Strona · s. 14strona oryginału ↗
PATRZĄC W PRZESZŁOŚĆ, PATRZYMY W PRZYSZŁOŚĆ
Слово Просвіти, №10 за 2011 рік
W Narodowym Muzeum Sztuki imienia Bohdana i Warwary Chanenków otwarto wystawę chińskiego malarstwa klasycznego ze zbiorów muzeum. Tytułem czasowej ekspozycji — „Są kobiety podobne do chmur” — stał się wers z antologii poetyckiej „Księga pieśni”, która ma co najmniej trzy i pół tysiąca lat. Temat kobiety i kobiecości w sztuce starożytnych Chin odkrywają zarówno prace sławnych artystek dawnych czasów, jak i galeria portretów kobiecych pędzla innych twórców. Przed naszymi oczami stają oblicza zwykłych kobiet i pięknych dwórek, wizerunki postaci historycznych oraz tak niezwykłych istot, jak wróżka i bodhisattwa. Wraz z dziełami sztuki dekoracyjno-użytkowej odkrywają one przed nami niezwykle interesujący zasób kultury i historii Chin. Marta ŁOHWYN, pracownik naukowy Narodowego Muzeum Sztuki imienia Bohdana i Warwary Chanenków. Pracownicy muzeum zawsze chętnie obdarowują zwiedzających przyjemnością i dobrym nastrojem płynącym ze spotkań z Pięknem. Ta wystawa nie jest wyjątkiem i obecnie w sali wystawowej muzeum można zobaczyć ludzi w różnym wieku, którzy siadają naprzeciwko zwoju z portretem piękności i długo wpatrują się w symetryczne rysy jej spokojnej, życzliwej twarzy. Widzów zachwyca szczególna atmosfera, którą stworzyli dawni chińscy artyści. U podstaw tradycyjnego malarstwa chińskiego leży linia, co czyni je podobnym do europejskiej grafiki. Być może nie każdy z tych, którzy przyszli na wystawę, zastanawia się nad tymi znawczymi subtelnościami. Ale wszyscy bez wyjątku odczuwają unikalnego ducha dawnych mistrzów, poddają się ich sugestii, zachwycają się lakonicznymi zarysami ludzkich postaci i harmonijną kompozycją na zwojach w całości, gdzie elementy krajobrazu rozdzielają przestrzeń na wiele planów-fragmentów, zaludnionych doskonałymi, pełnymi gracji ludzkimi istotami. Autorka pomysłu wystawy, kierownik działu sztuki Wschodu, Hałyna Biłenko podkreśla, że w chińskim malarstwie zewnętrzna powłoka fizyczna jest odzwierciedleniem piękna i równowagi duchowej, wewnętrznej. Zamyślone piękności są uosobieniem głównych cnót, które dawne chińskie społeczeństwo przede wszystkim ceniło w kobiecie: skromności, delikatności, rozważności. W naszych czasach zarówno chińscy, jak i zachodni badacze wiele (a może nawet zbyt wiele) uwagi poświęcają niekorzystnemu położeniu kobiety w starochińskim społeczeństwie. Rozważając to, za „winowajcę wszystkich nieszczęść” często uważa się filozofa Konfucjusza (551—479 r. p.n.e.), który rzekomo postawił kobietę na najniższym stopniu hierarchii społecznej, przypisując jej jedynie funkcję uległej żony, gospodyni, matki. Rzeczywiście, w Chinach przez tysiąclecia cnotami kobiet uważano powściągliwość, skromność i poświęcenie dla dobra bliskich, zwłaszcza męża i rodziców. Społeczeństwo szanowało kobietę głównie w roli matki, zwłaszcza matki synów, i wsłuchiwało się jedynie w opinię starszych, wiekowych kobiet. Podobne założenia są charakterystyczne dla wielu wczesnofeudalnych społeczeństw, więc idee poszczególnych myślicieli, nawet takich jak Konfucjusz, nie mogły spowodować gwałtownych zmian w psychologii i obyczajach całych narodów. Rozważając relacje w rodzinie, Konfucjusz koncentrował się na pionie „ojciec—syn”. Traktat „Dialogi konfucjańskie”, zapisany po Konfucjuszu, zawiera jedno niepoprawne, z punktu widzenia współczesności, stwierdzenie: „Z kobietami i prostymi ludźmi trudno się porozumieć. Wymykają się spod kontroli, jeśli się z nimi zaprzyjaźnić, i są zazdrośni, jeśli trzymać z nimi dystans”. Jednak to krótkie rozważanie nie zawęża treści, nie zmienia ogólnego wydźwięku całego niezwykle interesującego i cennego dzieła filozoficznego. Wielką uwagę Konfucjusz poświęca samodoskonaleniu każdej jednostki, nalega na to, by wszyscy ludzie musieli rozwijać się duchowo i intelektualnie, być konsekwentni i sprawiedliwi. Jego wybitny następca, filozof