to obowiązek każdego obywatela. Nauczyciele, uczniowie mówili żarliwie, natchnienie. Na zakończenie zaśpiewali piosenkę Tarasa Petrynenki „Ukraino”. zasłużonego ludowego zespołu pieśni i tańca „Darnyczanka” (kierownik artystyczny Petro Andrijczuk). Widzów ucieszył ludowy zespół wokalno-choreograficzny „Zerniatko” (kierownik artystyczny Rajisa Zakłećka), zespół muzyki ludowej „Budźmo” Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki (kierownik artystyczny profesor Mykoła Holuczek). Program uroczystego koncertu, który przygotował reżyser Petro Andrijczuk, został ułożony na wysokim poziomie artystycznym. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. W tej szkole, nawiasem mówiąc, dobrał się wykwalifikowany zespół pedagogów. Świadczą o tym sukcesy uczniów w konkursach, olimpiadach szczebla rejonowego i obwodowego. Co roku tutejsi uczniowie zostają laureatami konkursu językoznawców imienia Petra Jacyka. Życzyłem sukcesów nauczycielom w wychowaniu naszych młodych pędów, a uczniom — by zawsze byli Ukraińcami, szczycili się tym, nieśli język ojczysty, kulturę z dumą i godnością, aby przekazać ten skarb dzieciom, wnukom i prawnukom. W tym jest nasze życie, nasze teraźniejszość i przyszłość. Na Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego Żytomierska „Proświta” wspólnie z Instytutem Filologii i Dziennikarstwa Uniwersytetu Państwowego im. Iwana Franki zorganizowała wyjazd wykładowców-prośwician do rejonu lubarskiego, gdzie wzięli oni udział w „Święcie języka ojczystego”, przeprowadzonym we wszystkich szkołach wiejskich.
Tłumaczenie maszynowe
Zoja DIDENKO, przewodnicząca miejskiego zrzeszenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki, m. Chmielnicki
Zakończył się konkurs prac twórczych do 195. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, ogłoszony przez zarząd Chmielnickiego Miejskiego Zrzeszenia „Proświty”. Temat konkursu „Wieczny jak naród nasz Taras” podjęli nauczyciele języka i literatury ukraińskiej ogólnokształcących szkół obwodowego miasta. Jury wyłoniło zwycięzców: M. Pidmurniak, ZOSz nr 18; M. Ternecka, NWO nr 5; L. Datsenko, SZOSz nr 21; O. Burdelna, SZOSz nr 25; W. Szkorina, SZOSz nr 14; W. Popławska, SZOSz nr 8; O. Bojczuk, ZOSz nr 13; H. Trachuk, SZOSz nr 19; Z. Harijewska, SZOSz nr 1; O. Melenczuk, SZOSz nr 12. Zwycięzcy proświtiańskiego konkursu „Wieczny jak naród nasz Taras” odwiedzą Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki, muzeum „Chata na Priorci” i złożą kwiaty pod pomnikiem Kobzarza. Chmielniczan będzie towarzyszyć kierowniczka działu Muzeum, nasza rodaczka Nadija Naumowa. Wyjazd finansuje Towarzystwo, a organizowany jest wspólnie z Zarządem Oświaty Chmielnickiej Rady Miejskiej oraz Fundacją Charytatywną „Caritas”. Najlepsze prace uczestników zabrzmią w programach oświatowych obwodowej firmy telewizyjno-radiowej „Podillia-Centr”: „Podilśkyj perezwin” i „Swoju Ukrainu liubit”, a zostaną również opublikowane w gazetach „Proskuriw” i „Podilśki Wisti”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy. Początek w latach 2003–2008, nr 7, 9 za 2009 r.
Taradaj O. I., m. Czerwonogród, obw. lwowski 30,00
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nida Mużuka i Jurija Iłłjenka, językoznawczyni Łarysy Masenko, profesora Iwana Juszczuka, posła ludowego Ukrainy, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Pawła Mowczana. Paweł Mowczan wręczył językoznawczyni, deputowanej Lwowskiej Rady Obwodowej Iryny Fariон dyplom i medal laureatki Ogólnoukraińskiej Nagrody im. B. Hrińczenki. „Czyj język, tego i władza, czyja władza, tego i język” — taka była główna myśl wystąpienia I. Fariон. Wezwała ona do aktywniejszej i zdecydowanej obrony swojego prawa do wolności duchowej i niezależności, do zmuszenia władzy na Ukrainie, by była rzeczywiście ukraińska. Wspaniałym dopełnieniem tego twórczego wydarzenia, które prowadziła laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, redaktor naczelna gazety «Słowo Proświty» Ljubow Hołota, był występ rodzinnego kwartetu bandurzystów Janyckich.
Tłumaczenie maszynowe
W Wielkiej Sali Kompleksu Koncertowo-Studyjnego Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy odbyło się wydarzenie literacko-artystyczne — program na żywo w cyklu „Radio „Kultura” przedstawia”. Program został poświęcony 20-leciu powstania Towarzystwa Języka Ukraińskiego, a jego motto stanowiły słowa Ołeksy Hončara: „Języku, bądź! Języku, żyj i żyj!” W wystąpieniu Borysa Ołijnyka osią była myśl następująca: w Państwie Ukraińskim zapewniliśmy należne prawa wszystkim językom, wszystkim narodowościom. Dlatego czas już pomyśleć o sobie i wspólnie zaprowadzić porządek we własnym domu, w którym Ukraińcy mają stać się władającymi w pełni gospodarzami. Устами młodego publicysty, kierownika działu krytyki czasopisma „Wsesvit” Dmytra Drozdowskiego przemawiała przyszłość. Aby pozbyć się kilkusetletniego kryzysu duchowego, utwierdzić w świecie Ukrainę jako państwo o wielowiekowej kulturze i literaturze, trzeba przede wszystkim zadbać o przekłady na języki świata najlepszych osiągnięć literatury, o tworzenie ukraińskich centrów. Dziś w księgarniach USA, Anglii, Niemiec, Francji, Hiszpanii znajdziecie Dostojewskiego i Tołstoja, lecz tam nie ma w przekładach nawet T. Szewczenki. Niezdolność przekazania światu szczytowych dokonań naszego narodu sprawia, że pozostaje on niezauważony. Ludzkie ambicje ukraińskich polityków często przeważają nad ich obowiązkiem utwierdzania Ukrainy. Ciekawe były wystąpienia znanych reżyserów filmowych i działaczy społecznych Leo-
Tłumaczenie maszynowe
Borys OLIJNYK O, Pamięci Wody! Wybacz i odwróć: Tyle razy przepisywaliśmy ród swój, Że już nie wiemy: skąd my i dokąd, Zaplątani w gąszczach komedianctwa. Hej, Wodo z głębin, kiedy rodził się świat, Ty Pamięć zachowujesz od dni stworzenia świata! Więc spójrzże uczciwie w życiorys swój, Narodzie, nie pomijając światła i cienia!
Tłumaczenie maszynowe
Iwan JUSZCZUK, profesor, członek Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Drodzy Ukraińcy, doniecczanie i zakarpaccy, odesici i czernihowianie, czerkascy i rodacy z Wołynia, wszyscy, którzy słuchacie tej audycji, pamiętajmy prorocze słowa czeskiego oświeceniowca XIX wieku Josefa Jungmanna: „Żyje język – żyje naród, umiera język – umiera naród”. Dwadzieścia lat temu, tworząc Towarzystwo Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki, wiedzieliśmy i dobrze rozumieliśmy to. Dlaczego w latach 80. ubiegłego wieku w Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej, gdzie wszystko „rozkwitało”, gdzie odbywał się niesłychany dotąd „rozkwit ukraińskiej kultury socjalistycznej i ukraińskiego języka socjalistycznego” (to cytuję), nagle zachciało nam się tworzyć Towarzystwo Języka Ukraińskiego? Aby to było lepiej zrozumiałe, zwłaszcza dla naszych młodych słuchaczy, zacytuję fragment z dziennika pierwszego sekretarza KC KPU w latach 60. – na początku lat 70. Petra Juchymowycza Szełesta. Oto jego zapisane przez niego świadectwo o jednym z posiedzeń Biura Politycznego KC KPZR – najwyższego wówczas organu kwitnącego ZSRR: „Sekretarz KC KPZR Susłow: „A w ogóle, muszę wam powiedzieć, że na Ukrainie daleko nie wszystko jest w porządku – cała Ukraina mówi po ukraińsku!”. Aż osłupiałem: „A co, ma mówić po turecku czy jak?”. Tutaj włącza się Diemiczew, sekretarz KC KPZR: „I w ogóle, tam u Szełesta zajmują się ukrainizacją!”. Znowu nie wytrzymuję: „Gdzie u Szełesta? Żadną ukrainizacją się nie zajmują. Są i rosyjskie szkoły, są i ukraińskie szkoły – niestety, ukraińskich szkół jest mniej”. Diemiczew: „A Szewczenko u nich – to idol”. Tutaj mnie przerwało: „Tak, Szewczenko u nas to idol. Jego i w naszym kraju, i za granicą uważają za demokratę, genialnego poetę”. Susłow: „W ogóle u was na Ukrainie jest wiele przejawów nacjonalizmu”. Osłupiałem: „W czym przejawy nacjonalizmu? To przecież zwykłe stalinowskie etykiety”. Diemiczew: „A w tym, że dużo po ukraińsku mówią, i w tym, że Szewczenkę nadmiernie szanują”. I Susłow go poparł”. Oto tak, jak słyszycie: język ukraiński – to nacjonalizm, antyradzieckość. A antyradzieckość należy bezlitośnie wykorzeniać. I na wszelkie sposoby wykorzeniali. A niektórzy jeszcze teraz, już w niepodległej Ukrainie, wykonują wytyczne susłowów i diemiczewów. Bądźmy czujni! Wiadomo przecież: nie ma języka – nie ma i narodu. Gdzie teraz takie niemałe narody słowiańskie jak Lucice, Bodrycze, kto o nich wie? Gdzie kiedyś groźne ludy Awarowie i Chazarowie? Ich genetyczni potomkowie żyją, a ich jako narodu nie ma, bo nie ma ich języka i ich kultury. I naszemu narodowi kremlowscy wodzowie – rosyjscy szowiniści – gotowali taki sam los Bodryczów i Chazarów. Towarzystwo Języka Ukraińskiego, jego entuzjaści, rozumiejąc tę prawdę, nie za pieniądze, nie za stanowiska (ich i teraz nie mają), nie dla sławy robili i robią wszystko, na ile starcza sił, aby odwrócić od nas, Ukraińców, od naszych dzieci i wnuków zagrożenie zniszczenia nas jako narodu, jako nacji. Towarzystwo Języka Ukraińskiego, które z czasem przyjęło nazwę Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, odegrało ważną rolę w konsolidacji narodowo świadomych sił podczas wyborów do Rady Najwyższej Ukrainy w 1990 roku, która ogłosiła najpierw suwerenność, a potem i niepodległość Ukrainy. Towarzystwo było organizatorem wielkiego świętowania 500-lecia ukraińskiego kozactwa, patriotycznego pochodu po Ukrainie „Dzwon-90”, uczczenia pamięci Bohaterów Krut, przeprowadziło w Charkowie na początku 1993 roku pierwszą na Ukrainie konferencję naukową, poświęconą tragedii narodu ukraińskiego – Hołodomorowi 1932–1933 lat, stało się inicjatorem akcji „Przekażmy potomkom nasz skarb – język ojczysty!”, zapoczątkowało festiwale ukraińskiej pieśni „Czerwona Ruta” itd. A kiedy Leonid Kuczma, obejmując stanowisko prezydenta, obiecał, że wprowadzi drugi język państwowy na Ukrainie, Towarzystwo zwołało konferencję wszystkich nieobojętnych „Język państwowy – język oficjalny” i tym odwróciło tę przygotowaną przez ukrainofoba Tabacznyka antyukraińską pętlę. Drodzy Ukraińcy, nikt za nas nie zbuduje nam prawdziwie ukraińskiego państwa – ani Amerykanie, ani Niemcy, ani tym bardziej dawni moskiewscy kolonizatorzy i ich poplecznicy, którzy i teraz jeszcze są u władzy na Ukrainie. Pamiętajmy: państwo buduje się przede wszystkim w świadomości ludzi. I zaczyna się ono od języka i kultury. Chrońmy swój język i kulturę, brońmy ich. Jedyny język, wspólna kultura i wspólne tradycje jednoczą ludzi. A jedność – to gwarancja sukcesu. To nie są piękne słowa. Przypomnijmy głosowanie w 1991 roku, przypomnijmy Pomarańczową Rewolucję. Tam była przynajmniej tymczasowa, sytuacyjna, ale jednak jedność. I był sukces. Ale nas tak czy inaczej wciąż próbują rozdzielić. Język ukraiński – to tysiącletni głos naszych przodków. Więc, Ukraińcy, wracajmy do niego, rozmawiajmy nim – wbrew susłowom i diemiczewom, którzy do dziś nie wyginęli, bo zadaniem ich było i jest zniszczyć nasz język i kulturę i uczynić nas poddanymi Imperium Moskiewskiego. Niech dawni kolonizatorzy wiedzą: Ukraina – to państwo ukraińskie, a nie rosyjska kolonia, nie moskiewska prowincja. Niech nie lęka cię otchłań głębi. Ty patrz, Narodzie, i nie bój się prawdy, Że korzeń twój – z tej dawności, Gdzie nie było jeszcze Rzymu i Hellady! Ty – nie lina – dąb, co nieba dotyka. Twoje nasiona – w wszechświatowym ruchu. Twój obraz widoczny w rysach kozaka, I w profilu śniadego hindusa. Ty sięgasz czołem Drogi Mlecznej, Powinieneś iść nie chaotycznie, lecz mądrze, Z Karpat po Himalaje wznosząc sztandar, Omyty wodami Dniepru i Brahmaputry. Czemuż zatrzymałeś się o pół kroku od celu W najlepszą porę złotej wolności?! Uważniej przyjrzyj się Pamięci Wody: Tobie przecież dawno uśmiechnął się dumny Los! Krocz! Już Herakles, dokonawszy czynu, Rozsunął skały, jak wrota do ogrodu. I Hera ściele step tobie do nóg, I trąby sławę obwieszczą z Bagdadu. Porzuć płacze! Ramiona rozwiń Od Gangesu po święte Dnieprowe wody. Świat zaczekał się na święcie wiosny, Którego bez ciebie rozpocząć nie zdoła!
