Strona · s. 16strona oryginału ↗
WASYL WASYLOWYCZ KRYCZEWSKI (w 110. rocznicę urodzin)
Слово Просвіти, №10 за 2011 рік
Dmytro MALAKOW, starszy pracownik naukowy Muzeum Historii Kijowa Przed nami — karteczka z “Ukraińskiego kalendarza ludowego” na piątek 18 marca 2011 roku: “110 lat od dnia urodzin W. W. Kryczewskiego (1901—1978), ukraińskiego malarza w USA”. Wydawnictwo “Presa Ukrainy”. Nakład 72 000 egzemplarzy. Oczywiście, nie da się wiedzieć wszystkiego. Ale kto tak pewnie i krótko — trzema słowami wyraził definicję mistrza? Prawdopodobnie po prostu otwarto słownik biograficzny “Sztuka Ukrainy”, wydany pod redakcją A. W. Kudryckiego przez “Ukraińską encyklopedię” imienia M. P. Bażana w 1997 roku, gdzie na stronie 337 w artykule o Wasylu Wasylowyczu Kryczewskim (11 wierszy) pierwsze słowo to “malarz”, a ostatnie — “w USA”. Aby szanowni czytelnicy mieli pełniejsze wyobrażenie o tegorocznym jubilacie, przytoczymy pełny tekst encyklopedyczny: “Wasyl Wasylowycz Kryczewski. (18.III.1901, Charków — 16.VI.1978, Mountain View, Kalifornia) — malarz. Syn W. H. Kryczewskiego. Ukończył w 1923 r. Kijowski Instytut Artystyczny, gdzie uczył się u ojca. Pracował w Odeskiej i Kijowskiej wytwórni filmowej (opracował 16 filmów, w tym “Ziemię” O. Dowżenki). Z czasem zajął się malarstwem sztalugowym (malował portrety i krajobrazy) oraz grafiką (opracowywał książki i wydania nutowe). Od 1949 r. — w USA” (podkreślenia nasze — aut.). Niech na sumieniu wydawców “Kalendarza” pozostanie również taki szczegół: znany ukraiński śpiewak operowy Mychajło Iwanowycz Doneć, artysta ludowy USRR od 1930 roku (!) urodził się w 1883 roku, a zmarł, według “Kalendarza”, dwukrotnie: 24 stycznia i 10 września tego samego 1941 roku! Ale wróćmy do W. W. Kryczewskiego. Formalnie wszystko niby się zgadza, ale malarzem Wasyl Wasylowycz był nie tylko w USA. Ojciec Wasyl Hryhorowycz Kryczewski (1872—1952), u którego się uczył, był uznanym mistrzem malarstwa, architektury, grafiki, artystą teatru i kina, mistrzem sztuki dekoracyjno-użytkowej, pedagogiem, profesorem. Swoją drogą, jest on autorem projektu współczesnego herbu Ukrainy — Tryzuba, stworzonego w 1918 roku. Uczył się Wasyl-młodszy również u profesora Fedora Hryhorowycza Kryczewskiego (1879—1947), swojego stryja, również wybitnego ukraińskiego malarza i pedagoga. Na studiach poznał Ołenę z domu Kołomijec, również artystkę i przyszłą żonę. Ślub brali w cerkwi św. Aleksandra Newskiego na Lipkach. 2 września 1926 roku urodziła im się córka — Katrusia, obecnie również znana ukraińska artystka. Starszy brat Wasyla Wasylowycza — Mykoła Wasylowycz Kryczewski (1898—1961) w 1919 roku wyjechał z teatrem Mykoły Sadowskiego na występy do Czechosłowacji i na Ukrainę już nie powrócił. Po ukończeniu Szkoły Przemysłu Artystycznego w Pradze, w 1928 roku wyjechał do Paryża, gdzie pozostał na zawsze. Jeśli chodzi o pracę w kinie, w szczególności współpracę z Ołeksandrem Dowżenką i operatorem filmowym Danyłem Demuckim, warto przypomnieć, że w tamtych czasach każdy epizod inscenizowany tworzył artysta: dekoracje, kostiumy, oświetlenie itd. Tak kręcono w 1930 roku