Mencjusz (372—289 r. p.n.e.) w swoich rozważaniach wspomina już istniejące w tamtym czasie wskazówki dla kobiet. Choć nie czyni wymagań wobec kobiet surowszymi, jednak swoim cytowaniem dodaje im większej wagi w społeczeństwie. We współczesnych Chinach rozpowszechnione są podania o matce Mencjusza — pani Zhang. Biedna wdowa podejmuje stanowcze decyzje dla dobra małego syna i dla niego samego — już dorosłego — ustępuje ze swoich interesów. Jednak ani razu nie robi czegoś takiego, co poniżałoby jej własną godność. W tych opowieściach matka Mencjusza jawi się nam jako stanowcza, sprawiedliwa i konsekwentna osobowość. Po śmierci męża matka przyszłego filozofa żyła bardzo biednie. Znalazła tanie mieszkanie obok cmentarza. Jednak wkrótce zaniepokoiło ją, że syn bawi się, udając nieszczerych najemnych płaczków. „To nie miejsce dla mojego syna” — powiedziała sobie pani Zhang i przeprowadziła się do domu obok bazaru. Jednak zmiana nie pomogła: w zabawach chłopiec udawał sprzedawcę, który uprzejmie żartuje z kupującym i zachwala swój towar, a jednocześnie dosypuje do ziarna plewy. Matka znów
Ogromnym polem twórczości dla kobiety staje się nie tylko poezja i malarstwo, w historii których kobiety zajmują miejsca na równi z mężczyznami, ale i różnorodne rzemiosła, sztuka użytkowa. W epoce Song (X—XIII w. n.e.) gwałtownie rozwija się gospodarka miejska, a kobiety wnoszą znaczący wkład w doskonalenie rzemiosł i intensywność handlu. Po takich przemianach społecznych trudno odsunąć kobietę od rozstrzygania kwestii zawodowych i finansowych, pozbawić ją prawa głosu w rodzinie. Ten ekskurs stanowi historyczne i filozoficzne tło dla lepszego zrozumienia eksponatów wystawy ze zbiorów Muzeum Chanenków. Zaprezentowano tu również elementy kobiecego stroju z XIX wieku, gdzie przedstawienia na haftowanej taśmie naśladują złożoną kompozycję zwojów klasycznego malarstwa: tak samo przestrzeń dzielona jest różnorodnymi elementami architektonicznymi, drzewami i kwiatami, wśród których dostrzegamy pełne gracji kobiece postacie. Bez wątpienia to właśnie kobieta jest autorką tego pozornie drugorzędnego, lecz pełnego kulturowych reminiscencji detalu. Takie przewartościowanie tego, co wzniosłe, ucieleśnione w przedmiotach użytkowych, świadczy o głębokim poczuciu piękna i pragnieniu dodania barw oraz żywotności do codziennego życia. Sceny rodzajowe, które stanowią znaczną część muzealnej kolekcji malarstwa, zwracają naszą uwagę właśnie na tę mądrość i piękno, ukryte w bieżącej chwili. Symbole-życzenia dobrobytu, płodności, rodzinnej harmonii, przedstawione na malarskich zwojach oraz na przedmiotach codziennego użytku i ozdobach, odkrywają przed nami ogólnoludzkie dążenie do piękna i zgody. Przemawiają one do nas uniwersalnym ludzkim językiem — językiem sztuki, pełnym pozytywizmu i piękna. Jak każda prawdziwa sztuka, te starodawne przedstawienia poruszają nas nie mniej, niż poruszały współczesnych, i wywołują u każdego widza unikalne skojarzenia, związane z jego własnym doświadczeniem i upodobaniami. Z biegiem czasu malarstwo zaczyna żyć własnym, odrębnym życiem: ciekawym efektem może stać się nawet pociemnienie jedwabiu od agresywnych metod konserwacji, rozpowszechnionych w Chinach w połowie ubiegłego wieku. Na ciemnym jedwabiu, który wcześniej był pomarańczowo-różowy, coraz wyraźniej wyłaniają się wykonane złotym proszkiem na bazie klejowej jubilerskie ozdoby dawnych flecistki i kobiety z książką. Podobne przekształcenia nasuwają myśl o tym, że każdy jasny moment naszego życia może być jeszcze jaśniejszy i bardziej znaczący z punktu widzenia przyszłych pokoleń. Nieco zdystansowane spojrzenia nieśmiałych piękności z dawnych zwojów zmuszają nas do zastanowienia się nad tym, co i jak robimy my, współcześni. Zatem wystawa „Są kobiety podobne do chmur” ze zbiorów Narodowego Muzeum Sztuki imienia Bohdana i Warwary Chanenków skłania widzów do rozmyślań, odczuwania, tworzenia!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