Tłumaczenie maszynowe
Mychajłyna BODNAR, m. Iwano-Frankiwsk Cała plejada młodzieży przybyła na święto literacko-artystyczne „Język mój słowiczy” do Domu Ludowego „Proświta” w Iwano-Frankiwsku, które poświęcone było Międzynarodowemu Dniu Języka Ojczystego. I nie po prostu młodzieży, a twórczej młodzieży, która pisze wiersze, komponuje muzykę, ceni język ojczysty. Do udziału w święcie zgłosiło się ponad pięćdziesięciu uczniów. W większości ich poezje są o miłości do Ojczyzny, do jej historii, przyrody, kultury, tradycji i języka. Uczestnicy święta to młodzież, która lgnie do „Proświty”, jak na przykład Bohdan Blendjuk, uczeń klasy 9-B Szkoły Ogólnokształcącej nr 16. Ciepło przyjęła sala utalentowaną Irynkę Hrybowską z Uhrynowa — laureatkę drugiej nagrody rejonowego konkursu języka ojczystego im. Petra Jacyka (2007, 2008 r.). Jest ona wielokrotną zwyciężczynią konkursów recytatorskich. Na Ogólnoukraińskim konkursie „Najlepszy recytator Ukrainy” zajęła II miejsce. Publikowała własne wiersze w czasopiśmie wiejskim. Na tym święcie również deklamowała swoje wiersze i wykonała przy akompaniamencie bandury piosenkę, do której napisała muzykę, „O Ukrainie” (kierownik Hałyna Wiwczarenko). Sołomijka Karpiw przyszła na święto z ojcem, księdzem Romanem. Wiersze pisze głównie o tematyce duchowej. Brała udział w konkursie talentów kompozytorskich, który prowadził magazyn „Piznajko”. Pięknie reprezentowali swoją szkołę-liceum nr 23 wychowankowie studia poetyckiego pod kierunkiem Wałentyny Paszynśkiej, a także uczniowie Bohdana Heroj, Łesia Bebeszko oraz Bohdana Kostrobij. Uczą dzieci pisać wiersze także w Bursztynie. Przewodniczący miejscowej „Proświty” Orest Czajkiwśkyj przybył na święto z wychowankami studia poetyckiego Wałentyną Nakoneczną, Tetianą Borysenko, Olhą Uhryniuk, Chrystyną Worobczak i Nataliją Dolisznią. Dobrze przygotowała do święta języka uczniów nauczycielka muzyki szkoły-liceum nr 23 Tetiana Szyptur. Duet „Sołomija” w składzie Olhy Boryn i Ołeksandry Buśko to laureatki Ogólnoukraińskiego konkursu pieśni patriotycznej „Surmy zwytiahy”. W składzie delegacji amatorskiej naszego miasta przebywały i występowały w mieście Nowa Sól (Polska). Olha Boryn to laureatka konkursów wokalnych „Pisennyj wernisaż”, „Zachid-szou XXI stolittia”, „Karpatski sołowejky”. Goście święta klaskali im za piosenkę „Deszczyk”. Szkoła Ogólnokształcąca nr 25 również jest bogata w młodych poetów, ponieważ inspiruje ich do miłości do słowa ojczystego nauczyciel języka i literatury ukraińskiej, przewodniczący pierwotnej komórki „Proświty” Wasyl Kostiuk. Dlatego uczniowie Wasylina Kostun, Diana Kusznir oraz Anna Sadocha dobrze rozumieją, że stosunek do języka ojczystego powinien być taki, jak do matki: kocha się ją nie za wdzięki czy korzyści, a za to, że jest matką. W ludzie mówi się, że właśnie w modlitwie zakodowane jest zrozumienie każdego zjawiska. Na święcie „Modlitwę do języka” Kateryny Motrycz przeczytała absolwentka Szkoły Ogólnokształcącej nr 25 Iryna Stećka. Teraz jest ona studentką pierwszego roku wydziału filologicznego Uniwersytetu Przykarpackiego im. W. Stefanyka, uczestniczką czytań literackich „Rozkrylla duszi”. Dziewczyna przeczytała również własny wiersz „Język mój ojczysty”. A Maryna Hajdyczuk to uczestniczka trzech międzynarodowych konkursów języka ojczystego. Obecnie przygotowuje się do obwodowych konkursów „Wodohraj” oraz „Dywoświt”. W 2007 roku dziewczyna zdobyła pierwsze miejsce w obwodzie, za co ówczesny minister oświaty i nauki Stanisław Nikołajenko nagrodził ją dyplomem. Tutaj, na scenie „Proświty”, występowała ponownie ze swoją wykładowczynią Zorjaną Walichnowśką. Ciepło przyjęto na święcie literacko-artystycznym młodego poetę, ucznia jedenastej klasy Szkoły Ogólnokształcącej nr 7 Nazara Kowala, który po mistrzowsku przeczytał własny wiersz. Warto odnotować recytację uczennicy jedenastej klasy Szkoły Ogólnokształcącej nr 1 Inny Kałuhinoji, która przeczytała fragment utworu Pawła Zahrebelnego „Roksolana”. W tej szkole również są uzdolnieni uczniowie, którzy piszą wiersze — Hanna Kuchars'ka, Olha Kałuhina oraz Olha Wasyłyk. Uczestniczka międzynarodowych konkursów Oksana Mykycej, uczennica Szkoły Ogólnokształcącej nr 23, wykonała piosenkę „Kwitnąca Ukraina”. Zaprawdę, jeśli mamy jeszcze takie dzieci, to nasza ziemia będzie kwitła. Młodych poetów, kompozytorów i wykonawców słuchali nie tylko rówieśnicy, ale mieli również okazję ocenić członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Iwan Hawryłowycz, poetka, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, laureatka nagrody imienia Marijki Pidhirjanky oraz Światowego magazynu literacko-poetyckiego „Artekultura” Lubomyra Hawryliw, pisarz, publicysta Teofil Wynohradnyk. Uczestników święta powitali przewodniczący obwodowej „Proświty” Petro Arsenycz oraz zastępca przewodniczącego miejskiej „Proświty” Wasyl Romanko.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
z przyrostkiem (podstawą na spółgłoskę) mają akcent końcowy: westy, nesty, bresty (ale byty, myty, tility); bezokoliczniki z przedrostkami na -wisty mają podwójny akcent: widpowisty, dopowisty, rozpowisty; dwusylabowe formy czasownikowe pierwszej osoby liczby pojedynczej czasu teraźniejszego mają akcent końcowy, a nie rdzenny: noszu, chodżu, pyszu, każu; dwusylabowe formy rodzajowe czasowników czasu przeszłego mają akcent końcowy, a nie rdzenny: buła, wzjała. Zatem system akcentowania czasowników w mniejszym stopniu uległ wpływom galicyjskim, mimo że zachodnioukraiński akcent w paradygmacie czasu teraźniejszego jest o wiele prostszy: bez przeniesień albo konsekwentnie końcowy (derżu — derżysz — derżat, waryu — warysz — waryat) albo konsekwentnie na rdzeniu (proszu — prosysz — prosyat, wożu — wozysz — wozyat) [46, s. 136]. Problematyczne akcentowanie imiesłowów przymiotnikowych i przysłówkowych jest interesujące w ich zestawieniu z przymiotnikami i przysłówkami, w szczególności: warenyj, peczenyj — imiesłów przymiotnikowy; warenyj, peczenyj — przymiotnik; leżaczy, stojaczy, sidiaczy — imiesłowy przysłówkowe, a leżaczy, stojaczy, sidiaczy — przysłówki: ne czytaj leżaczy — nie czytaj, leżąc na kanapie; prezydenta zustrili stojaczy — stojąc przy oknie, czekali na gości. Takie rozróżnienie utrwaliło się we współczesnych słownikach, pracach i praktyce poetyckiej XX wieku [4, s. 405]; e) akcentowanie przysłówka zależy od jego budowy. Przysłówki z przedrostkami mają akcent na przedrostku: bud-de, wrozticz, kazna-jak, nawznak, nawicz, chto zna-czym; na rdzeniu: widtodi, napokaz. Przysłówki z przedrostkiem i przyrostkiem mają akcent na przedrostku: znaskoku, zozła (zizła), nahłucho, namertwo, napochwati, naczysto, doneschochu; na rdzeniu: dopizna, zawydna, zwysoka, zawbylszky, zawwyszky, zawdowżky, zseredyny, pomoemu, po-swojemu; na przyrostku: zarazom, zawchasu, pobłyzu, peredusim, po-staromu. Przysłówki o budowie przyrostkowej mają akcent na rdzeniu: wysoko, hłyboko, deszewo, peredom, pławom, razom, szyroko; na przyrostku: hołyaka, hurtom, uroczysto, ciłkom. Przysłówki utworzone przez złożenie mają akcent na samogłosce łączącej: wodnoraz, wodnostal, wodnoczas, nasamkineć. Podwójny (wariantywny) akcent różnych części mowy Ze względu na złożoność akcentowania, różne tradycje dialektalne i długotrwałość normowania, szereg słów ma podwójny (wariantywny) akcent (zob. tab.). bajduże widtodi wrozriz zawżdy nawskis nawpił nadwoje naprykinci narowni naskriz czasom natroje Ciąg dalszy nastąpi. Literatura 3. Bułachowski L. A. Naholos // Wybrani praci w p’iaty tomach. Tom druhyj. Ukrajinśka mowa. — Kyjiw, 1977. 4. Wynnyćkyj Wasyl. Ukrajinśka akcentna systema: stanowłennia, rozwytok. — Lwiw, 2002. 9. Karawanśkyj Swiatosław. Sekrety ukrajinśkoji mowy. — Kyjiw, 1994. 16. Mowczun L. Stereotypnyj obraz ukrajinśkoji mowy // Dywosłowo. — 2004. — №2. 31. Serbenśka O., Wołoszczak M. Aktualne interw’ju z mowoznawcem. — K., 2001. 35. Saussure Ferdinand de. Kurs zahalnoji linhwistyky. — K., 1998. 36. Suczasna ukrajinśka literaturna mowa. Wstup. Fonetyka. — K., 1969. 46. Szewelow Jurij. Wnesok Hałyczyny u formuwannia ukrajinśkoji literaturnoji mowy. — Lwiw — Nju-Jork, 1996.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
pytanie, praktyka ma podstawy, by służyć za normę literacką: zapytannia — zalecany akcent i zapytannia — dopuszczalny (potoczny) [3, s. 349; 4, s. 218]; b) rzeczowniki odprzymiotnikowe z przyrostkiem -yn(a) w liczbie pojedynczej o znaczeniu miejsca, przestrzeni, terytorium oraz pojęć abstrakcyjnych mają akcent na zakończeniu: wełyczyna, wysoczyna, nyzyna, nowyna, płoszczyna, reczowyna, sadowyna, chuzyna (ale horodyna); c) rzeczowniki rodzaju żeńskiego z przyrostkiem -k(a) (-eczka, -eczka, -oczka) w formach liczby mnogiej (należą tu słowa dwu-, trzy- i czterosylabowe) otrzymują akcent na zakończeniu: knyżky — knyżky, kopijky — kopijky. Po raz pierwszy na tę akcentową opozycję między liczbami w rzeczownikach analizowanego typu języka ukraińskiego jako zjawisko swoiste, odmienne od wszystkich języków słowiańskich, zwrócił uwagę R. Brandt. Taka opozycja daje możliwość odróżniania dopełniacza liczby pojedynczej od mianownika liczby mnogiej [cyt. za: 4, s. 172]. Jednak funkcjonowanie w naszym języku takiej tendencji nie wyklucza możliwości utrwalania podwójnego akcentowania, a w niektórych przypadkach — także rdzennego: boczky — boczky, kulky — kulky, ale kanarky. Ze względu na częstotliwość użycia, szczególnego komentarza wymaga akcentowanie rzeczownika pomylka. Od drugiej połowy XVII wieku słowo to ma podwójny akcent pomylka. Z punktu widzenia współczesnej normy, za zalecany należy uważać akcent przedrostkowy, a za dopuszczalny — rdzenny w liczbie pojedynczej. W formach liczby mnogiej słowo to zaczęto używać z akcentem na zakończeniu od drugiej połowy XIX wieku i takie akcentowanie jest obecnie normatywne [4, s. 181]; d) rzeczowniki rodzaju męskiego i żeńskiego z przedrostkami (przyrostkami) wy-, wid-, za-, na-, nad-, nedo-, ob-, pere-, pid-, po-, pry-, pro-, roz-, utworzone sposobem bezafiksalnym od czasowników oraz sposobem przyrostkowym (rzadziej przedrostkowo-przyrostkowym), w większości akcentowały przedrostek. Potwierdzają to najdawniejsze zabytki: wypadok, wytrata, wysłuha, zahadka, naklejka, nałyczka, nalipka, nedohryzok, nedoharok, nedobytok, perepad, perekupka, perespiv, perepustka, perestrach, poznaczka, pryzow, prypyska, proszarok, rozpirka. W XIX—XX wiekach wyraźnie zaświadczona jest tendencja przesuwania akcentu z przedrostka na rdzeń: pochod, prochid, perestrilka, perelak, napij, zarobitok, a także tworzenie podwójnego akcentowania: widbytok, zaworot, napast, zaczyn, proswit, rozwij, rozbih, pryrist, zatrymka [4, s. 91]. S. Karawanski w takiej tendencji upatruje wpływ języka rosyjskiego, w szczególności w słowie poduszka, które według obowiązującej normy należy akcentować poduszka. Uczony zauważa, że należy baczniej przyglądać się „przeakcentowanym” przez okupantów słowom i sięgać do prac leksykograficznych przeszłości [9, s. 17]. Ciekawa jest obserwacja J. Szewelowa dotycząca akcentowania rzeczownika uriad. W słownikach B. Hrinczenki i H. Hołoskewycza słowo to ma tylko akcent na rdzeniu: uriad. Potwierdza to także twórczość M. Staryckiego: “Po prychożych suddiv i uriadu”. Utrwalenie w języku tego słowa z akcentem przedrostkowym — to oczywisty wpływ Galicji, gdzie akcent przedrostkowy wyraźnie przeważał: dowiz, prywiz, prychid, pochod, prochid, pereworot [46, s. 133]; e) jednosylabowe rzeczowniki, łącząc się z liczebnikami dwa, try, czotyry, zachowują miejsce akcentu formy początkowej: dwa hoły, czotyry składy, try szlachy, dwa dachy. Czy nie najlepiej zaświadczają o tym przykłady z poezji Szewczenki.
Iryna FARION, m. Lwów bezwychid widczaj hromadianyn dohovir dopowidacz zaczyn zwyczaj korysť hliadacz perewirka pereżytok prożytok proswit bezzachysnyj wesnianyj witczyznianyj wohnianyj dopom iżnyj zatysznyj zymowyj kartoplianyj kapustianyj podarunkowyj powitrianyj czumałyj jasnyj widpowisty widznaczyty wrazyty sywity jurmytysia jatryty
Tabela
Iryna Farion
Ciąg dalszy. Początek w nr 48, 49, 50, 52 za 2008 rok, nr 3, 6 za 2009 r.
Dla nas ważne są funkcjonalno-praktyczne cechy akcentu, które biorą udział w rozróżnianiu leksykalnych lub gramatycznych znaczeń słowa, w wyrazistości i normatywności akcentowania. Z tego względu proponuję wyróżnić następujące grupy akcentowania słów: — normatywne akcentowanie różnych typów akcentowych różnych części mowy; — akcent podwójny (wariantywny); — akcent słoworóżnicujący; — akcent formoróżnicujący; — akcent dialektalny; — akcent interferencyjny; — trudne przypadki akcentowania w słowach zapożyczonych. 1. Normatywne akcentowanie różnych typów akcentowych różnych części mowy: a) rzeczowniki odczasownikowe rodzaju nijakiego na -ann(ja), które mają więcej niż dwie sylaby, w większości zachowują miejsce akcentu tych bezokoliczników, od których zostały utworzone: zawdaty — zawdannia, nawczaty — nawczannia, czytaty — czytannia. Nieliczne wyjątki są uwarunkowane analogią: wydaty — wydannia, wyhnaty — wyhnannia, wyznaty — wyznannia, ale zobowiazaty — zobowiazannia. Warto wiedzieć, że pod wpływem zachodnioukraińskim w latach trzydziestych rozpowszechniło się akcentowanie pytannia, a także wyznannia, zawdannia, nawczannia. Jak zauważa znakomity znawca języka ukraińskiego S. Karawanskyj, w takim akcentowaniu trudno nie przyznać racji mówiącym, ponieważ nie jest to sprzeczne z ukraińskimi modelami akcentowymi (porównaj spannia, znannia, brannia) [9, s. 22—23]. Innymi słowy, wahanie akcentu w trzysylabowych rzeczownikach między akcentowaniem sylaby środkowej i końcowej wyznannia — wyznannia wiąże się z dawną walką dwóch tendencji akcentowych, w której, z uwagi na obecną normę kodyfikacyjną, nabrała mocy tendencja akcentu środkowego (sufiksalnego). Osobno akcentowanie słów zapytannia i zapytannia wyróżniał wybitny uczony Ł. Bułachowski. Taką wariantywność tłumaczył on przejawem osobliwości akcentowania w gwarach południowo-wschodnich (zapytannia) i południowo-zachodnich (zapytannia). J. Szewelow podkreślał, że “akcent nakorzeniowy (zapytannia. — Aut.) w tej kategorii słów stanowi w Galicji normę” [46, s. 132]. Zdaniem współczesnego badacza ukraińskiego systemu akcentowego W. Wynnyckiego, mimo że obecne słowniki nie uznają wariantów akcentowych rzeczowników z przedrostkiem, w większości na rdzeniu, sufiksie i końcówce: pidlitkowy; wyraznyj, wyzwolnyj, dwokolirnyj, dwokolisnyj, dohowirnyj, dolarowyj, zrucznyj, zustricznyj, kawowyj, kaminnyj, katolyckyj, korysnyj, meblewyj, nenawysnyj, nedotorkannyj, pekarskyj, peresicznyj, pomiszczyckyj, rynkowyj, switohladnyj, stowidsotkowyj, firmowyj, cyłyj; bezhroszewyj, bahatorazowyj, bezstrokowyj, dworazowyj, domowa (knyha), żadanyj, kontraktowyj, kredytowyj, krycewyj, marmurowyj, podatkowyj, połohowyj, profspilkowyj, tryszarowyj, cukrowyj, szowkowyj, jarmarkowyj; bezhroszowyj, wałowyj, hurtowyj, dozwiłnyj (który pozwala), żytłowyj, istiwnyj, lodianyj, marszowyj, mowczaznyj, obticznyj, sudowyj, tekstowyj, torfianyj, fachowyj, chutrowyj, cehlanyj, centrowyj, cechowyj, cyfrowyj, ciłodobowyj, ciloowyj, czariwnyj, czerstwyj. Do swoistej cechy akcentowej języka ukraińskiego, w odróżnieniu od innych języków słowiańskich, należy akcent ruchomy w przymiotnikach dzierżawczych na -yn, które są motywowane rzeczownikami rodzaju żeńskiego I deklinacji. Takie przymiotniki dzierżawcze i nazwy własne akcentują na końcówce w liczbie pojedynczej i mnogiej: wdowyn, wdowyna, wdowyne, wdowini; doczczyn, doczczyna, doczczyne, doczczini; kumyn, kumyna, kumyne, kumini; Chomyn, Chomyna, Chomyne, Chomini [4, s. 311]; e) swoistość akcentowania form czasownikowych uwarunkowana jest nie tylko ich pochodzeniem i budową morfemową z wiodącym sufiksem tematycznym, ale dwiema różnymi tendencjami dialektalnymi: w dialektach południowo-wschodnich i północnych ustalone jest akcentowanie na końcówce, a w południowo-zachodnich — na rdzeniu, które do dziś jest powszechne w mowie potocznej wbrew normie, w stylu dły zamiast dły, robliu zamiast robliu. Taka dyferencjacja rozpoczyna się od drugiej połowy XVIII wieku, choć sięga ona znacznie głębszych czasów [4, s. 361]. W ramach zmienności czasownika istnieją trzy typy akcentowe: stały akcent na rdzeniu: besiduwaty, hoity, żewrity, nenawidyty, niweczyty, snidaty; akcent przemieszcza się w ramach sufiksu podstawy: torżestwujesz — torżestwuwała; akcent na sufiksie bezokolicznika: wżywaty — wżywała. Istnieją następujące główne przepisy akcentowania czasownikowego: sylaby w końcówkach czasownikowych -et-, -em- nie są akcentowane: perejdemo, perejdete, smijemosia, smijetesia; dwusylabowe bezokoliczniki z zerowym su- Oj try szlachy szyrokyji Dokupy zijszlysia. Ne wertajutsia try braty. Placze stara maty… d) przymiotniki niepochodne akcentują na końcówce: łehkyj, nowyj, staryj, tonkyj, co jest bezsprzecznym wpływem akcentowania galicyjskiego, mimo całkowitego panowania w gwarach wschodnioukraińskich akcentu na rdzeniu: nowyj, staryj [46, s. 136]. Pochodne przymiotniki sufiksalne oraz przedrostkowo-sufiksalne mają akcent rzadko na Rzeczowniki Przymiotniki Czasowniki Przysłówki
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nie-prowincji. Jesienią w mieście odbyło się wielkie wydarzenie — Pierwszy Międzynarodowy Jarmark Podwyższenia Krzyża. Kraj kozacki od dawna słynie z jarmarków. W Pryłukach odbywały się one cztery razy w roku. Odnowiono je w czasach niepodległej Ukrainy. Ale po raz pierwszy jarmark był międzynarodowy. I nie jest to tylko akcja biznesowa — wystawa przemysłowa, forum inwestycyjne. Było to także święto talentów ludowych, gdyż tylko do udziału w „mieście mistrzów” zgłosiło się około dwustu twórców ludowych z całej Ukrainy. A na święcie folklorystycznym, oprócz ukraińskich zespołów, wystąpiły grupy z Polski, Armenii, Białorusi, Rosji. Ponownie odbył się jarmark książki „Pisarze za ladą”. A ponadto miało miejsce otwarcie odnowionego Pryłuckiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego, które po dziesięcioleciach przebywania w ciasnym pomieszczeniu kościelnym przeniosło się do pięknego, świeżo odrestaurowanego zabytkowego budynku z końca XIX wieku w centrum miasta. Oto takie nieprowincjonalne wieści z prawdziwego ośrodka duchowości, w które tak bogata jest Ukraina.
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO Zdjęcie autora. Dawno wiadomo, że prowincjonalność to pojęcie niegeograficzne. Nawet oddalona od stolicy miejscowość może być prawdziwym ośrodkiem duchowości. Przykładów jest mnóstwo. Czyż sto lat temu niepozorny dom Mychajła Kociubynskiego w niewielkim, cichym Czernihowie nie był takim ośrodkiem? Wokół tego domu gromadzili się nie tylko ziomkowie Mykoła Woronyj czy Pawło Tyczyna. Ciągnęli do niego niemal wszyscy najlepsi ukraińscy literaci: wystarczy przeczytać korespondencję Kociubynskiego z Iwanem Franką czy Łesią Ukrainką. A chutor Motroniówka kolejnego narodowego tytana ducha Pantełejmona Kulisza! A serce ukraińskiej dramaturgii chutor Nadija! Jakaż to prowincja, 70-tysięczne miasto rejonowe Pryłuki na Czernihowszczyźnie, skoro wydano tu drukiem encyklopedyczny informator „Pryłuczczyna” o objętości ponad 600 stron. Dawnosłowiańskie, a później kozackie miasto nad rzeką Udaj nigdy nie odczuwało kompleksu prowincjonalności. Nie będziemy wędrować po stronach informatora. Historia trwa w teraźniejszości. Przed dwoma laty staraniem i kosztem urodzonego w mieście, obecnie odnoszącego sukcesy rosyjskiego biznesmena-mecenasa Jurija Koptiewa, odsłonięto pomnik Tarasa Szewczenki. W ubiegłym roku dzięki Jurijowi Koptiewowi zrekonstruowano Plac Teatralny i odsłonięto na nim pomnik Mykoły Jakowczenki, słynnego pryłuczanina. Zaczął ukazywać się proświtański czasopismo kulturoznawcze „Fortecja”, a to prawie sto treściwych stron Kateryna Karaszczuk świetnie wydanego czasopisma. Jeszcze jedna krajanka, doktor nauk, profesor stołecznego uniwersytetu Iryna Matiasz zainicjowała Ogólnoukraiński konkurs młodych aktorów imienia Mykoły Jakowczenki, w którym zwyciężyli pryłuczanie. Obchodziła 75-lecie zasłużona mistrzyni twórczości ludowej Ukrainy Kateryna Karaszczuk, której haftami zachwyca się świat. To tylko kilka akcentów teraźniejszości duchowej
Tłumaczenie maszynowe
Ludmiła SMYK, m. Pryłuki
Ukraiński haft zauroczył Walentynę Makarenko już we wczesnym dzieciństwie.
Przerzucając kobiece czasopisma, przyglądała się dziwnym wzorom splotów i haftów, a potem długimi zimowymi wieczorami cierpliwie opanowywała prastare rzemiosło. Ono pochłaniało ją coraz bardziej, toteż sama nie zauważyła, kiedy w domu pojawiły się poradniki haftowania, różnorodna literatura. Haft i plecenie dla Walentyny Iwaniwny to zajęcie na wolny czas. „Haftując, odpoczywam” — wyznaje. Jej niepowtarzalne hafty zdobią mieszkanie. „Ten wzór ma 120 lat — rozkłada oryginalną serwetkę hafciarka. — Cudem przetrwał u mojej znajomej Haliny Czerkasowej”. Z oryginalnymi wyrobami harmonizują wielobarwne kwiaty na parapetach oraz duża biblioteka — kolejne dawne pasje pryłuczanki. Czytać lubiła od dzieciństwa. Jeszcze studiując w Czerkaskim Instytucie Pedagogicznym, zaczęła preferować poważną literaturę, historię i filozofię. Odkryła dla siebie Márqueza i Borgesa, a później także Coelha. Książki i kwiaty zawsze były blisko: i kiedy mieszkała na Donbasie, dokąd trafiła według skierowania, i kiedy kilka lat później wraz z mężem Wiktorem Ołeksijowyczem powróciła do rodzinnych Pryłuk.