uznane obecnie na świecie arcydzieło sztuki filmowej — film “Ziemia” oraz pozostałe 15 obrazów, których pełnoprawnym współautorem był Wasyl Kryczewski. Ciekawe, że sceny plenerowe kręcono wtedy na Połtawszczyźnie, na tle prawdziwych chat, stodół, wiatraków i młynów, a uczestnicy scen masowych występowali we własnych ukraińskich strojach, a nie wypożyczonych z kostiumerni wytwórni filmowych. Przy okazji Wasyl Kryczewski malował czarujące połtawskie krajobrazy, a potem nie raz wracał do tych szkiców, powtarzając je dzięki wspaniałej pamięci wzrokowej. Jego talent artystyczny rozwinął się i ukształtował pod wpływem ojca i stryja, ale każdy z członków artystycznego i rodzinnego klanu Kryczewskich pozostał wyjątkowo samodzielny i oryginalny. Wszechstronnie utalentowani Kryczewscy wcielili nieprzeciętne zdolności w różnych gatunkach sztuki. Dotyczy to nie tylko starszego pokolenia, linii męskiej, ale także kobiet z rodziny Kryczewskich — żony Wasyla Wasylowycza, Ołeny Jewheniwny, oraz ich córki, Kateryny. W latach 30. Wasyl Wasylowycz wykładał w Kijowskiej Szkole Przemysłu Artystycznego, współpracował z wydawnictwami książkowymi. Wśród dzieł sztalugowych z tego okresu są portrety, krajobrazy Połtawszczyzny, Kaniowa, Krymu, Kijowa. Wasyl Wasylowycz szczególnie mistrzowsko przedstawiał niebo i chmury, doskonale komponując fabułę, w której tak wyczuwalne jest właśnie jego, W. W. Kryczewskiego, widzenie i odczuwanie stanu przyrody, delikatność i soczystość kolorów, ogólny podniosły, radosny nastrój — wszystko to, co tak odpowiadało naturze artysty. Na zawsze w sercu artysty pozostało swoiste, rozmarzone piękno Połtawszczyzny: Lebedyn, Worozba, Szyszaky — nawet nazwy tych miejsc oczarowują! Kiedy wybuchła wojna, Wasyl Wasylowycz jako osoba powyżej wieku poborowego nie podlegał mobilizacji. Ale z nich, “podstarzałych” żołnierzy, sformowano jakiś oddział i wysłano pieszym marszem do Połtawy. Tak znalazł się w okrążeniu i musiał wrócić do domu, do Kijowa. Środków do życia nie było, więc aby przetrwać, malował razem z żoną szkice tej samej Słobożanszczyzny, Krymu i Kijowa — na sprzedaż oraz portrety na zamówienie. Wszyscy troje — Wasyl Wasylowycz, Ołena Jewheniwna i młoda Katrusia brali udział w dwóch kijowskich wystawach artystycznych, które eksponowano w “muzeum z lwami” latem 1942 i 1943 roku. Odnieśli sukces. Przypomnijmy: ukraińską sztukę plastyczną na drugiej wystawie reprezentowało 216 kijowskich artystów — od młodzieży po takie “gwiazdy”, jak bracia Wasyl i Fedir Kryczewscy, Hryhorij Switłycki, Anna Kruger-Prachowa, Iwan Chworostecki, Borys Kriukow, Ludmyła Morozowa, Fedir Konowaluk, rzeźbiarze Wołodymyr Kłymow, Iwan Kawaleridze i inni. 23 września 1943 roku nieubłagany bieg wydarzeń historycznych zmusił Kryczewskich do opuszczenia przytulnego kijowskiego mieszkania przy ulicy Obserwatornej 10 i przeniesienia się do Lwowa, a potem do Pragi. Tam Wasyl Wasylowycz spotkał się z Wratislavem — przyjacielem z kijowskiego 4. gimnazjum, a Katrusia otrzymała możliwość kontynuowania edukacji artystycznej, rozpoczętej
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