Laureaci konkursu z teatru „Rampa”
Tutaj Walentyna Makarenko pracowała w OKB „Pożmasz”. Najpierw w wydziale naukowo-technicznej informacji, a po ukończeniu Kijowskiej filii Moskiewskiego Instytutu Informacji Technicznej — jako kierowniczka biblioteki technicznej. Następnie przeszła do pracy w NGWU „Czernihiwnaftohaz”, gdzie pracowała, dopóki nie przeszła na zasłużony odpoczynek. Przez wszystkie te lata Walentyna Iwaniwna była niezmiennym członkiem klubu miłośników książek „Dżerelo”. Również teraz nie wyobraża sobie dnia bez czytania: „Dużo książek kupuję wnuczce i nie mogę powstrzymać się, by nie przeczytać ich razem z nią”. Wnuczka Nastia ma zaledwie sześć lat. Dziewczynka bardzo lubi babcine bajki, piosenki, które zazwyczaj śpiewają razem, i oczywiście prezenty, bo są one szczególne, haftowane. Takich nie ma już nikt inny.
Tłumaczenie maszynowe
Ludmyła Smyk, m. Pryłuki Na tych obrazach – zamyślone ukraińskie pejzaże, luksusowe kwiaty w wykwintnych wazonach, łodzie za trzcinami. Są niezwykłe i zdumiewające. Przede wszystkim dlatego, że wykonane nie farbami i ołówkami, a… roślinami i kwiatami. Czasami to proste, znane z dzieciństwa różnorodne „mieszkańcy” pryłuckich łęgów, a czasami – przedstawiciele unikalnych odmian, które rosną daleko od kraju nad Udajem. Ta twórczość to florystyka, a prawdziwą jej mistrzynią w Pryłukach jest Wiktorija Kopasowa. Pasja Wiktoriji Hryhoriwny ma długą historię, która zaczęła się od skromnego bukietu polnych kwiatów, który wiele lat temu podarował syn Anton. Kobieta ze zdziwieniem zauważyła, że drobniutkie kwiatuszki na delikatnych łodyżkach, jeśli dodać odrobinę wyobraźni, zamieniają się w potężne drzewa i kolorowe motyle. Od tamtej pory, dokądkolwiek pojechałaby pani Wiktorija, zawsze wraca z zielnikiem. O pasji ulubionej nauczycielki dobrze wiedzą jej wychowankowie – uczniowie Pryłuckiej Szkoły Muzycznej. I niemal każdy z nich przywozi jej z wypoczynku zasuszone Prace mistrzyni kwiaty. Dlatego obecnie mieszkanie miejskie Kopasowych zamieniło się w twórczą pracownię z mnóstwem pudełeczek, na każdym z których widnieje napis: „rumianki”, „róże”. To surowiec do prac. Obok – obrazy, liryczne i delikatne. Nawet trudno uwierzyć, że puszysty biały kotek jeszcze na początku lata był puchem topolowym, a drżące osiki – zwykłym chwastem. „Bardzo pomagają w pracy książki o flo- Wiktorija Kopasowa rystyce – Wiktorija Hryhoriwna rozkłada pięknie ilustrowane wydanie. – Tę właśnie podarowała była wychowanka Katrusia Warczenko”. Nawiasem mówiąc, zarówno Katrusia, jak i inni wychowankowie nie zapominają o swojej kompozytorce i wykładowczyni, ponieważ były w ich twórczym życiu musicale „Suok”, „Till”, „Wybacz nam, Antoine”, które wystawiła reżyser Tetiana Pohrebniak do muzyki Wiktoriji Kopasowej. W zeszłym roku byli aktorzy pryłuckiego teatru „Fantazja+” znów zebrali się w mieście, urządzając wielki koncert z okazji dziesięciolecia kolektywu. Obejrzeć go przyjechali także wykładowcy Nieżyńskiego Uniwersytetu Państwowego im. M. Gogola, który niedawno ukończyła Wiktorija Hryhoriwna, dodając do swojego wcześniejszego wykształcenia muzycznego kwalifikacje nauczyciela muzyki, etyki i estetyki. Rodacy dawno docenili jej talent. Dwa lata temu Wiktorija Kopasowa została laureatką miejskiej nagrody literacko-artystycznej imienia Lubowi Zabaszty „Kwiat paproci” – za wybór utworów muzycznych, w tym także oprawę muzyczną dziecięcej audiowideoksiążki „To poważne”, wydanej w ramach międzynarodowego projektu „Model 21”. Dlatego obecnie w duszy i domu Wiktoriji Hryhoriwny harmonijnie łączą się dwie muzy – muzyka i florystyka. A pierwszymi koneserami jej dzieł są najbliżsi ludzie: mąż, syn i córka. Hanna pragnie związać swoją przyszłość z twórczością, ponieważ odziedziczyła po matce poczucie piękna.
Tłumaczenie maszynowe
Piotr ANTONENKO Zdjęcia autora
W zeszłym roku odbył się pierwszy Ogólnoukraiński konkurs aktorów-amatorów, zainicjowany i zorganizowany przez stołeczny Narodowy Uniwersytet Teatru, Kina i Telewizji im. I. Karpenki-Karego, organizację społeczną „Czernihowskie Zjednoczenie Ziemiaków w Kijowie” oraz Radę Miejską Pryłuk. Konkurs nosi imię rodzimego Pryłuk, wybitnego ukraińskiego aktora Mykoły Jakowczenki. O konkursie poprosiłem opowiedzieć jednego z jego inicjatorów, profesor uniwersytetu, doktor nauk historycznych Iryna MA-TIASZ. Jest ona autorką dwóch niedawno wydanych książek o Mykole Jakowczence.
— Pani Iryno, jaki jest cel tego konkursu? Jak przebiegał? — Zadaniem konkursu jest nie tylko wyłonienie najlepszych aktorów-amatorów, ale także wspieranie rozwoju sztuki teatralnej w małych miastach Ukrainy. Jesteśmy nastawieni na to, by sztuka docierała do ludzi. To był pierwszy, pilotażowy projekt, który zrealizowaliśmy na Czernihowszczyźnie. Pierwszy etap odbył się w Pryłukach. Uczestniczyli w nim przedstawiciele teatrów amatorskich z Pryłuk, Niżyna, Iczni, Horodni i innych miast. Drugi etap odbył się w stolicy, w bazie naszej uczelni. W jury zasiadali artyści ludowi Ukrainy oraz wykładowcy uniwersytetu. W konkursie w pełni zasłużenie zwyciężyli rodacy Mykoły Jakowczenki, pryłucczanie. Młodzi aktorzy otrzymali nagrody, a także mnóstwo pozytywnych emocji. Po zakończeniu konkursu jego uczestnicy wraz ze swoimi nauczycielami i kierownikami teatrów amatorskich odwiedzili sławny teatr im. I. Franki, któremu Mykoła Jakowczenko oddał wiele lat. Następnie wszyscy odbyli wycieczkę do miasteczka Pluty pod Kijowem, do muzeum Ołeksandra Kornijczuka, który wspierał Jakowczenkę. Pilotażowy projekt się udał, w 2009 roku konkurs odbędzie się ponownie, a jego geografię rozszerzamy już na całą Ukrainę.
* * *
Pozostaje dodać, że laureatką pierwszej nagrody konkursu została Ołeksandra Szwec, młoda aktorka Pryłuckiego Teatru Amatorskiego „Rampa” (kierownik Anatolij Kyzym). Laureatami konkursu zostali aktorzy tego teatru.
Tłumaczenie maszynowe
Radomyśl, Radomyśl, Myczesk, Mykhorod — starożytne miasto na pograniczu Polesia Kijowskiego i Żytomierskiego, położone na lewym brzegu rzeki Teterew, centrum administracyjne rejonu radomyskiego obwodu żytomierskiego z populacją 15 300 mieszkańców. Po raz pierwszy odwiedziłem je na zaproszenie przewodniczącego miejskiego oddziału towarzystwa „Proświta”, historyka-krajoznawcy, autora książki „Historia Radomyśla” Hennadija Cwika. Pierwszą rzeczą, na którą od razu zwróciłem uwagę, było to, że w Radomyślu zachowało się sporo budynków z końca XIX i początku XX wieku. Są to dawne gimnazjum męskie, szpital, stara szkoła żydowska oraz wiele prywatnych domów. W mieście wszystko oddycha starożytnością, we wszystkim czuć jego dawną ważność, wszak od 1795 roku do 1918 roku Radomyśl był centrum powiatu. Jednak władze lokalne od niedawna, zamiast przeprowadzać fachową rekonstrukcję historycznego centrum, niszczą starą zabudowę. Wydaje się, że urzędnicy nie rozumieją, iż właśnie dzięki takim zabytkom architektury Radomyśl można przekształcić w znaczący ośrodek turystyczny. Prawdopodobnie dlatego jeszcze w marcu 1959 roku założono tu muzeum krajoznawcze. Jego pierwszy dyrektor — Oksentij Fedorowycz Melnyk, nauczyciel historii, dyrektor szkoły wieczorowej, nie mógł nie rozumieć, że im wcześniej zacznie się zbierać przedmioty starożytności, tym bardziej można je uchronić przed ludzką obojętnością. Obecnie muzeum, oprócz głównego przeznaczenia, jest także centrum pracy patriotycznej. Tutaj znajduje się biuro miejskiego oddziału towarzystwa „Proświta”. Zbiory muzeum liczą 1989 eksponatów, z czego 54 wpisano do rejestru państwowego. Ale instytucja ta przeżywa dziś trudne czasy. Opowiedział o tym obecny dyrektor Wsewołod Skuratiwski. Muzeum w czasach niepodległości kilkakrotnie okradano, środków na jego utrzymanie katastrofalnie brakuje, podobnie jak miejsca na pełnowartościowe wyeksponowanie wystawy, natomiast władze lokalne niedawno dokwaterowały do pomieszczeń muzeum bibliotekę miejską. Zatem pracownicy wraz z członkami towarzystwa „Proświta” postanowili uczcić 50-lecie muzeum krajoznawczego, aby przypomnieć lokalnym urzędnikom o ważności i unikalności tej placówki. Tym bardziej, że lokalni aktywiści mają już doświadczenie w przeprowadzaniu takich wydarzeń. W sali posiedzeń rady rejonowej i administracji państwowej odbyła się konferencja poświęcona 140-leciu „Proświty”. W Radomyślu „Proświta” ma już ponad 90-letnią historię. W czasach rewolucji ukraińskiej 1917—1921 lat tworzeniem „Proświt” na Żytomierszczyźnie opiekował się sam Iwan Ohijenko. I dziś w aktywie lokalnej „Proświty” są nauczyciele, duchowieństwo, weterani. Udział w działalności Towarzystwa biorą ojciec Wołodymyr — proboszcz cerkwi Najświętszej Bogurodzicy UCP KP, Petro Pryjdun — weteran ukraińskiego ruchu powstańczego, Wadym Baranowski — dyrektor Radomyskiej Szkoły Muzycznej, Wołodymyr Mołodyko — redaktor miejskiego studia radiowego „Radomyśl”, Wołodymyr Kapranczuk — radny rejonowy. Owocnie pracuje na niwie oświatowej także rejonowy oddział towarzystwa „Proświta”, któremu przewodniczy Wiktor Michnenko. W szczególności, z inicjatywy Hałyny Luby, nauczycielki języka ukraińskiego i literatury w szkole w Potijewce, a jednocześnie przewodniczącej wiejskiej komórki „Proświty”, uczniowie wydają własną gazetę „Słowo Proświty”. „Proświty” znani są w mieście i rejonie jako prawdziwi patrioci i obrońcy wszystkiego, co ukraińskie. Zainicjowali odsłonięcie kamienia pamiątkowego „Bojownikom o wolność Ukrainy”, zmianę nazw ulic, wydali „Historię Radomyśla”, jak mogą chronią zabytki architektury, obchodzą wszystkie daty ukraińskiego kalendarza narodowego, biorą udział w wiecach sił patriotycznych, a co najważniejsze — prowadzą codzienną pracę wyjaśniającą, bez której nie będzie państwowego postępu. Przebywając w mieście nad Teterewem, po raz kolejny przekonałem się, jak wiele dla Ukrainy jest w stanie zrobić każdy człowiek. Najważniejsze dziś jest to, aby ludzie natchnieni ideą narodową szli dalej od majdanów, zajmowali kluczowe stanowiska w lokalnych organach władzy, gdyż ciągłe spory z tymi, którzy reprezentują państwo na miejscu, zabierają bezcenny czas i energię. U podstaw budowy państwa musi leżeć język ukraiński, kultura, historia, tradycje. Bez tego państwo ukraińskie nie ma przyszłości. I jeśli przedstawiciele władzy tego nie rozumieją, trzeba ich zmieniać. „Żaden człowiek nie może stać się patriotą Ojczyzny, jeśli nie będzie znał historii rodzinnego kraju, miasta, wsi, gdzie się urodził lub spędził pewien odcinek życia, jeśli nie dokopie się do najgłębszych korzeni swoich narodowo-duchowych źródeł, jeśli nie zdoła godnie ocenić osiągnięć i zrozumieć wartości utraconych dóbr kulturowych przodków w ciągu długich wieków zniewolenia, jeśli nie odziedziczy po nich miłości do ojczystego słowa, do pieśni ludowej, do modlitwy matczynej, do pradziadowskich zwyczajów i tradycji, do otaczającej przyrody i nieba nad głową”. Te wersy ze słowa wstępnego do książki historyka-krajoznawcy Hennadija Cwika „Historia Radomyśla” bardzo dokładnie charakteryzują filozofię współczesnego krajoznawstwa. Wszak każdy świadomy człowiek chce dziś znać źródła, korzenie swojego narodu, swojego rodu. Ukazanie się kolejnego wydania krajoznawczego jest bez wątpienia najważniejszym wydarzeniem dla każdej wsi czy miasta. Na stronach takiej książki zawsze znajdzie się coś swojego, bliskiego, wypłyną w pamięci ścieżki dzieciństwa czy miłe sercu krajobrazy. Jeśli zaś badanie krajoznawcze wykonano doskonale, stanie się ono ozdobą każdej biblioteki i książką podręczną dla każdego człowieka, który się tu urodził i wychował. Prawdopodobnie właśnie dlatego w księgarni miasta nie pozostał już ślad po drugim wydaniu „Historii Radomyśla”. Taka popularność jest świadectwem wysokiego poziomu autorskiego wykładu materiału, bogactwa faktów i, oczywiście, wielkiej miłości badacza do rodzinnej ziemi. Czerwony but deptał naszą ziemię, przyniósł wiele smutku i cierpienia: trzy Hołodomory, kolektywizację, stalinowskie represje, wojnę radziecko-niemiecką, wojnę w Afganistanie, katastrofę czarnobylską… O tym wszystkim należy pamiętać, aby nasi potomkowie nie powtarzali błędów przeszłości. W tym właśnie zawiera się główny cel pracy krajoznawców i patriotów rodzinnej ziemi, takich jak nauczyciel historii Szkoły nr 1 w Radomyślu Hennadij Cwik — przekazać prawdziwą historię rodzinnego kraju przyszłym pokoleniom. Szkoda tylko, że wydanie ma nieuzasadnienie małą objętość, zaledwie 114 stron. Przyczyną tego jest brak środków. Ale mam nadzieję, że na pracę autora zwrócą uwagę władze lokalne i sponsorzy, a kolejne wydanie „Historii Radomyśla” bardziej szczegółowo odkryje karty życia miasta, wszak autor może jeszcze wiele opowiedzieć rodakom. Aktyw miejskiego oddziału „Proświty” w Radomyślu. Siedzą Hennadij Cwik i Wsewołod Skuratiwski.
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno w miasteczku Makariw na Kijowszczyźnie zaprezentowano książkę „Literacka Makariwszczyzna”, którą opracowała zasłużona nauczycielka Ukrainy, kierowniczka klubu krajoznawczego „Poszuk” rejonowego centrum twórczości dzieci i młodzieży im. Danyła Tuptała Dina Netreba.
Ta książka stała się prezentem dla wiejskich i szkolnych bibliotek, ponieważ po raz pierwszy w formie encyklopedycznej zebrała pod jedną okładką biograficzne szkice oraz mało znane lub zupełnie niepublikowane utwory pisarzy regionu. Choć przeznaczone dla szerokiego kręgu czytelników, to wysoko patriotyczne wydawnictwo jest przede wszystkim cenne dla młodego pokolenia, ponieważ sprzyja kształtowaniu systemu poglądów na świat, uczy człowieczeństwa, miłości do rodzinnego kraju, do Ukrainy. Dina Swyrydiwna Netreba ma silne obywatelskie stanowisko, jest aktywnym członkiem Ruchu Ludowego Ukrainy od pierwszych dni jego powstania. Jako regionalistka opublikowała ponad trzysta rozpraw w prasie rejonowej, obwodowej i ogólnoukraińskiej, jest autorką zbiorów dokumentalnych opowiadań „Młodzi mściciele z Makariwszczyny”, „Zachowajmy pamięć o wyczynie”, „Iskra i jej bohaterowie”, współautorką książek regionalnych. Przywróciła z niebytu setki nazwisk członków radzieckich podziemnych grup, Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, znanych ludzi regionu. Pomysł stworzenia „Literackiej Makariwszczyny” zrodził się u Diny Swyrydiwny jeszcze wtedy, gdy kierowała rejonową biblioteką dla dzieci, organizowała spotkania ze znanymi pisarzami i zbierała materiały o rodakach-literatach. Z większością z nich korespondowała, a z ich rodzinami utrzymuje ciepłe stosunki do dziś. „Blisko kontaktowałam się w swoim czasie z tak znanymi pisarzami, jak Leonid Horlacz, Raisa Iwanczenko, Wieniamin Rosin, Wiktor Kawa, Pawło Zahrebelnyj — opowiada Dina Swyrydiwna. — Pawło Archypowycz, przy okazji, wysoko cenił moją opinię o jego utworach. Często się spotykaliśmy i pewnego razu poradził mi, abym zbierała materiały o pisarzach-rodakach. Bo nasza Makariwszczyna to żyzna ziemia, która wydała takich mistrzów słowa, jak Wołodymyr Małyk, Oleksandr Pidsucha, Witalij Kułakowski, Mykoła Ołijnyk, Iwan Kuszczenko”. Dina Swyrydiwna napisała o pisarzach nie tak, jak przywykliśmy widzieć w wydawnictwach literaturoznawczych, lecz zastosowała do biografii każdego twórcze podejście. Na przykład opowieść o Wołodymyrze Małyku rozpoczyna się od jego listów, bardzo głębokich i serdecznych, biografia Petra Syczenka powstała na podstawie jego wspomnień, a szkic o wybitnym synu Makariwa Danyle Tupcie, od którego zaczyna się książka, jest zapewne najlepszym współczesnym portretem Świętego, pisarza, działacza cerkiewnego, myśliciela, dramaturga i kronikarza. Przy okazji, to właśnie klub „Poszuk” na czele z Diną Netrebą w 1988 roku zainicjował pracę nad popularyzacją imienia Dymitra Rostowskiego (Danyły Tupcia), prawie nieznanego w czasach radzieckich. Święty dziś stał się wizytówką rejonu. Do książki weszły utwory 25 autorów, lecz jest to dopiero pierwszy krok do poznania niekończącej się palety twórczej regionu, który obfituje w talenty. Jestem przekonany, że z czasem „Literacka Makariwszczyna” przerodzi się w wielotomowe wydawnictwo, a nawet w almanach artystyczny, który będzie otwierał nowe nazwiska i pomagał na nowo ocenić dorobek twórczy znanych osobistości, których los związał z rejonem makariwskim.
Materiały przygotował Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
lі. Bo tylko naprawdę zakochany w ojczystym kraju człowiek z pewnością sprawdzi każdy fakt historyczny i nie napisze choćby jednego zdania, które wzbudziłoby wątpliwość czytelnika. Może właśnie dlatego Hennadij Cwik w monografii nie porusza wydarzeń, które miały miejsce w mieście po proklamowaniu państwowej niepodległości Ukrainy. Bo, jak twierdzi, współczesny okres budowania państwa jest trudny i odpowiedzialny, wymaga wielu sił intelektualnych, moralnych i fizycznych. I każdy człowiek dziś odpowiada za tworzenie historii rodzinnego miasta i Ukrainy. W centrum uwagi autora znajduje się rodzinny Radomyśl, wydarzenia historyczne, gospodarczo-ekonomiczne, społeczno-polityczne i kulturalne, ludzie, przyroda. Są tu fotoilustracje, tabela chronologiczna, indeks nazwisk i indeks geograficzny. „Historia Radomyśla” składa się z pięciu rozdziałów. Pierwszy — „Siwa starożytność” — opowiada o znaleziskach archeologicznych, Wałach Węża i kronikarskim mieście Micześk-Mikhorod, które zniszczyła najazd tatarski. Okres litewsko-polski znajduje się w centrum uwagi rozdziału drugiego. Na pierwszą połowę XVI wieku przypada pojawienie się nowej nazwy miasta — Radomyśl. Po kolejnym najeździe Tatarów mieszkańcy Mikhorodu przeprowadzili się na wyższy i bezpieczniejszy północny brzeg Teterewa. „Radosna myśl” o przeniesieniu stała się przyczyną nowej nazwy osady. Pierwsza pisemna wzmianka o Radomyślu jako o własności cerkiewnej pochodzi z 1569 roku. Hennadij Cwik opowiada też inne legendy związane z nazwą miasta i wydarzeniami, które się w nim rozgrywały. Radomyśl w średniowieczu był bardzo ważnym miastem. Przez nie przebiegała droga z Kijowa na Wołyń, do Polski i Europy, było ono ośrodkiem Kościoła unickiego i miastem powiatowym. Najobszerniejszy rozdział, oparty na zasobach archiwalnych, „Pod władzą Cesarstwa Rosyjskiego”, szczegółowo opowiada o mieście w czasach poddaństwa (1795—1861), w okresie rozwoju kapitalizmu (1861—1917), o jego ludności, przemyśle, samorządzie miejskim i gospodarce, ruchu społeczno-politycznym, kulturze i Cerkwi. Autor poświęca znaczną uwagę okresowi narodowowyzwoleńczej walki narodu ukraińskiego w latach 1917—1921, wyodrębniając wydarzenia w osobny rozdział. W Radomyślu od 1917 roku działało towarzystwo „Proświta”, powiat radomyski był centrum działalności oddziału powstańca Juliusza Mordalewycza, tutaj, pod wsią Bazar, rozbito siły Jurija Tiutiunnyka. Wszystkie te wydarzenia Hennadij Cwik opisuje szczegółowo i z drżeniem, czego nie można powiedzieć o okresie sowieckim, któremu poświęcono ostatni rozdział książki. Istotnie, 70 lat, kiedy
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksander SZOKAŁO „Z SŁOWEM TRZEBA OBCHODZIĆ SIĘ UCZCIWIE” Temu twórczemu pryncypowi Gogola w zasadzie nie przeczy i nie grzeszy przeciwko prawdzie historycznej mistyfikacja literacka Mykoły Bosaka: autor skomponował książkę z autentycznych listów Mykoły Gogola do Marii Bałabinej, Ołeksandry Smirnowej, Anny Wielhorskiej, uzupełniając je fragmentami z innych źródeł. I to dzieło odbiera się psychologicznie przekonująco, ponieważ samo życie Mykoły Wasylowycza spowite jest mistyczno-tajemniczą aurą, domysłami, legendami, gdyż on sam czasami uciekał się do mistyfikacji, ratując się w ten sposób od natrętnych wielbicieli i wielbicielek, a zwłaszcza od przysłanych szpiegów. A w sercu Gogola ukryta jest niezgłębiona tajemnica poznania zakazanej świadomości człowieka. Przypomnijmy słowa Tarasa Szewczenki: „Gogola trzeba pobożnie szanować jako człowieka obdarzonego najgłębszym rozumem i najczulszą miłością do ludzi! Gogol — prawdziwy znawca serca ludzkiego!”. Kogo więc M. Bosak wziął za centralny mistyczny obraz, za pomocą którego wprowadza czytelnika w świat serca geniusza? Kim była ta jedyna? Z punktu widzenia zakochania Mykoły Wasylowycza, najprawdopodobniej mogła nią być Anna Mychajliwna Wielhorska — „zdaje się, jedyna kobieta, w której zakochany był Gogol”, jak wyraził się o niej Wołodymyr Sołohub. Wymyślony obraz mistycznej „arystokratki z przedminionego stulecia”, która przyniosła autorowi „przewinięty karmazynową wstążką zwój pożółkłych od czasu papierów”, od razu przypomniał mi sensacyjną wiadomość: „Znalazłam pierścionek z pasmem czuba Gogola”, którą podała w „Komsomolskiej Prawdzie” z 26 stycznia 2006 r. literatka Renata Smirnowa z Połtawy. Chodzi o Marię Mykołajiwnę Synelnykową — kuzynkę Mykoły Wasylowycza w linii matczynej, która była w nim zakochana i po jego śmierci na pamiątkę swojej miłości zamówiła sobie złoty żałobny pierścionek, wstawiła w niego pasmo z czuba ukochanego i nie zdejmowała pierścionka z palca aż do samej śmierci (ta pamiątka przechowywana jest w muzeum-rezerwacie M. Gogola). A u jej potomków przechowywana była przewiązana wstążką paczka listów Gogola do niej (ich los jest nieznany)… W znanych listach do swoich adresatek Gogol występuje przeważnie jako mentor i wszystkie one, młode i w podeszłym wieku, widziały w nim nauczyciela życia i chętnie przestrzegały jego zaleceń. Lecz czasami wypowiada też poetyckie wrażenia swojego dzieciństwa, młodości lub ucieka się do głębokiej spowiedzi: „…Przyznaję, że zawsze, gdy tylko próbuję przenieść się myślami w młodość, robi mi się na duszy jasno i miło. Tam słońca i ciepła więcej niż w mojej ukochanej Italii. Jaki piękny, jaki rozkoszny dzień w Małorosji!.. Szare kopice siana i złote snopy zboża obozowały w polu i koczują po jego bezmiarze…”. „…Moje utwory — to ja, to moje wrażenia, wspomnienia, uczucia. I tylko krytycy próbują nas rozdzielić. Lecz to już nie jest w mocy nikogo na ziemi”. „Biedna moja matka kilka lat z rzędu rodziła martwe dzieci. Tej wiosny, kiedy miałem pojawić się na świecie Bożym ja, ojciec poprosił swojego przyjaciela doktora Trochymowskiego, by wziął matkę do Soroczyńców pod swój nadzór. Wieźli ją nie końmi, a parą krętorogich, zawsze spokojnych wołów. W Baraniwce mostu nie było, na drugą stronę Psełu przeprawiali się przez płytki bród. …Na wysoko wyścielonym sianem wozie pośrodku pełnowodnego wiosennego Psełu przyszedłem na świat. Nikt nawet nie myślał, że przeżyję. …Czy to od tak dziwnego przyjścia na ten świat, czy od odziedziczonej po dziadach-pradziadach w naszym rodzie zagadki, we mnie zamieszkała jakaś dziwna siła. U każdego, kto mnie jako niemowlę brał na ręce, znikał ból głowy, następowała ulga w rękach i piersiach…” (22 kwietnia 1846 r., Rzym). „…Im więcej lat odlicza mi nieubłagany Chronos, tym częściej w godzinach wieczornych rozmyślań wracam myślami do źródeł swoich, próbuję zrozumieć, kim jestem, czym dla mnie jest ten kraj, gdzie pozostało moje gniazdo. Ptaki wędrowne każdej wiosny do swoich gniazd wracają, mnie zaś los do swojego zawraca tak rzadko, że tylko P. O. Kulisz. Portret T. G. Szewczenki. 1844 r. serce ściska od wspomnienia. Chociaż czego ma ściskać, kiedy mój kraj, moja Ukraina zawsze w nim jest — zmrużę powieki i już jestem w ojcowskim ogrodzie, gdzie jeszcze z dziada-pradziada stoją jabłonie i grusze, a za nimi już i te, które ja posadziłem. Kiedy jeszcze zabierałem się do „Tarasa Bulby” i grzebałem w skrzyni historii, nie raz ogarniały mnie gorące fale, twardniała myśl, że i ja jestem Ukraińcem, że i mój ród po matce, ród Łyzohubów, szablami bronił ojczyzny… Wпрочем, nie będę Was drażnić. Już dawno zauważyłem, kiedy przy Wielkorusach schodzi na temat Ukrainy — to ich drażni. Jeszcze żadnego nie udało się spotkać, który nie dałby znaku swojej wyższości nad chochołami. To wszystko z pychy i ignorancji”. W spowiedniczy kontekst listów M. Bosak wmontowuje wypowiedzi Mykoły Gogola o Tarasie Szewczence, wydobyte z innych źródeł: „…Szewczenko należy do tych, którzy oddali cesarzowi w wierszach satyrą, za co i trafił żywcem do piekła azjatyckich pustyń. Sędzią mu będzie jeden tylko Bóg. Ja zaś za swoją satyrę nie byłem tak ciężko ukarany. …Szewczenko pisał tak, jak każe mu serce, on swoimi utworami wychowywał się sam, wybrał ten krzyż, którego za niego nie będzie mógł ponieść nikt inny. Moje utwory również dziwnie połączyły się z moją duszą i moim wewnętrznym wychowaniem. …Ja ze słabym swoim zdrowiem wyzwałem na bitwę hordy wrogów niezliczonych, a Szewczenko poważył się stanąć do walki… Nie, nie mam siły nie tylko mówić o czymś takim, a nawet myśleć. Wiem, że nie wszyscy przyjmą moje słowa z należytym zrozumieniem, ale widzę, jak świat schodzi z utartej drogi w chaszcze… Diabeł już przyszedł na świat bez maski. Duch pychy z wyzwaniem, bezwstydnie śmieje się w oczy ludziom, daje im najbezecniejsze prawa: świat widzi to, ale nie śmie nie posłuchać. …Ludzie ciemni, nikomu nieznani, którzy nie mają myśli i szczerych przekonań, kierują myślami rozumnych ludzi. Co oznaczają wszystkie te nielegalne prawa, które najwyraźniej na widoku wszystkich kreśli, wyrwawszy się z podziemi, nieczysta siła…? Co to za straszna drwina z ludzkości? U nas teraz głoszą: jedni — czystą demokrację, inni — monarchię, trzeci — arystokrację, czwarci — mieszankę wszystkiego… Lecz nadszedł czas, kiedy każdy mniej więcej czuje, że rządzenie nie jest sztuką, która tworzy się w oddzielnych głowach, niesłyszalnie, sama z siebie, a z ducha i właściwości samego narodu, z miejscowości — ziemi, na której żyje naród, z historii samego narodu, która pokazuje człowiekowi głębokomyślnemu, kiedy i w jakich warunkach rozwijał się naród, działał dobrze i rozumnie” (14 grudnia 1847 r., Neapol). W tej głębokiej spowiedzi objawione są ponadczasowe olśnienia Mykoły Gogola, które zdumiewająco aktualizują się dzisiaj. W niej najpełniej odsłania się wewnętrzny świat genialnego myśliciela i duchowego подвижника. Jego T. G. Szewczenko. Portret P. O. Kulisza. 1843 r. W. A. Tropinin. Portret M. W. Gogola. Lata 30. XIX w.
praktyczna nauka — życiowo ważna wiedza o człowieku wewnętrznym, o potencjale ludzkiej duszy i ducha narodowego. M. Hohol ujawnia swój życiowy ideał — służenie najwyższemu pięknu, ładowi, prawdzie — na podstawie duchowego doświadczenia swojego narodu. Wiodącą ideą jego pełnego poświęcenia życia jest oświecenie ludzkich serc w harmonii miłości, odnowa społeczeństwa poprzez braterską miłość i wzajemną pomoc. M. Bosak, komponując teksty tej książki, zachował prawdziwość słowa Hohola — dotrzymał jego twórczej zasady: „Z słowem trzeba obchodzić się uczciwie”. „…ARTYSTYCZNEJ SŁAWY HOHOLA JA NIE ZNISZCZYŁEM” Tak wyraził swoją odpowiedzialność za literackie dziedzictwo Hohola jego pierwszy biograf, tekstolog i wydawca pierwszego pełnego zbioru dzieł rodaka „Dzieła i listy N. W. Hohola” w sześciu tomach Pantelejmon Kulisz. Jeszcze 40 lat temu wybitny znawca Kulisza i Szewczenki, akademik Je. Kyryluk, słusznie pisał: „U nas do dziś niedoceniana jest ta strona działalności naukowej Kulisza”. I 20 lat później N. Krutikowa w artykule o M. W. Hoholu w Ukraińskiej Encyklopedii Literackiej ani słowem nie wspomniała o pionierskiej roli P. O. Kulisza w hoholoznawstwie. Za to rosyjscy uczeni nie zapominają o pracach hoholoznawczych Kulisza, odnotowując źródłową wartość dwutomowych „Zapisków o życiu Hohola”, choć zarzucają mu „pełne czci, pochwalne” podejście do pisarza. Kulisz był daleki od przesadnego chwalenia Hohola — po prostu w tamtym czasie najdoskonalej znał twórczość geniusza, studiując wszystkie jego rękopisy, notatniki, bibliotekę oraz własnoręcznie kopiując wszystkie dzieła do pełnego zbioru. M. W. Hohol również wysoko cenił talent P. O. Kulisza: „Widzę też wiele wartości u pisarza, który podpisuje pod swoimi dziełami imię Kulisz. Barwny styl i wielka znajomość obyczajów Ukrainy mówią o tym, że mógłby on wspaniale napisać historię tej ziemi…”. Z wielką miłością do obu pisarzy, na głębokiej podstawie źródłowej oraz na szerokim tle historyczno-kulturowym, z przywołaniem mało znanych faktów, prowadzi W. Terłecki swoje pasjonujące ekskursy w epokę Hohola i Kulisza. Czytelnik dowie się wielu nowych rzeczy, otrzyma dobrą pożywkę do rozmyślań o relacjach znanych ludzi z kręgu towarzyszy i znajomych Hohola i Kulisza. M. Hohol i P. Kulisz — ludzie godnego wychowania rodzinnego, współmyśliciele, którzy znajdowali ukojenie w przyjacielskich rozmowach w ojczystym języku w moskiewskim mieszkaniu O. Bodianskiego. Obczyzna nauczyła ich być ostrożnymi, skrytymi. W unisonie z Hoholowskim „Nie chwalcie się, dopóki sprawa nie jest zrobiona, a sprawa sama za siebie powie” Kulisz wyraził swoją zasadę: „Niech za nas nasze dzieło mówi, a nie nasze oracje”. Obecny rok jest bogaty w jubileusze. 200-lecie urodzin Mykoły Hohola zgodnie z uchwałą UNESCO będą obchodzić na całym świecie. A na Ukrainie czcimy jeszcze 195-letniego Tarasa Szewczenkę oraz 190-letniego Pantelejmona Kulisza. Pełna poświęcenia praca tych trzech wielkich Ukraińców wywarła potężny wpływ na rozwój Świata Ukraińskiego. Przy wszystkich różnicach ich osobowości pozostają oni niezmienni w czynieniu dobra dla rodzinnej Ukrainy i w dążeniu do wolności dla swojego narodu. Każdy z nich pisał i działał tak, jak nakazywało jego ukraińskie serce zgodnie z życiowym programem własnej duszy i ideałem społecznym. Ci trzej bodaj najpełniej uosabiają duchowy typ człowieka ukraińskiego, który rozwija się na naturalnej podstawie etnicznego genotypu i jest rdzeniem samorozwoju jednostki oraz narodu jako zbiorowej osoby i unikalną cechą indywidualnej oraz narodowej tożsamości. Z okazji jubileuszu pod koniec ubiegłego roku ukazały się dwie ciekawe książki: Mykoła Bosak „Ostatnia zagadka Hohola. Reminiscencje epistolarne” (kijowskie wydawnictwo „Pulsary”) oraz Wiktor Terłecki „Pantelejmon Kulisz — biograf Hohola” (wydanie Głuchowskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego). Pierwsza „jest w pewnej mierze literacką mistyfikacją”, jak zaznaczono w adnotacji, druga — to owoc pracy badacza historii literatury.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury
Na dziewięćdziesiątym pierwszym roku życia ludowy artysta, akademik Wasyl Iwanowycz Zabashta wśród uczniów i wielbicieli w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy stał jako ucieleśnienie nieugiętego kozackiego ducha. Na zaproponowane jubilatowi krzesło położył kilka naręczy kwiatów. Bo czyż będzie siedział, nawet w 90 lat, prawdziwy mężczyzna, jeśli obok stoją kobiety — żona-opiekunka i zastępczyni dyrektora muzeum Maryna Skyrda. Andrij Czebykin, prezydent Akademii Sztuk Ukrainy i rektor Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, gdzie profesurę sprawuje Wasyl Zabashta, sam dbał o to, aby wystawa się odbyła. To właśnie on wręczył list-dyplom od Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy oraz prawdziwy złoty medal od akademii, w której ponad pół wieku owocnie pracuje wybitny malarz. Było coś wzruszającego, synowskiego w jego nieurzędowej prośbie, aby Wasyl Iwanowycz kontynuował nauczanie młodych artystów i nawet nie marzył o zasłużonym odpoczynku. Okazało się, że Wasyl Zabashta jest honorowym obywatelem kilku starożytnych ukraińskich miast, kiedy chleb-sól na wyszywanym ręczniku wręczali delegaci. Wśród osobistych, płynących prosto z serca nagród był złoty tryzub — jeden z pięciu klejnotów, które na zamówienie Ukraińców z Kanady wykonał artysta Witalij Chomenko. Przymocował on ten znak do klapy marynarki jubilata. Przyjechała z Francji na otwarcie wystawy swojego nauczyciela jedna z jego pierwszych uczennic — Iryna Makarowa-Wyszestawska. W odpowiedzi na jej powitanie Wasyl Iwanowycz opowiedział wszystkim o jej dawnych sukcesach studenckich — świadectwie niepodrobionego talentu. A także przypomniał, jak ucieszyła go swoimi niedawnymi wystawami tutaj, w Muzeum Narodowym, tylko piętro niżej, ulubiona uczennica. A kiedy kolega — weteran Wielkiej Wojny Ojczyźnianej Semen Andrijczenko pochwalił się, że jest o rok młodszy od Wasyla Iwanowycza, ten przyjacielsko szturchnął go w ramię — mówiąc, że jest jeszcze proch w prochownicach. Uczeń, pełny imiennik, a do tego tak samo — ludowy artysta i akademik Wasyl Hurin potwierdził: akademia jest po prostu niemożliwa bez Wasyla Zabashty, którego twórcza siła nadal inspiruje młodszych kolegów. W każdym razie najbardziej zdziwił chiński artysta, który przeleciał pół planety, aby pogratulować swojemu dziewięćdziesięcioletniemu nauczycielowi otwarcia nowej wystawy indywidualnej. “Wasylu Iwanowyczu, jesteś supermanem” — na te słowa Chińczyka wypełnione po brzegi trzy sale Narodowego Muzeum Sztuki wybuchły oklaskami. A Wasyl Iwanowycz, jakby to było wczoraj, wspomniał dawną podróż na plener w Karpaty, gdzie jego wtedy jeszcze całkiem młody chiński uczeń pokazał tak wysoki poziom kolorystyki, że wszystkie inne prace, w tym i jego, nauczyciela, obok wyglądały szaro. A że Wasyl Zabashta do dziś jest ciekawym kolorystą, widać na obecnej wystawie. Przecież niemało zaprezentowanych tam obrazów mistrz namalował już w trzecim tysiącleciu. Wasyl Zabashta-artysta — to jednocześnie żywa historia i tak samo żywa pozytywna współczesność. Jego autoportrety z różnych lat zachwycają wewnętrzną siłą. I znamienne — właśnie w tym miejscu odbywała się prezentacja, gdzie niedawno wisiał obraz Hryhorija Melechowa o wizycie Szewczenki w pracowni Karla Briułłowa. Wizerunek Soszenki na tym płótnie malowano z Wasyla Zabashty.
“Matka”
Teraz dobrze widać, jaką ogromną misję dla Ukrainy i dla świata wypełnia ten żylasty, prawdziwy kozaczyna, mistrz nad mistrzami Wasyl Zabashta. Dla wielu wybitnych artystów odegrał on taką rolę, jaką przyszło kiedyś odegrać Soszence dla naszego Kobziarza. Kilka obrazów, które malował artysta w Chinach, mogą być wzorem dla tych, którzy wybrali impresjonizm jako sposób komunikowania się ze światem. A bujność kolorów — chmury na czystym niebie — w jego krajobrazach w ekspozycji pierwszej sali Muzeum Narodowego przewyższają pięknem obrazy wielu najsłynniejszych mistrzów. Szkoda tylko, że wysokiej rangi urzędnicy nie wiedzą o istnieniu tych arcydzieł Zabashty, bo na otwarciu wystawy nikogo z nich nie było.
Przez dwa lata syn i córka W. Zabashty przygotowywali do druku album-katalog i książkę wspomnień. Sfinansował wydanie wnuk wybitnego ukraińskiego uczonego-botanika Mykoły Szarłamania. Odszukując materiały o swoim represjonowanym dziadku, Dmytro Żdan odnalazł także Wasyla Zabashtę dzięki portretowi jego pędzla, który gdzieś krąży po świecie, sprzedany-odsprzedany — już sam artysta nie wiedział, gdzie dokładnie znajduje się ten portret. I to spotkanie okazało się szczęśliwe. Dmytro Żdan wraz z przyjacielem Wadymem Frunze sfinansował album i drugą książkę — “Świat oczami artysty”, gdzie ujawnił się jeszcze pisarski talent Wasyla Zabashty. Rozesłane do bibliotek, te dwie gruntowne publikacje teraz uczynią twórczość Wasyla Zabashty dostępną do studiowania w wielu regionach i placówkach edukacyjnych. Z muzeów innych miast lub Galerii Trietiakowskiej przywieźć na wystawę indywidualną swoje obrazy ukraińskiemu profesorowi, akademi-
“Vivere memento — Pamiętaj, że żyjesz”
“Jesień w Kaczaniwce”
kowi teraz nie po kieszeni. Ale różne okresy jego twórczości są jednak przedstawione w Kijowie. Obrazy świadczą, jaki ogromny tematyczny i stylistyczny zakres twórczości W. Zabashty. Tak samo i jego twórczość literacka w lekceważonej przez państwo branży wydawniczej znalazła ścieżkę do serc rodaków dzięki hojnym duchem pośrednikom. Dlatego sprzeczne uczucia zmuszają znów przypominać chyba najpopularniejsze obecnie powiedzenie, które cytuje się, nie tłumacząc: “Za państwo żal”. W. Zabashta — tytan, którego życie jest przykładem nieugiętości ukraińskiego ducha. Cenili go i cenią prawdziwi inteligenci. Znaleziony w rodzinnym archiwum jego list z frontu do przyjaciela krążył w odpisach w Moskwie, podnosząc na duchu, kiedy w ZSRR już zaczęto dusić szestdziesiatnykiw. I na cześć Wasyla Zabashty Bułat Okudżawa z przyjaciółmi śpiewał na już półlegalnych spotkaniach ukraińskie pieśni. A na froncie… Jeszcze jako młodzieńca zabrano go z Charkowskiej Szkoły Artystycznej na wojnę fińską. Przyszły artysta nigdy nie trzymał karabinu w rękach, więc został żołnierzem-radiotelegrafistą, był ranny. Być może właśnie w śmierci klinicznej otworzyły się przed nim kolejne twórcze wzloty… Może właśnie tam, w zaświatach, otrzymał nowy program aktywnego długowieczności. Przecież były jeszcze fronty II wojny światowej: ochotnik W. Zabashta został czołgistą zwiadu. Łuk orłowsko-kurski, Berlin, Praga. Najwyższą z nagród za ostatni udany zwiad był dziesięciodniowy urlop do domu. A tam… Już nie ma słynnej rodzinnej orkiestry wielkiej rodziny Zabashtów — zginęli na froncie mężczyźni. Faszystki zabili matkę. Tylko siostry-wdowy i chory ojciec przywitali Wasyla. Ale o tym dowiedzieliśmy się później, pod koniec dwutygodniowej wystawy, kiedy nadszedł nakład znaczących dla Ukrainy publikacji Zabashty. Je również zaprezentowano w Narodowym Muzeum Sztuki. Ta-
“Hala”
pisze, że niemało ludzi, mimo kryzysu, zdołało je nabyć. Wasyl Iwanowycz Zabashta pisze obecnie kolejną książkę nowel-wspomnień, które bez wątpienia wzbogacają współczesną literaturę ukraińską. Hałyna Stefanowa czytała te krótkie nowelki, jak nazywa je sam artysta, i wydawało się, jakby to nie aktorka, a dusza malarza otwierała się ufnie tutaj, wśród obrazów. Dlatego chciało się, aby spotkanie trwało bez przerwy, choć widać było, jak wybitny artysta przeżywał na nowo te już opisane strony swojego losu. Wśród bliskich i przyjaciół nie udaje kogoś innego. Naturalny artyzm i udawane aktorstwo to daleko nie to samo. Oczy spod krzaczastych brwi świeciły wymownie. Była w nich radość, kiedy słyszeliśmy wspomnienia o dzieciństwie w małej ojczyźnie artysty — w mieście Izium. To w swojej rodzinie jeszcze za młodu nauczył się siły i wytrwałości, a także — obdarowywania ludzi radością. Dlatego nigdy nie zrzucał na bliskich bólu, którego doznał od władzy radzieckiej. Usunięto po wojnie z legitymacji wojskowej prawdę o czynach bojowych i strasznych ranach: niby w szpitalach był, tylko bez ran. Przesiedział ochotnik-zwiadowca, czy co?.. Nie ma co szukać logiki w tych urzędniczych kłamstwach — nam tego nie zrozumieć. Na prezentację książek przyszedł do muzeum, rehabilitując przed opinią publiczną Ministerstwo Kultury i Turystyki, Mykoła Jakowyna. Tak i nie wyszli młodzi mecenasi — Dmytro Żdan i Wadym Frunze. Wzgardzili sławą za swój dobry uczynek. Sponsorami trzeciej przyszłej książki W. Zabashty zostali ci, którzy na nabytych w muzealnym kiosku tomach otrzymywali jego autografy. Bo uzyskane środki będą pracować na kolejne wydania. Artysta hojnie darował i daruje siebie w pracowni i klasie akademickiej wśród studentów. I miłość jego wraca stokrotnie, pomnożona w uczniowskich sercach i sercach koneserów, kolekcjonerów. Czy są w państwowych zbiorach Narodowego Muzeum Sztuki obrazy artysty — dokładnie nie wiemy. Ale to, że dziewięćdziesięcioletni Wasyl Zabashta jest artystą prawdziwie ogólnonarodowym, jest niezaprzeczalne.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
artystów Mychajła Babija oraz Iwana Hryszczuka. Pan Iwan, występując podczas prezentacji, zaznaczył, że kolejne wydanie powieści warto uzupełnić rysunkami w najlepszej oprawie poligraficznej, a notatki z podróży Pawła z Aleppo — starymi i współczesnymi fotografiami tych ukraińskich miast i wsi, które zostały wspomniane w utworze. Wasyl Szklar od dawna zna winnickiego kolegę po piórze, redagował jego powieść “Zemleduchy”, kiedy pracował w redakcji czasopisma “Dnipro”. I dlatego zaznaczył prosto i celnie: “Kiedy czytasz Mykołę Riaboho, czujesz skarby ludowej twórczości pieśniarskiej. One nie są tylko ilustracjami, wstawkami, a psychologicznie umotywowanymi, wyrazistymi wzorcami ludowego geniuszu, wyrażenia woli, ducha. To wzbogaca, urozmaica, wywyższa bohaterów utworu. W składzie winnickiej delegacji byli nie tylko przewodniczący obwodowej organizacji NSPU Mychajło Kameniuk, Wasyl Kobec, którzy powiedzieli dobre słowo o swoim koledze, ale także mecenasi wydań Mykoły Riaboho — deputowany ludowy Ukrainy IV kadencji Mykoła Melnyk i przewodniczący rady nadzorczej OAO “Wołodarka” Łeonid Hawrysz. Witając rodaka z nowymi osiągnięciami twórczymi, wezwali oni kierownictwo NSPU oraz społeczność literacką do bycia bardziej uważnymi na twórczość tych mistrzów pióra, którzy żyją w prowincji. Najlepsze książki Mykoły Riaboho, jak uważają oni oraz wielu innych czytelników, zasługują na Nagrodę im. Szewczenki. Mykoła Riabyj, dziękując za dobre słowa, przyznał, że po raz pierwszy zobaczył notatki z podróży w bibliotece muzeum swojego wybitnego rodaka Danyła Zabołotnego. Fachowcy nazywają ukraińską część notatek z podróży Pawła z Aleppo najdokładniejszym i najbardziej przychylnym świadectwem cudzoziemców o Ukrainie XVII wieku, kiedy cały świat śledził, jak rodzi się w Europie państwo kozackie. Przez trzy stulecia nie mieliśmy w ojczystym języku wybitnego dzieła Syryjczyka Ibn az-Za’im al-Halabiego, znanego w świecie chrześcijańskim pod imieniem Paweł z Aleppo. Widocznie taka była wola Boża, że Mykoła Riabyj odłożył wszystkie sprawy pisarskie i domowe kłopoty i zabrał się za niełatwe zadanie — zrozumienie i przekład słynnego utworu. Pierwsze wydanie w wersji skróconej sfinansował ówczesny przewodniczący Winnickiej Rady Obwodowej M. Melnyk. Drugie, uzupełnione wydanie ukazało się za błogosławieństwem Jego Świątobliwości Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta oraz przy wsparciu Ligi Mecenasów i NSPU. Na zakończenie chciałoby się zacytować oto te wersy Mykoły Riaboho z posłowia autora do powieści “Kalina nad przepaścią”: “Mówią, po Majdanie staliśmy się wolniejsi, nigdzie takiej wolności nie ma, jak u nas… Owszem, jesteśmy wolni od dobrobytu, duchowości, nadziei, od samego Boga — już nie boimy się Go, czynimy na przekór przykazaniom Syna Bożego — miłować bliźniego, jak siebie samego… Kiedy zabijają wiarę, znika sens i cel życia, duszę ogarnia smutek i niepokój, i wszystko wydaje się marnością nad marnościami… Ale jeszcze tli się pod sercem jakaś nadzieja na to, że zdrowy rozsądek naszych sterników weźmie górę nad instynktem “wielkiego miskoborstwa” (Lina Kostenko), i odejdziemy od przepaści, nad którą po raz kolejny się znaleźliśmy”. problemami greckich zespołów ludowych rejonu wołodarskiego: Kiriłowskiego chóru ludowego, Kasjanowskiego zespołu “Talake”, Wołodarskiego męskiego zespołu wokalno-muzycznego “Pygad”. Był duszą tradycyjnych dla rejonu Dni kultury i piśmiennictwa greckiego, zapoczątkował święto folklorystyczne Dzień pasterza. Jego energii i miłości do ojczystej kultury starczało na mnóstwo dobrych uczynków — od redagowania helleńskiej strony “Kalispera” w gazecie rejonowej “Zaria Priazowia”, licznych publikacji w greckich wydawnictwach Ukrainy, po wspieranie młodych utalentowanych osobowości wszystkich narodowości w rejonowym zrzeszeniu literackim “Kalec”. Wszystko, co robił F. Szebanic, do czego przykładał wysiłki, robione było sercem i z pełnym poświęceniem. Jego miłość do ludzi i literatury, mądrość i talent budziły szczery szacunek.
Tłumaczenie maszynowe
W. KOROSTYLOW, nauczyciel, dawny metodyk zbiorów bibliotecznych, m. Hulajpole, obwód zaporoski
U naszego narodu istnieje taka książka — „Ludobójstwo, etnocyd, lingwocyd narodu ukraińskiego: kronika”. Wyszła spod pióra wybitnego dziennikarza, doktora nauk filologicznych, profesora Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego, akademika Wasyla Łyzanczuka. Wydana została w 2008 roku w Wydawniczym Centrum Lwowskiego Uniwersytetu. Na stronach kroniki autor przedstawia drogę narodu ukraińskiego przez cierń jego bezpaństwowości, przez kajdany i zniszczenie sąsiednich imperiów. Przytoczone dane dokumentalne otwierają oczy na politykę zakazów, prześladowań, ucisków, które terroryzowały naród ukraiński, jego język, kulturę, oświatę, duchowość, obyczaje i tradycje przez wiele stuleci. Fakty przedstawiono w porządku chronologicznym. Temat tej książki, niestety, także dziś pozostaje ostro aktualny i ważny dla narodu ukraińskiego. Obrazowo można ją nazwać „Krwawe daty historii Ukrainy”. Wśród ich wielkiej liczby są wiersze o zniszczeniu bojowników i dowódców Rewolucyjnej Powstańczej Armii Ukrainy (machnowcy). Rozstrzeliwano ich setkami i tysiącami. 13 lipca 1920 roku czekistowskie bataliony z Charkowa, Piotrogrodu, Moskwy pod stacją kolejową Kurachiwka, na zachód od Doniecka, rozstrzelały 2000 jeńców machnowców; 26 listopada 1920 roku na północnym skraju wsi Mała Tokmaczka w rejonie orichowskim obwodu zaporoskiego leninowscy kursanci rozstrzelali 1000 machnowców (pułk Klerfmana), którzy kładli się spać jako żołnierze Armii Czerwonej, a obudzono ich jako skazanych na rozstrzelanie. 15 stycznia 1921 roku w Hulajpolu zamknięto dwa gimnazja (chłopięce i dziewczęce) towarzystwa „Proświta”. A jesienią 1927 roku aresztowano zespół miejscowego teatru „Kolizej”, w którego repertuarze były 29 sztuk klasyki i współczesnej literatury ukraińskiej. W latach 70.–80. ubiegłego stulecia rozkazem i uderzeniem pięścią w stół pierwszego sekretarza hulajpolskiego rejonowego komitetu KPZR Bielajewa M. S. największą szkołę średnią nr 1 w mieście Hulajpolu zrusyfikowano. (Na żądanie mieszkańców Hulajpola język ukraiński nauczania i wychowania przywrócono do tej szkoły jeszcze przed nadaniem językowi statusu państwowego.) Książka W. Łyzanczuka „Ludobójstwo, etnocyd, lingwocyd narodu ukraińskiego: kronika” to dzieło o kilkusetletnim bólu Ukrainy. Ta książka nie jest pierwszą autora. Wcześniej ukazały się „Na wieki kuto kajdany: fakty, dokumenty, komentarze o rusyfikacji na Ukrainie” (1995); „Zawsze pamiętaj: Jesteś Ukraińcem” (1996); „Nie kłamać słowem” (2003). Bez korzystania z książek akademika Łyzanczuka nie będzie pełnowartościowa praca nauczyciela w szkole ani wykładowcy w wyższej uczelni. Podręcznik metodyczny „Ludobójstwo, etnocyd, lingwocyd narodu ukraińskiego: kronika” powinien znajdować się w zasobach każdego myślącego człowieka. Zgadzamy się z profesor NaUKMA Larysą Masenko co do wartości tego podręcznika: „Znaczenia pracy W. Łyzanczuka trudno przecenić”. Radzimy nauczycielom zwrócić się po książkę do Wydawniczego Centrum Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego. Serdecznie dziękujemy autorowi za jego pracę!
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
jego dusza, myśli, jego niezbywalne wartości duchowe, jego ideały. I oto Mykoła Riabyj prezentuje dwa swoje najnowsze dzieła — „Kalinę nad przepaścią”, historyczną dylogię powieściową z cyklu „Zemledukhy” oraz dziennik podróżny Pawła Chalebskiego „Ukraina — ziemia kozaków” („Ukraiński pisarz”, „Jarosławów Wał”, 2008, opracowanie i komentarze M. Riabego). Powieść „Kalina nad przepaścią” Wołodymyr Jaworywśkyj nazwał zdumiewającą, a uważna lektura, która pozwoli każdemu z nas głębiej poznać historię Ukrainy, tę wielką ofiarność, dzięki której zdobyliśmy wymarzoną przez wieki niepodległość, którą, niestety, nie potrafimy należycie wykorzystać dla własnego szczęścia i dobrobytu na własnej ziemi. A książka podróżnych notatek P. Chalebskiego „Ukraina — ziemia kozaków”, wydana po ukraińsku dzięki wieloletniej pracy naszego kolegi, powinna znajdować się w każdym ukraińskim domu. Na razie Liga Mecenasów i Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy znalazły środki na trzytysięczny nakład. To oczywiście kropla w morzu. Dlatego Michaił Słabosznycki, witając pisarza z tak cennym dorobkiem, powiedział, że czuje się wobec niego dłużnikiem. Mykoła Riabyj jest błyskotliwym stylistą, subtelnym znawcą języka, potrafi zbudować przejrzysty zarys fabuły. Wszystko to sprawia, że jego książki są interesujące i potrzebne ludziom różnego wieku, zwłaszcza zaś młodzieży, która powinna więcej wiedzieć o kozackiej przeszłości, jak najwięcej wynieść z tamtych czasów dla wzbogacenia umysłu i duszy. Tekst powieści „Kalina nad przepaścią” trafnie uzupełniają ilustracje ludowego artysty Ukrainy Michaiła Czornego, zasłużonego artysty Ukrainy Michaiła Dowhania,
...ywasz oddech kronik. Kto nie przeczytał utworów Mykoły Rjabyjego, ten nie ma pojęcia o współczesnej ukraińskiej literaturze”. Wiktor Baranow powiedział, że mimowolnie szuka wśród obecnych Andrija M’jastkiwśkiego, którego, niestety, już wśród nas nie ma. To z jego ust słyszeliśmy wiele legendarnego, pasjonującego o Południowym Podolu. Z tych stron pochodzi także Mykoła Rjabyj. Mamy niewielu belletrystów, którzy tak głęboko znali i tak artystycznie przekonująco ukazywali wydarzenia historyczne. I to bardzo ważne dla młodych czytelników, w których rękach, choć to przykre, dziś znajduje się zupełnie inna literatura. Petro Zasenko mówił o umiejętności autora trafnego, stosownego wykorzystania w tkance artystycznej powieści „Kalina nad przepaścią” bezcennych
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Ніна ГНАТЮК
Микола Рябий належить до тих плугатарів і сівачів літературної ниви, які чесно і талановито роблять свою справу. А тому і художня проза цього майстра слова з Вінниці не залишається непоміченою. Олесь Гончар у лютому 1986-го писав: “На Ваших “Земледухів” звернув увагу ще в журнальній публікації, бо кому ж не припадуть до душі оці самобутні подільські характери і такий своєрідний гумор, де також промовляє Поділля, і така багатюща, справді народна мова… Ваш роман для мене — це ніби генетичний розвиток Землякової художньої прози, і мовиться це, ясна річ, не в розумінні наслідування. У Вас своя інтонація, своя стилістика, а виходи в історію, де йдеться, скажімо, про часи Тимоша Хмельницького, просто блискучі…” А ось рядки з листа Павла Загребельного (грудень 2001 р.): “Оце читав я, дорогий Миколо, твою Божу книгу — сміявся, плакав і думав: а чи потрібні світові наші князі, гетьмани, наші верби довкола ставу і зимові небеса понад Немировом, наші плачі, сміх і наші страждання? Мабуть, що ні…” Приємно і водночас гірко читати такі відгуки наших класиків про свого молодого побратима. Приємно, бо вони вміли цінувати справжню літературу і завжди підтримували талант. А гірко тому, що світ досі належно не поцінував найкращих здобутків українського слова. Бо ж коли наклади навіть талановитих книг становлять у нас лише тисячу примірників, і за умови, що знайдуться меценати, то де знайти кошти і можливості для перекладів найкращих творів українських авторів англійською, французькою, німецькою, іншими мовами? Тут самими благодійними намірами поодиноких меценатів не обійтися — потрібна постійна опіка держави. Про ці та чимало інших проблем українського книговидання, про потребу більше популяризувати найкращі твори сучасних авторів серед учнів, студентів, у трудових колективах, про непроминальне значення художнього слова для естетичного і патріотичного виховання підростаючого покоління, про назрілу потребу вчасно оцінювати кожен високоталановитий твір ішлося на презентації нових книжок відомого прозаїка Миколи Рябого у столичному Будинку письменників. Ведучий поважного зібрання Володимир Яворівський сказав, що їхні села у Крижопільському районі Вінниччини — сусідні. Після романів “Берег”, “Вікна” Микола Рябий почав писати серію романів про давній хліборобсько-козацький рід Земледухів і зробив вибір на багато років: вчасно і доречно заглибився в надра історії подільського села, аби там “прочитати”, розгледіти в людських характерах рух народу,
Ніна ГНАТЮК
До редакції газети надійшов дарунок із Харкова. За дорученням авторського колективу Ганна Столярова надіслала ошатне видання “Лісової пісні” Лесі Українки двома мовами — українською і румейською. Геніальний твір Лесі Українки перекладено багатьма мовами народів світу. А тепер драма-феєрія вперше репрезентується румейською — одним з діалектів сучасної грецької мови. Румейська мова, як пишуть редактори книжки Г. Столярова і О. Узбек, — унікальна лінгвістична пам’ятка. Вона несе відбиток давніх історичних епох. Румейська мова поширена в більшості грецьких сіл Приазов’я, де з кінця XVI- II століття компактно проживають греки в Україні. Переклад “Лісової пісні” здійснив самобутній поет і перекладач Федір Шебаніц. Ця праця — його останній творчий доробок: не стало перекладача 6 серпня 2006 року. А до цього він здійснив переклади рідною мовою поеми О. Пушкіна “Моцарт і Сальєрі”, поезій Т. Шевченка і М. Рильського, визначних творів інших авторів. Сфера життєвих зацікавлень перекладача була невимірною. Понад п’ятнадцять років він присвятив громадській діяльності, спрямованій на відродження румейської мови, літератури і культури греків Приазов’я. 1989 року став ініціатором створення і головою одного з перших грецьких товариств України — Володарського районного грецького товариства. До 2001-го очолював це дієве товариство, де активно втілювали в життя освітні й гуманітарні проекти. Із 2001 року Ф. Шебаніц керував роботою відділу літератури, історії та етнографії районного товариства. Він опікувався проб-
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Switłana SOBOLEWSKA. Minęło stulecie od dnia jego urodzin. A przeżył on zaledwie dwadzieścia sześć lat. Kropkę nad jego nadziejami i twórczymi zamierzeniami postawiła kula mordercy. I w gazetach pojawił się komunikat o grupie „kontrrewolucjonistów”, którzy przygotowywali zamachy na działaczy partii i rządu. Wyrok dla nich — kara śmierci. Listę rozstrzelanych opublikowano w grudniowych gazetach 1934 roku. W niej — nazwiska pisarzy: Hryhorij Kosynka, Dmytro Falkiwski, bracia Kruszelnyccy, a także on, Ołeksa Włyźko. Głuchy poeta, który w zadziwiającym pod względem emocjonalno-wybuchowej siły duchowego wypełnienia wierszu „Dziewiąta symfonia” wyraził swoje tragiczne pokrewieństwo z Beethovenem. Jak pisze autor tej książki, przyjście Ołeksy Włyźki do poezji było triumfalne. Nazywano go nadzieją literatury ukraińskiej, ukraińskim Rimbaudem, ukraińskim Kiplingiem. Był romantykiem, podróżnikiem, mistyfikatorem, futurystą. Tomik poetycki „Za wszystkich powiem” dziewiętnastoletniego Włyźki został uhonorowany specjalną nagrodą ludowego komisariatu oświaty na konkursie literackim z okazji dziesięciolecia rewolucji październikowej. Spadło na niego dosłownie uznanie. Jak prawdziwy triumfator — przy dźwiękach fanfar — wszedł ten przystojny i elegancki młodzieniec (zupełnie niepodobny do proletariackich autorów!) w ukraińską poezję. Autorytatywny wówczas krytyk Jakiw Sawczenko pisał, że po zbiorze Włyźki „pozostaje dobre wrażenie świeżości i oryginalności. W osobie Włyźki mamy wyrazistą i swoistą indywidualność. Szczególnie pozytywnie trzeba mówić o tym zbiorze, zważywszy na szare i nudne tło naszej poezji z ostatnich dwóch lat”. Dostąpił młody autor komplementów nawet ortodoksyjnego krytyka Borysa Kowalenki, „mołodniakowskiego zoila”, zawsze gotowego do ideologicznych pogromów (powiedzmy, kwalifikował on jako pornograficzny naturalizm i beznadziejną grafomanię „Skelkę” Iwana Bahrianego, dobrze, że chociaż nie powiesił na nim strasznych oskarżeń politycznych — i on, i wielu innych krytyków byli wtedy na to bardzo szczodrzy). B. Kowalenko skomentował fakt pojawienia się „Za wszystkich powiem” w tonacji pełnej wymowy uniesienia: „Poezje młodego zarówno wiekiem, jak i stażem literackim Ołeksy Włyźki wywołują bezsprzeczną ciekawość zarówno talentem autora, jak i wyrazistym rewolucyjnym charakterem twórczości, który połączono z pogodnym, organicznie pełnym życia światopoglądem nawet w osobistych nastrojach i przeżyciach. Szczególnie cenna jest soczysta i emocjonalna radość życia młodości u O. Włyźki, gorące kipienie skondensowanych sił, które z osobistych nastrojów przenoszą się na odczuwanie przyrody, z przyrody na społeczne motywy rewolucyjnej walki i budownictwa…”. Oto taka trzaskająca rewolucyjna retoryka towarzyszyła wszystkim recenzjom (a było ich wiele) zbioru dziewiętnastoletniego debiutanta, którego bez wahania stawiano w rzędzie najsłynniejszych ukraińskich poetów. A on jeszcze niedawno pisał w języku rosyjskim w duchu epatora mieszczan i wszelakich kontrrewolucjonistów Majakowskiego… To był język jego dzieciństwa. Zresztą i po urodzeniu go — po matce — zapisano Rosjaninem. I — nie Włyźkiem, a Wlizkowem. Psalmista chóru cerkiewnego, a dalej regent, diakon Fedir Kostowycz Włyźko ze wsi Syhajiwka, obecnie w rejonie szpolańskim w obwodzie czerkaskim, znalazłszy się w obwodzie nowogrodzkim, ożenił się z Marią Iwaniwną Hryhoriewą i otrzymał po tym zmianę w nazwisku: Wlizkow. Wlizkową zapisano też Marię Iwaniwną, Wlizkowami — a zatem i „ruskimi” — także trzech ich synów: Ołeksę, Ołeksandra i Awenira. Wszystkie te momenty wyjaśnił autor książki, który również szczegółowo „opisał” ukrainizację Ołeksy Włyźki. M. Słaboszpycki opowiedział o tym, jak rodzina Włyźków przeprowadziła się z obwodu nowogrodzkiego do Łebedyna, a dalej — do Syhajiwki, gdzie ojciec otrzymał parafię. Tutaj spotkało ich nieszczęście. W wyniku ciężkiej choroby zmarł syn Awenir, a Ołeksa stracił słuch. Mijał mu wtedy trzynasty rok życia. I właśnie wtedy niespodziewanie dla wszystkich zaczął pisać wiersze. A jego przejście na ukraiński i oczyszczenie nazwiska z „owa” nastąpiło w siedemnastym roku życia, kiedy z bratem i matką osiedlił się w Kijowie, uciekłszy od ojca z Syhajiwki — ojciec Fedir, przeżywając konflikty z komsomolcami i wielokrotne bezczeszczenie cerkwi we wsi, zaczął pić i terroryzować żonę oraz dzieci. Jakoś ta trójka zerwała się z miejsca, zabierając krowę, którą sprzedała na szpolańskim bazarze, i za uzyskane pieniądze dotarła do Kijowa, gdzie wynajęła celę w już nieczynnej cerkwi Wozdwyżenśkiej na Podolu. Ołeksa zaczął uczęszczać na robotniczy fakultet, z czasem został studentem Instytutu Oświaty Narodowej. Jego pierwsze poezje przygotowywali do druku w gazecie „Bilszowyk” ekscentryczny futurysta Mychajl Semenko, a w czasopiśmie „Hlobus” — Borys Antonenko-Dawydowycz, który był tam sekretarzem odpowiedzialnym. Młody poeta bez zastrzeżeń wierzy w prawdę rewolucji, wzywa „przyjmować życie bez sprzeciwów, bo z nim i logika, i czas”. Uważają go za całkowicie swojego komsomolscy pisarze, którzy zgrupowali się w organizacji literackiej „Mołodniak”. Łeonid Perwomajśkyj i Ołeksa Włyźko — najbardziej utalentowani z nich i najbardziej wykształceni. W wielu wspomnieniach mowa o tym, że zadziwiali wszystkich swoją oczytaniem. Jasna sprawa, czuli się niezbyt komfortowo pośród półpiśmiennych „mołodniakowców”, gdzie do tego było też obficie ideowo agresywnych grafomanów, którzy pretendowali do roli kanonizowanych trubadurów rewolucji. Chyba właśnie dlatego Włyźko łatwo poddał się futurystom i przystał do „Nowej generacji”, którą kierował jej niezmordowany ideolog i inspirator Mychajl Semenko. Do niej należeli Mykoła Bażan, Heo Szkurupij, Anatol Petryćkyj, Łeś Kurbas, Amwrosij Buczma, Ołeksa Slisarenko i inne znane indywidualności. Organizacja futurystyczna wydawała pierwszorzędne czasopismo literacko-artystyczne „Nowa generacja”, gdzie w każdym numerze drukował się twórczo niezwykle produktywny Ołeksa Włyźko, który stał się futurystycznym literackim cudownym dzieckiem. Jeszcze niedawno pisał tak: Idę, jasny, drogami, Serce obmywszy ogniem, I na stypę z ubogimi Nie wołają już mnie! Utrzymałem w jesiennym pokocie Pełny śmiechu koszyk I mnie teraz na pokuciu Posadzą dla pieśni! Pisał z zachwytem, z dużą ilością wykrzykników, które także miały zaświadczyć o jego burzliwym entuzjazmie, młodzieńczym maksymalizmie i niegasnącej wierze w prawość wybranego celu.
okręty…” Oto próbka zdumiewającej ekspresji i wirtuozerskiej orkiestracji jego „morskich” wierszy — „Dziewiąta fala”: Zimny sztorm, zimna złość, lawinami — zimny ryk morza srogiego ozdoba, — leci dziewiąty karbunkuł, — co uderzy w kamień — rozgorzeje, niczym pijany geniusz trzech sekund, nad skałami rozpali bunt i nagle ucichnie, rozleci się, w nicość, w nicość. M. Słaboszpycki z zachwytem opisuje ów władczy imperatyw drogi, który panował w tej twórczej biografii. Włyźko zdąża wszędzie: podróżuje na Wschodzie (nawet przypadkowo przekracza granicę ZSRR), schodzi do kopalń, odwiedza Dnieproges, dobrowolnie przychodzi do fabryki, aby napisać zbiór wierszowanych haseł i agitacji „Moje uderzeniowe” (nie dają spokoju laury autora „lefowskich” wierszo-eksercysów Majakowskiego), a po podróży do Niemiec w pośpiechu pisze książki „Hoch, Deutschland” i „Pociągi jadą do Berlina”. On już nie trzyma się za rękę futurystycznych niań z „Nowej Generacji”. On sam sobie jest szkołą literacką i normą. Włyźko jakby drwi ze swoich krytyków. Jeden z nich — Mychajło Dołenho — rozpaczliwie pisze, że w poezji Włyźki nie wszystko jest jak u ludzi. On, powiada, z ironicznym uśmiechem chodzi wokół epok, idei i szkół literackich, wszystko miesza razem, ze wszystkiego szydzi i popisuje się niezależnością swoich sądów. 1933 rok, przedostatni rok życia poety. Wnuk Tarasa Szewczenki (po siostrze Katerynie) artysta Fotij Krasicki przyszedł do komitetu miejscowego kijowskich pisarzy z propozycją: ma na Priorce niemałą działkę ziemi, więc niech grupa pisarzy uprawia warzywa, żeby łatwiej im było przetrwać głód. Włyźko — to nie tylko jeden z właścicieli działki u Krasickiego. Staje się jego zięciem — poetę nagle oczarowały oczy córki-piękności artysty, Fotyny. Jej matka była kategorycznie przeciwna temu małżeństwu — gorąco przekonywała córkę, że ta nie zazna z Włyźką szczęścia. A teść już płaci za spółdzielcze mieszkanie dla młodej pary (dom pisarzy przy ul. Kociubynskiego), chodzą oglądać swoje lokum, wkrótce się wprowadzą… Ale do mieszkania przyszli inni gospodarze. Włyźkę aresztują w Charkowie 5 listopada 1934 roku. A figurować będzie w sprawie zabójstwa Siergieja Kirowa w Leningradzie… aż na początku grudnia. Jego grobu, jak i grobów wszystkich zgładzonych ukraińskich poetów, nie ma. W jego imieniu — wielka nadzieja literatury ukraińskiej. Zapowiedź zaiste wielkiego poety. Dlaczego tak nieoczekiwany tytuł powieści-rewii M. Słaboszpyckiego? Autor słynnej antologii „Rozstrzelane odrodzenie” Jurij Ławrynenko świadczy, że w 1929 roku ukraiński filozof Juryniec nazwał Włyźkę „Beniaminem literackiej rodziny”, przypominając tym, że biblijny Jakub nadał swojemu najmłodszemu synowi imię Beniamin — szczęśliwe dziecko. A żona Jakuba Rachela, matka chłopca, która zmarła podczas ciężkiego porodu, nazwała tego, który ma przyjść na świat, również Beniaminem — bolesnym, gorzkim dzieckiem… Takim radosnym i zarazem gorzkim oraz bolesnym dzieckiem stał się dla ukraińskiej poezji Ołeks Włyźko.
Tłumaczenie maszynowe
A „Dziewiąta symfonia” to wulkan uczuć, nad którymi dominuje namiętny imperatyw miłości. J. Sawczenko tak skomentował „Dziewiątą symfonię”: „Nie znam nic lepszego w ukraińskiej poezji ostatniego dziesięciolecia pod względem takiej szlachetności myśli, takiego mocnego i spójnego patetycznego uniesienia i, wreszcie, takiej szerokości i ludzkości myślenia. Jest to tym bardziej zdumiewające, że Włyźko… ma zaledwie 19 lat”. Futurysta Włyźko pisze w wierszu „Liryka Fausta” tak: Nie ma romantyki! Jest trust, kartel! Nie ma romantyki! — Auto i welo! A bombami roztrzaskany marmur Michała Anioła, a ceniona przez lorgnon pastel Greuze’a! A może, przez przypadek, madonna Donatella w kawiarni zaspekulowana, gdzie bogiem dżin i ale! Od krwi, od życia pękasz, aż skórze gorąco! Dawno anachronizm i Dante, i Petrarka, I zupełnie nie na miejscu genialny Rafael! Teraz cała ziemia leży w konserwowych skalpach! Oto niedawno słyszał poeta, jak zawył na Alpach zwulgaryzowany — pod sceptycyzmem turysty-głupca — Tell! I do tego wiersza tak charakterystyczny postscriptum: „Autorowi nie wypada jednak żałować za Nibelungami i innym średniowiecznym czartostwem!” Jeszcze bardziej kategoryczny jest w dialogu z Wenus z Milo — tam wyraża nihilistyczny stosunek do dziedzictwa kulturowego ludzkości. Było to jednym z ideowych założeń futurystów wszystkich czasów i narodów, poczynając od Włocha Marinettiego, a kończąc na Rosjaninie Majakowskim i Ukraińcu Semence, na którym wtedy starannie wzorował się Ołeksandr Włyźko. M. Słaboszpycki pisze nie tylko o samozniszczeniu młodego talentu, wzorowanego na futurystycznych dyrektywach i partyjnych wezwaniach do pisania o Dnieprogesie czy o korzyściach amoniaku i saletry dla proletariackich zbiorów, albo też o pojawieniu się na łanach pierwszego traktora, który rozweselał dusze rolników-kołchoźników. Obok rymowanych jednodniówek (takie ćwiczenia zaroiły się wtedy i u Tyczyny, i u Semenki, i u Perwomajskiego, i u Tereszczenki) publikuje swoje słynne „Ballady wschodnie”, poemat „Mój przyjaciel Don Juan” oraz arcydzieła liryki marynistycznej na wzór „Rajdu”, „Doków”, „Rejsu”, „Pijanego okrętu”, „W porcie stoją
Hryhorij ŁUK’JANCZUK, m. Kijów
Pod właśnie takim tytułem ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Jewszan-zillia” i została zaprezentowana szerokiemu ogółowi czytelników na Lwowskim i Kijowskim forum wydawców, a niedawno jeszcze w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy, rozprawa naukowa kijowskiego badacza Serhija Naływajka. Jest to pierwsza w nowożytnej nauce historycznej próba kompleksowego, popularnonaukowego spojrzenia na rodzimą historię etniczną. Autor książki, zawodowy historyk-badacz, opierając się na metodologii naukowej, wykorzystując źródła historyczne, uwzględniając najnowsze osiągnięcia językoznawstwa porównawczego, kreśli jasny i naukowo wyważony obraz naszej dawnej historii. Wyważenie poglądów naukowych i koncepcji, kompleksowe widzenie procesu historycznego oraz jednocześnie zrozumienie wychowawczej roli znajomości historii charakteryzują badacza. Narody nie znikają nagle. Najpierw Bóg odbiera im pamięć. Niepamięć — straszna choroba, która poraża nie ciało — duszę. W objęciach tej niemocy przebywa też część ukraińskiego społeczeństwa, a co najgorsze — znaczna część współczesnej politycznej „elity” Ukrainy. W siłę historycznych okoliczności pokolenia Ukraińców rodziły się, dorastały, zdobywały wykształcenie w warunkach niesłychanej falsyfikacji historii; wchodziło to w pamięć genetyczną, wykrzywiało świadomość, rodziło kompleks narodowej niższości. Dlatego obecnie w pełni zbieramy owoce ukrainofobicznej polityki kolonialnej… We współczesnej Ukrainie jest krytycznie niski poziom patriotyzmu. Ale idei narodowej nie da się wymyślić, siedząc w ministerialnym gabinecie. Tak samo nie da się uformować patriotycznej osobowości jedynie poprzez wezwania do kochania Ojczyzny, bo patriotyzm formuje się nie poprzez kampanie propagandowe, a poprzez poznanie: co to za kraj, w którym się urodziłeś i żyjesz, jak się pojawił i czym różni się od innych. Obecnie potrzebne są nie hasła, a historyczna opowieść o Ukrainie — zrozumiała, dostępna, przekonująca i ciekawa. Taka, która uformuje nie tylko poczucie dumy z Ojczyzny, ale i optymizm, wiarę, pewność w to, że mamy wystarczająco sił, talentu i rozumu, aby poradzić sobie z tymczasowymi trudnościami. Właśnie taką historyczną opowieścią jest badanie naukowe Serhija Naływajka „Etniczna historia dawnej Ukrainy”. Książka to pierwsze badanie, które wydano w ramach Narodowego projektu humanistycznego „Ukraina: w wymiarze tysiącleci”, którego założyciele w zwróceniu się ku ukrainoznawstwu widzą potężny potencjał, zdolny nie tylko przezwyciężyć ostry kryzys humanitarny i ideowy we współczesnym ukraińskim społeczeństwie, ale i sprzyjać wzmocnieniu państwowości Ukrainy, położyć podwaliny pod formowanie narodowego systemu wartości, doprowadzić do wzrostu ukraińskiego patriotyzmu. Niezwykle ważne jest, aby każdy ukraiński uczeń i student miał możliwość przeczytać ten podręcznik prawdziwej ukraińskiej historii. Warto więc wydać książkę ponownie w serii literatury ważnej społecznie, rozprowadzić po bibliotekach placówek oświatowych.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Wstrząsają wersy z jego biografii. Rok 1941, Berlin — Onyskiw zostaje członkiem UNO. Rok 1944 — więzień polityczny. Rok 1947, Paryż, Onyskiw — dyrektor firmy kosmetycznej, ma koneksje w wyższych sferach Francji. Rok 1948, Monachium — broni stopień doktora nauk technicznych na Ukraińskim Wolnym Uniwersytecie. Rok 1952, Montreal — jako inżynier chemik zakłada pierwszą firmę kosmetyczną w Kanadzie „Laboratorium doktora Onyskiwa”, patentuje znak towarowy „Beaty Seal”. Wkrótce otwiera biuro na Piątej Alei Manhattanu w Nowym Jorku, biura w Teksasie, różnych prowincjach Kanady. W tym czasie tworzy rewolucję w kosmetologii, ucieka się do nowatorskich podejść w sponsorowaniu ruchowców, różnych partii, nie czekając na podziękowania, ale czasem żałował, że nie zawsze wiedział, jak zostały wykorzystane środki. Cieszyły go relacje biznesowe, które ułożyły się z Łewkiem Łukjanenką, byłym więźniem GUŁAG-u, dyplomatą, deputowanym ludowym Ukrainy. Jak święto duszy — ich ciepłe spotkania, korespondencja, wspieranie przez Onyskiwa wydawania książek Łukjanenki, w szczególności „Marszałek Żukow i Ukraińcy w II wojnie światowej”. Onyskiwowi Łukjanenko pisał, że wręczył czterem ukraińskim kościołom chrześcijańskim Apel o anatemę komunizmu. „Przesyłam ci kopię tego Apelu, żebyś widział, jak my z tobą tutaj działamy” (23.02.03). Czyli Łukjanenko uważał, że działał na Ukrainie razem z Onyskiwem! Z radością skorzystał W. Onyskiw z możliwości odwiedzenia Ukrainy. W 1990 roku odbył podróż śladami hetmana Mazepy, odwiedził Chortycę i pole bitwy pod Połtawą. Brał udział w wiecach Ruchu w Kijowie. Nosił żółto-niebieski sztandar. W 1991 przyjeżdżał w celu nawiązania współpracy z demokratami na Ukrainie, przyczynił się do uwolnienia z aresztu Stepana Chmary. Podróż w 1993 roku wiązał z badaniem warunków inwestowania i uruchomienia produkcji kosmetycznej na Ukrainie. Lecz przeszkodził kryzys. Wstrząsnęły nim „krawczuczki”. Jaka ironia losu! Jeśli imieniem takich bojowników o wolność Ukrainy, jak Mazepa, Petlura, Bandera, z dobrem czy gniewem, nazywano ludzi — mazepińcy, petlurowcy, banderowcy, to od Krawczuka i Kuczmy poszły nazwy wózków — „krawczuczki” i „kuczmowozy”. Na złośliwą radość wrogów. Na śmiech i łzy! Podeszły wiek, choroby nie dały możliwości Onyskiwowi zrealizować wszystkich planów. Lecz wiele zdążył, za to szanują go Ukraińcy, przyjaźnią z nim się szczycą. Piszą do niego z Ambasady Ukrainy w Kanadzie, Światowego Kongresu Ukraińców, z Muzeum Hetmaństwa w Kijowie, z Fundacji Charytatywnej „Ukraina 3000”, z Państwowej Służby ds. Narodowego Dziedzictwa Kulturowego Ukrainy. Szczególnie ceni Onyskiw list od przewodniczącego frakcji „Nasza Ukraina” w Radzie Najwyższej Ukrainy Wiktora Juszczenki z 16.09.2004, gdzie mowa: „Dziękuję Panu za nieobojętność, wsparcie oraz przesłane propozycje”. Obecnie Wołodymyr Onyskiw ma 94 lata. Są z nim pieśni, które oddychają Ukrainą. Kocha „Czerwoną rutę”, śpiew Dmytra Hnatiuka. Jest chłonny na ukraińskie wiadomości. Szczerze cieszy się, że już pięć ulic na Ukrainie nazwano imieniem Mazepy, że jest już na świecie pięć pomników ku jego czci. Marzy o złożeniu kwiatów pod pomnikiem Mazepy, który, wierzy, ma powstać w Kijowie. Jeszcze w 2004 roku w liście gratulacyjnym do Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki Onyskiw informował, że przekazuje tysiąc dolarów na postawienie w Kijowie pomnika „wielkiemu Hetmanowi Mazepie”. Onyskiw do dziś jest porywczy. Przyjemnie zdziwiony, że w Petersburgu, gdzie hetmanowi rozbrzmiewały tylko przekleństwa, sumienna Tatiana Tairowa-Jakowlewa, doktor nauk historycznych, profesor w serii „Życie wybitnych ludzi”(!), książką „Mazepa” na podstawie odkrytych przez nią danych archiwalnych ukazała światu: Mazepa — nie zdrajca, a wybitna postać w historii Europy! Onyskiw oburza się buntem „czerwonych janczarów” Połtawy przeciwko otwarciu w mieście pomnika Mazepy. Marzy o dożyciu chwili, gdy zburzą pomnik Lenina w Kijowie. Chce widzieć Baturyn, który się odradza, Mazepińce. Taki jest Wołodymyr Onyskiw, doktor nauk technicznych, sławny Ukrainiec. Zawsze żył i obecnie żyje rodzimą Ukrainą.
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl WASYLASHKO, m. Kijów Rodzina biznesmena i działacza społecznego z Ottawy Anatolija Nikuly znów w posiadłości, gdzie wszystko jest bliskie sercu. Nad bramą wielki napis: “Chutor Mazepa”, niżej — zaadaptowany herb hetmana Ukrainy, dalej płonie sztandar Mazepy. W salonie — portret Iwana Mazepy. Kanada powiała kwiatem kaliny. Zabrzmiał “Marsz Zaporoski”, którym gospodarz Wołodymyr Onyskiw wita gości. Podwórze wypełnia śpiew ptaków. Szumi luksusowy park. Wiosenną świeżością oddycha ogród. A tymczasem pan Onyskiw częstuje przyjaciół aromatycznym barszczem, pierogami z bryndzą, smaczną mamałygą. Goście — u Ukraińca, który zdołał nie tylko wybić się na ludzi, ale i do naukowej oraz biznesowej elity, zobaczył i zrobił w życiu za dziesięciu. Ma co opowiadać. Nie człowiek, a komputer! Tak, Onyskiw jest interesujący dla gości. I dla byłego Ambasadora Ukrainy w Kanadzie, Bohatera Ukrainy Lewka Łukjanenki, i dla młodego dyplomaty z Ukrainy Tarasa Małyszewskiego, i dla deputowanego parlamentu Kanady Aleksa Kindija, pochodzenia ukraińskiego. Gospodarz jest o tyle interesujący, że wierzy w Ukrainę, język ojczysty. Ważne, że taką wiarę utwierdza, apelując do historii. Wspomina, że na Kubaniu, mimo represji Stalina, Hołodomoru, zamykania ukraińskich szkół, język przetrwał w rodzinach, pieśniach Kubańskiego Chóru. Sławi Galicjan, którzy w oderwaniu od Kijowa, pod “obcą” Austro-Węgrami, działając pod dewizą “Swój do swego po swoje”, uczynili Lwów ukraińskim Piemontem. Onyskiwa zachwycają też działania nauczyciela z Ukrainy Petra Karmanśkiego, który cyklem felietonów “Małpie lustro”, zyskawszy sobie wrogów, dosłownie powstał przeciwko galopowi asymilacji części Ukraińców w Kanadzie i pozytywnie wpłynął na nich przed Pierwszą wojną światową (dysertacja Mariany Nikuly). Głównie, Onyskiw — to świadomy, odnoszący sukcesy Ukrainiec! Ale o wszystkim po kolei. Kto taki, skąd rodem Wołodymyr Onyskiw? Ten, który nie dzięki rajskim warunkom, a na przekór trudnościom stał się działającym ukraińskim patriotą, człowiekiem interesu Świata Zachodniego. Sam siebie stworzył! Urodziwszy się w 1914 roku na Bukowinie, w Zastawnie, w rodzinie komisarza finansowego Austro-Węgrów Ołeksandra Onyskiwa i Marty Kosteckiej, z rodziny Krywonosów, wyrastał jako Ukrainiec nie tylko w międzyrzeczu Dniestru i Prutu, ale i poza granicami Ukrainy. Miał rok, jak ojciec zmarł, 7 lat — matka. Od małego hartując siebie, wszędzie był pierwszym: przy żniwiarce czy młocarni, w szkole czy w Instytucie Politechnicznym w rumuńskich Jassach. Służył też w Gwardii Królewskiej Rumunii (1939—1940). Potem żył w Niemczech, Francji, Kanadzie. Fundament narodowych, moralnych uczuć uformował się u Wołodii od małego. Zdążył nasycić się duchem rodziców. Pamiętał z ust mamy pieśń “Jechał kozak za Dunaj”, inne pieśni ludowe, bajki o Lisach, Kotach, o Dobru i Złu, legendy o Siczy, o opryszkach. Za główną ideę życia przyjął ojcowski testament “Za wolność i sławę Ukrainy!”, wyryty na imiennej szabli, która została w spadku po ojcu. Jeszcze zapadło w duszę, że sąsiedzi w Zastawnie znali języki rumuński i niemiecki, lecz porozumiewali się między sobą tylko po ukraińsku. Wieś pieśniami wieńczyła wieczory. Więc i Onyskiw zawsze z rodziną, z ziomkami czy w samotności pozostawał ukraińskojęzyczny. Znajomi Onyskiwa czasem myślą: czemu by mu nie zostać żyć na Ukrainie, kiedy Północną Bukowinę przyłączono w 1940 roku do ZSRR? Dlatego, że nie mógł ukryć ani swojego odrzucenia zbrodniczego stalinizmu, ani faktu służby w armii Rumunii, za co mógł “wpaść” do GUŁAG-u. Jak wspomina W. Onyskiw, na spotkaniu z Ołeksandrem Dowżenką w Czerniowcach ten podpowiedział Ukraińcowi: “Działać z korzyścią dla Ukrainy można i za granicą. Jeśli Ukraina jest w sercu, ona, w swojej kolei, uduchowia, wzmacnia życie człowieka”. Dla sukcesu, już wtedy uważał Onyskiw, należy być nie tylko narodowo świadomym, ale i stać się wykształconym, zamożnym i wpływowym. Wołodymyr Onyskiw w pierwszych latach po założeniu posiadłości “Chutor Mazepa” marketingu kosmetyków. Pierwszy stosuje strategię bezpłatnego testowania wyrobów perfumeryjnych dla gwiazd kina i teatru, elity politycznej. Wołodymyr Onyskiw jest przekonany, że Ukraińcowi powinno być dostępne wszystko. Odbywa podróże dookoła świata śladami Marco Polo, kapitana Cooka, Svena Hedina. Opętany ideą otwarcia światu Ukrainy, przekazania idei, że pewnego dnia stanie się ona niepodległa, działa pod imieniem “Światowy ambasador przyszłej wolnej Ukrainy Wołodia Glob Trotter”. Odwiedza ukraińskie społeczności Ameryki Południowej, Azji, Australii, występuje z wykładami o Mazepie, daruje książki o Ukrainie i światowym ukraiństwie, w szczególności “Ilustrowaną historię Ukrainy” Mychajła Hruszewskiego. Onyskiw wspomina spotkania z ukraińskimi studentami w Melbourne, rybołówstwo na Amazonce, gdzie razem z Ukraińcami śpiewał “Rozprzęgajcie, chłopcy, konie”. Doktor Onyskiw, zarobiwszy pieniądze, w 1972 r. realizuje dawno zamierzony projekt — rozsławić imię wybitnego hetmana Ukrainy, który połączył dwa brzegi Dniepru, doprowadził do rozkwitu ich po Ruinie, lecz został zniesławiony przez Moskwę, jej cerkiew. Jeszcze za młodu przynosił kwiaty na miejsce prawdopodobnego grobu Mazepy w Gałaczu (Rumunia). W Quebecu Onyskiw nabył 120 hektarów ziemi, założył Chutor Mazepa. Co więcej, doprowadził do tego, by Chutor Mazepa naniesiono na mapę Kanady. Szewczenkowski “Kobziarz”, utwory Pantelejmona Kulisza, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Mychajła Hruszewskiego, Mykoły Michnowskiego, biblioteczka książek o Mazepie, zbiory poezji Wasyla Stusa, obrazy ukraińskich artystów, wzory naczyń z Ukrainy czasów Trypilla, bukowińskie dywany mają tu stałe zameldowanie. Onyskiwa interesują, w szczególności, gazety “Słowo Proświty”, “Literacka Ukraina”, czasopisma “Witchyzna”, “Pamiątki Ukrainy”, “Ukraina”, ukraińskie kanały telewizyjne. Cieszę się, że jest u Wołodymyra Brama wejściowa Onyskiwa i moja książka “Odradzajmy się — nie przeradzajmy się!” Posiadłość jest bogata w sad jabłkowo-gruszowy. Jest staw, w którym błyszczy pstrąg. Przyciąga młyn wodny. W pokojach domu — muzeum kozackich szabel, broni strzeleckiej. Ukraina w miniaturze! Od 1984 roku doktor Onyskiw, już mając znane imię, szuka kontaktów z obywatelami Wołodymyr Onyskiw, Lewko Łukjanenko z żoną Nadią oraz deputowany parlamentu Kanady Aleks Kindij Ukrainy, dba o wyzwolenie kraju. Drukiem, przez radio upublicznia odezwy do Ukraińców z demaskacją Hołodomoru, represji, rusyfikacji w USRR, wzywa do Niepodległości. Takie “listy Onyskiwa”, docierając do naszych obywateli, w warunkach niewoli stawały się łykiem świeżego powietrza. Od 1990 roku Wołodymyr Onyskiw komunikuje się z działaczami społecznymi i politykami Ukrainy. Były zachwyty i rozczarowania. Tak, gorąco witał w 1991 roku w Kanadzie Prezydenta Ukrainy Łeonida Krawczuka, a już w 1994 roku rozczarował się jego działaniami i odesłał mu otrzymaną Gramotę. Odwiedzając Ukrainę, Onyskiw bez umów, pokwitowań, po bratersku
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Wielbiciele często mówią: „Dlaczego tak mało was filmują? Gdzie oni patrzą? Przecież was kochamy. Przekażcie im to”. Komu mam przekazać? Rodniańskiemu, Opalewowi czy komuś innemu? Oni mają swój pasjans. Aż chce się wykrzyknąć: „Kiedyś byli mecenasi!”. Wnikliwi i pryncypialni. Mam na myśli czasy Morozowów, Tereszczenków, Mamontowa… Uważnie patrzyli, komu dawać pieniądze: jakiejś niezdarnej „matronie” czy utalentowanym Sawinie, Zańkowieckiej… Właśnie tak. Obecnie kokieteria i przebojowość zastępują umiejętność odgrywania ról. Często decydująca jest uległość aktorki w każdym sensie, talent gejszy ceni się o wiele bardziej niż talent aktorki. Smutno z powodu sztuki. — A jaka radość Panią chroni? — Bardzo wielka radość to to, że pracuję w Młodym Teatrze, któremu przewodzi Stanisław Mojsiejew. Niedawno do Francuskiego Centrum Kultury w Kijowie przyjeżdżał francuski reżyser, który chce wystawić w Ukrainie spektakl współczesnego francuskiego autora, przyszedł porozmawiać z dyrektorem artystycznym Młodego Teatru. Trzeba oddać sprawiedliwość naszemu szefowi: mimo że w teatrze pracuje jego żona, są swoje artystyczne sympatie, podpowiedział: „Tę rolę będzie mogła dobrze zagrać Tamara Jacenko”. Kiedy reżyser się ze mną spotkał, zapytałam: „Jeśli to nie tajemnica, kto Panu mnie polecił?”, odpowiedział: „Wasz szef, i nie tylko”. Francuz jeszcze będzie decydował, bo odwiedzał różne spektakle, oglądał inne aktorki. Rozmowa to połowa sukcesu. Mówi Pan, że słyszał o mnie bardzo dobre opinie. Ale mogą być i złe, bo nie umiem chodzić na paluszkach albo półzgarbiona, przypodchlebiać się, mam własne zdanie. A to nie wszystkim się podoba. Na szczęście przed naszym dyrektorem artystycznym nie trzeba chodzić półzgarbionym, to najważniejsze. Serce nie powinno uciekać w pięty tylko dlatego, że zależy się od szefa, serce powinno zamierać przed talentem. W naszym teatrze można czuć się niezależnym człowiekiem, jeśli jest się twórcą. — Mówią o Pani, że jest Pani optymistką, człowiekiem-anegdotą, człowiekiem-antydepresantem. To dziwne w warunkach naszego zmąconego, histerycznego kraju, kiedy widzimy, w jakie kłopoty wpadają nasi krewni, sąsiedzi, przyjaciele, koledzy. Spotykając Panią, widzę uśmiechniętą, silną, zrównoważoną kobietę. To Pani natura, czy osiąga Pani to doświadczeniem, treningiem, sekretami-receptami? — Jedyny sekret (choćby nie wiem jak dokuczyli w domu, w pracy, w drodze) polega na umiejętności wybaczania ludziom. Jeśli umiesz wybaczać, żadni wrogowie nie są ci straszni. I nie trzeba swojej depresji wynosić za drzwi! Dlaczego ludzie mają cierpieć? W moim życiu główna zasada: kategorycznie nie wylewać nudy i narzekania na bliźnich. Niektórym moim znajomym to się nie podoba, uważają tak: „Mnie boli, muszę to na kogoś wylać podczas rozmowy”. Rozumiem, że boli, ale dlaczego masz sprawiać ból innemu? Ból neutralizuje się wtedy, kiedy komuś robisz dobro i szczęście. Oczywiście, i mnie boli. Nie od tego, że ktoś nie sfilmował mnie w kinie czy powiedział coś złego. Zazwyczaj boli od samej siebie. Dawno zrozumiałam: mój największy wróg to ja sama. Nikt tak nie zaszkodzi, jak my sami sobie. Jednak zamiast samobiczowania trzeba robić coś pożytecznego, twórczego. Rozmawiał Wołodymyr KOSKIN
Tłumaczenie maszynowe
O narodowej artystce Ukrainy, aktorce kijowskiego Teatru Młodego, Tamarze Jacenko, ktoś trafnie powiedział, że to Faina Raniewska, Nonna Mordiukowa i Whoopi Goldberg w jednej osobie. Zrozumiałe, że to porównanie nie godzi w znaczenie wspomnianych legend kina, a ilustruje różnobarwność, wielowymiarowość naszej utalentowanej rodaczki, której podlegają groteska, bufonada, farsę i tragizm. Jej długo próbowano wcisnąć w emploi komediantki. Oczywiście, swoją Pronią Prokopowną („Za dwiema zającami”) Tamara Jacenko pobiła wszelkie rekordy popularności (zagrała około sześciuset spektakli!), ale w odróżnieniu od innych aktorów, którzy „przyklejają się” do określonych emploi, Tamara Jacenko jest wdzięczna Proni, bo właśnie ona uczyniła ją sławną, a ona z kolei łatwo się od niej dystansuje i staje się barwnie inna w innych rolach. Tamara Aleksandrowna urodziła się w jeziorno-leśnej wsi Horenka niedaleko Kijowa. Z bratem Wołodią dni spędzała na łonie natury. Rodzina była prosta, dostatek — bardzo skromny, ale dzieci ogrzewała ogromna miłość rodziców i babci. Tata Tamary był harmonistą na całą wieś, to on włączył śpiewającą córkę, która uczyła się grać na skrzypcach, do licznych występów na wiejskich świętach. Wykształcenie zdobyła w studiu teatralnym przy Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatycznym im. I. Franki (1975) oraz w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej w Moskwie (1990). Karierę zaczynała w 1980 roku jako komsomołka Zielenowa, według słów ówczesnego kierownika literackiego teatru Witalija Żeżery, „takim sobie wesołym workiem w spodniach i berecie, dziewczyną-budowniczą przyszłości”. Na drodze do zawodu i przez całe życie twórcze Tamara Jacenko wiele wycierpiała i być może dlatego (oczywiście dzięki tacie i mamie) jest tak cierpliwie życzliwa, przyjazna, uprzejma. — Pani Tamaro, bardzo często aktorzy, aktorki narzekają, że są zakładnikami pewnej udanej roli. A Pani kariera poszła w górę dzięki Proni Prokopownej w spektaklu „Za dwiema zającami”. Czy to emploi nie ciąży nad Panią, nie hamuje? A może wręcz przeciwnie, odnosi się Pani do niego spokojnie, życzliwie: „Uważają mnie za Pronię Prokopownę — i bardzo dobrze”? — Gdyby była tylko Pronia Prokopowna, to być może smuciłabym się. Zresztą, na przywiązanie do tego wizerunku czekali przyjaciele i wrogowie. Przyjaciołom podobała się moja Pronia, nie mieli nic przeciwko temu, żebym nią pozostała, a wrogowie mieli nadzieję, że jestem aktorką jednej roli: wszystko, wyżej się nie wzniesie. Ale ja tej myśli nie pozwoliłam długo się utrzymać. Nawet w roli Proni Prokopownej była zapowiedź aktorki dramatycznej. W scenie, gdzie mówi: „Zakpiliście ze mnie, zhańbiliście na cały Kijów, na cały Podół. Nie dla waszych sklepów — ja za was szłam. Ja was kochałam” — sala zawsze płacze. Mądrze i precyzyjnie wystawił tę sztukę reżyser Wiktor Szułakow.
Prona w jego wykonaniu jest bardziej dramatyczna niż w genialnym filmie „Za dwoma zającami”, balansuje na ostrzu groteski w blaskach farsy i tragedii, a nie tylko w atmosferze śmieszności i komedii. Reżyser nie przestraszył się tego, nie skłaniał aktorów do przerysowywania, to podstępna sztuka, kiedy aktor, by zmusić widza do śmiechu, błaznuje. Rola mojej groteskowej Prony Prokopowny płynie organicznie, czuję to. Nie trzeba wyciskać śmiechu z publiczności, jeśli ona go nie oddaje, nie trzeba wymagać, czasem prowokowanie śmiechu odpycha widza. Po Pronie zagrałam role dramatyczne: Elizabeth („Gry w zamku Elsynor” N. Jordanowa), Baba („Dziwna baba” Niny Sadur), Tania („Siedem kobiet Sinobrodego” A. Wołodina). W każdej kolejnej roli miałam obowiązkowo coś dramatycznego i, jak zauważali krytycy, w żadnej postaci się nie powtarzałam, nie zagrałam Prony, mimo że czasem wykorzystywano mnie w spektaklach być może podobnych gatunkowo. Jestem Proną tylko wtedy, gdy ją gram lub chcę ją grać, na przykład w monologu współczesnych autorów „Poseł ludowy”. Kiedy zaś gram madame Alexandrę („Gołębica” Jeana Anouilha), to jest to stalowa madame Alexandra. W „Zwyczajnej historii” Marii Łado jest zupełnie inny obraz — liryczno-tragiczne prosiątko, które przemieniło się w zwierzę-anioła. Żadnego podobieństwa. I to jest najważniejsze. Choć nawet wielkim przypisywano, że są mimo wszystko tacy sami. Albo przypomnijmy epigram: „Ach, Lija Achedżakowa, we wszystkich rolach jesteś jednakowa”. Takich zarzutów pod adresem artystów jest niemało. Jednak autoplagiatów nawet wrogowie mi nie przypisują i to jest bardzo pozytywny moment. — Jak dla mnie, komediowość to najpotężniejsza, najcenniejsza Pani strona. Przypominam sobie genialną Fainę Raniewską, Zoję Fiodorową, Nadieżdę Rumiancewą… — Nie chcę tych porównań, od razu mówię: bardzo nie lubię, kiedy porównują mnie z kimś, nieważne jak genialni by byli. Nie jestem aktorką komediową, a wszechstronną. Żeby się o tym przekonać, trzeba widzieć mnie w całym repertuarze. Powiedziałabym tak: mam komediową stronę. Choć moja nauczycielka Polina Niatko, która kształciła mnie w studiu przy teatrze im. I. Franki, od razu powiedziała: „Oczywiście, będą cię wykorzystywać przede wszystkim jako aktorkę komediową”. A dlaczego? Dlatego, że jest ich mało. — Rzeczywiście, a dlaczego komików jest tak mało? — Bo nie wszyscy lubią, nie wszyscy potrafią śmiać się z samych siebie i wywoływać śmiech pod swoim adresem, być obiektem wyśmiewania. Łzy łatwiej wywołać niż śmiech, rozśmieszyć jest bardzo trudno, bardzo ciężko. — A dlaczego nie podoba się Pani, kiedy porównują Panią z Raniewską? — Po pierwsze, ona jest wielką aktorką. Po drugie, nie pozwala mi na to charakter, z horoskopu jestem Lwem. Ojciec uczył: „Lepiej być oryginałem Tamary Jacenko niż kopią Fainy Raniewskiej”. Nie muszę być kopią, nie chcę, żeby mnie porównywano, to nie jest zasługa — być drugą Raniewską. Niech porównują kogoś ze mną — to inna sprawa. — O Raniewskiej jeszcze za życia krążyły legendy, anegdoty, przeróżne historie. Pewnie i o Pani krążą historie. I jakie plotki do Pani docierają? — Pewnie czas nasz jest zbyt zły, bo czasem opowiadają o mnie takie rzeczy, że aż robi się strasznie. Że przekupuję całe sale widzów, żeby mi klaskali na moich scenach, dawali kwiaty, przekupuję dziennikarzy. A jeszcze okazuje się, że jestem niemal alkoholiczką. Choć nigdy nie piję, nie palę, nie usłyszysz ode mnie brutalnego słowa (jak na przykład od Fainy — ona lubiła mocne słówko), wychowywano mnie delikatnie. Nie wytrzymałam tylko raz, kiedy przed spektaklem po jezuicku doprowadzono mnie obelgami do wrzenia. Złośliwe „legendy” wychodzą z ust niektórych pracowników teatru, którzy są przeciwni temu, by istniała taka aktorka jak Tamara Jacenko. Nie chcą mnie uznać za jasne zjawisko, jak uznają widzowie i prasa, celowo rozpuszczają plotki. Na przykład w spektaklu „Gołębica” rolę Alexandry, którą grałam ja, później zagrała inna aktorka. Po tym niektórzy „życzliwi” zaczęli klapać językami: jakoby koleżanka tak mnie przegrała, że ja z powodu swojej aktorskiej nieudolności powinnam podać się do dymisji. Oto takie rozmowy. Kiedy to słyszę, czerpię wielką przyjemność z tych śmiesznych głupot, tym bardziej że nie cierpię na brak samokrytycyzmu. — Sam widziałem, w jakim zachwycie była publiczność „Gołębicą” i Pani kreacją i mogę zaświadczyć: to organiczne i przekonujące. — Zazwyczaj docierają do mnie historie ze znakiem plus. Moi widzowie to czysta miłość, oni wiedzą o mnie wszystko, mogą opowiedzieć o moim życiu osobistym, śledzą mój rozwój. Dzisiaj kilka razy podchodzili: „Uwielbiam Panią”. Złego od widzów jeszcze nie słyszałam. Choć, nie, był przypadek. Kiedyś podczas kampanii wyborczej w namiocie stali faceci z jakiejś partii, byli pod wpływem alkoholu i zareagowali na moją obojętność wobec reklamowych papierków repliką: „O, klaun poszedł”. Dla kogoś aktor to oczywiście klaun. Ale taką już mamy mentalność, do tego trzeba odnosić się zrównoważenie, nie trzeba się obrażać: to ludzie obłąkani lub chorzy, rzucono im trochę grosza, więc stali przy tych namiotach, kierując się zasadą „kto głośniej szczeka, ten ma większą stawkę”. — Niewiarygodnie smucę się, że kinematografia nie wykorzystała tak barwnej aktorki jak Tamara Jacenko. — Jej lepiej wiedzieć. A co zrobisz. Choć reżyserzy często chcą mnie kręcić, to producenci, którzy finansują projekty, proponują swoich ludzi, myślą, że pieniądze wszystko załatwiają: komu zapłacił, ten może zagrać. W tym tkwi błąd, dlatego teraz kino jest takie. Znana reżyserka zaprosiła mnie do roli kierowniczki domu wypoczynkowego czy sanatorium, która jest po prostu dla mnie napisana — tam było nawiązanie do współczesności tematu o Gierasimie i Mumu (w jednej ze scen moja potencjalna bohaterka tak właśnie mówiła swojemu pomocnikowi, takiemu Gierasimowi: „Jeszcze zobaczę cię z Mumu — to i ciebie tu nie będzie”). Jednak znany producent chciał kręcić inną aktorkę. A co zrobisz, panom lepiej wiedzieć. Tam jest jakaś przyjaźń, inne poglądy na życie i sztukę. Ta reżyserka miesiąc nie kręciła, była w szoku. Ale ona jest osobą zależną, odmówić nie sposób, ją wynajęli — to praca, trzeba kręcić tego, kogo dadzą. — To kiedyś reżyser wybierał i decydował, kogo lepiej kręcić, a teraz wszystko rozstrzyga worek z pieniędzmi. — Oczywiście, wszystko rozstrzygają „producenci”, niestety. Pocieszam się frazą mojego brata: „Jeśli nie jestem potrzebny sztuce, to na co mi ona”. Jeśli nie jestem potrzebna takiemu kinu, to jeszcze trzeba ustalić, komu od tego gorzej. Z drugiej strony, mimowolnie przypominam sobie mądre słowa Fainy Raniewskiej: „Zagrać w złym filmie — to jak napluć w wieczność”. Być może los chroni mnie przed tymi plwocinami. Choć
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Mykoła DMYTRENKO Gwiazda — symbol żeńskiego bóstwa światła, wieczności, życiodajnej przyrody, doskonałego piękna, tajemnicy, miłości, bogactwa, marzenia. Jest to idealny symbol dziewczyny, kobiety; gwiazdy symbolizują także anioły, dzieci, świece, żywe dusze lub dusze zmarłych itp. Od dawna uważano, że słońce, księżyc i gwiazdy są dane ludziom po to, aby zawsze czuli się wiecznymi dziećmi nieba, tymczasowo zesłanymi na ziemię dla radości i cierpień, myśli o tym, co tajemne i nieznane, idealne i nieosiągalne. Kosmiczną rodziną nazywali nasi dawni przodkowie tę triadę: słońce — kobieta, matka; księżyc — ojciec; gwiazdy — ich dzieci. W kolędach przedstawiono taką idyllę: Jasny księżyc — pan gospodarz, Jasne słońce — żona jego, Drobne gwiazdy — to ich dziatki. W innej kolędzie użyto symbolicznego porównania dziewczyny do kaliny na łące oraz do gwiazdy: Oj jasna, piękna kalina na łące, A jeszcze piękniejsza dziewczyna Haloczka: Po podwórzu chodzi, jak gwiazda wschodzi… Z pojęciem gwiazdy wiąże się dawny archaiczny światopogląd, mitologiczne wyobrażenia o budowie świata, organizacji rodzinnego ziemskiego życia na wzór niebieskiego. Pojęcie gwiazdy odnosi się do późniejszych epok rozwoju ludzkiej świadomości, co utrwala figurę jako pewną materialną formę na oznaczenie trwałego kręgu rodowych, społecznych, a z czasem i państwowych skojarzeń i wchodzi do systemów heraldycznych. Gwiazda-zorza — siostra Słońca, symbol Wielkiej bogini, która darzy światłem i nieustannie walczy przeciwko ciemności. W pierwszym tomie „Prac ekspedycji etnograficzno-statystycznej w Kraju Zachodnioruskim” Pawła Czubynskiego zebrano niemało ludowych wyobrażeń o gwiazdach. I choć te zapisy prawie nie odkrywają najdawniejszych mitycznych znaczeń, to jednak dość ciekawie ukazują poglądy ludu na wysokie i tajemnicze „Boże oczy”. Tak, w powiecie żytomierskim wierzono, że gwiazdy stworzył Bóg dla oświetlenia ziemi; w powiecie łuckim uważano, że gwiazdy — to dzieci słońca, nierozerwalnie związane z człowiekiem. Z narodzinami dziecka pojawia się nowa gwiazda i przez całe życie wpływa na jego los. Stąd i powiedzenie: „Taka moja planida”. Na Charkowszczyźnie mówiono, że gwiazdy — to dusze ludzi: ile na niebie gwiazd, tyle na ziemi ludzi. W innych miejscowościach wierzono, że gwiazdy robią się z prawych duszyczek, z dzieci, które zmarły jako małe, oraz ze starych ludzi. Spadające gwiazdy — to nieochrzczone dzieci lub świece, które zapalił czart, ale Bóg zrzucił z nieba. W ludzie gwiazdy rozróżniano według funkcji, jasności, czasu, nastroju itp. Bywa gwiazda wieczorna, północna i poranna, a także nudna, przyjazna, smutna, jasna. W zaklęciach obraz gwiazdy — jeden z najbardziej charakterystycznych. W jednym utworze powiedziano: „Gwiazdy, zorze, jest was na niebie trzy rodzone siostrzyce, czwarta ochrzczona narodzona Maria. Idźcie wy, zbierzcie wy piękno, połóżcie na ochrzczoną narodzoną Marię. Jak wy jasne, piękne między gwiazdami, żeby była taka piękna między dziewczynami”. A w innym zaklęciu symbolizuje się siłę gwiezdnego wpływu na przyciągnięcie ukochanego: „Wy, gwiazdy-zorze: jedna nudna, druga przyjazna, a trzecia smutna. Bierzcie igły i szpilki, górskie kamienie, bijcie go i pieczcie, palcie i nudźcie; nie dajcie mu ani spać, ani leżeć, ani jeść, ani pić — innych kochać. Ciągnijcie do mnie narodzonego, ochrzczonego i modlitewnego kozaka Iwana do narodzonej, ochrzczonej, modlitewnej służebnicy Bożej Marii”. W zaklęciach zorze czasami miały symboliczne imiona: „jedna Przypiekucha, druga Przyżarucha, trzecia Przylubucha, a czwarta Przyworotucha”. Zwrócenie się dziewczyny o pomoc do niebieskiej narzeczonej wynikało z prawidłowości ludzkiego poznania, dążenia, jak pisał Ołeksandr Potebnia, wyjaśnienia dalekiego, nieznanego bliskim i znajomym. Idealne niebieskie zstępowało na ziemię, bogowie stawali się ludźmi, a ludzie nabierali cech bóstw. Więc i prosty człowiek idealizował się, dziewczyna podnosiła się do statusu bogini szczególnie ze względu na urodę, piękno. Tak dziewczyna stała się podobna do gwiazdy. Ciekawe znaczenia obrazu gwiazd w snach. To i nowiny, i pieniądze, i towarzystwo; przyśni się chłopięca gwiazda — narzeczona. Najjaśniej gwiazda jako symbol przedstawiona jest w pieśniach ludowych: kolędach i szczedriwkach, wiosniankach, kupałskich, weselnych, o miłości. Symboliczne porównania dziewczyny, kobiety do gwiazdy są bardzo dawne. Według mitycznych wyobrażeń, wierzeń naszych przodków, gwiazda — to jasna-piękna panna, która rano otwiera niebieskie wrota i wypuszcza słońce, które goni w ślad za nią. Gwiazda rozsypuje się na ziemię rosą, a pszczoły zbierają Bożą rosę i darują ludziom miód. W ludowej zagadce gwiazda — to pani: „Szła pani w nocy, po gu-
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Wydział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Wydział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57 Wydział korekty Ołena SZOŁHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Dyżurny redaktor Serhij KLYMKO Zdjęcie Ksenii Hładyszewej biła klucze; miesiąc widział — nie powiedział, słońce wstało — pozbierało”. W folklorze obraz gwiazdy wpisany jest w światopoglądowy system idealnego świata, w związek z niebem, ziemią, ludźmi, rajem. Najdawniejsze pieśni obrzędowe o stworzeniu świata odkrywają niemało pięknych czarów pierwotnego czasu. W książce „Ukraińskie symbole”, która wyszła pod moją redakcją w 1994 roku, Ludmyła Iwannykowa odkryła mityczną istotę obrazu gwiazdy tak: „Gwiazda w kolędach — także piękna panna, żona lub córka miesiąca, gospodarza niebieskiego domu. Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10EB, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301210 Nakład w lutym — 46000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Narodowa fantazja zauważyła najdrobniejsze odcienie w świetle gwiazdy i barwach rosy — od srebrno-błękitnego do zielono-żółtego — i odziała w te kolory. Atrybuty gwiazdy w kolędach — to zielony lub perłowy wieniec, który drży i mieni się wszystkimi barwami tęczy (symbol rosy), perłowa tkanina lub woalka (symbol porannej mgły), zielona suknia, jedwabny gorset, kuty pas ze srebrnymi lub perłowymi ozdobami, złote lub srebrne pierścienie, srebrne buciki lub żółte buty ze srebrnymi podkówkami. Poranne niebo o wschodzie słońca lub wschód samej gwiazdy symbolizują czerwone korale na szyi panny. Bogini gwiazdy przypisuje się pewne magiczne działania, które symbolizują spadanie rosy, ruch ciał niebieskich na nocnym niebie. Ona grodzi groble z drogich szat, mości mosty srebrne lub perłowe, sadzi ogrody-winnice, ubiera je w tkaniny, sieje po polu drobnymi perełkami, wyszywa lub haftuje złotem czy srebrem drogie wzory, wypatruje swojego miłego miesiączka…” Symboliczny obraz gwiazdy w liryce ludowej jest chyba najpiękniejszy spośród wszystkich znanych. Ile w ten symboliczny paralelizm włożono rozumu, czaru, uczuć, nadziei! Przypomnijmy choć kilka fragmentów z pieśni: Po tej stronie góra, po tamtej stronie druga; Pomiędzy tymi stromymi górami wschodziła gwiazda. Oj toż nie gwiazda — dziewczyna moja Z złotymi wiaderkami po wodę szła. Albo: Oj zejdź, zejdź ty, gwiazdeczko wieczorna! Oj wyjdź, wyjdź, dziewczyno moja wierna! Wiele wzruszających obrazów pieśni ludowych przekazuje się z pokolenia na pokolenie. Jeszcze i teraz można usłyszeć na Podolu czy w innych miejscowościach dziewczęce pieśniowe zwrócenie-konstatację: Oj ty, miesiącu, ja gwiazdeczka jasna. Oj ty, kawalerze, ja dziewczyna piękna. Taras Szewczenko także zwracał się do gwiazdy jako rozmówczyni: Gwiazdo moja wieczorna, Zejdź nad górą, Porozmawiajmy cichutko W niewoli z tobą… Ołeksandr Dowżenko wzywał ludzi, by byli optymistami, nawet w kałuży widzieć gwiazdy. To dążenie człowieka do wysokości ducha było odwieczne: „Przez ciernie do gwiazd!” Przy wykorzystaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywien na 3 miesiące — 12,36 hrywien na 6 miesięcy — 23,42 hrywien. 0 9 0 1 0 4 820095 780016 towarów w ciągu roku sprawozdawczego, na sumę których dozwolone jest zmniejszenie sumy jego ogólnego rocznego dochodu podlegającego opodatkowaniu, otrzymanego w następstwie roku sprawozdawczego. Obowiązkowe złożenie deklaracji o stanie majątkowym i dochodach przewidziane jest przez Ustawę Ukrainy „O podatku od dochodów osób fizycznych” dla obywateli: w przypadku otrzymania przez nich w ciągu roku sprawozdawczego dochodów, od których przy ich naliczaniu lub wypłacie podatek nie był potrącany; w przypadku otrzymania dochodów od osoby, która nie jest płatnikiem podatku; w przypadku otrzymania dochodów zagranicznych; dla otrzymania kredytu podatkowego. Państwowa Inspekcja Podatkowa w rejonie Peczerskim m. Kijowa, Kijów, ul. Leskowa, 2, pok. 021, tel. 201-13-61, 201-13-26. W celu realizacji prawa do kredytu podatkowego, zgodnie z wymogami artykułu 5 Ustawy Ukrainy „O opodatkowaniu dochodów osób fizycznych”, obywatele składają deklarację o stanie majątkowym i dochodach do inspekcji podatkowej według miejsca zamieszkania do 1 kwietnia 2009 roku. Blankiet deklaracji oraz konsultację dotyczącą jej wypełnienia można otrzymać w inspekcji podatkowej bezpłatnie. Deklarację można złożyć osobiście i wysłać pocztą. Kredyt podatkowy — to suma wydatków poniesionych przez podatnika w związku z nabyciem to-
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Redaktor prowadzący Ljubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Pierwsza zastępczyni redaktora prowadzącego
Nina HNATIUK 279-49-47
Zastępca redaktora prowadzącego
Petro ANTONENKO 279-49-47
Zastępczyni redaktora prowadzącego ds. produkcji
Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe